ନିଖିଲଭୁଵନ ନାଥଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନଂ ତ୍ଵତିଵିମଲଵିଶୁଦ୍ଧଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ଭଵପୁଷ୍ପୈଃ । ସୁଖମୁଦିତସମସ୍ତଂ ପୂଜଯାମ୍ଯାତ୍ମଭାଵଂ ଵିଶତୁ ହୃଦଯପଦ୍ମେ ସର୍ଵସାକ୍ଷୀ ଚିଦାତ୍ମା ॥ ୧,୨୩୪.
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ଶାଶ୍ୱତ, ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ, ସଫା ଓ ନିର୍ମଳ, ଗୁଣ ରହିତ, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା, ଭାବପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କରେଁ; ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ ଚେତନ ଆତ୍ମା ମୋ ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ବସୁନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ମଯୋକ୍ତଂ ପରମପ୍ରଭାଵମାଦ୍ଯନ୍ତହୀନସ୍ଯ ପରସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚିନ୍ତ୍ଯଃ ପରମେଶ୍ଵରୋଽସୌ ଵିମୁକ୍ତିକାମେନ ନରେଣ ସମ୍ଯକ୍ ॥ ୧,୨୩୪.
ଏପରି ମୁଁ ଆଦି ଅନ୍ତ ନଥିବା ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ତେଣୁ ଯିଏ ମୁକ୍ତି ଆଶା କରେ, ସେ ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।
ବୋଧସ୍ଵରୂପଂ ପୁରୁଷଂ ପୁରାଣମାଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ଵିମଲଂ ଵିଶୁଦ୍ଧମ୍ । ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପରମଦ୍ଵିତୀଯଂ କସ୍ତତ୍ର ଯୋଗୀ ନ ଲଂଯ ପ୍ରଯାତି ॥ ୧,୨୩୪.
ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ଆକାର, ପୁରାତନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ରଙ୍ଗର, ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ, ପରମ ଏକମାତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେଠି କେଉଁ ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତି ପାଏନାହିଁ?
ଇମଂ ସ୍ତଵଂ ଯଃ ସତତଂ ମନୁଷ୍ଯଃ ପଠେଚ୍ଚ ତଦ୍ଵତ୍ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଃ । ସ ଧୂତପାପ୍ମା ଵିତତପ୍ରଭାଵଃ ପ୍ରଯାତି ଲୋକଂ ଵିତତଂ ମୁରାରେଃ ॥ ୧,୨୩୪.
ଯିଏ ସଦା ଶାନ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ଭାବେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଏ ଓ ମୁରାରିଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଯଃ ପ୍ରାର୍ଥଯତ୍ଯର୍ଥମଶେଷସୌଖ୍ଯଂ ଧର୍ମଂ ଚ କାମଂ ଚ ତଥୈଵ ମୋକ୍ଷମ୍ । ସ ସର୍ଵମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପରଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଯାତି ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣଂ ଵରେଣ୍ଯମ୍ ॥ ୧,୨୩୪.
ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଧନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖ, ଧର୍ମ, କାମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଏ ସବୁକୁ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶରଣ ଭାବରେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଵିଭୁଂ ପ୍ରଭୁଂ ଵିଶ୍ଵଧରଂ ଵିଶୁଦ୍ଧମଶେଷସଂସାରଵିନାଶହେତୁମ୍ । ଯୋ ଵାସୁଦେଵଂ ଵିମଲଂ ପ୍ରପନ୍ନଃ ସ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୋତି ଵିମୁକ୍ତସଙ୍ଗଃ ॥ ୧,୨୩୪.
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ଧାରକ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଂସାର ନାଶର କାରଣ ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥାଏ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୩୫ ସୂତ ଉଵାଚ ଵେଦାନ୍ତସାଙ୍ଖ୍ଯସିଦ୍ଧାନ୍ତବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଵିଷ୍ଣୁରିତ୍ଯେଵ ଚିନ୍ତଯନ୍ ॥ ୧,୨୩୫.
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ମୁଁ ବେଦାନ୍ତ ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ବିଷ୍ଣୁ'—ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା—
ସୂର୍ଯେ ହୃଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵହ୍ନୌ ଚ ଜ୍ଯୋତିରେକଂ ତ୍ରିଧା ସ୍ଥିତମ୍ । ଯଥା ସର୍ପିଃ ଶୀରସ୍ଥଂ ଗଵାଂ ନ କୁରୁତେ ବଲମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.
ଏକ ଜ୍ୟୋତି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ହୃଦୟ ଆକାଶ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ତିନି ପ୍ରକାରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯେପରି ଦୁଧରେ ଥିବା ଘିଅ ଗାଈକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି—
ନିର୍ଗତଂ କର୍ମସଂଯୁକ୍ତଂ ଦତ୍ତଂ ତାସାଂ ମହା ବଲମ୍ । ତଥା ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶରୀରସ୍ଥୋ ନ କରୋତି ହିତଂ ନଣାମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.
ଯେତେବେଳେ ଏହା ବାହାର କରାଯାଏ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ, ଏହା ମହାଶକ୍ତି ଦେଉଥାଏ; ସେପରି, ବିଷ୍ଣୁ ଦେହରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଉପକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଵିନାରାଧନଯା ଦେଵଃ ସର୍ଵଗଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଆରୁରୁକ୍ଷୁମତୀନାଂ ତୁ କର୍ମଜ୍ଞାନମୁଦାହୃତମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.
ପୂଜା ବିନା, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମେଶ୍ୱର ଲୋକଙ୍କୁ ଉପକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଉନ୍ନତି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି।
ଆରୂଢଯୋଗଵୃକ୍ଷାଣାଂ ଜ୍ଞାନଂ ତ୍ଯାଗଂ ପରଂ ମତମ୍ । ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛତି ଶବ୍ଦାଦୀନ୍ରାଗୋ ଦ୍ଵେଷୋଽଥ ଜାଯତେ ॥ ୧,୨୩୫.
ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ ରୁକ୍ଷରେ ଆରୋହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଓ ତ୍ୟାଗ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ। ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଲୋଭୋ ମୋହଃ କ୍ରୋଧ ଏତୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ପାପଂ ନରଶ୍ଚରେତ୍ । ହସ୍ତାଵୁପସ୍ଥମୁଦରଂ ଵାକ୍ଚତୁର୍ଥୋ ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.
ଲୋଭ, ମୋହ ଓ କ୍ରୋଧ—ଏହିମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଆବୃତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପ କରନ୍ତି। ହାତ, ଯୌନେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପେଟ ଓ କଥା—ଏହି ଚାରିଟି—
ଏତତ୍ସୁସଂଯତଂ ଯସ୍ଯ ସ ଵିପ୍ରଃ କଥ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ (ଧଃ) । ପରଵିତ୍ତଂ ନ ଗୃହ୍ଣାତି ନ ହିଂସାଂ କୁରୁତେ ତଥା ॥ ୧,୨୩୫.
ଯାହାଙ୍କର ଏହିମାନେ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ପର ଧନ ନେନ୍ତି ନାହିଁ, ଓ ଅନ୍ୟକୁ ହାନି କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନାକ୍ଷକ୍ରୀଡାରତୋ ଯସ୍ତୁ ହସ୍ତୌ ତସ୍ଯ ସୁସଂଯତୌ । ପରସ୍ତ୍ରୀଵର୍ଜନରତସ୍ତସ୍ଯୋପସ୍ଥଂ ସୁସଂଯତମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.
ଯିଏ ଦ୍ୟୁତ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ହାତ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଯିଏ ପରସ୍ତ୍ରୀ ତ୍ୟାଗରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାଏ, ତାଙ୍କର ଯୌନେନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।
ଅଲୋଲୁପମିଦଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଜଠରଂ ତସ୍ଯ ସଂଯତମ୍ । ସତ୍ଯଂ ହିତଂ ମିତଂ ବ୍ରୂତେ ଯସ୍ମାଦ୍ଵାକ୍ତସ୍ଯ ସଂଯତା ॥ ୧,୨୩୫.
ଯିଏ ଲୋଭ ଛାଡ଼ି ଭୋଜନ କରେ, ତାଙ୍କର ପେଟ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ। ଯିଏ ସତ୍ୟ, ଉପକାରୀ ଓ ମିତଭାଷୀ କଥା କହେ, ତାଙ୍କର ବାଣୀ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।
ଯସ୍ଯ ସଂଯତାନ୍ଯେତାନି ତସ୍ଯ କିଂ ତପସାଧ୍ଵରୈଃ । ଐକ୍ଯଂ ଯଦ୍ବୁଦ୍ଧିମନସୋରିନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଦା ॥ ୧,୨୩୫.
ଯାହାଙ୍କର ଏହିମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞର ଆବଶ୍ୟକତା କ'ଣ? ବୁଦ୍ଧି, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସଦା ଏକତା—
ସବୀଜଂ ଵାପି ନିର୍ବୋଜଂ ଧ୍ଯାନମେତତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ଵିଷଯେଷୁ ଯୁନକ୍ତି ଯଃ ॥ ୧,୨୩୫.
ବୀଜ ସହିତ କିମ୍ବା ବୀଜ ବିନା, ଏହି ଧ୍ୟାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯିଏ ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ରଖି ବିଷୟମାନେ ଉପରେ ଲଗାଇଥାଏ—
ହନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମୁପରମେ ମନସି ହ୍ଯଵ୍ଯଵସ୍ଥିତେ ॥ ୧,୨୩୫.
ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ମନ ଅସ୍ଥିର ରହେ—
ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ପଶ୍ଯତ୍ଯସୌ ଜୀଵୋ ବାହ୍ଯାନାଭ୍ଯନ୍ତରାନଥ । ଜୀଵୋ ଜାଗ୍ରଦଵସ୍ଥାଯାମେଵମାହୁର୍ଵିପାଶ୍ଚିତଃ ॥ ୧,୨୩୫.
ସେତେବେଳେ ଜୀବ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ସ୍ୱପ୍ନ—ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ—ଦେଖେ; ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ, ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ଜୀବ ଏଭଳି ରହେ।
ହୃଦି ସ୍ଥିତଃ ସ ତମସା ମୋହିତୋ ନ ସ୍ମରତ୍ଯପି । ଯଦା ତସ୍ଯ କୁତୋ ଵେତି ସୁଷୁପ୍ତିରିତି କଥ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୫.
ଯେତେବେଳେ ସେ ହୃଦୟରେ ବସି, ଅନ୍ଧକାରରେ ମୋହିତ ହୁଏ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ସେ କେଉଁଠାରୁ କିପରି ଜାଣିନଥାଏ, ଏହାକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଜାଗ୍ରତୋ ଯସ୍ଯ ନୋ ତନ୍ଦ୍ରା ନ ମୋହୋ ନ ଭ୍ରମସ୍ତଥା । ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ନ ଜାନାତି ଶବ୍ଦାର୍ଥଵିଷଯାନ୍ଵଶୀ ॥ ୧,୨୩୫.
ଯିଏ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ନ ତନ୍ଦ୍ରା, ନ ମୋହ, ନ ଭ୍ରମ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟ ଉପରେ ଆସକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ, ସେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଅଟୁଟ ରହେ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ସମାହୃତ୍ଯ ଵିଷଯେଭ୍ଯୋ ମନସ୍ତଥା । ବୁଦ୍ଧ୍ଯାହଙ୍କାରମପି ଚ ପ୍ରକୃତ୍ଯା ବୁଦ୍ଧିମେଵ ଚ ॥ ୧,୨୩୫.
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବିଷୟରୁ ଏବଂ ମନକୁ ମଧ୍ୟ ତାହାର ବିଷୟରୁ ପଛେଇ ନେଇ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଏହାର ନିଜ ଗୁଣରେ—
ସଂଯମ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଂ ଚାପି ଚିଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା କେଵଲେ ସ୍ଥିତଃ । ପଶ୍ଯତ୍ଯାତ୍ମାନି ଚାତ୍ମାନମାତ୍ମନାତ୍ମପ୍ରକାଶକମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.
ଚେତନାର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସେ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ନିଜେ ରହିଥାଏ । ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ନିଜକୁ ଦେଖେ, ଏବଂ ଆତ୍ମା ନିଜେ ଆତ୍ମାକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ ।
ଚିଦ୍ରୂପମମୃତଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ନିଷ୍କ୍ରିଯଂ ଵ୍ଯାପକଂ ଶିଵମ୍ । ତୁରୀଯାଯାମଵସ୍ଥାଯାମାସ୍ଥିତୋଽସୌ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୨୩୫.
ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶୁଦ୍ଧ, ଅମୃତ, କାମରହିତ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ଶୁଭ ଏବଂ ଚେତନାର ରୂପରେ ବସିଥାଏ ।
ଶବ୍ଦାଦଯୋ ଗୁଣାଃ ପଞ୍ଚ ସତ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଗୁଣାସ୍ତ୍ରଯଃ । ପୁର୍ଯଷ୍ଟକସ୍ଯ ପଦ୍ମସ୍ଯ ପତ୍ରାଣ୍ଯଷ୍ଟୌ ଚ ତାନି ହି ॥ ୧,୨୩୫.
ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଚାରିଟି ଗୁଣ, ସହିତ ସତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ତିନିଟି ଗୁଣ — ଏହି ଆଠଟି ଗୁଣ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରର ପଦ୍ମର ଆଠଟି ପାତ୍ର ଅଟେ ।
ସାମ୍ଯାଵସ୍ଥା ଗୁଣକୃତା ପ୍ରକୃତିସ୍ତତ୍ର କର୍ଣିକା । କର୍ଣିକାଯାଂ ସ୍ଥିତୋ ଦେଵୋ ଦେହୀ ଚିଦ୍ରୂପ ଏଵ ହି ॥ ୧,୨୩୫.
ଗୁଣମାନଙ୍କର ସମତା ଅବସ୍ଥା ହେଉଛି ସେହି ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକା; ଏହି କର୍ଣ୍ଣିକା ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା, ଅର୍ଥାତ୍ ଦେହୀ, ଚେତନାର ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି ।
ପୁର୍ଯଷ୍ଟକଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପ୍ରକୃତିଞ୍ଚ ଗୁଣାତ୍ମିକାମ୍ । ଯଦା ଯାତି ତଦା ଜୀଵୋ ଯାତି ମୁକ୍ତିଂ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୨୩୫.
ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଓ ଗୁଣମୟ ପ୍ରକୃତିକୁ ଛାଡିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।
ପ୍ରାଣାଯାମୋ ଜପଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରତ୍ଯାହାରୋଽଥ ଧାରଣା । ଧ୍ଯାନଂ ସମାଧିରିତ୍ଯେତେ ଷଡ୍ଯୋଗସ୍ଯ ପ୍ରସାଧକାଃ ॥ ୧,୨୩୫.
ଶ୍ୱାସନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଜପ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିବାରଣ, ଧାରଣା, ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧି — ଏହି ଛଅଟି ଯୋଗର ଉପାୟ ।
ପାପକ୍ଷଯେ ଦେଵତାନାଂ ପ୍ରୀତିରିନ୍ଦ୍ରିଯସଂଯମଃ । ଜପଧ୍ଯାନଯୁତୋ ଗର୍ଭୋ ଵିପରୀତସ୍ତ୍ଵଗର୍ଭକଃ ॥ ୧,୨୩୫.
ପାପ ନଶ୍ଟ ହେଲେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସନ୍ତି; ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ ଗର୍ଭ ଅଟେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଦୁଇ ନଥାଏ, ସେଉଁଠି ଅଗର୍ଭ ଭାବ କୁହାଯାଏ ।
ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶନ୍ମାତ୍ରକଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶତିମାତ୍ରକଃ । ମଧ୍ଯୋ ଦ୍ଵାଦଶମାତ୍ରସ୍ତୁ ଓଙ୍କାରଂ ସତତଂ ଜପେତ୍ ॥ ୧,୨୩୫.
ଏକାଧିକ ସମୟ ଧରି ଓଁକାରକୁ ଛତ୍ତିଶ, ଚବିଶ କିମ୍ବା ବାରଟି ମାପରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଛତ୍ତିଶ ମାପ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଚବିଶ ମଧ୍ୟମ, ବାରଟି ସବୁଠାରୁ କମ୍ ।