ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅହମିତ୍ଯଙ୍କୁରୋତ୍ପନ୍ନୋ ମମେତି ସ୍କନ୍ଧଵାନ୍ମହାନ୍ । ଗୃହକ୍ଷେତ୍ରାଣି ଶାଖାଶ୍ଚ ଯତ୍ର ଦାରାଭିପଲ୍ଲଵଃ ॥ ୧,୨୨୬.

'ମୁଁ' ଭାବନା ଅଙ୍କୁର ଭଳି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତା'ଠାରୁ 'ମୋର' ଭାବନା ଏକ ବଡ଼ ତଣ୍ଡ ଭଳି ବଢ଼ିଯାଏ। ଘର ଓ ଜମି ଏହାର ଶାଖା, ଜଣାଣୀ ଏହାର କିଶଳୟ।

ଧନଧାନ୍ଯେ ମହାପତ୍ରେ ପାପମୂଲୋଽତିଦୁର୍ଗମଃ । ଵିଧିଵତ୍ସୁଖଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଜାତୋଽଜ୍ଞାନମହାତରୁଃ ॥ ୧,୨୨୬.

ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ ଏହି ବୃକ୍ଷର ବଡ଼ ବାଟିଲା। ଏହା ପାପରେ ମୂଳ ହୋଇ, ଅତି ଦୁର୍ଗମ। ଭାଗ୍ୟକ୍ରମେ ସୁଖ ଓ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଅଜ୍ଞାନର ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ଛିନ୍ନୋ ଵିଦ୍ଯାକୁଠାରେଣ ତେ ଗତା ଲଯମୀଶ୍ଵରେ । ପ୍ରାପ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମରସଂ ପୀତଂ ନୀରଜସ୍କମକଣ୍ଟକମ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ଜ୍ଞାନର କୁଠାରି ଦ୍ୱାରା ଏହି ବୃକ୍ଷ କାଟିଦିଆଯିବା ପରେ, ଏହାର ଶାଖାମୂଳ ଭଗବାନଙ୍କ ଭିତରେ ଲୟ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମର ରସ ପାଇ ଏହାକୁ ପିଇଲେ, ଏହା ଧୂଳି ଓ କାଁଟାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ପରାଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ସୁଖନିର୍ଵୃତିମେଵ ଚ । ମୂର୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯଲଯଂ ନୂନଂ ନ ତ୍ଵଂ ରାଜନ୍ନ ଚାପ୍ଯହମ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ଯେଉଁ ପ୍ରଜ୍ଞାନୀ ଏହି ଅନୁଭୂତିକୁ ପାଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ରାଜା, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେହ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିନାହୁଁ।

ନ ତନ୍ମାତ୍ରାଦିକଂ ଵାଚା ନୈଵାନ୍ତଃ କରଣଂ ତଥା । କଂ ଵା ପଶ୍ଯସି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଧାନମିଦମାଵଯୋଃ ॥ ୧,୨୨୬.

ନା ସେଇ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ, ନା ମନ ଓ ଅନ୍ତଃକରଣକୁ କଥାରେ ବ୍ୟକ୍ତ କରିହେବ ନାହିଁ। ରାଜାନ୍ତ, ଆମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଟି ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖୁଛ?

ମୃତଃ ପରେଽହ୍ନି କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞଃ ସଂଜାତୋଽଯଂ ଗୁଣାତ୍ମକଃ । ଏକତ୍ଵେଽପି ପୃଥଗ୍ଭାଵସ୍ତଥା କ୍ଷେତ୍ରାତ୍ମନୋ ନୃପ ॥ ୧,୨୨୬.

ଯେତେବେଳେ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ଗୁଣମୟ ଭାବରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଏକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ରହିଛି, ରାଜା।

ଜ୍ଞାନପୂର୍ଵଵିଯୋଗୋଽସୌ ଜ୍ଞାନେ ନଷ୍ଟେ ଚ ଯୋଗିନଃ । ସା ମୁକ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଚୈକ୍ଯ ମନୈକ୍ଯଂ ପ୍ରାକୃତୈର୍ଗୁଣୈଃ ॥ ୧,୨୨୬.

ଯେଉଁ ବିଚ୍ଛେଦ ଜ୍ଞାନ ପରେ ହୁଏ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ହରାଯାଏ, ଯୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ସେହିଏ ମୁକ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମ ସହିତ ଏକତା, ଓ ମନ ନିଜ ପ୍ରକୃତିଗତ ଗୁଣମାନେ ସହିତ ଏକତା।

ତଦ୍ଗୃହଂ ଯତ୍ର ଵସତି ତଦ୍ଭୋଜ୍ଯଂ ଯେନ ଜୀଵତି । ଯନ୍ମୁକ୍ତଯେ ତଦେଵୋକ୍ତଂ ଜ୍ଞାନାଜ୍ଞାନେ ନ ଚାନ୍ଯଥା ॥ ୧,୨୨୬.

ଯେଉଁ ଘରେ ଜଣେ ବସନ୍ତି, ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟରେ ଜୀବନ ଚାଲିଥାଏ, ଏବଂ ଯାହା ମୁକ୍ତିକୁ ନେଇଯାଏ—ଏସବୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ନୁହେଁ।

ଉପଭୋଗେନ ପୁଣ୍ଯାନା ମପୁଣ୍ଯାନାଞ୍ଚ ପାର୍ଥିଵ । କର୍ତଵ୍ଯାନାଞ୍ଚ ନିତ୍ଯାନାଂ କ୍ଷଯନ୍ତ୍ଵକରଣାତ୍ତଥା ॥ ୧,୨୨୬.

ଭୋଗ କରିବା ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ଓ ଅପୁଣ୍ୟ, ଏବଂ ନିତ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟମାନେ, ଏହି ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନ କଲେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ରାଜନ।

ଅହିଂସା ସତ୍ଯମସ୍ତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯାପରିଗ୍ରହୌ । ଯମାଃ ପଞ୍ଚାଥ ନିଯମାଃ ଶୌଚଂ ଦ୍ଵିଵିଧମୀରିତମ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଦି, ଚୋରି ନ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଅସଂଗ୍ରହ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ହେଉଛି ଯମ। ତାପରେ ନିୟମ: ଶୌଚ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ବୋଲାଯାଇଛି।

ସନ୍ତୋଷସ୍ତପସା ଶାନ୍ତିର୍ଵାସୁଦେଵାର୍ଚନଂ ଦମଃ । ଆସନ ପଦ୍ମକାଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରାଣାଯାମୋ ମରୁଜ୍ଜଯଃ ॥ ୧,୨୨୬.

ସନ୍ତୋଷ, ତପସ୍ୟା, ଶାନ୍ତି, ବାସୁଦେବଙ୍କର ପୂଜା, ଦମନ—ଏହିମାନେ ନିୟମ। ପଦ୍ମାସନ ଭଳି ଆସନ, ପ୍ରାଣାୟାମ ଅର୍ଥାତ୍ ବାୟୁ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ।

ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ତ୍ରିଵିଧଃ ସୋଽପି ପୂରକୁମ୍ଭକରେଚକୈଃ । ଲଘୁର୍ଯୋ ଦଶମାତ୍ରସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଗୁଣଃ ସ ତୁ ମଧ୍ଯମଃ ॥ ୧,୨୨୬.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରକାରରେ ତିନି ଧରଣର ଅଭ୍ୟାସ ଅଛି—ନିଶ୍ୱାସ, ଗ୍ରହଣ ଓ ପ୍ରସ୍ତାର। ହଳୁକା ପ୍ରକାରଟି ଦଶ ଗଣନାରେ, ମଧ୍ୟମ ପ୍ରକାରଟି ଏହାର ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ।

ତ୍ରିଗୁଣାଭିସ୍ତୁ ମାତ୍ରାଭିରୁତ୍ତମଃ ସ ଉଦାହୃତଃ । ଜପଧ୍ଯାନଯୁତୌ ଗର୍ଭୋ ଵିପରୀତସ୍ତ୍ଵର୍ଭକଃ ॥ ୧,୨୨୬.

ଉତ୍ତମ ପ୍ରକାରଟି ଏହି ମାପର ତିନିଗୁଣା ହୁଏ। ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ ସହିତ 'ଗର୍ଭ' ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ଏବଂ ବିପରୀତ ଅଭ୍ୟାସକୁ 'ଶିଶୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରଥମେ ନଜଯେତ୍ସ୍ଵପ୍ନଂ ମଧ୍ଯମେନ ଚ ଵେପଥୁମ୍ । ଵିପାକଂ ହି ତୃତୀଯେନ ଜାତାନ୍ଦୋଷାସ୍ତ୍ଵନୁକ୍ରମାତ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦ୍ୱିତୀୟରେ କମ୍ପନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଫଳ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ଅନୁକ୍ରମେ ଆସେ।

ଆସନସ୍ଥନ୍ତୁଯୁଞ୍ଜୀତ କୃତ୍ଵା ଚ ପ୍ରଣଵଂ ହୃଦୀ । ପାର୍ଷ୍ଣିଭ୍ଯାଂ ଲିଙ୍ଗଵୃଷଣୌ ସ୍ପର୍ଶନ୍ନକାଗ୍ରମାନସଃ ॥ ୧,୨୨୬.

ଆସନରେ ବସି, ହୃଦୟରେ 'ଓଁ' ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ପାଦଗୁଡ଼ିକର ଗୁଣ୍ଡି ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ ଓ ଶୁକ୍ରାଶୟ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମନକୁ ନାକର ଟିପରେ ଏକାଗ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍।

ରଜସା ତମସୋ ଵୃତ୍ତିଂ ସତ୍ତ୍ଵେନ ରଜସସ୍ତଥା । ନିରୁଧ୍ଯ ନିଶ୍ଚଲୋ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ଥିତୋ ଯୁଞ୍ଜୀତ ଯୋଗଵିତ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ରଜ ଦ୍ୱାରା ତମସ ର ଚଳନକୁ, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ରଜ ର ଚଳନକୁ ଦମନ କରି, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଅଚଳ ହୋଇ, ଯେଉଁଠି ଯୋଗ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଣାଦୀନମ୍ନ ଏଵ ଚ । ନିଗୃହ୍ଯ ସମଵାଯେନ ପ୍ରତ୍ଯାହାର ମୁପକ୍ରମେତ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ତାଙ୍କର ବିଷୟରୁ, ଏବଂ ପ୍ରାଣ ଆଦିକୁ ମଧ୍ୟ ସମତା ସହିତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଏହିପରି ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଅଭ୍ୟାସ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

ପ୍ରାଣାଯାମା ଦଶାଷ୍ଟୌ ଚ ଧାରଣା ସା ଵିଧୀଯତେ । ଦ୍ଵେ ଧାରଣେ ସ୍ମୃତୋ ଯୋଗୋ ଯୋଗିଭିସ୍ତତ୍ତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ ॥ ୧,୨୨୬.

ଏଠାରେ ଦଶ ଓ ଆଠ, ଏମିତି ମୋଟ ଅଠାରଟି ପ୍ରାଣାୟାମ ଅଛି, ଏବଂ ଧାରଣା ଅଭ୍ୟାସ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଯେଉଁଠି ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଧାରଣାକୁ ଯୋଗ ବୋଲି ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଯୋଗୀମାନେ ମନେ କରନ୍ତି।

ପ୍ରାଙ୍ନାଡ୍ଯାଂ ହୃଦଯେ ଚାତ୍ର ତୃତୀଯା ଚ ତଥୋରସି । କଣ୍ଠେ ମୁଖେ ନା ସିକାଗ୍ରେ ନେତ୍ରେ ଭ୍ରୂମଧ୍ଯମୂର୍ଧସୁ ॥ ୧,୨୨୬.

ପୂର୍ବ ନାଡ଼ୀରେ, ହୃଦୟରେ, ତୃତୀୟଟି ଛାତିରେ, କଣ୍ଠରେ, ମୁଁହରେ, ନାକର ଟିପରେ, ଦୃଷ୍ଟିରେ, ଭୃକୁଟି ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ମଣ୍ଡରେ ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି।

କିଞ୍ଚିତ୍ତସ୍ମାତ୍ପରସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଧାରଣା ଦଶଧା ସ୍ମୃତା । ଦଶୈତା ଧାରଣାଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯକ୍ଷରରୂପତାମ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ଏହାଠାରୁ କିଛି ଅଧିକ ଆଗକୁ, ଦଶ ପ୍ରକାରର ଧ୍ୟାନ ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦଶଟି ଧ୍ୟାନକୁ ଅଧିଗମନ କରିଲେ, ମଣିଷ ଅମର ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଯଥାଗ୍ନିରଗ୍ନୌ ସଂକ୍ଷିପ୍ତସ୍ତଥାତ୍ମା ପରମାତ୍ମନି । ବ୍ରହ୍ମରୂପଂ ମହାପୁଣ୍ଯମୋମିତ୍ଯେକାକ୍ଷରଂ ଜପେତ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମା ଉଚ୍ଚତମ ପରମାତ୍ମାରେ ଲୀନ ହୁଏ। ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟ ଥିବା 'ଓଁ' ଏହି ଏକାକ୍ଷରକୁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

ଅକାରଶ୍ଚ ତଥୋକାରୋ ମକାରଶ୍ଚାକ୍ଷରତ୍ରଯମ୍ । ଏତାସ୍ତିସ୍ତ୍ରସ୍ତତୋ ମାତ୍ରାଃ ସତ୍ତ୍ଵରାଜସତାମସାଃ ॥ ୧,୨୨୬.

'ଅ', 'ଉ', ଓ 'ମ' ଏହି ତିନିଟି ଅକ୍ଷର ଅଟେ। ଏହି ତିନି ମାତ୍ରା ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍ ଓ ତମସ୍ ଏହି ତିନି ପ୍ରକୃତିକୁ ଦର୍ଶାଏ।

ନିର୍ଗୁଣା ଯୋଗିଗମ୍ଯାଦ୍ଯାର୍ଧମାତ୍ରା ପରା ସ୍ଥିତା । ଗାନ୍ଧାରୀତି ଚ ଵିଜ୍ଞେଯା ଗାନ୍ଧାରସ୍ଵରସଂଶ୍ରଯା । ଇତ୍ଯେତଦକ୍ଷରଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରମୋଙ୍କାରସଂଜ୍ଞିତମ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ଯେଉଁ ଅର୍ଧମାତ୍ରା ଗୁଣରହିତ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି, ସେହି ଅର୍ଧମାତ୍ରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ଅଟୁଟ ଅଟେ। ଏହାକୁ 'ଗାନ୍ଧାରୀ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଏହା ଗାନ୍ଧାର ସ୍ୱରରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ। ଏହି ଅକ୍ଷରଟି ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ 'ଓଁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଥୂଲଦେହଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଜରାମରଣଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ମୋର ଏହି ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ।

ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ପୃଥିଵ୍ଯା ମଲଵର୍ଜିତମ୍ । ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଵାଯ୍ଵାକାଶଵିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ପୃଥିବୀର ମଳ ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶରୁ ମୁକ୍ତ।

ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଦେହଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମପରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ସ୍ଥାନାସ୍ଥାନଵିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଦେହ ମୋର ନାହିଁ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ଥିବା ଓ ନଥିବା ସ୍ଥାନରୁ ମୁକ୍ତ।

ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଗନ୍ଧମାତ୍ରଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ଶ୍ରୋତ୍ରତ୍ଵକ୍ପରିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ଗନ୍ଧ ମାତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ। ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ, ଶ୍ରବଣ ଓ ସ୍ପର୍ଶରୁ ମୁକ୍ତ।

ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଜିହ୍ଵାଘ୍ରାଣଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ପ୍ରାଣାପାନଵିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ମୁଁ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ୟୋତି, ଯାହାର କିଛି ଜିହ୍ବା କିମ୍ବା ଘ୍ରାଣ ନାହିଁ; ମୁଁ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ୟୋତି, ଯାହା ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ରହିତ।

ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଵ୍ଯାନୋଦାନଵିଵର୍ଜିତମ୍ । ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଜ୍ଯୋତିରଜ୍ଞାନପରିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୧,୨୨୬.

ମୁଁ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ୟୋତି, ଯାହା ବ୍ୟାନ ଓ ଉଦାନ ରହିତ; ମୁଁ ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ୟୋତି, ଯାହା ଅଜ୍ଞାନ ରହିତ।