ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

କଥଂ ତ୍ଵାମୀଦୃଶଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଶକ୍ନୋମି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ । ଅରାଧଯିତୁମୀଶାନ ମନୋଗମ୍ଯମଗୋଚରମ୍ ॥ ୧,୨୩୪.

ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଏପରି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଠାକୁର, ମୁଁ କିପରି ତୁମକୁ ଭଜିପାରିବି, ଯିଏ ମନରେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଅପରିଚ୍ଛେଦ୍ୟ?

ଇହ ଯନ୍ମଣ୍ଡଲେ ନାଥ ପୂଜ୍ଯତେ ଵିଧିଵତ୍କ୍ରମୈଃ । ପୁଷ୍ପଧୂପାଦିଭିର୍ଯତ୍ର ତତ୍ର ସର୍ଵା ଵିଭୂତଯଃ ॥ ୧,୨୩୪.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ମଣ୍ଡଳରେ ଯେଉଁଠାରେ ନିୟମ ଓ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି ତୁମର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଉପସ୍ଥିତ।

ସଂକର୍ଷଣାଦିଭେଦେନ ତଵ ଯତ୍ପୂଜିତା ମଯା । କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯତ୍କୃତଂ ନ କୃତଂ ମଯା ॥ ୧,୨୩୪.

ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଯେଉଁପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ପୂଜା କରିଛି, ଯାହା କରିଛି କିମ୍ବା ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ସେସବୁ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କର।

ନ ଶକ୍ନୋମି ଵିଭୋ ସମ୍ଯକ୍କର୍ତୁଂ ପୂଜାଂ ଯଥୋଦିତାମ୍ । ଯତ୍କୃତଂ ଜପହୋମାଦି ଅସାଧ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ॥ ୧,୨୩୪.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ପୂଜା କରିପାରିନାହିଁ; ଯେଉଁ ଜପ, ହୋମ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିଛି, ସେ ସବୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।

ଵିନିଷ୍ପାଦଯିତୁଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଅତ ସ୍ତ୍ଵାଂ କ୍ଷମଯାମ୍ଯହମ୍ । ଦିଵା ରାତ୍ରୌ ଚ ସନ୍ଧ୍ଯାଯାଂ ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସୁ ଚେଷ୍ଟତଃ ॥ ୧,୨୩୪.

ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହା ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କ୍ଷମା ଚାହେଁ; ଦିନ, ରାତି, ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଯେଉଁ କିଛି କରିଛି।

ଅଚଲା ତୁ ହରେ ! ଭକ୍ତିସ୍ତଵାଙ୍ଘ୍ରିଯୁଗଲେ ମମ । ଶରିରେ ନ (ଣ) ତଥା ପ୍ରୀତିର୍ନ ଚ ଧର୍ମାଦିକେଷୁ ଚ ॥ ୧,୨୩୪.

ହେ ହରି, ତୁମ ଦୁଇଟି ପାଦ ପାଇଁ ମୋର ଭକ୍ତି ଅଚଳ ରୁହୁ। ମୋ ଦେହ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଧର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏପରି ମମତା ମୋର ନାହିଁ।

ଯଥା ତ୍ଵଯି ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରୀତିଂରାତ୍ଯନ୍ତିକୀ ମମ । କିଂ ତେନ ନ କୃତଂ କର୍ମ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷାଦିସାଧନମ୍ ॥ ୧,୨୩୪.

ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଯେପରି ମୋର ତୁମ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରେମ ଅଛି, ତେଣୁ ଏହା ଥିଲେ ଆଉ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଆଦି ଲାଗି କିଛି କରିବା ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୌ ଦୃଢା ଭକ୍ତିଃ ସର୍ଵକାମଫଲପ୍ରଦେ । ପୂଜାଂ କର୍ତୁଂ ତଥା ସ୍ତୋତ୍ରଂ କଃ ଶକ୍ନୋତି ତଵାଚ୍ଯୁତ ॥ ୧,୨୩୪.

ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାର ଫଳ ଦେଇଥିବା ତୁମ ପୂଜା କିମ୍ବା ସ୍ତୁତି କିଏ କରିପାରିବ?

ସ୍ତୁତଂ ତୁ ପୂଜିତଂ ମେଽଦ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷମସ୍ଵ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ । ଇତି ଚକ୍ରଧାରସ୍ତୋତ୍ରଂ ମଯା ସମ୍ଯଗୁଦାହୃତମ୍ । ସ୍ତୌହି ଵିଷ୍ଣୁଂ ମୁନେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଦୀଚ୍ଛସି ପରଂ ପଦମ୍ ॥ ୧,୨୩୪.

ଆଜି ଯେଉଁ ମୁଁ ପ୍ରଶଂସା ଓ ପୂଜା କଲି, ତାହାକୁ ମାନ୍ୟ କରିଦିଅ। ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର। ଏହିପରି ମୁଁ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ସ୍ତୋତ୍ର ସଠିକ୍ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲି। ହେ ମୁନି, ଯଦି ତୁମେ ପରମ ପଦ ଚାହାଁଛ, ତେବେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ଯଃ ସ୍ତୌତି ପୂଜାକାଲେ ଜଗଦ୍ଘୁରୁମ୍ ॥ ୧,୨୩୪.

ଯିଏ ପୂଜା ସମୟରେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଗତ୍‌ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ—

ଅଚିରାଲ୍ଲଭତେ ମୋକ୍ଷଂ ଛିତ୍ଵା ସଂସାରବନ୍ଧନମ୍ । ଅନ୍ଯୋଽପି ଯୋ ଜପେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯଂ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ ॥ ୧,୨୩୪.

ସେ ଶୀଘ୍ର ମୋକ୍ଷ ପାଇଁଥାଏ, ସଂସାରର ବନ୍ଧନ କାଟି ଦିଏ। ଅନ୍ୟ ଯେଉଁଠି ନିୟମିତ, ପବିତ୍ର ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ତିନିବେଳେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ—

ଇଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ମୁନେ ସୋଽପି ସର୍ଵକାମମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ପୁତ୍ରାର୍ଥୋ ଲଭତେ ପୁତ୍ରାନ୍ବଦ୍ଧୋ ମୁଚ୍ଯତେ ବନ୍ଧନାତ୍ ॥ ୧,୨୩୪.

ହେ ମୁନି, ସେଉଁଠି ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ପୁଅ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକ ପୁଅ ପାଏ, ବନ୍ଧିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ।

ରୋଗାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ ରାଗୀ ଲଭତେ ନିର୍ଧନୋ ଧନମ୍ । ଵିଦ୍ଯାର୍ଥୋ ଲଭତେ ଵିଦ୍ଯାଂ ଭଗ୍ଯଂ କୀର୍ତି ଚ ଵିନ୍ଦତି ॥ ୧,୨୩୪.

ରୋଗୀ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ଆସକ୍ତ ଲୋକ ଧନ ଲାଭ କରେ, ଶିକ୍ଷା ଚାହୁଁଥିବା ଜଣେ ଶିକ୍ଷା ପାଏ, ଭାଗ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ମିଳିଥାଏ।

ଜାତି ସ୍ମରତ୍ଵଂ ମେଧାଵୀ ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି ଚେତସା । ସ ଧନ୍ଯଃ ସର୍ଵଵିତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃସ ସାଧୁଃ ସର୍ଵକର୍ମକୃତ୍ ॥ ୧,୨୩୪.

ମେଧାବୀ ଯେଉଁଠି ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ—ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି କିମ୍ବା ବୁଦ୍ଧି—ସେ ଧନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଅଧିକାରୀ, ପ୍ରାଜ୍ଞ ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୁଏ।

ସ ସତ୍ଯଵାକୂଛୁଚିର୍ଦାତା ଯଃ ସ୍ତୌତି ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ଅସଂଭାଷ୍ଯା ହି ତେ ସର୍ଵେ ସର୍ଵଧର୍ମବହିଷ୍କୃତାଃ ॥ ୧,୨୩୪.

ଯିଏ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ପବିତ୍ର ଓ ଦାନଶୀଳ ହୁଏ। ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବାହାରେ ଥିବା, ସେମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଯେଷାଂ ପ୍ରଵର୍ତନେ ନାସ୍ତି ହରିମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସତ୍କ୍ରିଯା । ନ ଶୁଦ୍ଧଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତସ୍ଯ ମନୋ ଵାକ୍ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ ॥ ୧,୨୩୪.

ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ରରେ ହରିଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କୌଣସି ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ମନ ଓ କଥା ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟର।

ଯସ୍ଯ ସର୍ଵାର୍ଥଦେ ଵିଷ୍ଣୌ ଭକ୍ତିର୍ନାଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ । ଆରାଧ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଦେଵଂ ହରିଂ ସର୍ଵସୁଖପ୍ରଦମ୍ ॥ ୧,୨୩୪.

ଯାହାଙ୍କର ଅବିଚଳିତ ଭକ୍ତି ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରୁଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ଏବଂ ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ—

ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷଃ ସମ୍ଯଗ୍ଯଦ୍ଯତ୍ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ଫଲମ୍ । କର୍ମ କାମାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଧାନଃ ସୁରୋତ୍ତମଃ । ଅସୁରାଦିଵପୁଃ ସିଦ୍ଧୈର୍ଦେଯତେ ଯସ୍ଯ ନାନ୍ତରମ୍ ॥ ୧,୨୩୪.

ସେ ଲୋକ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେହି ଫଳ ସଠିକ୍ ଭାବେ ପାଏ; ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ସମସ୍ତ କାମନା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରେ। ତାଙ୍କୁ ଦାନବ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସିଦ୍ଧ ପ୍ରାଣୀ ଆଡ଼କୁ ଆସିପାରେ ନାହିଁ।

ସକଲମୁନିଭିରାଦ୍ଯଶ୍ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ଯୋ ହି ଶୁଦ୍ଧୋ ନିଖିଲହୃଦି ନିଵିଷ୍ଟୋ ଵେତ୍ତି ଯଃ ସର୍ଵସାକ୍ଷୀ । ତମଜମମୃତମୀଶଂ ଵାସୁଦେଵଂ ନତୋଽସ୍ମି ଭଯମରଣଵିହୀନଂ ନିତ୍ଯମାନନ୍ଦରୂପମ୍ ॥ ୧,୨୩୪.

ମୁଁ ସେଇ ଅଜନ୍ମା, ଅମୃତ, ଭୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ, ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ମୟ ଭାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ।

ନିଖିଲଭୁଵନ ନାଥଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନଂ ତ୍ଵତିଵିମଲଵିଶୁଦ୍ଧଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ଭଵପୁଷ୍ପୈଃ । ସୁଖମୁଦିତସମସ୍ତଂ ପୂଜଯାମ୍ଯାତ୍ମଭାଵଂ ଵିଶତୁ ହୃଦଯପଦ୍ମେ ସର୍ଵସାକ୍ଷୀ ଚିଦାତ୍ମା ॥ ୧,୨୩୪.

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍‌ର ନାଥ, ଶାଶ୍ୱତ, ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ, ସଫା ଓ ନିର୍ମଳ, ଗୁଣ ରହିତ, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା, ଭାବପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କରେଁ; ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ ଚେତନ ଆତ୍ମା ମୋ ହୃଦୟର ପଦ୍ମରେ ବସୁନ୍ତୁ।

ଏଵଂ ମଯୋକ୍ତଂ ପରମପ୍ରଭାଵମାଦ୍ଯନ୍ତହୀନସ୍ଯ ପରସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଵିଚିନ୍ତ୍ଯଃ ପରମେଶ୍ଵରୋଽସୌ ଵିମୁକ୍ତିକାମେନ ନରେଣ ସମ୍ଯକ୍ ॥ ୧,୨୩୪.

ଏପରି ମୁଁ ଆଦି ଅନ୍ତ ନଥିବା ପରମ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି। ତେଣୁ ଯିଏ ମୁକ୍ତି ଆଶା କରେ, ସେ ଏହି ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ।

ବୋଧସ୍ଵରୂପଂ ପୁରୁଷଂ ପୁରାଣମାଦିତ୍ଯଵର୍ଣଂ ଵିମଲଂ ଵିଶୁଦ୍ଧମ୍ । ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପରମଦ୍ଵିତୀଯଂ କସ୍ତତ୍ର ଯୋଗୀ ନ ଲଂଯ ପ୍ରଯାତି ॥ ୧,୨୩୪.

ଯିଏ ଜ୍ଞାନର ଆକାର, ପୁରାତନ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ରଙ୍ଗର, ନିର୍ମଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ, ପରମ ଏକମାତ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେଠି କେଉଁ ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତି ପାଏନାହିଁ?

ଇମଂ ସ୍ତଵଂ ଯଃ ସତତଂ ମନୁଷ୍ଯଃ ପଠେଚ୍ଚ ତଦ୍ଵତ୍ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରଶାନ୍ତଃ । ସ ଧୂତପାପ୍ମା ଵିତତପ୍ରଭାଵଃ ପ୍ରଯାତି ଲୋକଂ ଵିତତଂ ମୁରାରେଃ ॥ ୧,୨୩୪.

ଯିଏ ସଦା ଶାନ୍ତ ଓ ନିୟମିତ ଭାବେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ, ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଏ ଓ ମୁରାରିଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ଯଃ ପ୍ରାର୍ଥଯତ୍ଯର୍ଥମଶେଷସୌଖ୍ଯଂ ଧର୍ମଂ ଚ କାମଂ ଚ ତଥୈଵ ମୋକ୍ଷମ୍ । ସ ସର୍ଵମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପରଂ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଯାତି ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶରଣଂ ଵରେଣ୍ଯମ୍ ॥ ୧,୨୩୪.

ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଧନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁଖ, ଧର୍ମ, କାମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଏ ସବୁକୁ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଶରଣ ଭାବରେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯାଆନ୍ତି।

ଵିଭୁଂ ପ୍ରଭୁଂ ଵିଶ୍ଵଧରଂ ଵିଶୁଦ୍ଧମଶେଷସଂସାରଵିନାଶହେତୁମ୍ । ଯୋ ଵାସୁଦେଵଂ ଵିମଲଂ ପ୍ରପନ୍ନଃ ସ ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୋତି ଵିମୁକ୍ତସଙ୍ଗଃ ॥ ୧,୨୩୪.

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍‌ର ଧାରକ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ସଂସାର ନାଶର କାରଣ ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥାଏ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୩୫ ସୂତ ଉଵାଚ ଵେଦାନ୍ତସାଙ୍ଖ୍ଯସିଦ୍ଧାନ୍ତବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଵିଷ୍ଣୁରିତ୍ଯେଵ ଚିନ୍ତଯନ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ମୁଁ ବେଦାନ୍ତ ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। 'ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଜ୍ୟୋତି, ବିଷ୍ଣୁ'—ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା—

ସୂର୍ଯେ ହୃଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵହ୍ନୌ ଚ ଜ୍ଯୋତିରେକଂ ତ୍ରିଧା ସ୍ଥିତମ୍ । ଯଥା ସର୍ପିଃ ଶୀରସ୍ଥଂ ଗଵାଂ ନ କୁରୁତେ ବଲମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଏକ ଜ୍ୟୋତି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ହୃଦୟ ଆକାଶ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ତିନି ପ୍ରକାରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯେପରି ଦୁଧରେ ଥିବା ଘିଅ ଗାଈକୁ ଶକ୍ତି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ସେପରି—

ନିର୍ଗତଂ କର୍ମସଂଯୁକ୍ତଂ ଦତ୍ତଂ ତାସାଂ ମହା ବଲମ୍ । ତଥା ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶରୀରସ୍ଥୋ ନ କରୋତି ହିତଂ ନଣାମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ଯେତେବେଳେ ଏହା ବାହାର କରାଯାଏ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ଯୋଗ ହୁଏ, ଏହା ମହାଶକ୍ତି ଦେଉଥାଏ; ସେପରି, ବିଷ୍ଣୁ ଦେହରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଉପକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଵିନାରାଧନଯା ଦେଵଃ ସର୍ଵଗଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଆରୁରୁକ୍ଷୁମତୀନାଂ ତୁ କର୍ମଜ୍ଞାନମୁଦାହୃତମ୍ ॥ ୧,୨୩୫.

ପୂଜା ବିନା, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପରମେଶ୍ୱର ଲୋକଙ୍କୁ ଉପକାର କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଉନ୍ନତି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମ ଓ ଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ ହୋଇଛି।