ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ସର୍ଵେଷାମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ପ୍ରଵୃତିର୍ଵିଷଯେଷୁ ଚ । ନିଵୃତ୍ତିର୍ମନସସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାଙ୍କର ବିଷୟରୁ ଫେରିଯିବା ଏବଂ ମନ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠୁ ଦୂର ହେବା — ଏହିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କୁହାଯାଏ ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯଃ ସମାହୃତ୍ଯ ହିତୋ ହି ସଃ । ସହସା ସହ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ତାଙ୍କର ବିଷୟରୁ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଏକଠି ଆଣି ରଖେ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟେ ।

ପ୍ରାଣାଯାମୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଯାଵତ୍କାଲଃକୃତୋ ଭଵେତ୍ । ଯସ୍ତାଵତ୍କାଲପର୍ଯନ୍ତଂ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମଣି ଧାରଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଯେତେ ସମୟ ଲାଗେ, ସେ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ।

ଧ୍ଯାଯନ୍ନ ଚଲତେ ଯସ୍ଯ ମନୋଭିଧ୍ଯାଯତୋ ଭୃଶମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯିଏ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କରେ, ତାଙ୍କର ମନ ଏପରି ଧ୍ୟାନରେ ଭ୍ରମଣ କରେନାହିଁ ।

ପ୍ରାପ୍ଯାଵଧିକୃତଂ କାଲଂ ଯାଵତ୍ସା ଧାରଣା ସ୍ମୃତା । ଧ୍ଯେଯେ ସକ୍ତଂ ମନୋ ଯସ୍ଯ ଧ୍ଯେଯମେଵାନୁପଶ୍ଯତି ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେତେ ସମୟ ଧାରଣା ରହିଥାଏ, ସେତେ ସମୟକୁ ଧାରଣା କୁହାଯାଏ; ଯାହାର ମନ ଧ୍ୟାନବସ୍ତୁରେ ଲଗିଥାଏ, ସେ କେବଳ ସେଇ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖେ ।

ନାନ୍ଯଂ ପଦାର୍ଥଂ ଜାନାତି ଧ୍ଯାନମେତତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଧ୍ଯେଯେ ମନୋ ନିଶ୍ଚଲତାଂ ଯାତି ଧ୍ଯେଯଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଜାଣେନାହିଁ — ଏହିକୁ ଧ୍ୟାନ କୁହାଯାଏ; ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅଚଳ ହୋଇଯାଏ ।

ଯତ୍ତଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ପରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମୁନିଭିର୍ଧ୍ଯାନଚିନ୍ତକୈଃ । ଧ୍ଯେଯମେଵ ହି ସର୍ଵତ୍ର ଧ୍ଯାତା ତନ୍ମଯତାଂ ଗତଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ମୁନିମାନେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନକୁ କହିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଧ୍ୟାନକାରୀ ସମସ୍ତଠାରେ ଧ୍ୟାନବସ୍ତୁ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ ।

ପଶ୍ଯତି ଦ୍ଵୈତରହିତଂ ସମାଧିଃ ସୋଽଭିଧୀଯତେ । ମନଃ ସଙ୍କଲ୍ପରହିତମିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାନ୍ନ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ସେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ନଥିବାକୁ ଦେଖେ — ଏହିକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ; ମନ ଇଚ୍ଛାରହିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଚିନ୍ତା କରେନାହିଁ ।

ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣି ସଂଲୀନଂ ସମାଧିସ୍ଥଂ ତଦୋଚ୍ଯତେ । ଧ୍ଯାଯତଃ ପରମାତ୍ମାନମାତ୍ମସ୍ଥଂ ଯସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେଉଁଠାରେ ମନ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ଏହାକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ; ଯୋଗୀ ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ପରମାତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ ।

ମନସ୍ତନ୍ମଯତାଂ ଯାତି ସମାଧିସ୍ଥଃ ସ କୀର୍ତିତଃ । ଚିତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଥିରତା ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ଦୈର୍ମନସ୍ଯଂ ପ୍ରମାଦତା ॥ ୧,୨୩୫.

ମନ ଯେତେବେଳେ ସେଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଲୀନ ହୁଏ, ତେବେ ତାକୁ ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମନର ସ୍ଥିରତା, ଭ୍ରମ, ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅବଧାନ ହୀନତା—ଏସବୁ ମନର ଅବସ୍ଥା।

ଯୋଗିନାଂ କଥିତା ଦୋଷା ଯୋଗଵିଘ୍ନପ୍ରଵର୍ତକାଃ । ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥଂ ମନସଃ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥୂଲରୂପଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁ ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ କୁହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ମନକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦୃଢ଼ ଆକୃତିକୁ ଭାବିବା ଉଚିତ।

ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ନିଶ୍ଚଲୀଭୂତଂ ସୂଯ୍ଯସ୍ଥଂ ସ୍ଥିରତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ନ ଵିନା ପରମାତ୍ମାନଂ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜଗତି ଵିଦ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅଚଳ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଥାଏ, ସେଥିରେ ସ୍ଥିରତା ଆସେ। ପରମାତ୍ମା ଛଡ଼ା ଏହି ସଂସାରରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ତମେଵୈକମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିମୁଞ୍ଚତି । ଓଙ୍କାରଂ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ଯାଯେଦବ୍ଜସ୍ଥିତଂ ଵିଭୁମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆକୃତି ଏକମାତ୍ର ସେହି ଠାରେ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ମନୁଷ୍ୟ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ିଦିଏ। ଓଁକାର, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଯିଏ କମଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞରହିତଂ ଜପେନ୍ମାତ୍ରାତ୍ରଯାନ୍ଵିତମ୍ । ହୃଦି ସଞ୍ଚିନ୍ତଯେତ୍ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଧାନଂ ତସ୍ଯ ଚୋପରି ॥ ୧,୨୩୫.

କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ରହିତ, ତିନି ମାତ୍ରା ସହିତ ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟରେ ପ୍ରାଚୀନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭାବିବା ଏବଂ ତାହାର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ତମୋ ରଜସ୍ତଥା ସତ୍ତ୍ଵଂ ମଣ୍ଡଲତ୍ରିତଯଂ କ୍ରମାତ୍ । କୃଷ୍ଣରକ୍ତସିତଂ ତସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷଂ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ତମ, ରଜ ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ତିନିଟି ମଣ୍ଡଳ କ୍ରମକ୍ରମେ କଳା, ଲାଲ ଏବଂ ସାଧା ରଙ୍ଗର। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଜୀବ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ, ସେ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି।

ତସ୍ଯୋପରି ଗୁଣୈଶ୍ଵର୍ଯମଷ୍ଟପତ୍ରଂ ସରୋରୁହମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ତୁ କର୍ଣିକା ତତ୍ର ଵିଜ୍ଞାନଂ କେସରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ତାହାର ଉପରେ ଗୁଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର ଅଷ୍ଟଦଳ କମଳ ଅଛି। ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ କର୍ଣ୍ଣିକା ଏବଂ ବିବେକ କେଶର ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ଵୈରାଗ୍ଯନାଲଂ ତତ୍କନ୍ଦୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଧର୍ମ ଉତ୍ତମଃ । କର୍ଣିକାଯାଂ ସ୍ଥିତଂ ତତ୍ର ଜୀଵଵନ୍ନିଶ୍ଚଲଂ ଵିଭୁ ॥ ୧,୨୩୫.

ବିରାଗ ହେଉଛି ତାହାର ଡଣ୍ଡ, ତାହାର ମୂଳ ହେଉଛି ଉତ୍ତମ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ। ସେଠାରେ କର୍ଣ୍ଣିକା ଭିତରେ ଅଚଳ ଏବଂ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଜୀବ ଭଳି ବସିଛନ୍ତି।

ଧ୍ଯାଯେଦୁରସି ସଂଯୁକ୍ତମୋଙ୍କାରଂ ମୁକ୍ତିସାଧକମ୍ । ଧ୍ଯାଯନ୍ଯଦି ତ୍ଯଜେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ଯାତି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵସନ୍ନିଧିମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ହୃଦୟରେ ଏକତ୍ରିତ ଓଁକାରକୁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ସେ ବ୍ରହ୍ମ, ନିଜ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ହରିଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଦେହାବ୍ଜେ ଧ୍ଯାଯନ୍ଯୋ ଗୀ ଚ ଭକ୍ତିଭାକ୍ । ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନା କେଚିତ୍ପଶ୍ଯନ୍ତି ଧ୍ଯାନଚକ୍ଷୁଷଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଦେହର କମଳରେ ହରିଙ୍କୁ ବସାଇ, ଯୋଗୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରେ। କେତେକ ଲୋକ ଧ୍ୟାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ଦେଖନ୍ତି।

ସାଂଖ୍ଯବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତଥୈଵାନ୍ଯେ ଯୋଗେନାନ୍ଯେ ତୁ ଯୋଗିନଃ । ବ୍ରହ୍ମପ୍ରକାଶକଂ ଜ୍ଞାନଂ ଭଵବନ୍ଧଵିଭେଦନମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଅନ୍ୟମାନେ ସାଂଖ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା, କିଛି ଯୋଗୀ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା। ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନ ସଂସାର ବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରେ।

ତତ୍ରୈକଚିତ୍ତତାଯୋଗୋ ମୁକ୍ତିଦୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମକରଣୋ ଜ୍ଞାନଦୃପ୍ତୋ ହି ଯୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଯୋଗ ମୁକ୍ତି ଦିଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ଜିତିଛି, ଜ୍ଞାନରେ ମଗ୍ନ, ସେ ଏହି ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ସ ମୁକ୍ତଃ କଥ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ପରମାତ୍ମନ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ଆସନସ୍ଥାନଵିଧଯୋ ନ ଯୋଗସ୍ଯ ପ୍ରସାଧକାଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ପରମାତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆସନ ଓ ବସିବା ନିୟମ ଯୋଗର ମୂଳ ଉପାୟ ନୁହେଁ।

ଵିଲମ୍ବଜନକାଃ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ତରାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ । ଶିଶୁପାଲଃ ସିଦ୍ଧିମାପ ସ୍ମରଣାଭ୍ଯାସଗୌରଵାତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ସମସ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଳମ୍ବ ସୃଷ୍ଟି କରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶିଶୁପାଳ ସ୍ମରଣ ଅଭ୍ୟାସର ଗଭୀରତା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ।

ଯୋଗାଭ୍ଯାସଂ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତଃ ପସ୍ଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା । ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କାରୁଣ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଵେଷଂ ଵିଷଯେଷୁ ଚ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେମାନେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ଦେଖନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ରଖନ୍ତି।

ଗୁପ୍ତଶିଶ୍ରୋଦରାଦିଶ୍ଚ କୁର୍ଵନ୍ଯୋଗୀ ଵିମୁଚ୍ଯତେ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈରିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଂସ୍ତୁ ନ ଜାନାତି ନରୋ ଯଦା ॥ ୧,୨୩୫.

ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନ, ଗୁହା ବା ଗଡ଼ି ଭିତରେ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗକୁ ଅନୁଭବ କରୁନାହାନ୍ତି।

କାଷ୍ଠଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମସଂଲୀନୋ ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଭଵେତ୍ । ସର୍ଵଵର୍ଣାଃ ଶ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାଃ କୃତ୍ଵା ପାପାନି ଭସ୍ମସାତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

କାଠର ଭଳି ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତି ପାଉଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜାତି, ସମସ୍ତ ଧନ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ି ଭସ୍ମ କରିଦିଅନ୍ତି।

ଧ୍ଯାନାଗ୍ନିନା ଚ ମେଧାଵୀ ଲଭତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ମନ୍ଥନାଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ହ୍ଯଗ୍ନିସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଧ୍ଯାନେନ ଵୈ ହରିଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଧ୍ୟାନ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମଣିଷ ପରମ ଗତିକୁ ପାଉଛି। ଯେପରି ମନ୍ଥନ କରି ଅଗ୍ନି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମନୋର୍ଯଦୈକତ୍ଵଂ ସ ଯୋଗଶ୍ଚୋତ୍ତମୋତ୍ତମଃ । ବାହ୍ଯରୂପୈର୍ନ ମୁକ୍ତିସ୍ତୁ ଚାନ୍ତସ୍ଥୈଃ ସ୍ଯାଦ୍ଯମାଦିଭିଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଏକତା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଯୋଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ମୁକ୍ତି କେବେ ବାହ୍ୟ ଆକୃତି କିମ୍ବା ଭିତରରେ ନିୟମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ମିଳେ ନାହିଁ।

ସାଙ୍ଖ୍ଯଜ୍ଞାନେନ ଯୋଗେନ ଵେଦାନ୍ତଶ୍ରଵଣେନ ଚ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତାତ୍ମନୋ ଯା ହି ସା ମୁକ୍ତିରଭିଧୀଯତେ । ଅନାତ୍ମନ୍ଯାତ୍ମରୂପତ୍ଵମସତଃ ସତ୍ସ୍ଵରୂପତା ॥ ୧,୨୩୫.

ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଯୋଗ ଓ ବେଦାନ୍ତ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ଜାଣିବାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେଇ ମୁକ୍ତି ହେଉଛି ଅନ୍ୟ ଜିନିଷରେ ଆତ୍ମାର ଦେଖା, ଓ ଅସତ୍ୟ ଭିତରେ ସତ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିବା।