ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଲୋଭୋ ମୋହଃ କ୍ରୋଧ ଏତୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ପାପଂ ନରଶ୍ଚରେତ୍ । ହସ୍ତାଵୁପସ୍ଥମୁଦରଂ ଵାକ୍ଚତୁର୍ଥୋ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଲୋଭ, ମୋହ ଓ କ୍ରୋଧ—ଏହିମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଆବୃତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପ କରନ୍ତି। ହାତ, ଯୌନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପେଟ ଓ କଥା—ଏହି ଚାରିଟି—

ଏତତ୍ସୁସଂଯତଂ ଯସ୍ଯ ସ ଵିପ୍ରଃ କଥ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ (ଧଃ) । ପରଵିତ୍ତଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ନ ହିଂସାଂ କୁରୁତେ ତଥା ॥ ୧,୨୩୫.

ଯାହାଙ୍କର ଏହିମାନେ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ପର ଧନ ନେନ୍ତି ନାହିଁ, ଓ ଅନ୍ୟକୁ ହାନି କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ନାକ୍ଷକ୍ରୀଡାରତୋ ଯସ୍ତୁ ହସ୍ତୌ ତସ୍ଯ ସୁସଂଯତୌ । ପରସ୍ତ୍ରୀଵର୍ଜନରତସ୍ତସ୍ଯୋପସ୍ଥଂ ସୁସଂଯତମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯିଏ ଦ୍ୟୁତ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ହାତ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଯିଏ ପରସ୍ତ୍ରୀ ତ୍ୟାଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାଏ, ତାଙ୍କର ଯୌନେନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।

ଅଲୋଲୁପମିଦଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଜଠରଂ ତସ୍ଯ ସଂଯତମ୍ । ସତ୍ଯଂ ହିତଂ ମିତଂ ବ୍ରୂତେ ଯସ୍ମାଦ୍ଵାକ୍ତସ୍ଯ ସଂଯତା ॥ ୧,୨୩୫.

ଯିଏ ଲୋଭ ଛାଡ଼ି ଭୋଜନ କରେ, ତାଙ୍କର ପେଟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଯିଏ ସତ୍ୟ, ଉପକାରୀ ଓ ମିତଭାଷୀ କଥା କହେ, ତାଙ୍କର ବାଣୀ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।

ଯସ୍ଯ ସଂଯତାନ୍ଯେତାନି ତସ୍ଯ କିଂ ତପସାଧ୍ଵରୈଃ । ଐକ୍ଯଂ ଯଦ୍ବୁଦ୍ଧିମନସୋରିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଦା ॥ ୧,୨୩୫.

ଯାହାଙ୍କର ଏହିମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞର ଆବଶ୍ୟକତା କ'ଣ? ବୁଦ୍ଧି, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସଦା ଏକତା—

ସବୀଜଂ ଵାପି ନିର୍ବୋଜଂ ଧ୍ଯାନମେତତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଵିଷଯେଷୁ ଯୁନକ୍ତି ଯଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ବୀଜ ସହିତ କିମ୍ବା ବୀଜ ବିନା, ଏହି ଧ୍ୟାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯିଏ ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ରଖି ବିଷୟମାନେ ଉପରେ ଲଗାଇଥାଏ—

ହନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମୁପରମେ ମନସି ହ୍ଯଵ୍ଯଵସ୍ଥିତେ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ମନ ଅସ୍ଥିର ରହେ—

ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ପଶ୍ଯତ୍ଯସୌ ଜୀଵୋ ବାହ୍ଯାନାଭ୍ଯନ୍ତରାନଥ । ଜୀଵୋ ଜାଗ୍ରଦଵସ୍ଥାଯାମେଵମାହୁର୍ଵିପାଶ୍ଚିତଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ସେତେବେଳେ ଜୀବ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସ୍ୱପ୍ନ—ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ—ଦେଖେ; ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ, ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ଜୀବ ଏଭଳି ରହେ।

ହୃଦି ସ୍ଥିତଃ ସ ତମସା ମୋହିତୋ ନ ସ୍ମରତ୍ଯପି । ଯଦା ତସ୍ଯ କୁତୋ ଵେତି ସୁଷୁପ୍ତିରିତି କଥ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେତେବେଳେ ସେ ହୃଦୟରେ ବସି, ଅନ୍ଧକାରରେ ମୋହିତ ହୁଏ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ସେ କେଉଁଠାରୁ କିପରି ଜାଣିନଥାଏ, ଏହାକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଜାଗ୍ରତୋ ଯସ୍ଯ ନୋ ତନ୍ଦ୍ରା ନ ମୋହୋ ନ ଭ୍ରମସ୍ତଥା । ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ନ ଜାନାତି ଶବ୍ଦାର୍ଥଵିଷଯାନ୍ଵଶୀ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯିଏ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ନ ତନ୍ଦ୍ରା, ନ ମୋହ, ନ ଭ୍ରମ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟ ଉପରେ ଆସକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ, ସେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଟୁଟ ରହେ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସମାହୃତ୍ଯ ଵିଷଯେଭ୍ଯୋ ମନସ୍ତଥା । ବୁଦ୍ଧ୍ଯାହଙ୍କାରମପି ଚ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିମେଵ ଚ ॥ ୧,୨୩୫.

ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବିଷୟରୁ ଏବଂ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ତାହାର ବିଷୟରୁ ପଛେଇ ନେଇ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଏହାର ନିଜ ଗୁଣରେ—

ସଂଯମ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଂ ଚାପି ଚିଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା କେଵଲେ ସ୍ଥିତଃ । ପଶ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମାନି ଚାତ୍ମାନମାତ୍ମନାତ୍ମପ୍ରକାଶକମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଚେତନାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ନିଜେ ରହିଥାଏ । ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ଦେଖେ, ଏବଂ ଆତ୍ମା ନିଜେ ଆତ୍ମାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ ।

ଚିଦ୍ରୂପମମୃତଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିଷ୍କ୍ରିଯଂ ଵ୍ଯାପକଂ ଶିଵମ୍ । ତୁରୀଯାଯାମଵସ୍ଥାଯାମାସ୍ଥିତୋଽସୌ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୁଦ୍ଧ, ଅମୃତ, କାମରହିତ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଶୁଭ ଏବଂ ଚେତନାର ରୂପରେ ବସିଥାଏ ।

ଶବ୍ଦାଦଯୋ ଗୁଣାଃ ପଞ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଗୁଣାସ୍ତ୍ରଯଃ । ପୁର୍ଯଷ୍ଟକସ୍ଯ ପଦ୍ମସ୍ଯ ପତ୍ରାଣ୍ଯଷ୍ଟୌ ଚ ତାନି ହି ॥ ୧,୨୩୫.

ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ଗୁଣ, ସହିତ ସତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ତିନିଟି ଗୁଣ — ଏହି ଆଠଟି ଗୁଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରର ପଦ୍ମର ଆଠଟି ପାତ୍ର ଅଟେ ।

ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥା ଗୁଣକୃତା ପ୍ରକୃତିସ୍ତତ୍ର କର୍ଣିକା । କର୍ଣିକାଯାଂ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵୋ ଦେହୀ ଚିଦ୍ରୂପ ଏଵ ହି ॥ ୧,୨୩୫.

ଗୁଣମାନଙ୍କର ସମତା ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ସେହି ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା; ଏହି କର୍ଣ୍ଣିକା ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଅର୍ଥାତ୍ ଦେହୀ, ଚେତନାର ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି ।

ପୁର୍ଯଷ୍ଟକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଞ୍ଚ ଗୁଣାତ୍ମିକାମ୍ । ଯଦା ଯାତି ତଦା ଜୀଵୋ ଯାତି ମୁକ୍ତିଂ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଓ ଗୁଣମୟ ପ୍ରକୃତିକୁ ଛାଡିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ପ୍ରାଣାଯାମୋ ଜପଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତ୍ଯାହାରୋଽଥ ଧାରଣା । ଧ୍ଯାନଂ ସମାଧିରିତ୍ଯେତେ ଷଡ୍ଯୋଗସ୍ଯ ପ୍ରସାଧକାଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଜପ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିବାରଣ, ଧାରଣା, ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧି — ଏହି ଛଅଟି ଯୋଗର ଉପାୟ ।

ପାପକ୍ଷଯେ ଦେଵତାନାଂ ପ୍ରୀତିରିନ୍ଦ୍ରିଯସଂଯମଃ । ଜପଧ୍ଯାନଯୁତୋ ଗର୍ଭୋ ଵିପରୀତସ୍ତ୍ଵଗର୍ଭକଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସନ୍ତି; ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଗର୍ଭ ଅଟେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଦୁଇ ନଥାଏ, ସେଉଁଠି ଅଗର୍ଭ ଭାବ କୁହାଯାଏ ।

ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମାତ୍ରକଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶତିମାତ୍ରକଃ । ମଧ୍ଯୋ ଦ୍ଵାଦଶମାତ୍ରସ୍ତୁ ଓଙ୍କାରଂ ସତତଂ ଜପେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଏକାଧିକ ସମୟ ଧରି ଓଁକାରକୁ ଛତ୍ତିଶ, ଚବିଶ କିମ୍ବା ବାରଟି ମାପରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଛତ୍ତିଶ ମାପ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଚବିଶ ମଧ୍ୟମ, ବାରଟି ସବୁଠାରୁ କମ୍ ।

ଵାଚକେ ପ୍ରଣଵେ ଜ୍ଞାତେ ଵାଚ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରସୀଦତି । (ଓଂନମୋ ଵିଷ୍ଣଵେ).ଷଷ୍ଠାକ୍ଷରଶ୍ଚ ଜପ୍ତଵ୍ଯୋ ଗାଯତ୍ତ୍ରୀ ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରୀ ॥ ୧,୨୩୫.

ଓଁ ଧ୍ୱନିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝିଲେ, ଏହାର ଅର୍ଥ — ବ୍ରହ୍ମ — ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ । ଏହା ସହିତ ଛଅ ଅକ୍ଷର ଓ ବାର ଅକ୍ଷର ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ ।

ସର୍ଵେଷାମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ତୁ ପ୍ରଵୃତିର୍ଵିଷଯେଷୁ ଚ । ନିଵୃତ୍ତିର୍ମନସସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତାଙ୍କର ବିଷୟରୁ ଫେରିଯିବା ଏବଂ ମନ ମଧ୍ୟ ସେଉଁଠୁ ଦୂର ହେବା — ଏହିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କୁହାଯାଏ ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯଃ ସମାହୃତ୍ଯ ହିତୋ ହି ସଃ । ସହସା ସହ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ପ୍ରତ୍ଯାହାରେଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ତାଙ୍କର ବିଷୟରୁ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଏକଠି ଆଣି ରଖେ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟେ ।

ପ୍ରାଣାଯାମୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଯାଵତ୍କାଲଃକୃତୋ ଭଵେତ୍ । ଯସ୍ତାଵତ୍କାଲପର୍ଯନ୍ତଂ ମନୋ ବ୍ରହ୍ମଣି ଧାରଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଦ୍ୱାଦଶ ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଯେତେ ସମୟ ଲାଗେ, ସେ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମରେ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ।

ଧ୍ଯାଯନ୍ନ ଚଲତେ ଯସ୍ଯ ମନୋଭିଧ୍ଯାଯତୋ ଭୃଶମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯିଏ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କରେ, ତାଙ୍କର ମନ ଏପରି ଧ୍ୟାନରେ ଭ୍ରମଣ କରେନାହିଁ ।

ପ୍ରାପ୍ଯାଵଧିକୃତଂ କାଲଂ ଯାଵତ୍ସା ଧାରଣା ସ୍ମୃତା । ଧ୍ଯେଯେ ସକ୍ତଂ ମନୋ ଯସ୍ଯ ଧ୍ଯେଯମେଵାନୁପଶ୍ଯତି ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେତେ ସମୟ ଧାରଣା ରହିଥାଏ, ସେତେ ସମୟକୁ ଧାରଣା କୁହାଯାଏ; ଯାହାର ମନ ଧ୍ୟାନବସ୍ତୁରେ ଲଗିଥାଏ, ସେ କେବଳ ସେଇ ବସ୍ତୁକୁ ଦେଖେ ।

ନାନ୍ଯଂ ପଦାର୍ଥଂ ଜାନାତି ଧ୍ଯାନମେତତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଧ୍ଯେଯେ ମନୋ ନିଶ୍ଚଲତାଂ ଯାତି ଧ୍ଯେଯଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ ଜାଣେନାହିଁ — ଏହିକୁ ଧ୍ୟାନ କୁହାଯାଏ; ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମନ ଅଚଳ ହୋଇଯାଏ ।

ଯତ୍ତଦ୍ଧ୍ଯାନଂ ପରଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମୁନିଭିର୍ଧ୍ଯାନଚିନ୍ତକୈଃ । ଧ୍ଯେଯମେଵ ହି ସର୍ଵତ୍ର ଧ୍ଯାତା ତନ୍ମଯତାଂ ଗତଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ମୁନିମାନେ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧ୍ୟାନକୁ କହିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଧ୍ୟାନକାରୀ ସମସ୍ତଠାରେ ଧ୍ୟାନବସ୍ତୁ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯାଏ ।

ପଶ୍ଯତି ଦ୍ଵୈତରହିତଂ ସମାଧିଃ ସୋଽଭିଧୀଯତେ । ମନଃ ସଙ୍କଲ୍ପରହିତମିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାନ୍ନ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ସେ ଦ୍ୱିତୀୟତା ନଥିବାକୁ ଦେଖେ — ଏହିକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ; ମନ ଇଚ୍ଛାରହିତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଚିନ୍ତା କରେନାହିଁ ।

ଯସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣି ସଂଲୀନଂ ସମାଧିସ୍ଥଂ ତଦୋଚ୍ଯତେ । ଧ୍ଯାଯତଃ ପରମାତ୍ମାନମାତ୍ମସ୍ଥଂ ଯସ୍ଯ ଯୋଗିନଃ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେଉଁଠାରେ ମନ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ଏହାକୁ ସମାଧି କୁହାଯାଏ; ଯୋଗୀ ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ପରମାତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ ।