ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଯଦା ସର୍ଵେ ଵିମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କାମା ଯେସ୍ଯହୃଦି ସ୍ଥିତାଃ । ତଦାମୃତତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ଜୀଵନ୍ନେଵ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେତେବେଳେ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କାମନା ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମଣିଷ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଵ୍ଯାପକତ୍ଵାତ୍କଥଂ ଯାତି କୋ ଯାତି କ୍ଵ ସ ଯାତି ଚ । ଅନନ୍ତତ୍ଵାନ୍ନଦେଶୋଽସ୍ତି ଅମୂର୍ତିତ୍ଵାଦ୍ଗତିଃ କୁତଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ସେ କିପରି ଯିବେ? କିଏ ଯିବେ, କେଉଁଠି ଯିବେ? ଅନନ୍ତତା ଥିବାରୁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ନିରାକାର ଥିବାରୁ ଗତି କିପରି ହେବ?

ଅଦ୍ଵଯତ୍ଵାନ୍ନ କୋଽପ୍ଯସ୍ତି ବୋଧତ୍ଵାଜ୍ଜଡତା କୁତଃ । ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଯଦନ୍ଯସ୍ଯ ମତିଵାଗ୍ଗତିସଂସ୍ଥିତି (ମ୍) ॥ ୧,୨୩୬.

ଅଦ୍ୱୈତ ଥିବାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ; ଚେତନା ଥିବାରୁ ଜଡତା କିପରି? ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟର ଭାବେ କୁହାଯାଏ—ମନ, କଥା, ଗତି ଓ ଅବସ୍ଥା।

କଥମାକାଶକଲ୍ପସ୍ଯ ଗତିରାଗତିସଂସ୍ଥିତି । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତଂ ଚ ମାଯଯା ପରିକଲ୍ପିତମ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯିଏ ଆକାଶ ସଦୃଶ, ସେଠି ଚଳାଚଳ, ଆସିବା କିମ୍ବା ରହିବା କିପରି? ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ସମସ୍ତେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପିତ।

ଵସ୍ତୁ ତୈଜସକଂ ପ୍ରାଜ୍ଞେ ଯତ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯମଖଣ୍ଡକମ୍ । ଯଥା ତେ ପ୍ରିଯାତ୍ମା ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ତଥା ପ୍ରିଯଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ବୁଦ୍ଧି ଓ ସୁଷୁପ୍ତିରେ ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ଅଖଣ୍ଡ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ସେଠି ତୁମର ନିଜ ଆତ୍ମା ଯେପରି ପ୍ରିୟ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ।

ବୋଧମାର୍ଗେ ଯଥା ଚିତ୍ତଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ତଥା ମତେ । ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଚ ମହାମୁନେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ଜ୍ଞାନର ପଥରେ ମନ ଲାଗିଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କର ମତ ହୁଏ; ମହାମୁନି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ କାଳରେ, ସବୁଠି ଏହି ଭାବ ରହିଥାଏ।

ନାହମତ୍ରାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ତସ୍ମାତ୍ପୂର୍ଣଂ ନିରନ୍ତରମ୍ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନଂ ତଥା ଵୃତ୍ତଂ ସୌଷୁପ୍ତସୁଖମେଵ ଚ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏଠାରେ ମୋ ପାଖରେ ନିରନ୍ତର ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଏବଂ ସେଥିରେ ଘଟୁଥିବା କଥା, ଏବଂ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ସୁଖ ମଧ୍ୟ।

ସ୍ମରଣଂ ଵିସ୍ମୃତାର୍ଥସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଚେତ୍କସ୍ଯ ଜାଯତେ । ସତ୍ଯମସ୍ତୁ ତଥା ଵାଣୁ ଅଶରୀରଂ ପରଂ ତଥା ॥ ୧,୨୩୬.

ଯଦି ଭୁଲିଯାଇଥିବା କଥାର ସ୍ମୃତି ନାହିଁ, ତେବେ ମନରେ କିପରି ସ୍ମରଣ ଆସେ? ଏହା ସତ୍ୟ ହେଉ, କିମ୍ବା ଏହିପରି ହେଉ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଦେହହୀନ ଏବଂ ପରମ ମଧ୍ୟ।

ନାସ୍ତି ଚେତ୍ସୁଖଦୁଃ ଖାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵେଦନଂ କଥମ୍ । ସଦା ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ହୃଦଯେ ନ ଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯଦି ଅନୁଭବ ନାହିଁ, ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି କିପରି ହୁଏ? ସବୁଠି ସବୁବେଳେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ହୃଦୟରେ ନାହାନ୍ତି।

ସାକ୍ଷିଭୂତଃ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କୋ ଜାନାତି ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ସତ୍ଯ ଜ୍ଞାନାନନ୍ତ ଭିନ୍ନଂ ସ୍ଯାନ୍ନସତ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନତଃ ପୃଥକ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଭରସା କରି କିଏ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଜାଣେ? ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଅନନ୍ତତା ଦୂରେ ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ।

ନାନନ୍ତ୍ଯାତ୍ପୃଥଗାନନ୍ଦଂ ନାପ୍ଯମାନନ୍ଦତଃ ପୃଥକ୍ । ତ୍ଵମେଵ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ଯଜ୍ଞାନାଦିଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଅନନ୍ତତାରୁ ଅଲଗା ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ; ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣରେ ଉପଲକ୍ଷିତ।

ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵଖିଲଵିଦ୍ଭଵେତ୍ । ଯଥୈକମୃନ୍ମଯେ ଜ୍ଞାତେ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିପାରିବା; ଯେପରି ଗୋଟିଏ ମାଟିର ଟିକିରେ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଅଚଳ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ଜଣାଯାଏ।

ଯଥୈକହେମମଣିନା ସର୍ଵଂ ହେମମଯଂ ଭଵେତ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ତଥୈଵମୀଶେନ ଜ୍ଞାନିନାପ୍ଯଖିଲଂ ଜଗତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ଗୋଟିଏ ସୁନାର ଗହଣା ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ସୁନା ଜିନିଷ ଜଣାଯାଏ, ସେପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜାଣିପାରେ।

ଯଥାନ୍ଧକାରଦୋଷେଣ ରଜ୍ଜୁଃ ସମ୍ଯଙ୍ନଦୃଶ୍ଯତେ । ଯଥା ସଂମୋହଦୋଷେଣ ଚାତ୍ମା ସମ୍ଯଙ୍ନଦୃଶ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ଅନ୍ଧାର ଦୋଷରେ ରସି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ମୋହ ଦୋଷରେ ଆତ୍ମାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖିହେବା ଯାଏ ନାହିଁ।

ସର୍ପଧାରାଦିଭିର୍ଭେଦରୈନ୍ଯଥା ଵସ୍ତୁକଲ୍ପନମ୍ । ଵ୍ଯୋମାଦିନା ସରୂପାଦ୍ଯୈରନ୍ଯଥାତ୍ମା ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ସର୍ପ ଆଦି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତି କଳ୍ପନା କରି ଜିନିଷକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଭାବାଯାଏ, ସେପରି ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଭାବାଯାଏ।

ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପି ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯନ୍ଦୁର୍ଦର୍ଶମିତି ଭାଷତେ । ଵ୍ଯୋମାଦିନା ସରୂପାଦ୍ଯୈରନ୍ଯଥା କଲ୍ପିତୈସ୍ତଥା ॥ ୧,୨୩୬.

ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେପରି ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟ କଳ୍ପିତ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଭାବାଯାଏ।

ତଥା ହି ରଜ୍ଜୁରୁରଗଃ ଶୁକ୍ତିଃ କାରଜତଂ ଯଥା । ମୃଗତୃଷ୍ଣାପଥାଯାମ୍ଭସ୍ତୃପ୍ତିଂ ଵିଷ୍ଣୋ ତଥା ଜଗତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ରସି ସର୍ପ ଭାବେ, ଶଙ୍ଖ ଚାନ୍ଦି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ମୃଗମରୀଚିକାରେ ପାଣି ଭାବି ତୃପ୍ତି ମିଳେ, ଏହିପରି ହେଉଛନ୍ତି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ।

ହାହିଷ୍ଣୋଦ୍ଵିଜା କଥି ଦ୍ଭୋହମିତିଦୃ । ଗ୍ରହନାଶାତ୍ପୁନର୍ଧ୍ଯାଯନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ମନ୍ଯତେ ଯଥା ॥ ୧,୨୩୬.

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯେପରି କେହି କହେ, 'ମୁଁ ଗାଈ', ଏବଂ ଭ୍ରମ ଦୂର ହେଲାପରେ ପୁଣି ନିଜକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବିଥାଏ।

ମାଯାଵିଷ୍ଟସ୍ତଥା ଜୀଵୋ ଦେହୋହମିତି ମନ୍ଯତେ । ମାଯାନାଶାତ୍ପୁନଃ ସ୍ଵୀଯରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ମି ମନ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏହିପରି ମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଜୀବ ଭାବେ, 'ମୁଁ ଦେହ' ବୋଲି ଭାବେ; ମାୟା ନାଶ ହେଲାପରେ ପୁଣି ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି ଭାବେ।

ଗ୍ରହନାଶାଦ୍ଯଥା ମାନ୍ଯଜନୋକ୍ରୂରମଵେକ୍ଷତେ । ସ୍ଵରୂପଦର୍ଶନାଚ୍ଚାଯଂ ମାଯା ନାଶନ୍ତଯା ଵିନା ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ଭ୍ରମ ଦୂର ହେଲାପରେ ଗରିମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ କ୍ରୁର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ମାୟା ନାଶ ପାଏ।

ଅନାଦିତ୍ଵଂ ସମଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵରୂପଂ ତଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣମ୍ । ଏକଃ ସତ୍ଯଂ ତଥା ଭାଗୀ ଵିଚାରେଣ ପରଂ ମୃଷା ॥ ୧,୨୩୬.

ଆଦିହୀନତା ଦୁଇଟିରେ ସମାନ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱରୂପ ଭିନ୍ନ; ଗୋଟିଏ ସତ୍ୟ, ଅନ୍ୟଟି ବିଚାର କଲେ ଅନ୍ତେ ମିଥ୍ୟା।

ଅଜୋପି ହି ସକୃତ୍ପ୍ରେତ୍ଯ ସଂଭଵାମ୍ଯାତ୍ମମାଯଯା । ମାଯେଚ୍ଛଯା ଦ୍ଵିଧା ସ ସ୍ଯାତ୍ପତିଃ ପତ୍ନୀ ସୁଖଂ ଜଗତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ମୁଁ ଅଜନ୍ମା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗୋଟିଏଥର ଜନ୍ମ ନେଉଛି; ମାୟାର ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁଇ ଭାଗ ହୋଇ, ପତି, ପତ୍ନୀ, ସୁଖ ଓ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ହୁଏ।

ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିଭେଦୈସ୍ତୁ ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯତେ ପୃଥକ୍ । ଚତୁରଶୀତିର୍ଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ନରନାର୍ଯାକୃତୀନି ଚ ॥ ୧,୨୩୬.

ଅଷ୍ଟାବିଂଶତି ପ୍ରକାର ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ଗୁଣ ଅଲଗା ଭାବେ ଜଣାଯାଏ; ଏବଂ ଚାରିଏଠିଆଶୀ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ।

ଏଷୁଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରଭଵତି ଖଣ୍ଡଜଂ ମାଯଯା ଯଥା । ଆଦାଵନ୍ତେ ଚ ସନ୍ତ୍ଯେତେ ନାମରୂପକ୍ରିଯାଦଯଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏହି ସବୁରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ମାୟାର ଭ୍ରମରେ ଭାଗଭାଗ ହୋଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଏହି ନାମ, ରୂପ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଥା ଅଛି।

ସତ୍ତାଵକଲ୍ପନଂ କାଲେ ନ ସନ୍ତି ପରମାର୍ଥତଃ । ଯଥା ରଥାଦଯଃ ସ୍ଵପ୍ନେ ସନ୍ତୋ ନୈଵ ଚ ସତ୍ଯତଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ସମୟରେ ଯେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଶ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ରଥ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।

ତଥା ଜାଗ୍ରଦଵସ୍ଥାଯାଂ ଭୂତାନି ନ ତୁ ସନ୍ନିଧୌ । ଦ୍ଵୈରୂପ୍ଯଂ ମାଯଯା ଯାତି ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନପଦଜ୍ଞ (କ୍ଷ) ଯୋଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏଭଳି, ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଉପସ୍ଥିତ ନୁହନ୍ତି; ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଜାଗ୍ରତ ଓ ଶ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ଦେଖାଯାଏ।

ଏଵମେତତ୍ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵପ୍ନଜାଗ୍ରତ୍ପଦଦ୍ଵଯେ । ସୁଷୁପ୍ତମଚଲଂ ରୂପମଦ୍ଵଯଂ ପଦମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏହିପରି, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା, ଶ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଦୁଇଅବସ୍ଥାରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଓ ଏକତାର ରୂପ ହେଉଛି; ସୁଷୁପ୍ତି ଅବସ୍ଥାକୁ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମାଯାଵିଚାରସିଦ୍ଧୈଵ ଵିଚାରେଣ ଵିଲୀଯତେ । ଆପାତରହିତା ସାପି କଲ୍ପନା କାଲଵର୍ତିନୀ ॥ ୧,୨୩୬.

ମାୟା, ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ବିଚାର କରିଲେ ଶେଷ ହୁଏ; ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅସାର ଧାରଣା, କେବଳ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।

ଏଵଂ ତସ୍ଯା (ଦାତ୍ଯା) ତ୍ମନାଦିତ୍ଯଂ ସିଦ୍ଧମେକସ୍ଯ ସତ୍ଯଜା । ସତୋସ୍ତିତ୍ଵଂ ଵସାତିତ୍ଵାଦସ୍ତିତ୍ଵାସତ୍ଯତାଂ ତତଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏଭଳି, ସେ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ସତ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏଭଳି ଅସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥାଏ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ।