ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମୁହୂର୍ତମପି ଯୋ ଧ୍ଯାଯେନ୍ନାରାଯଣମତନ୍ଦ୍ରିତଃ । ସୋଽପି ସ୍ଵର୍ଗତିମାପ୍ନୋତି କିଂ ପୁନସ୍ତତ୍ପରାଯଣଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ — ତେବେ ଯିଏ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଭଜେ, ସେ କେତେ ଅଧିକ ଫଳ ପାଇବ।

ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନସୁଷୁପ୍ତେଷୁ ଯୋଗସ୍ଥସ୍ଯ ଚ ଯୋଗିନଃ । ଯା କାଚିନ୍ମନସୋ ଵୃତ୍ତିଃ ସା ଭଵତ୍ଯଚ୍ଯୁତାଶ୍ରଯାତ୍ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ଯୋଗରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ଜାଗ୍ରତ, ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ସୁଷୁପ୍ତି — ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବେ, ମନର ଯେଉଁ ଚେଷ୍ଟା ହେଉଛି, ସେ ସବୁ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ପରିଣତି ପାଏ।

ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନିପତନ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ ପ୍ରଲପନ୍ଵିଵିଶଂସ୍ତଥା । ଭୁଞ୍ଜଞ୍ଜାଗ୍ରଚ୍ଚ ଗୋଵିନ୍ଦଂ ମାଧଵଂ ଯଶ୍ଚ ସଂସ୍ମରେତ୍ ॥ ୧,୨୩୦.

ଉଠୁଥିବାବେଳେ, ଶୋଇବାବେଳେ, କଥାହେଉଥିବାବେଳେ, ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ, ଖାଇବାବେଳେ, କିମ୍ବା ଜାଗିଥିବାବେଳେ — ଯିଏ ଏପରି ଭାବରେ ଗୋବିନ୍ଦ କିମ୍ବା ମାଧବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ—

ସ୍ଵେସ୍ଵେ କର୍ମଣ୍ଯଭିରତଃ କୁର୍ଯାଚ୍ଚିତ୍ତଂ ଜନାର୍ଦନେ । ଏଷା ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରୋକ୍ତିଃ କିମନ୍ଯୈର୍ବହୁଭାଷିତୈଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯିଏ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ମନ ଦେଉଅଛି; ଏହି ହେଉଛି ଶାସ୍ତ୍ରର ମୂଖ୍ୟ ଉପଦେଶ — ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ କଥାର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା?

ଧ୍ଯାନମେଵ ପରୋ ଧର୍ମୋ ଧ୍ଯାନମେଵ ପରଂ ତପଃ । ଧ୍ଯାନମେଵ ପରଂ ଶୌଚଂ ତସ୍ମାଦ୍ଧ୍ଯାନପରୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୩୦.

ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ, ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ୟା, ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପବିତ୍ରତା; ତେଣୁ ଧ୍ୟାନରେ ଲାଗି ରହିବା ଉଚିତ।

ନାସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ଧ୍ଥେଯଂ ତପୋ ନାନଶନାତ୍ପରମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଧାନମତ୍ରୋକ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୧,୨୩୦.

ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଧ୍ୟାନ ନାହିଁ, ଉପବାସ ଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ତପସ୍ୟା ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ପ୍ରଧାନ ଉପଦେଶ ହେଉଛି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା।

ଯଦ୍ଦୁର୍ଲଭଂ ପରଂ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ମନସୋ ଯନ୍ନ ଗୋଚରମ୍ । ତଦପ୍ଯପ୍ରାର୍ଥିତଂ ଧ୍ଯାତୋ ଦଦାତି ମଧୁସୂଦନଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ମନର ଅଗୋଚର — ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟ ଅନୁରୋଧ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ଧ୍ୟାନ କରେ, ମଧୁସୂଦନ ସେଠି ଦେଇଦିଅନ୍ତି।

ପ୍ରମାଦାତ୍କୁର୍ଵତାଂ କର୍ମ ପ୍ରଚ୍ଯଵେତାଧ୍ଵରେଷୁ ଯତ୍ । ସ୍ମରଣାଦେଵ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ ସଂପୂର୍ଣଂ ସ୍ଯାଦିତି ଶ୍ରୁତିଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯଦି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞରେ ଅବଧାନ ନ ଥିଲେ ଭୁଲ ହୋଇଯାଏ, ଶ୍ରୁତି କହେ — ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସେ ସବୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।

ଧ୍ଯାନେନ ସଦୃଶୋ ନାସ୍ତି ଶୋଧନଂ ପାପକର୍ମଣାମ୍ । ଆଗାମିଦେହହେତୂନାଂ ଦାହକୋ ଯୋଗପାଵକଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ସମାନ କୌଣସି ଶୋଧନ ନାହିଁ; ଯୋଗର ଅଗ୍ନି ଆଗାମୀ ଦେହର କାରଣକୁ ଦହିଦିଏ।

ଵିନିଷ୍ପନ୍ନସମାଧିସ୍ତୁ ମୁକ୍ତିମତ୍ରୈଵ ଜନ୍ମନି । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଯୋଗୀ ଯୋଗାଗ୍ନିଦଗ୍ଧକର୍ମା ଚ ଯୋଽଚିରାତ୍ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ କର୍ମ ଯୋଗାଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଇଛି, ସେ ଯୋଗୀ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ପାଇଥାନ୍ତି।

ଯଥାଗ୍ନିରୁଦ୍ଯତଶିଖଃ କକ୍ଷଂ ଦହତି ଵାନିଲଃ । ତଥା ଚିତ୍ତସ୍ଥିତେ ଵିଷ୍ଣୌ ଯୋଗିନା ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷମ୍ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯେପରି ଉଚ୍ଚ ଶିଖା ଥିବା ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦହିଦିଏ, ସେପରି ଯୋଗୀଙ୍କ ମନରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦହିଯାଏ।

ଯଥାଗ୍ନିଯୋଗାତ୍କନକମମଲଂ ସଂପ୍ରଜାଯତେ । ସଂପ୍ଲୁଷ୍ଟୋ ଵାସୁଦେଵେନ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସଦା ମଲଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ସଂଯୋଗରେ ସୁନା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ସେପରି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଅପବିତ୍ରତା ସଦା ବାସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୁଏ।

ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନସହସ୍ରେଷୁ ପୁଷ୍କରସ୍ନାନକୋଟିଷୁ । ଯତ୍ପାପଂ ନିଲଯଯାତି ସ୍ମୃତେ ନଶ୍ଯତି ତଦ୍ଧରୌ ॥ ୧,୨୩୦.

ଗଙ୍ଗାରେ ହଜାର ଥର ସ୍ନାନ କଲେ ବା ପୁଷ୍କରରେ କୋଟି ଥର ସ୍ନାନ କଲେ ଯେ ପାପ ଯାଏ ନାହିଁ, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସେହି ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

ପ୍ରାଣାଯାମସହସ୍ନୈସ୍ତୁ ଯତ୍ପାପଂ ନଶ୍ଯତି ଧ୍ରୁଵମ୍ । କ୍ଷଣମାତ୍ରେଣ ତତ୍ପାପଂ ହରେର୍ଧ୍ଯାନାତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି ॥ ୧,୨୩୦.

ହଜାର ପ୍ରାଣାୟାମ କଲେ ଯେପରି ପାପ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦୂର ହୁଏ, ହରିଙ୍କ ଧ୍ୟାନ କଲେ ସେହି ପାପ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

କଲିପ୍ରଭାଵାଦ୍ଦୁଷ୍ଟୋକ୍ତିଃ ପାଷଣ୍ଡାନାଂ ତଥୋକ୍ତଯଃ । ନ କ୍ରାମେନ୍ମାନସଂ ତସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଚେତସି କେଶଵଃ ॥ ୧,୨୩୦.

କଳିଯୁଗର ପ୍ରଭାବରେ ଅନେକ ମନ୍ଦ ବାକ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ କେଶବ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମନକୁ ଏହିଠାରେ କିଛି ପ୍ରଭାବ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

ସା ତିଥିସ୍ତଦହୋରାତ୍ରଂ ସ ଯୋଗଃ ସ ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । ଲଗ୍ନଂ ତଦେଵ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ର ସଂସ୍ମର୍ଯତେ ହରିଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯେ ଦିନ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେହି ଦିନ ପବିତ୍ର; ଯେ ରାତି ହରିଙ୍କୁ ମନେ ପକାଯାଏ, ସେହି ରାତି ଶୁଭ; ଯେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ, ସେହି ଲଗ୍ନ, ସେହି ଚନ୍ଦ୍ରମା, ସେହି ସମୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସା ହାନିସ୍ତନ୍ମହଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ସା ଚାର୍ଥଜଡମୂକତା । ଚନ୍ମୁହୂର୍ତଂ କ୍ଷଣୋ ଵାପି ଵାସୁଦେଵୋ ନ ଚିନ୍ତ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯେ ସମୟ ବା କ୍ଷଣମାତ୍ର ପାଇଁ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ ନାହିଁ, ସେହି ହାନି, ସେହି ବଡ଼ ଦୋଷ, ସେହି ଧନରେ ମୂଢ଼ତା ଓ ମୌନତା।

କଲୌ କୃତ ଯୁଗଂ ତସ୍ଯ କଲିସ୍ତସ୍ଯ କୃତେ ଯୁଗେ । ହୃଦି ନୋ ଯସ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ଯସ୍ଯ ଚେତସି ନାଚ୍ଯୁତଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଗୋବିନ୍ଦ ନାହାନ୍ତି, ମନରେ ଅଚ୍ୟୁତ ନାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଳିଯୁଗ କୃତଯୁଗ ହୁଏ ଓ କୃତଯୁଗ କଳିଯୁଗ ହୁଏ।

ଯସ୍ଯାଗ୍ରତସ୍ତଥା ପୃଷ୍ଠେ ଗଚ୍ଛତସ୍ତିଷ୍ଠତୋଽପି ଵା । ଗୋଵିନ୍ଦେ ନିଯତଂ ଚେତଃ କୃତକୃତ୍ଯଃ ସଦୈଵ ସଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯେ ଆଗରେ, ପଛରେ, ଚାଲିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ନିରନ୍ତର ମନ ଗୋବିନ୍ଦରେ ଲଗାଇ ରଖନ୍ତି, ସେ ମାନେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିଛନ୍ତି।

ଵାସୁଦେଵେ ମନୋ ଯସ୍ଯ ଜପହୋମାର୍ଚନାଦିଷୁ । ତସ୍ଯାନ୍ତରାଯୋ ମୈତ୍ରେଯ ଵେଵେନ୍ଦ୍ରତ୍ଵାଦିକଂ ଫଲମ୍ ॥ ୧,୨୩୦.

ମୈତ୍ରେୟ, ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଜପ, ହୋମ, ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ଭଳି ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

ଅସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ଚ ଗାର୍ହସ୍ଥଯଂ ସ ତପ୍ତ୍ଵା ଚ ମହତ୍ତପଃ । ଛିନତ୍ତି ପୌରୁଷୀଂ ମାଯାଂ କେଶଵାର୍ପିତମାନସଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଛାଡ଼ିନାହିଁ, ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ମନ କେଶବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିଛନ୍ତି, ସେ ମାନେ ମାନବ ମାୟାକୁ କାଟିପାରନ୍ତି।

କ୍ଷମାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି କ୍ରୁଦ୍ଧେଷୁ ଦଯାଂ ମୂର୍ଖେଷୁ ମାନଵାଃ । ମୁଦଞ୍ଚ ଧର୍ମଶୀଲେଷୁ ଗୋଵିନ୍ଦେ ହୃଦଯସ୍ଥିତେ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯେବେ ଗୋବିନ୍ଦ ହୃଦୟରେ ବସନ୍ତି, ଲୋକମାନେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଲୋକଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତି, ମୂର୍ଖଙ୍କୁ ଦୟା କରନ୍ତି, ଧର୍ମିକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି।

ଧ୍ଯାଯେନ୍ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ସ୍ନାନଦାନାଦିକର୍ମସୁ । ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତେତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଦୁଷ୍କୃତେଷୁ ଵିଶେଷତଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଶେଷକରି ପାପ ପରିହାର କାମରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଲାଭସ୍ତେଷାଂ ଜଯସ୍ତେଷାଂ କୁତସ୍ତେଷାଂ ପରାଭଵଃ । ଯେଷାମିନ୍ଦୀଵରଶ୍ଯାମୋ ହୃଦଯସ୍ଥୋ ଜନାର୍ଦନଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ନୀଳ କମଳ ଭଳି ଶ୍ୟାମ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲାଭ ଓ ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ, ପରାଜୟ କେମିତି ହେବ?

କୀଟପକ୍ଷିଗଣାନାଞ୍ଚ ହରୌ ସଂନ୍ଯସ୍ତଚେତସାମ୍ । ଊର୍ଧ୍ଵା ହ୍ଯେଵ ଗତିଶ୍ଚାସ୍ତି କିଂ ପୁନର୍ଜ୍ଞାନିନାଂ ନୃଣାମ୍ ॥ ୧,୨୩୦.

ହରିଙ୍କୁ ମନ ଦେଇଥିବା କୀଟ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଉନ୍ନତି ପାଆନ୍ତି; ତେବେ ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କେତେ ଅଧିକ ଉନ୍ନତି କରିପାରିବେ!

ଵାସୁଦେଵତରୁଚ୍ଛାଯା ନାତିଶୀତାତିତାପଦା । ନରକଦ୍ଵାରଶମନୀ ସା କିମର୍ଥଂ ନ ସେଵ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୩୦.

ବାସୁଦେବ ଚୟା ଗଛର ଛାୟା ଭଳି, ଅତି ଠଣ୍ଡା ବା ଅତି ଗରମ ନୁହେଁ; ଏହା ନରକ ଦ୍ୱାରକୁ ଶାନ୍ତ କରେ—ତେବେ ଏହାକୁ କିଏ ଚାହେଁ ନାହିଁ?

ନ ଚ ଦୁର୍ଵାସସଃ ଶାପୋ ରାଜ୍ଯଞ୍ଚାପି ଶଚୀପତେଃ । ହନ୍ତୁଂ ସମର୍ଥଂ ହି ସଖେ ହୃତ୍କୃତେ ମଧୁସୂଦନେ ॥ ୧,୨୩୦.

ବନ୍ଧୁ, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଶାପ କିମ୍ବା ଶଚୀପତିଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଧରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରେ ନାହିଁ।

ଵଦତସ୍ତିଷ୍ଠତୋଽନ୍ଯଦ୍ଵା ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା କର୍ମ କୁର୍ଵତଃ । ନାପଯାତି ଯଦା ଚିନ୍ତା ସିଦ୍ଧାଂ ମନ୍ଯେତ ଧାରଣାମ୍ ॥ ୧,୨୩୦.

ଯେବେ କଥା କହୁଛନ୍ତି, ଦଣ୍ଡାଇ ରହୁଛନ୍ତି କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛାମତେ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ତଥାପି ଚିନ୍ତା ଆସୁନାହିଁ, ତେବେ ଧାରଣା ସିଦ୍ଧ ହେଲା ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ।

ଧ୍ଯେଯଃ ସଦା ସଵିତୃମଣ୍ଡଲମଧ୍ଯଵର୍ତୋ ନାରାଯଣଃ ସରସିଜାସନସନ୍ନିଵିଷ୍ଟଃ । କେଯୂରଵାନ୍ମକରକୁଣ୍ଡଲଵାନ୍କିରୀଟୀ ହାରୀ ହିରଣ୍ମଯଵପୁର୍ଧୃତଶଙ୍ଖଚକ୍ରଃ ॥ ୧,୨୩୦.

ସଦା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଅସୀନ, ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, କେୟୁର, ମକରକୁଣ୍ଡଳ, ମୁକୁଟ, ହାର ଓ ସୁନା ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧରିଛନ୍ତି।