ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅଦ୍ଵୈତଯୋଗସମ୍ପନ୍ନାସ୍ତେ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେଽତିବନ୍ଧନାତ୍ । ଅତୀତାରବ୍ଧମାଗାମି କର୍ମ ନଶ୍ଯତି ବୋଧତଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେମାନେ ଅଦ୍ୱୈତ ଯୋଗରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ, ସେମାନେ ଗୁରୁତର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଆଗାମୀ କର୍ମ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

ସଦ୍ଵିଚାରକୁଠାରେଣ ଚ୍ଛିନ୍ନସଂସାରପାଦପଃ । ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯତୀର୍ଥେନ ଲଭତେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ସତ୍ୟ ବିଚାରର କୁଠାର ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ଗଛ କଟାଯାଏ। ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦକୁ ଲାଭ କରାଯାଏ।

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତଂ ଚ ମାଯା ତ୍ରିପୁରମୁଚ୍ଯତେ । ଅତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ଗତଂ ସର୍ଵଂ ଶାଶ୍ଵତେ ନାଦ୍ଵଯେ ପଦେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି—ଏହି ତିନିଟିକୁ ମାୟାର ତିନିଟି ନଗର ବୋଲାଯାଏ। ଏହି ସବୁରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଶାଶ୍ୱତ ଅଦ୍ୱୈତ ପଦରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।

ନାମରୂପକ୍ରିଯାହୀନଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଜଗତ୍କୃତ୍ଵେଶ୍ଵରୋଽନନ୍ତଂ ସ୍ଵଯମତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟଵାନ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେଉଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ ନାମ, ରୂପ ଓ କ୍ରିୟାରୁ ଶୂନ୍ୟ, ସେଇ ଅନନ୍ତ ଈଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟି କରି ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।

ଵେଦାହମେତଂ ପୁରୁଷଂ ଚିଦ୍ରୂପଂ ତମସଃ ପରମ୍ । ସୋଽହମସ୍ମୀତି ମୋକ୍ଷାଯ ନାନ୍ଯଃ ପନ୍ଥା ଵିମୁକ୍ତଯେ ॥ ୧,୨୩୬.

ମୁଁ ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣିଛି, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଚେତନା, ଯିଏ ଅନ୍ଧକାରରୁ ପରେ। 'ମୁଁ ସେଇ' ବୋଲି ଜାଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ।

ଶ୍ରଵଣଂ ମନନଂ ଧ୍ଯାନଂ ଜ୍ଞାନାନାଂ ଚୈଵ ସାଧନମ୍ । ଯଜ୍ଞଦାନତପସ୍ତୀର୍ଥଵେଦୈର୍ମୁକ୍ତିର୍ନ ଲଭ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଶ୍ରବଣ, ମନନ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନର ସାଧନା—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।

ତ୍ଯାଗେନ କେନଚିଦ୍ଧ୍ଯାନପୂଜାକର୍ମାଦିଭିର୍ଯଥା । ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଵେଦଵଚନଂ କୁରୁ କର୍ମ ତ୍ଯଜେତି ଚ ॥ ୧,୨୩୬.

ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା, କର୍ମ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା—ଏଭଳି ଦୁଇ ପ୍ରକାରେ ବେଦ କହେ: 'କର୍ମ କର' ଓ 'କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କର'।

ଯଜ୍ଞାଦଯୋ ଵିମୁକ୍ତାନାଂ ନିଷ୍କାମାନାଂ ଵିମୁକ୍ତଯେ । ଅନ୍ତଃ କରଣଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମୂଚୁରେଵାତ୍ର କେଚନ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତ ଓ ନିଷ୍କାମ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଇତ୍ୟାଦି କେବଳ ଅନ୍ତଃକରଣର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି।

ଏକେନ ଜନ୍ମନା ଜ୍ଞାନନ୍ମୁକ୍ତିର୍ନ ଦ୍ଵୈତଭାଵିନାମ୍ । ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟାଃ କୁଯୋଗାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରା ଯୋଗିକୁଲୋଦ୍ଭଵାଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱୈତ ଭାବ ଥିବାମାନେ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ, କୁଯୋଗ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯୋଗୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନୁହେଁ।

କର୍ମଣା ବଧ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ଜ୍ଞାନାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵାଦ୍ଭଵେତ୍ । ଆତ୍ମଜ୍ଞାନନ୍ତ୍ଵାଶ୍ରଯେଦ୍ଵୈ ଅଜ୍ଞାନଂ ଯଦତୋଽନ୍ଯଥା ॥ ୧,୨୩୬.

ଜୀବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ନିଜ ଆତ୍ମାର ଅନନ୍ତତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍, ନାହିଲେ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିପରୀତ ହୁଏ।

ଯଦା ସର୍ଵେ ଵିମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କାମା ଯେସ୍ଯହୃଦି ସ୍ଥିତାଃ । ତଦାମୃତତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ଜୀଵନ୍ନେଵ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେତେବେଳେ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କାମନା ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମଣିଷ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଵ୍ଯାପକତ୍ଵାତ୍କଥଂ ଯାତି କୋ ଯାତି କ୍ଵ ସ ଯାତି ଚ । ଅନନ୍ତତ୍ଵାନ୍ନଦେଶୋଽସ୍ତି ଅମୂର୍ତିତ୍ଵାଦ୍ଗତିଃ କୁତଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ସେ କିପରି ଯିବେ? କିଏ ଯିବେ, କେଉଁଠି ଯିବେ? ଅନନ୍ତତା ଥିବାରୁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ନିରାକାର ଥିବାରୁ ଗତି କିପରି ହେବ?

ଅଦ୍ଵଯତ୍ଵାନ୍ନ କୋଽପ୍ଯସ୍ତି ବୋଧତ୍ଵାଜ୍ଜଡତା କୁତଃ । ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଯଦନ୍ଯସ୍ଯ ମତିଵାଗ୍ଗତିସଂସ୍ଥିତି (ମ୍) ॥ ୧,୨୩୬.

ଅଦ୍ୱୈତ ଥିବାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ; ଚେତନା ଥିବାରୁ ଜଡତା କିପରି? ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟର ଭାବେ କୁହାଯାଏ—ମନ, କଥା, ଗତି ଓ ଅବସ୍ଥା।

କଥମାକାଶକଲ୍ପସ୍ଯ ଗତିରାଗତିସଂସ୍ଥିତି । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତଂ ଚ ମାଯଯା ପରିକଲ୍ପିତମ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯିଏ ଆକାଶ ସଦୃଶ, ସେଠି ଚଳାଚଳ, ଆସିବା କିମ୍ବା ରହିବା କିପରି? ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ସମସ୍ତେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପିତ।

ଵସ୍ତୁ ତୈଜସକଂ ପ୍ରାଜ୍ଞେ ଯତ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯମଖଣ୍ଡକମ୍ । ଯଥା ତେ ପ୍ରିଯାତ୍ମା ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ତଥା ପ୍ରିଯଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ବୁଦ୍ଧି ଓ ସୁଷୁପ୍ତିରେ ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ଅଖଣ୍ଡ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ସେଠି ତୁମର ନିଜ ଆତ୍ମା ଯେପରି ପ୍ରିୟ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ।

ବୋଧମାର୍ଗେ ଯଥା ଚିତ୍ତଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ତଥା ମତେ । ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଚ ମହାମୁନେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ଜ୍ଞାନର ପଥରେ ମନ ଲାଗିଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କର ମତ ହୁଏ; ମହାମୁନି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ କାଳରେ, ସବୁଠି ଏହି ଭାବ ରହିଥାଏ।

ନାହମତ୍ରାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ତସ୍ମାତ୍ପୂର୍ଣଂ ନିରନ୍ତରମ୍ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନଂ ତଥା ଵୃତ୍ତଂ ସୌଷୁପ୍ତସୁଖମେଵ ଚ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏଠାରେ ମୋ ପାଖରେ ନିରନ୍ତର ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଏବଂ ସେଥିରେ ଘଟୁଥିବା କଥା, ଏବଂ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ସୁଖ ମଧ୍ୟ।

ସ୍ମରଣଂ ଵିସ୍ମୃତାର୍ଥସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଚେତ୍କସ୍ଯ ଜାଯତେ । ସତ୍ଯମସ୍ତୁ ତଥା ଵାଣୁ ଅଶରୀରଂ ପରଂ ତଥା ॥ ୧,୨୩୬.

ଯଦି ଭୁଲିଯାଇଥିବା କଥାର ସ୍ମୃତି ନାହିଁ, ତେବେ ମନରେ କିପରି ସ୍ମରଣ ଆସେ? ଏହା ସତ୍ୟ ହେଉ, କିମ୍ବା ଏହିପରି ହେଉ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଦେହହୀନ ଏବଂ ପରମ ମଧ୍ୟ।

ନାସ୍ତି ଚେତ୍ସୁଖଦୁଃ ଖାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵେଦନଂ କଥମ୍ । ସଦା ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ହୃଦଯେ ନ ଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯଦି ଅନୁଭବ ନାହିଁ, ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି କିପରି ହୁଏ? ସବୁଠି ସବୁବେଳେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ହୃଦୟରେ ନାହାନ୍ତି।

ସାକ୍ଷିଭୂତଃ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ କୋ ଜାନାତି ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ସତ୍ଯ ଜ୍ଞାନାନନ୍ତ ଭିନ୍ନଂ ସ୍ଯାନ୍ନସତ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନତଃ ପୃଥକ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଭରସା କରି କିଏ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ଜାଣେ? ସତ୍ୟ, ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଅନନ୍ତତା ଦୂରେ ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଅସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନରୁ ଅଲଗା ନୁହେଁ।

ନାନନ୍ତ୍ଯାତ୍ପୃଥଗାନନ୍ଦଂ ନାପ୍ଯମାନନ୍ଦତଃ ପୃଥକ୍ । ତ୍ଵମେଵ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ସତ୍ଯଜ୍ଞାନାଦିଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଅନନ୍ତତାରୁ ଅଲଗା ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ, ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ; ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଇତ୍ୟାଦି ଲକ୍ଷଣରେ ଉପଲକ୍ଷିତ।

ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵଖିଲଵିଦ୍ଭଵେତ୍ । ଯଥୈକମୃନ୍ମଯେ ଜ୍ଞାତେ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ବୋଲି ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିପାରିବା; ଯେପରି ଗୋଟିଏ ମାଟିର ଟିକିରେ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ଚଳାଅଚଳ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଜିନିଷ ଜଣାଯାଏ।

ଯଥୈକହେମମଣିନା ସର୍ଵଂ ହେମମଯଂ ଭଵେତ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ତଥୈଵମୀଶେନ ଜ୍ଞାନିନାପ୍ଯଖିଲଂ ଜଗତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ଗୋଟିଏ ସୁନାର ଗହଣା ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତ ସୁନା ଜିନିଷ ଜଣାଯାଏ, ସେପରି ଭଗବାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନୀ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜାଣିପାରେ।

ଯଥାନ୍ଧକାରଦୋଷେଣ ରଜ୍ଜୁଃ ସମ୍ଯଙ୍ନଦୃଶ୍ଯତେ । ଯଥା ସଂମୋହଦୋଷେଣ ଚାତ୍ମା ସମ୍ଯଙ୍ନଦୃଶ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ଅନ୍ଧାର ଦୋଷରେ ରସି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ମୋହ ଦୋଷରେ ଆତ୍ମାକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେଖିହେବା ଯାଏ ନାହିଁ।

ସର୍ପଧାରାଦିଭିର୍ଭେଦରୈନ୍ଯଥା ଵସ୍ତୁକଲ୍ପନମ୍ । ଵ୍ଯୋମାଦିନା ସରୂପାଦ୍ଯୈରନ୍ଯଥାତ୍ମା ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ସର୍ପ ଆଦି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତି କଳ୍ପନା କରି ଜିନିଷକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଭାବାଯାଏ, ସେପରି ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଭାବାଯାଏ।

ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷମପି ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯନ୍ଦୁର୍ଦର୍ଶମିତି ଭାଷତେ । ଵ୍ଯୋମାଦିନା ସରୂପାଦ୍ଯୈରନ୍ଯଥା କଲ୍ପିତୈସ୍ତଥା ॥ ୧,୨୩୬.

ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଦ୍ଦର୍ଶ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେପରି ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟ କଳ୍ପିତ ଆକୃତି ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଭାବାଯାଏ।

ତଥା ହି ରଜ୍ଜୁରୁରଗଃ ଶୁକ୍ତିଃ କାରଜତଂ ଯଥା । ମୃଗତୃଷ୍ଣାପଥାଯାମ୍ଭସ୍ତୃପ୍ତିଂ ଵିଷ୍ଣୋ ତଥା ଜଗତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ରସି ସର୍ପ ଭାବେ, ଶଙ୍ଖ ଚାନ୍ଦି ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ମୃଗମରୀଚିକାରେ ପାଣି ଭାବି ତୃପ୍ତି ମିଳେ, ଏହିପରି ହେଉଛନ୍ତି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ।

ହାହିଷ୍ଣୋଦ୍ଵିଜା କଥି ଦ୍ଭୋହମିତିଦୃ । ଗ୍ରହନାଶାତ୍ପୁନର୍ଧ୍ଯାଯନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ମନ୍ଯତେ ଯଥା ॥ ୧,୨୩୬.

ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯେପରି କେହି କହେ, 'ମୁଁ ଗାଈ', ଏବଂ ଭ୍ରମ ଦୂର ହେଲାପରେ ପୁଣି ନିଜକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବିଥାଏ।

ମାଯାଵିଷ୍ଟସ୍ତଥା ଜୀଵୋ ଦେହୋହମିତି ମନ୍ଯତେ । ମାଯାନାଶାତ୍ପୁନଃ ସ୍ଵୀଯରୂପଂ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ମି ମନ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏହିପରି ମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଜୀବ ଭାବେ, 'ମୁଁ ଦେହ' ବୋଲି ଭାବେ; ମାୟା ନାଶ ହେଲାପରେ ପୁଣି ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି ଭାବେ।