ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସମାହୃତ୍ଯ ଵିଷଯେଭ୍ଯୋ ମନସ୍ତଥା । ବୁଦ୍ଧ୍ଯାହଙ୍କାରମପି ଚ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିମେଵ ଚ ॥ ୧,୨୩୫.

ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବିଷୟରୁ ଏବଂ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ତାହାର ବିଷୟରୁ ପଛେଇ ନେଇ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଏହାର ନିଜ ଗୁଣରେ—

ସଂଯମ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଂ ଚାପି ଚିଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା କେଵଲେ ସ୍ଥିତଃ । ପଶ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମାନି ଚାତ୍ମାନମାତ୍ମନାତ୍ମପ୍ରକାଶକମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଚେତନାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ନିଜେ ରହିଥାଏ । ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ଦେଖେ, ଏବଂ ଆତ୍ମା ନିଜେ ଆତ୍ମାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ ।

ଚିଦ୍ରୂପମମୃତଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିଷ୍କ୍ରିଯଂ ଵ୍ଯାପକଂ ଶିଵମ୍ । ତୁରୀଯାଯାମଵସ୍ଥାଯାମାସ୍ଥିତୋଽସୌ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୁଦ୍ଧ, ଅମୃତ, କାମରହିତ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଶୁଭ ଏବଂ ଚେତନାର ରୂପରେ ବସିଥାଏ ।

ଶବ୍ଦାଦଯୋ ଗୁଣାଃ ପଞ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଗୁଣାସ୍ତ୍ରଯଃ । ପୁର୍ଯଷ୍ଟକସ୍ଯ ପଦ୍ମସ୍ଯ ପତ୍ରାଣ୍ଯଷ୍ଟୌ ଚ ତାନି ହି ॥ ୧,୨୩୫.

ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ଗୁଣ, ସହିତ ସତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ତିନିଟି ଗୁଣ — ଏହି ଆଠଟି ଗୁଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରର ପଦ୍ମର ଆଠଟି ପାତ୍ର ଅଟେ ।

ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥା ଗୁଣକୃତା ପ୍ରକୃତିସ୍ତତ୍ର କର୍ଣିକା । କର୍ଣିକାଯାଂ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵୋ ଦେହୀ ଚିଦ୍ରୂପ ଏଵ ହି ॥ ୧,୨୩୫.

ଗୁଣମାନଙ୍କର ସମତା ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ସେହି ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା; ଏହି କର୍ଣ୍ଣିକା ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଅର୍ଥାତ୍ ଦେହୀ, ଚେତନାର ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି ।

ପୁର୍ଯଷ୍ଟକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଞ୍ଚ ଗୁଣାତ୍ମିକାମ୍ । ଯଦା ଯାତି ତଦା ଜୀଵୋ ଯାତି ମୁକ୍ତିଂ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଓ ଗୁଣମୟ ପ୍ରକୃତିକୁ ଛାଡିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ପ୍ରାଣାଯାମୋ ଜପଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତ୍ଯାହାରୋଽଥ ଧାରଣା । ଧ୍ଯାନଂ ସମାଧିରିତ୍ଯେତେ ଷଡ୍ଯୋଗସ୍ଯ ପ୍ରସାଧକାଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଜପ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିବାରଣ, ଧାରଣା, ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧି — ଏହି ଛଅଟି ଯୋଗର ଉପାୟ ।

ପାପକ୍ଷଯେ ଦେଵତାନାଂ ପ୍ରୀତିରିନ୍ଦ୍ରିଯସଂଯମଃ । ଜପଧ୍ଯାନଯୁତୋ ଗର୍ଭୋ ଵିପରୀତସ୍ତ୍ଵଗର୍ଭକଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସନ୍ତି; ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଗର୍ଭ ଅଟେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଦୁଇ ନଥାଏ, ସେଉଁଠି ଅଗର୍ଭ ଭାବ କୁହାଯାଏ ।

ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମାତ୍ରକଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶତିମାତ୍ରକଃ । ମଧ୍ଯୋ ଦ୍ଵାଦଶମାତ୍ରସ୍ତୁ ଓଙ୍କାରଂ ସତତଂ ଜପେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଏକାଧିକ ସମୟ ଧରି ଓଁକାରକୁ ଛତ୍ତିଶ, ଚବିଶ କିମ୍ବା ବାରଟି ମାପରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଛତ୍ତିଶ ମାପ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଚବିଶ ମଧ୍ୟମ, ବାରଟି ସବୁଠାରୁ କମ୍ ।

ଵାଚକେ ପ୍ରଣଵେ ଜ୍ଞାତେ ଵାଚ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରସୀଦତି । (ଓଂନମୋ ଵିଷ୍ଣଵେ).ଷଷ୍ଠାକ୍ଷରଶ୍ଚ ଜପ୍ତଵ୍ଯୋ ଗାଯତ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରୀ ॥ ୧,୨୩୫.

ଓଁ ଧ୍ୱନିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିଲେ, ଏହାର ଅର୍ଥ — ବ୍ରହ୍ମ — ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ । ଏହା ସହିତ ଛଅ ଅକ୍ଷର ଓ ବାର ଅକ୍ଷର ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ ।

ସର୍ଵେଷାମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ପ୍ରଵୃତିର୍ଵିଷଯେଷୁ ଚ । ନିଵୃତ୍ତିର୍ମନସସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାଙ୍କର ବିଷୟରୁ ଫେରିଯିବା ଏବଂ ମନ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠୁ ଦୂର ହେବା — ଏହିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କୁହାଯାଏ ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯଃ ସମାହୃତ୍ଯ ହିତୋ ହି ସଃ । ସହସା ସହ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ତାଙ୍କର ବିଷୟରୁ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଏକଠି ଆଣି ରଖେ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟେ ।

ପ୍ରାଣାଯାମୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଯାଵତ୍କାଲଃକୃତୋ ଭଵେତ୍ । ଯସ୍ତାଵତ୍କାଲପର୍ଯନ୍ତଂ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମଣି ଧାରଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଯେତେ ସମୟ ଲାଗେ, ସେ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ।

ଧ୍ଯାଯନ୍ନ ଚଲତେ ଯସ୍ଯ ମନୋଭିଧ୍ଯାଯତୋ ଭୃଶମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯିଏ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କରେ, ତାଙ୍କର ମନ ଏପରି ଧ୍ୟାନରେ ଭ୍ରମଣ କରେନାହିଁ ।

ପ୍ରାପ୍ଯାଵଧିକୃତଂ କାଲଂ ଯାଵତ୍ସା ଧାରଣା ସ୍ମୃତା । ଧ୍ଯେଯେ ସକ୍ତଂ ମନୋ ଯସ୍ଯ ଧ୍ଯେଯମେଵାନୁପଶ୍ଯତି ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେତେ ସମୟ ଧାରଣା ରହିଥାଏ, ସେତେ ସମୟକୁ ଧାରଣା କୁହାଯାଏ; ଯାହାର ମନ ଧ୍ୟାନବସ୍ତୁରେ ଲଗିଥାଏ, ସେ କେବଳ ସେଇ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖେ ।

ନାନ୍ଯଂ ପଦାର୍ଥଂ ଜାନାତି ଧ୍ଯାନମେତତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଧ୍ଯେଯେ ମନୋ ନିଶ୍ଚଲତାଂ ଯାତି ଧ୍ଯେଯଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଜାଣେନାହିଁ — ଏହିକୁ ଧ୍ୟାନ କୁହାଯାଏ; ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅଚଳ ହୋଇଯାଏ ।

ଯତ୍ତଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ପରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମୁନିଭିର୍ଧ୍ଯାନଚିନ୍ତକୈଃ । ଧ୍ଯେଯମେଵ ହି ସର୍ଵତ୍ର ଧ୍ଯାତା ତନ୍ମଯତାଂ ଗତଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ମୁନିମାନେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନକୁ କହିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଧ୍ୟାନକାରୀ ସମସ୍ତଠାରେ ଧ୍ୟାନବସ୍ତୁ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ ।

ପଶ୍ଯତି ଦ୍ଵୈତରହିତଂ ସମାଧିଃ ସୋଽଭିଧୀଯତେ । ମନଃ ସଙ୍କଲ୍ପରହିତମିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାନ୍ନ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ସେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ନଥିବାକୁ ଦେଖେ — ଏହିକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ; ମନ ଇଚ୍ଛାରହିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଚିନ୍ତା କରେନାହିଁ ।

ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣି ସଂଲୀନଂ ସମାଧିସ୍ଥଂ ତଦୋଚ୍ଯତେ । ଧ୍ଯାଯତଃ ପରମାତ୍ମାନମାତ୍ମସ୍ଥଂ ଯସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେଉଁଠାରେ ମନ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ଏହାକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ; ଯୋଗୀ ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ପରମାତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ ।

ମନସ୍ତନ୍ମଯତାଂ ଯାତି ସମାଧିସ୍ଥଃ ସ କୀର୍ତିତଃ । ଚିତ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଥିରତା ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ଦୈର୍ମନସ୍ଯଂ ପ୍ରମାଦତା ॥ ୧,୨୩୫.

ମନ ଯେତେବେଳେ ସେଥିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଲୀନ ହୁଏ, ତେବେ ତାକୁ ସମାଧିରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମନର ସ୍ଥିରତା, ଭ୍ରମ, ଦୁଃଖ ଏବଂ ଅବଧାନ ହୀନତା—ଏସବୁ ମନର ଅବସ୍ଥା।

ଯୋଗିନାଂ କଥିତା ଦୋଷା ଯୋଗଵିଘ୍ନପ୍ରଵର୍ତକାଃ । ସ୍ଥିତ୍ଯର୍ଥଂ ମନସଃ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥୂଲରୂପଂ ଵିଚିନ୍ତଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁ ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ କୁହିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ। ମନକୁ ସ୍ଥିର କରିବା ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଦୃଢ଼ ଆକୃତିକୁ ଭାବିବା ଉଚିତ।

ତଦ୍ଵ୍ରତଂ ନିଶ୍ଚଲୀଭୂତଂ ସୂଯ୍ଯସ୍ଥଂ ସ୍ଥିରତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ନ ଵିନା ପରମାତ୍ମାନଂ କିଞ୍ଚିଜ୍ଜଗତି ଵିଦ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେଉଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅଚଳ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଥାଏ, ସେଥିରେ ସ୍ଥିରତା ଆସେ। ପରମାତ୍ମା ଛଡ଼ା ଏହି ସଂସାରରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ତମେଵୈକମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵିମୁଞ୍ଚତି । ଓଙ୍କାରଂ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ଯାଯେଦବ୍ଜସ୍ଥିତଂ ଵିଭୁମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଏହି ବିଶ୍ୱର ଆକୃତି ଏକମାତ୍ର ସେହି ଠାରେ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ମନୁଷ୍ୟ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ିଦିଏ। ଓଁକାର, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଯିଏ କମଳରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

କ୍ଷେତ୍ରକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞରହିତଂ ଜପେନ୍ମାତ୍ରାତ୍ରଯାନ୍ଵିତମ୍ । ହୃଦି ସଞ୍ଚିନ୍ତଯେତ୍ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଧାନଂ ତସ୍ଯ ଚୋପରି ॥ ୧,୨୩୫.

କ୍ଷେତ୍ର ଓ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ରହିତ, ତିନି ମାତ୍ରା ସହିତ ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ହୃଦୟରେ ପ୍ରାଚୀନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭାବିବା ଏବଂ ତାହାର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ତମୋ ରଜସ୍ତଥା ସତ୍ତ୍ଵଂ ମଣ୍ଡଲତ୍ରିତଯଂ କ୍ରମାତ୍ । କୃଷ୍ଣରକ୍ତସିତଂ ତସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷଂ ଜୀଵସଂଜ୍ଞିତମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ତମ, ରଜ ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ—ଏହି ତିନିଟି ମଣ୍ଡଳ କ୍ରମକ୍ରମେ କଳା, ଲାଲ ଏବଂ ସାଧା ରଙ୍ଗର। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଜୀବ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ, ସେ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି।

ତସ୍ଯୋପରି ଗୁଣୈଶ୍ଵର୍ଯମଷ୍ଟପତ୍ରଂ ସରୋରୁହମ୍ । ଜ୍ଞାନଂ ତୁ କର୍ଣିକା ତତ୍ର ଵିଜ୍ଞାନଂ କେସରାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ତାହାର ଉପରେ ଗୁଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠତାର ଅଷ୍ଟଦଳ କମଳ ଅଛି। ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନ କର୍ଣ୍ଣିକା ଏବଂ ବିବେକ କେଶର ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ଵୈରାଗ୍ଯନାଲଂ ତତ୍କନ୍ଦୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଧର୍ମ ଉତ୍ତମଃ । କର୍ଣିକାଯାଂ ସ୍ଥିତଂ ତତ୍ର ଜୀଵଵନ୍ନିଶ୍ଚଲଂ ଵିଭୁ ॥ ୧,୨୩୫.

ବିରାଗ ହେଉଛି ତାହାର ଡଣ୍ଡ, ତାହାର ମୂଳ ହେଉଛି ଉତ୍ତମ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ। ସେଠାରେ କର୍ଣ୍ଣିକା ଭିତରେ ଅଚଳ ଏବଂ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ପ୍ରଭୁ, ଜୀବ ଭଳି ବସିଛନ୍ତି।

ଧ୍ଯାଯେଦୁରସି ସଂଯୁକ୍ତମୋଙ୍କାରଂ ମୁକ୍ତିସାଧକମ୍ । ଧ୍ଯାଯନ୍ଯଦି ତ୍ଯଜେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ଯାତି ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵସନ୍ନିଧିମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ହୃଦୟରେ ଏକତ୍ରିତ ଓଁକାରକୁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ତେବେ ସେ ବ୍ରହ୍ମ, ନିଜ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ହରିଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ଦେହାବ୍ଜେ ଧ୍ଯାଯନ୍ଯୋ ଗୀ ଚ ଭକ୍ତିଭାକ୍ । ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନା କେଚିତ୍ପଶ୍ଯନ୍ତି ଧ୍ଯାନଚକ୍ଷୁଷଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଦେହର କମଳରେ ହରିଙ୍କୁ ବସାଇ, ଯୋଗୀ ଭକ୍ତି ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରେ। କେତେକ ଲୋକ ଧ୍ୟାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ଦେଖନ୍ତି।