ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତତ୍ରୈକଚିତ୍ତତାଯୋଗୋ ମୁକ୍ତିଦୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମକରଣୋ ଜ୍ଞାନଦୃପ୍ତୋ ହି ଯୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଯୋଗ ମୁକ୍ତି ଦିଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ଜିତିଛି, ଜ୍ଞାନରେ ମଗ୍ନ, ସେ ଏହି ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ସ ମୁକ୍ତଃ କଥ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ପରମାତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ଆସନସ୍ଥାନଵିଧଯୋ ନ ଯୋଗସ୍ଯ ପ୍ରସାଧକାଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ପରମାତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆସନ ଓ ବସିବା ନିୟମ ଯୋଗର ମୂଳ ଉପାୟ ନୁହେଁ।

ଵିଲମ୍ବଜନକାଃ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ତରାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ । ଶିଶୁପାଲଃ ସିଦ୍ଧିମାପ ସ୍ମରଣାଭ୍ଯାସଗୌରଵାତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ସମସ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଳମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶିଶୁପାଳ ସ୍ମରଣ ଅଭ୍ୟାସର ଗଭୀରତା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ।

ଯୋଗାଭ୍ଯାସଂ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତଃ ପସ୍ଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା । ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କାରୁଣ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଵେଷଂ ଵିଷଯେଷୁ ଚ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେମାନେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ଦେଖନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ରଖନ୍ତି।

ଗୁପ୍ତଶିଶ୍ରୋଦରାଦିଶ୍ଚ କୁର୍ଵନ୍ଯୋଗୀ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈରିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଂସ୍ତୁ ନ ଜାନାତି ନରୋ ଯଦା ॥ ୧,୨୩୫.

ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ, ଗୁହା ବା ଗଡ଼ି ଭିତରେ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି।

କାଷ୍ଠଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମସଂଲୀନୋ ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଭଵେତ୍ । ସର୍ଵଵର୍ଣାଃ ଶ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାଃ କୃତ୍ଵା ପାପାନି ଭସ୍ମସାତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

କାଠର ଭଳି ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜାତି, ସମସ୍ତ ଧନ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଭସ୍ମ କରିଦିଅନ୍ତି।

ଧ୍ଯାନାଗ୍ନିନା ଚ ମେଧାଵୀ ଲଭତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ମନ୍ଥନାଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ହ୍ଯଗ୍ନିସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଧ୍ଯାନେନ ଵୈ ହରିଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଧ୍ୟାନ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମଣିଷ ପରମ ଗତିକୁ ପାଉଛି। ଯେପରି ମନ୍ଥନ କରି ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋର୍ଯଦୈକତ୍ଵଂ ସ ଯୋଗଶ୍ଚୋତ୍ତମୋତ୍ତମଃ । ବାହ୍ଯରୂପୈର୍ନ ମୁକ୍ତିସ୍ତୁ ଚାନ୍ତସ୍ଥୈଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯମାଦିଭିଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଏକତା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଯୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ମୁକ୍ତି କେବେ ବାହ୍ୟ ଆକୃତି କିମ୍ବା ଭିତରରେ ନିୟମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ ନାହିଁ।

ସାଙ୍ଖ୍ଯଜ୍ଞାନେନ ଯୋଗେନ ଵେଦାନ୍ତଶ୍ରଵଣେନ ଚ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତାତ୍ମନୋ ଯା ହି ସା ମୁକ୍ତିରଭିଧୀଯତେ । ଅନାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମରୂପତ୍ଵମସତଃ ସତ୍ସ୍ଵରୂପତା ॥ ୧,୨୩୫.

ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଯୋଗ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଜାଣିବାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଇ ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଅନ୍ୟ ଜିନିଷରେ ଆତ୍ମାର ଦେଖା, ଓ ଅସତ୍ୟ ଭିତରେ ସତ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିବା।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୩୬ ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ନାରଦ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଅଦ୍ଵୈତଂ ସାଙ୍ଖ୍ଯମିତ୍ଯାହୁର୍ଯୋଗସ୍ତତ୍ରୈକଚିତ୍ତତା ॥ ୧,୨୩୬.

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ନାରଦ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କହିବି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ଅଦ୍ୱୈତକୁ ସାଂଖ୍ୟ ବୋଲନ୍ତି, ଏଠିରେ ମନର ଏକତାକୁ ଯୋଗ କୁହାଯାଏ।

ଅଦ୍ଵୈତଯୋଗସମ୍ପନ୍ନାସ୍ତେ ମୁଚ୍ଯନ୍ତେଽତିବନ୍ଧନାତ୍ । ଅତୀତାରବ୍ଧମାଗାମି କର୍ମ ନଶ୍ଯତି ବୋଧତଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେମାନେ ଅଦ୍ୱୈତ ଯୋଗରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ, ସେମାନେ ଗୁରୁତର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଆଗାମୀ କର୍ମ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

ସଦ୍ଵିଚାରକୁଠାରେଣ ଚ୍ଛିନ୍ନସଂସାରପାଦପଃ । ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯତୀର୍ଥେନ ଲଭତେ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ସତ୍ୟ ବିଚାରର କୁଠାର ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ଗଛ କଟାଯାଏ। ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦକୁ ଲାଭ କରାଯାଏ।

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତଂ ଚ ମାଯା ତ୍ରିପୁରମୁଚ୍ଯତେ । ଅତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ଗତଂ ସର୍ଵଂ ଶାଶ୍ଵତେ ନାଦ୍ଵଯେ ପଦେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି—ଏହି ତିନିଟିକୁ ମାୟାର ତିନିଟି ନଗର ବୋଲାଯାଏ। ଏହି ସବୁରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଶାଶ୍ୱତ ଅଦ୍ୱୈତ ପଦରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ।

ନାମରୂପକ୍ରିଯାହୀନଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଜଗତ୍କୃତ୍ଵେଶ୍ଵରୋଽନନ୍ତଂ ସ୍ଵଯମତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟଵାନ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେଉଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ ନାମ, ରୂପ ଓ କ୍ରିୟାରୁ ଶୂନ୍ୟ, ସେଇ ଅନନ୍ତ ଈଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ସୃଷ୍ଟି କରି ଏହି ଜଗତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।

ଵେଦାହମେତଂ ପୁରୁଷଂ ଚିଦ୍ରୂପଂ ତମସଃ ପରମ୍ । ସୋଽହମସ୍ମୀତି ମୋକ୍ଷାଯ ନାନ୍ଯଃ ପନ୍ଥା ଵିମୁକ୍ତଯେ ॥ ୧,୨୩୬.

ମୁଁ ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣିଛି, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଚେତନା, ଯିଏ ଅନ୍ଧକାରରୁ ପରେ। 'ମୁଁ ସେଇ' ବୋଲି ଜାଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ।

ଶ୍ରଵଣଂ ମନନଂ ଧ୍ଯାନଂ ଜ୍ଞାନାନାଂ ଚୈଵ ସାଧନମ୍ । ଯଜ୍ଞଦାନତପସ୍ତୀର୍ଥଵେଦୈର୍ମୁକ୍ତିର୍ନ ଲଭ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଶ୍ରବଣ, ମନନ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନର ସାଧନା—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କିମ୍ବା ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ।

ତ୍ଯାଗେନ କେନଚିଦ୍ଧ୍ଯାନପୂଜାକର୍ମାଦିଭିର୍ଯଥା । ଦ୍ଵିଵିଧଂ ଵେଦଵଚନଂ କୁରୁ କର୍ମ ତ୍ଯଜେତି ଚ ॥ ୧,୨୩୬.

ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା, କର୍ମ ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା—ଏଭଳି ଦୁଇ ପ୍ରକାରେ ବେଦ କହେ: 'କର୍ମ କର' ଓ 'କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କର'।

ଯଜ୍ଞାଦଯୋ ଵିମୁକ୍ତାନାଂ ନିଷ୍କାମାନାଂ ଵିମୁକ୍ତଯେ । ଅନ୍ତଃ କରଣଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମୂଚୁରେଵାତ୍ର କେଚନ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତ ଓ ନିଷ୍କାମ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଇତ୍ୟାଦି କେବଳ ଅନ୍ତଃକରଣର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି।

ଏକେନ ଜନ୍ମନା ଜ୍ଞାନନ୍ମୁକ୍ତିର୍ନ ଦ୍ଵୈତଭାଵିନାମ୍ । ଯୋଗଭ୍ରଷ୍ଟାଃ କୁଯୋଗାଶ୍ଚ ଵିପ୍ରା ଯୋଗିକୁଲୋଦ୍ଭଵାଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱୈତ ଭାବ ଥିବାମାନେ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ, କୁଯୋଗ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯୋଗୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନୁହେଁ।

କର୍ମଣା ବଧ୍ଯତେ ଜନ୍ତୁର୍ଜ୍ଞାନାନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭଵାଦ୍ଭଵେତ୍ । ଆତ୍ମଜ୍ଞାନନ୍ତ୍ଵାଶ୍ରଯେଦ୍ଵୈ ଅଜ୍ଞାନଂ ଯଦତୋଽନ୍ଯଥା ॥ ୧,୨୩୬.

ଜୀବ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ନିଜ ଆତ୍ମାର ଅନନ୍ତତାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍, ନାହିଲେ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବିପରୀତ ହୁଏ।

ଯଦା ସର୍ଵେ ଵିମୁଚ୍ଯନ୍ତେ କାମା ଯେସ୍ଯହୃଦି ସ୍ଥିତାଃ । ତଦାମୃତତ୍ଵମାପ୍ନୋତି ଜୀଵନ୍ନେଵ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେତେବେଳେ ହୃଦୟରେ ଥିବା ସମସ୍ତ କାମନା ଛାଡ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମଣିଷ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅମୃତତ୍ୱ ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଵ୍ଯାପକତ୍ଵାତ୍କଥଂ ଯାତି କୋ ଯାତି କ୍ଵ ସ ଯାତି ଚ । ଅନନ୍ତତ୍ଵାନ୍ନଦେଶୋଽସ୍ତି ଅମୂର୍ତିତ୍ଵାଦ୍ଗତିଃ କୁତଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ସେ କିପରି ଯିବେ? କିଏ ଯିବେ, କେଉଁଠି ଯିବେ? ଅନନ୍ତତା ଥିବାରୁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ନିରାକାର ଥିବାରୁ ଗତି କିପରି ହେବ?

ଅଦ୍ଵଯତ୍ଵାନ୍ନ କୋଽପ୍ଯସ୍ତି ବୋଧତ୍ଵାଜ୍ଜଡତା କୁତଃ । ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ଯଦନ୍ଯସ୍ଯ ମତିଵାଗ୍ଗତିସଂସ୍ଥିତି (ମ୍) ॥ ୧,୨୩୬.

ଅଦ୍ୱୈତ ଥିବାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ; ଚେତନା ଥିବାରୁ ଜଡତା କିପରି? ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟର ଭାବେ କୁହାଯାଏ—ମନ, କଥା, ଗତି ଓ ଅବସ୍ଥା।

କଥମାକାଶକଲ୍ପସ୍ଯ ଗତିରାଗତିସଂସ୍ଥିତି । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତଂ ଚ ମାଯଯା ପରିକଲ୍ପିତମ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯିଏ ଆକାଶ ସଦୃଶ, ସେଠି ଚଳାଚଳ, ଆସିବା କିମ୍ବା ରହିବା କିପରି? ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ସୁଷୁପ୍ତି ସମସ୍ତେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପିତ।

ଵସ୍ତୁ ତୈଜସକଂ ପ୍ରାଜ୍ଞେ ଯତ୍ତୁ ପୁଣ୍ଯମଖଣ୍ଡକମ୍ । ଯଥା ତେ ପ୍ରିଯାତ୍ମା ନଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ତଥା ପ୍ରିଯଃ ॥ ୧,୨୩୬.

ବୁଦ୍ଧି ଓ ସୁଷୁପ୍ତିରେ ଯେଉଁ ସତ୍ୟ ଅଖଣ୍ଡ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ସେଠି ତୁମର ନିଜ ଆତ୍ମା ଯେପରି ପ୍ରିୟ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ।

ବୋଧମାର୍ଗେ ଯଥା ଚିତ୍ତଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ତଥା ମତେ । ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଚ ମହାମୁନେ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯେପରି ଜ୍ଞାନର ପଥରେ ମନ ଲାଗିଥାଏ, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କର ମତ ହୁଏ; ମହାମୁନି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ କାଳରେ, ସବୁଠି ଏହି ଭାବ ରହିଥାଏ।

ନାହମତ୍ରାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନଂ ତସ୍ମାତ୍ପୂର୍ଣଂ ନିରନ୍ତରମ୍ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନଂ ତଥା ଵୃତ୍ତଂ ସୌଷୁପ୍ତସୁଖମେଵ ଚ ॥ ୧,୨୩୬.

ଏଠାରେ ମୋ ପାଖରେ ନିରନ୍ତର ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ ଏବଂ ସେଥିରେ ଘଟୁଥିବା କଥା, ଏବଂ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ସୁଖ ମଧ୍ୟ।

ସ୍ମରଣଂ ଵିସ୍ମୃତାର୍ଥସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଚେତ୍କସ୍ଯ ଜାଯତେ । ସତ୍ଯମସ୍ତୁ ତଥା ଵାଣୁ ଅଶରୀରଂ ପରଂ ତଥା ॥ ୧,୨୩୬.

ଯଦି ଭୁଲିଯାଇଥିବା କଥାର ସ୍ମୃତି ନାହିଁ, ତେବେ ମନରେ କିପରି ସ୍ମରଣ ଆସେ? ଏହା ସତ୍ୟ ହେଉ, କିମ୍ବା ଏହିପରି ହେଉ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଦେହହୀନ ଏବଂ ପରମ ମଧ୍ୟ।

ନାସ୍ତି ଚେତ୍ସୁଖଦୁଃ ଖାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵେଦନଂ କଥମ୍ । ସଦା ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ସର୍ଵସ୍ଯ ହୃଦଯେ ନ ଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୬.

ଯଦି ଅନୁଭବ ନାହିଁ, ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତି କିପରି ହୁଏ? ସବୁଠି ସବୁବେଳେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ହୃଦୟରେ ନାହାନ୍ତି।