ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନାନନ୍ତ୍ଯାତ୍ପୃଥଗାନନ୍ଦଂ ନାପ୍ଯମାନନ୍ଦତଃ ପୃଥକ୍ । ତ୍ଵମେଵ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ଯଜ୍ଞାନାଦିଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଅନନ୍ତତାରୁ ଅଲଗା ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ; ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣରେ ଉପଲକ୍ଷିତ।

ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵଖିଲଵିଦ୍ଭଵେତ୍ । ଯଥୈକମୃନ୍ମଯେ ଜ୍ଞାତେ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିପାରିବା; ଯେପରି ଗୋଟିଏ ମାଟିର ଟିକିରେ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଅଚଳ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ଜଣାଯାଏ।

ଯଥୈକହେମମଣିନା ସର୍ଵଂ ହେମମଯଂ ଭଵେତ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ତଥୈଵମୀଶେନ ଜ୍ଞାନିନାପ୍ଯଖିଲଂ ଜଗତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ଗୋଟିଏ ସୁନାର ଗହଣା ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ସୁନା ଜିନିଷ ଜଣାଯାଏ, ସେପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜାଣିପାରେ।

ଯଥାନ୍ଧକାରଦୋଷେଣ ରଜ୍ଜୁଃ ସମ୍ଯଙ୍ନଦୃଶ୍ଯତେ । ଯଥା ସଂମୋହଦୋଷେଣ ଚାତ୍ମା ସମ୍ଯଙ୍ନଦୃଶ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ଅନ୍ଧାର ଦୋଷରେ ରସି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ମୋହ ଦୋଷରେ ଆତ୍ମାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖିହେବା ଯାଏ ନାହିଁ।

ସର୍ପଧାରାଦିଭିର୍ଭେଦରୈନ୍ଯଥା ଵସ୍ତୁକଲ୍ପନମ୍ । ଵ୍ଯୋମାଦିନା ସରୂପାଦ୍ଯୈରନ୍ଯଥାତ୍ମା ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ସର୍ପ ଆଦି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତି କଳ୍ପନା କରି ଜିନିଷକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଭାବାଯାଏ, ସେପରି ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଭାବାଯାଏ।

ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପି ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯନ୍ଦୁର୍ଦର୍ଶମିତି ଭାଷତେ । ଵ୍ଯୋମାଦିନା ସରୂପାଦ୍ଯୈରନ୍ଯଥା କଲ୍ପିତୈସ୍ତଥା ॥ ୧,୨୩୬.

ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେପରି ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟ କଳ୍ପିତ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଭାବାଯାଏ।

ତଥା ହି ରଜ୍ଜୁରୁରଗଃ ଶୁକ୍ତିଃ କାରଜତଂ ଯଥା । ମୃଗତୃଷ୍ଣାପଥାଯାମ୍ଭସ୍ତୃପ୍ତିଂ ଵିଷ୍ଣୋ ତଥା ଜଗତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ରସି ସର୍ପ ଭାବେ, ଶଙ୍ଖ ଚାନ୍ଦି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ମୃଗମରୀଚିକାରେ ପାଣି ଭାବି ତୃପ୍ତି ମିଳେ, ଏହିପରି ହେଉଛନ୍ତି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ।

ହାହିଷ୍ଣୋଦ୍ଵିଜା କଥି ଦ୍ଭୋହମିତିଦୃ । ଗ୍ରହନାଶାତ୍ପୁନର୍ଧ୍ଯାଯନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ମନ୍ଯତେ ଯଥା ॥ ୧,୨୩୬.

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯେପରି କେହି କହେ, 'ମୁଁ ଗାଈ', ଏବଂ ଭ୍ରମ ଦୂର ହେଲାପରେ ପୁଣି ନିଜକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବିଥାଏ।

ମାଯାଵିଷ୍ଟସ୍ତଥା ଜୀଵୋ ଦେହୋହମିତି ମନ୍ଯତେ । ମାଯାନାଶାତ୍ପୁନଃ ସ୍ଵୀଯରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ମି ମନ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏହିପରି ମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଜୀବ ଭାବେ, 'ମୁଁ ଦେହ' ବୋଲି ଭାବେ; ମାୟା ନାଶ ହେଲାପରେ ପୁଣି ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି ଭାବେ।

ଗ୍ରହନାଶାଦ୍ଯଥା ମାନ୍ଯଜନୋକ୍ରୂରମଵେକ୍ଷତେ । ସ୍ଵରୂପଦର୍ଶନାଚ୍ଚାଯଂ ମାଯା ନାଶନ୍ତଯା ଵିନା ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ଭ୍ରମ ଦୂର ହେଲାପରେ ଗରିମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କ୍ରୁର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ମାୟା ନାଶ ପାଏ।

ଅନାଦିତ୍ଵଂ ସମଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵରୂପଂ ତଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ । ଏକଃ ସତ୍ଯଂ ତଥା ଭାଗୀ ଵିଚାରେଣ ପରଂ ମୃଷା ॥ ୧,୨୩୬.

ଆଦିହୀନତା ଦୁଇଟିରେ ସମାନ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱରୂପ ଭିନ୍ନ; ଗୋଟିଏ ସତ୍ୟ, ଅନ୍ୟଟି ବିଚାର କଲେ ଅନ୍ତେ ମିଥ୍ୟା।

ଅଜୋପି ହି ସକୃତ୍ପ୍ରେତ୍ଯ ସଂଭଵାମ୍ଯାତ୍ମମାଯଯା । ମାଯେଚ୍ଛଯା ଦ୍ଵିଧା ସ ସ୍ଯାତ୍ପତିଃ ପତ୍ନୀ ସୁଖଂ ଜଗତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ମୁଁ ଅଜନ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗୋଟିଏଥର ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ମାୟାର ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇ, ପତି, ପତ୍ନୀ, ସୁଖ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ହୁଏ।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିଭେଦୈସ୍ତୁ ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ପୃଥକ୍ । ଚତୁରଶୀତିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ନରନାର୍ଯାକୃତୀନି ଚ ॥ ୧,୨୩୬.

ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ଗୁଣ ଅଲଗା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ; ଏବଂ ଚାରିଏଠିଆଶୀ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ।

ଏଷୁଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରଭଵତି ଖଣ୍ଡଜଂ ମାଯଯା ଯଥା । ଆଦାଵନ୍ତେ ଚ ସନ୍ତ୍ଯେତେ ନାମରୂପକ୍ରିଯାଦଯଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏହି ସବୁରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମାୟାର ଭ୍ରମରେ ଭାଗଭାଗ ହୋଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଏହି ନାମ, ରୂପ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଥା ଅଛି।

ସତ୍ତାଵକଲ୍ପନଂ କାଲେ ନ ସନ୍ତି ପରମାର୍ଥତଃ । ଯଥା ରଥାଦଯଃ ସ୍ଵପ୍ନେ ସନ୍ତୋ ନୈଵ ଚ ସତ୍ଯତଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ସମୟରେ ଯେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଶ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ରଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।

ତଥା ଜାଗ୍ରଦଵସ୍ଥାଯାଂ ଭୂତାନି ନ ତୁ ସନ୍ନିଧୌ । ଦ୍ଵୈରୂପ୍ଯଂ ମାଯଯା ଯାତି ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନପଦଜ୍ଞ (କ୍ଷ) ଯୋଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏଭଳି, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଉପସ୍ଥିତ ନୁହନ୍ତି; ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ଓ ଶ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଦେଖାଯାଏ।

ଏଵମେତତ୍ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵପ୍ନଜାଗ୍ରତ୍ପଦଦ୍ଵଯେ । ସୁଷୁପ୍ତମଚଲଂ ରୂପମଦ୍ଵଯଂ ପଦମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏହିପରି, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଦୁଇଅବସ୍ଥାରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଓ ଏକତାର ରୂପ ହେଉଛି; ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥାକୁ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମାଯାଵିଚାରସିଦ୍ଧୈଵ ଵିଚାରେଣ ଵିଲୀଯତେ । ଆପାତରହିତା ସାପି କଲ୍ପନା କାଲଵର୍ତିନୀ ॥ ୧,୨୩୬.

ମାୟା, ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ବିଚାର କରିଲେ ଶେଷ ହୁଏ; ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅସାର ଧାରଣା, କେବଳ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।

ଏଵଂ ତସ୍ଯା (ଦାତ୍ଯା) ତ୍ମନାଦିତ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧମେକସ୍ଯ ସତ୍ଯଜା । ସତୋସ୍ତିତ୍ଵଂ ଵସାତିତ୍ଵାଦସ୍ତିତ୍ଵାସତ୍ଯତାଂ ତତଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏଭଳି, ସେ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ସତ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏଭଳି ଅସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥାଏ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ।

ଜ୍ଞାନଂ ତତୋପ୍ଯନନ୍ତୋ ନଃ ପୂର୍ଣୋନ୍ତଃ ଶୁକମାତ୍ମନା । ନ ନିତ୍ଯଭାଵାଜ୍ଜାତୋହମକୃତ୍ଵାଦମୃତୋସ୍ମ୍ଯହମ୍ । ଦୀପଵଦ୍ଧୃଦଯେ ଜ୍ଯୋତିରହଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ମି ମୁକ୍ତଯେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏହିପରି, ଜ୍ଞାନ ଆମ ଭିତରେ ଅସୀମ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର; ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରୁ ଜନ୍ମ ନ ହେବାରୁ, ମୁଁ ଅଜନ୍ମା, ମୁଁ ଅମୃତ; ଦୀପର ଭଳି ହୃଦୟରେ ଆଲୋକ ମୁଁ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୩୭ ଶ୍ରୀବଗଵାନୁଵାଚ । ଗୀତାସାରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଅର୍ଜୁନାଯୋଦିତଂ ପୁରା । ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗଯୋଗଯୁକ୍ତାତ୍ମା ସର୍ଵଵେଦାନ୍ତପାରଗଃ ॥ ୧,୨୩୭.

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ଗୀତାର ସାର କହିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କୁହାଯାଇଥିଲା, ଯିଏ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗରେ ନିପୁଣ ଓ ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଥିଲେ।

ଆତ୍ମଲାଭଃ ପରୋ ନାନ୍ଯ ଅତ୍ମଦେହାଦିଵର୍ଜିତଃ । ହୀନରୂପାଦିଦେହାନ୍ତଃ କରଣତ୍ଵାଦିଲୋଚନଃ ॥ ୧,୨୩୭.

ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ ହେଉଛି ଆତ୍ମା, ତାହାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ; ଏହି ଆତ୍ମା ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଥିରୁ ମୁକ୍ତ, ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ସାକ୍ଷୀ, ନିମ୍ନ ରୂପ ଓ ଦେହରୁ ଭିନ୍ନ।

ବିଜ୍ଞାନରହିତଃ ପ୍ରାଣଃ ସୁଷୁପ୍ତୌ ହି ପ୍ରତୀଯତେ । ନାହମାତ୍ମା ଚ ଦୁଃ ଖାଦିସଂସାରାଦିସମନ୍ଵଯାତ୍ ॥ ୧,୨୩୭.

ବିବେକ ନଥିବା ପ୍ରାଣ ସୁଷୁପ୍ତିରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଏବଂ ମୁଁ ଆତ୍ମା ନୁହେଁ, କାରଣ ଦୁଃଖ ଓ ସଂସାର ଭୋଗରେ ଏହା ଲିପ୍ତ।

ଵିଧୂମ ଇଵ ଦୀପ୍ତାର୍ଚିରାଦୀପ୍ତ (ଦିତ୍ଯ) ଇଵ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ଵୈଦ୍ଯୁତୋଽଗ୍ନିରିଵାକାଶେ ହୃତ୍ସଙ୍ଗେ ଆତ୍ମନାତ୍ମନି ॥ ୧,୨୩୭.

ଧୂମ ନଥିବା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଅଗ୍ନି, ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆକାଶରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍—ଏହିପରି ଆତ୍ମା ହୃଦୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

ଶ୍ରୋତ୍ରାଦୀନି ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଵଂସ୍ଵମାତ୍ମାନମାତ୍ମନା । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଦର୍ଶୋ ଚ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞସ୍ତାନି ପଶ୍ଯନ୍ତି ॥ ୧,୨୩୭.

ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଜେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖିପାରେନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା ଓ ଦେଖିଥିବା କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ସେଗୁଡିକୁ ଦେଖେ।

ଯଦା ପ୍ରକାଶତେ ହ୍ଯାତ୍ମା ପଟେ ଦୀପୋ ଜ୍ଵଲନ୍ନିଵ । ଜ୍ଞାନମୁତ୍ପଦ୍ଯତେ ପୁଂସାଂ କ୍ଷଯାତ୍ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ ॥ ୧,୨୩୭.

ଯେବେ ଆତ୍ମା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦୀପର ଭଳି ପଟରେ ଜ୍ୱଳିଉଠେ, ତେବେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପାପ କର୍ମ ନାଶ ହେଲେ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।

ଯଥାଦର୍ଶତଲପ୍ରଖ୍ଯେ ପଶ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନି । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଂଶ୍ଚ ମହାଭୂତାନି ପଞ୍ଚକମ୍ ॥ ୧,୨୩୭.

ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଇନାରେ ନିଜକୁ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମା ନିଜ ଭିତରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ସେମାନଙ୍କର ବିଷୟ ଓ ପାଞ୍ଚ ମହାଭୂତକୁ ଦେଖେ।

ମନୋବୁଦ୍ଧିରହଙ୍କାରମଵ୍ଯକ୍ତଂ ପୁରୁଷଂ ତଥା । ପ୍ରସଂଖ୍ଯାଯ ପରଂଵ୍ଯାପ୍ତୋ ଵିମୁକ୍ତୋ ବନ୍ଧଵୈର୍ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୩୭.

ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ପୁରୁଷକୁ ଜାଣିବାଯାଏ; ଏହିପରି, ପରମକୁ ବ୍ୟାପି ଥିଲେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମମଖିଲଂ ମନସାଭିନିଵେଶ୍ଯ ଚ । ମନଶ୍ଚୈଵାପ୍ଯହଙ୍କାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଚ ପାଣ୍ଡଵ ॥ ୧,୨୩୭.

ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ମନରେ ଏକତ୍ର କରି, ଏବଂ ମନକୁ ଅହଂକାରରେ ଅବସ୍ଥାପିତ କର, ହେ ପାଣ୍ଡବ।