ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅଵିଵାହା ତଥା କନ୍ଯା ଦ୍ଵିଜୋ ମୌଞ୍ଜୀଵିଵର୍ଜିତଃ । ଜତଦନ୍ତଶ୍ଚ ବାଲଶ୍ଚ କୁମାରୀ ଚ ତ୍ରିଵର୍ଷିକା ॥ ୧,୨୨୨.

ଅବିବାହିତ କନ୍ୟା, ଉପବୀତ ବିହୀନ ଦ୍ୱିଜ, ଝାଟା ଦାନ୍ତ ଥିବା, ଶିଶୁ ଓ ତିନି ବର୍ଷ ବୟସର କୁମାରୀ—

ତେଷାଂ ଶୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ରିରାତ୍ରେଣ ଗର୍ଭସ୍ତ୍ରାଵେ ତ୍ରିରାତ୍ରିଭିଃ । ସୂତାଯାଂ ମାସତୁଲ୍ଯାଶ୍ଚ ଚତୁର୍ଥେଽହ୍ନି ରଜସ୍ଵଲା ॥ ୧,୨୨୨.

ଏମାନଙ୍କର ପବିତ୍ରତା ତିନି ରାତିରେ ହୁଏ; ଗର୍ଭପାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତିନି ରାତି; ସୁତିକା ନାରୀ ପାଇଁ ଏକ ମାସ; ରଜସ୍ୱଳା ପାଇଁ ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ।

ଦୁର୍ଭିକ୍ଷେ ରାଷ୍ଟ୍ରସଂପତେ ସୂତକେ ମୃତକେପି ଵା । ନିଯମାଶ୍ଚ ନ ଦୁଷ୍ଯନ୍ତି ଦାନଧର୍ମପରାସ୍ତଥା ॥ ୧,୨୨୨.

ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଦେଶର ଦୁଃଖ, ଜନନ ଅଶୁଚି କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ; ଦାନ ଓ ଧର୍ମରେ ଲିନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଦକ୍ଷିକାଲେ ଵିଵାହାଦୌ ଦେଵଦ୍ଵିଜନିମନ୍ତ୍ରିତେ । ପୂର୍ଵସଂକଲ୍ପିତେ ଵାପି ନାଶୌଚଂ ମୃତସୂତକେ ॥ ୧,୨୨୨.

ଯଜ୍ଞ, ବିବାହ କିମ୍ବା ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ସମୟରେ କିମ୍ବା ପୂର୍ବରୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ, ଜନନ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁର ଅଶୁଚି ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ।

ପ୍ରସୂତପତ୍ନୀସଂସ୍ପର୍ଶାଦଶୁଚିଃ ସ୍ଯାତ୍ତଥା ଦ୍ଵିଜଃ । ଅଗ୍ନଯୋ ଯତ୍ର ହୂଯନ୍ତେ ଵେଦୋ ଵା ଯତ୍ର ପଠ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୨୨.

ସୁତିକା ଜଣେ ଜନାନୀକୁ ଛୁଇଁଲେ, ଦ୍ୱିଜ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରାଯାଏ କିମ୍ବା ବେଦ ପଢ଼ାଯାଏ—

ସତତଂ ଵୈଶ୍ଵଦେଵା ଦି ନ ତେଷାଂ ସୂତକଂ ଭଵେତ୍ । ଅଶୁଦ୍ଧେ ଚ ଗୃହେ ଭୁକ୍ତେ ତ୍ରିରାତ୍ରାଚ୍ଛୁଧ୍ଯତି ଦ୍ଵିଜଃ ॥ ୧,୨୨୨.

ଯେଉଁମାନେ ସଦା ବୈଶ୍ୱଦେବ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୂତକ ନାହିଁ। ଅପବିତ୍ର ଘରେ ଖାଇଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତିନି ରାତିରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯା ଶୂଦ୍ରା ଚୈଵ ରଜସ୍ଵଲା । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଶନାତ୍ତତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତୁ ତ୍ରିରାତ୍ରତଃ ॥ ୧,୨୨୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟା, ବୈଶ୍ୟା ଓ ଶୂଦ୍ରା ଯଦି ରଜସ୍ୱଳା ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଛୁଇଁଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ତିନି ରାତିରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

ଦ୍ଵିରାତ୍ରତଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଚ ଶୁଦ୍ଧା ଵୈଶ୍ଯା ହ୍ଯୁପୋଷିତା । ଶୂଦ୍ରା ସ୍ନାନେନ ଶୁଧ୍ଯେତ୍ତୁ ଦ୍ରୋଣାର୍ଥଂ ନ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୨୨୨.

କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଦୁଇ ରାତି ଉପବାସ କଲେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, ବୈଶ୍ୟମାନେ ଗୋଟିଏ ରାତି ଉପବାସ କଲେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି । ଶୂଦ୍ରମାନେ ନହାଇଲେ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ । ଏକ ଡୋଣା ପାଣି ପାଇଁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

କାକଶ୍ଵାନୋପନୀ ତନ୍ତୁ ଅନ୍ନଂ ବାହ୍ଯନ୍ତୁ ତତ୍ତ୍ଯଜେତ୍ । ସୁଵର୍ଣାଦ୍ଭୈଃ ସମଭ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯ ହୁତାଶେ ଚ ପ୍ରତାପଯେତ୍ ॥ ୧,୨୨୨.

କାଉ, କୁକୁର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁ ଯଦି ବାହାରୁ ଖାଦ୍ୟ କିମ୍ବା ପାଣିକୁ ଛୁଇଁଦେଇଥାନ୍ତି, ତେବେ ସେଠାରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ପେଲାଇଦେବା ଉଚିତ୍ । ସୁନାରେ ଛିଟି ଦେଇ ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ, ସେଠି ଖାଦ୍ୟ ପୁନି ଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ।

କୂପେ ଚ ପତିତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ଵଶୃଗାଲୌ ଚ ମର୍କଟମ୍ । ତତ୍କୂପସ୍ଯୋଦକଂ ପୀତ୍ଵା ଶୁଧ୍ଯେଦ୍ଵିପ୍ରସ୍ତ୍ରିଭିର୍ଦିନୈଃ । କ୍ଷତ୍ରିଯୋଽହର୍ଦ୍ଵଯେନୈଵ ଵୈଶ୍ଯୋ ଵୈକାହତଃ ପରମ୍ ॥ ୧,୨୨୨.

ଯଦି କୌଣସି କୁଆଁରେ କୁକୁର, ଶିଆଳ କିମ୍ବା ବାନର ପଡ଼ିଯାଏ ଏବଂ ଏହି କୁଆଁର ପାଣି ପିଇଯିବେ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତିନି ଦିନରେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦୁଇ ଦିନରେ ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ।

ଅସ୍ଥି ଚର୍ମ ମଲଂ ଵାପି ମୂଷିକାଂ ଯଦି କୂପତଃ । ଉଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଚୋଦକଂ ପଞ୍ଚ ଗଵ୍ଯାଚ୍ଛୁଦ୍ଧ୍ଯେତ୍ତୁ ଶୋଧିତମ୍ ॥ ୧,୨୨୨.

ଯଦି କୌଣସି ଅସ୍ଥି, ଚର୍ମ, ମଳ କିମ୍ବା ଉନ୍ଦୁର କୁଆଁରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କରି ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଘଡ଼ା ପାଣି ଉଠାଇ, ଗାଈର ପାଞ୍ଚ ପଦାର୍ଥ ମିଶାଇଲେ ପାଣି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ।

ତଡାଗେ ପୁଷ୍କରିଣ୍ଯାଦୌ ଭସ୍ମାଦିଂ ପାତଯେତ୍ତଥା । ଷଟ୍କୁମ୍ଭାନପ ଉତ୍ଦ୍ଧୃଯ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯେନ ଶୁଧ୍ଯତି ॥ ୧,୨୨୨.

ଯଦି ତାଳାବ କିମ୍ବା ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଭିତରେ ଛାଇଁ କିମ୍ବା ଏହା ପରି କିଛି ପଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଛଅ ଘଡ଼ା ପାଣି ଉଠାଇ ଏବଂ ଗାଈର ପାଞ୍ଚ ପଦାର୍ଥ ଦେଇ ଶୁଦ୍ଧି କରାଯିବ ।

ସ୍ତ୍ରୀରଜଃ ପତିତଂ ମଧ୍ଯେ ତ୍ରିଂଶତ୍କୁମ୍ଭାନ୍ସମୁଦ୍ଧରେତ୍ । ଅଗମ୍ଯାଗମନଂ କୃତ୍ଵା ମଦ୍ଯଗୋମାଂସଭକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୨୨୨.

ଯଦି ଝିଅମାନଙ୍କର ରଜଃ ମଧ୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ତିରିଶଟି ଘଡ଼ା ପାଣି ଉଠାଇବା ଦରକାର । ଅନୁଚିତ ସଂସ୍ପର୍ଶ, ମଦ୍ୟପାନ କିମ୍ବା ଗୋମାଂସ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧି ନିୟମ ଅଛି ।

ଶୁଧ୍ଯେ ଚ୍ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାଦ୍ଵିପ୍ରଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ ଭୂମିପଃ । ଵୈଶ୍ଯଃ ସାନ୍ତପନାଚ୍ଛୂଦ୍ରଃ ପଞ୍ଚାହୋଭିର୍ଵିଶୁଧ୍ଯତି ॥ ୧,୨୨୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟ ସାନ୍ତପନ ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ପାଞ୍ଚ ଦିନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ।

ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ କୃତେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗଵାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନମ୍ । କ୍ରୀଡାଯାଂ ଶଯନୀଯାଦୌ ନୀଲୀଵସ୍ତ୍ରଂ ନ ଦୁଷ୍ଯତି ॥ ୧,୨୨୨.

ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଖେଳ, ଶୋଇବା ଓ ଏହା ପରି କାମରେ ନୀଳ କପଡ଼ା ଅପବିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ ।

ନୀଲୀଵସ୍ତ୍ରଂ ନ ସ୍ପୃଶେଚ୍ଚ ନୀଲୀ ଚ ନିରଯଂ ବ୍ରଜେତ୍ । ଵ୍ରହ୍ମଘ୍ନଶ୍ଚ ସୁରାପଶ୍ଚ ସ୍ତେଯୀ ଚ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ ॥ ୧,୨୨୨.

ନୀଳ କପଡ଼ାକୁ ଛୁଈବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନୀଳ ଗଛ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା, ଚୋର ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ଜନ୍ୟ ଅନୁଚିତ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ଦଣ୍ଡନୀୟ ।

ଋକ୍ଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶୁଧ୍ଯନ୍ତେ ତତ୍ସଂଯୋଗୀ ଚ ପଞ୍ଚମଃ । ତତୋ ଧେନୁଶତଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନାନ୍ତୁ ଭୋଜନମ୍ ॥ ୧,୨୨୨.

ଭାଲୁକୁ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ସେଥିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିବା ପଞ୍ଚମ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି । ଏହା ପରେ ଶତ ଟିଏ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରାଯିବ ।

ବ୍ରହ୍ମହା ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦାନି କୁଟୀଂ କୃତ୍ଵା ଵନେ ଵସେତ୍ । ନ୍ଯସ୍ଯେଦାତ୍ମାନମଗ୍ନୌ ଵା ସୁସମିଦ୍ଧେ ସୁରାପକଃ ॥ ୧,୨୨୨.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଦ୍ବାଦଶ ବର୍ଷ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଛୋଟ ଝୋପଡ଼ି ତିଆରି କରି ରହିବା ଉଚିତ୍ । ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା ଲୋକ ଆଗ୍ନିରେ ନିଜକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍ ।

ସ୍ତେଯୀ ସର୍ଵଂ ଵେଦଵିଦେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯୋପପାଦଯେତ୍ । ଵୃଷମେକଂ ସହସ୍ରଂ ଗାଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ ॥ ୧,୨୨୨.

ଚୋର ତାଙ୍କ ଚୋରା ଜିନିଷ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେବା ଉଚିତ୍ । ଗୁରୁଙ୍କ ଜନ୍ୟ ଅନୁଚିତ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ହଜାର ଟିଏ ବଳଦ ଏବଂ ଗାଈ ଦେବା ଦରକାର ।

କୃତପାପଶ୍ଚରେଦ୍ରୋଧେ ଦ୍ଵୌ ପାଦୌ ବନ୍ଧଯନ୍ପଶୋଃ । ସର୍ଵକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ନିପାନେସ୍ଯାତ୍କାନ୍ତାରେ ଗୃହଦାହତଃ ॥ ୧,୨୨୨.

ଯିଏ ପାପ କରିଛି, ସେ ପଶୁ ପରି ଦୁଇଟି ପା ଆଟି ଦେଇ ଗୋଠରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍ । ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ କିମ୍ବା ଘର ପୁଡ଼ିଯିବା ପରେ ଅତି କଠିନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଦରକାର ।

କଣ୍ଠାଭରଣଦୋଷେଣ କୃଚ୍ଛ୍ରପାଦଂ ମୃତେ ଗଵି । ଅସ୍ଥିଭଙ୍ଗଂ ଗଵାଂ କୃତ୍ଵା ଶୃଙ୍ଗଭଙ୍ଗମଥାପି ଵା ॥ ୧,୨୨୨.

ଗଳାରେ ଗହଣା ପିନ୍ଧିଲେ ଏବଂ ଗାଈ ମରିଯିବାରେ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଦରକାର । ଗାଈର ଅସ୍ଥି କିମ୍ବା ଶିଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

ତ୍ଵଗ୍ଭେଦଂ ପୁଚ୍ଛନାଶେ ଵା ମାସାର୍ଧଂ ଯାଵକଂ ପିବେତ୍ । ସର୍ଵଂ ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵଶସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ନିଶ୍ଚଯଂ କୃଚ୍ଛ୍ରମେଵ ତୁ ॥ ୧,୨୨୨.

ଚର୍ମ ଭାଙ୍ଗିଲେ କିମ୍ବା ପୁଛ ହାରାଇଲେ ଅର୍ଧ ମାସ ଯବ ଜଳ ପିଇବା ଦରକାର । ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଅପରାଧ ହୁଏ, ସେଥିରେ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେବ ।

ଅଜ୍ଞାନାତ୍ପ୍ରାଶ୍ଯ ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଂ ସୁରାସଂସ୍ପୃଷ୍ଟମେଵ ଚ । ପୁନଃ ସଂସ୍କାରମାଯାନ୍ତି ତ୍ରଯୋ ଵର୍ଣା ଦ୍ଵିଜାତଯଃ ॥ ୧,୨୨୨.

ଅଜାଣି ମଳ, ପେଶାବ ଖାଇଦେଲେ କିମ୍ବା ମଦ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ତେବେ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର ଦ୍ୱିଜମାନେ ପୁନି ପବିତ୍ରତା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ ।

ଵପନଂ ମେଖ୍ଲା ଦଣ୍ଡୋ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଚର୍ଯାଵ୍ରତାନି ଚ । ନିଵର୍ତନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ପୁନଃ ସଂସ୍କାରକର୍ମଣି ॥ ୧,୨୨୨.

ମୁଣ୍ଡ କଟାଇବା, ମେଖଳା, ଦଣ୍ଡ ଧରିବା ଏବଂ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ନିୟମ — ଏହି ସବୁ ପୁନିଥରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପବିତ୍ରତା ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମୟରେ କରିବେ ।

ଆମମାଂସଂ ଘୃତଂ କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ସ୍ନେହଶ୍ଚ କାଲସମ୍ଭଵାଃ । ଅନ୍ତ୍ଯଭାଣ୍ଡସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତାଃ ଶୁଚଯଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୨୨୨.

କାଚା ମାଂସ, ଘିଅ, ମଉ, ଏବଂ ପୁରୁଣା ତେଲ ଯଦି ଅପବିତ୍ର ପାତ୍ରରେ ରହିଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବାହାର କଲେ ପବିତ୍ର ହୁଏ ।

ତୈଲାଦିଘୃତମାଧ୍ଵୀକଂ ପଣ୍ଯଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦ୍ରଵସ୍ତଥା । ଏକଭକ୍ତଂ କ୍ରମାନ୍ନକ୍ତଂ ଏକୈକାହମଯାଚିତମ୍ । ଉପଵାସଃ ପାଦକୃଚ୍ଛ୍ରଂ କୃଚ୍ଛାର୍ଧଦ୍ଵିଗୁଣଂ ହି ଯତ୍ ॥ ୧,୨୨୨.

ତେଲ, ଘିଅ, ମଧୁ, ବ୍ୟବସାୟ ଜିନିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତରଳ ପଦାର୍ଥ; ଏକଥର ଖାଇବା, ପାଳିକ୍ରମରେ ଭୋଜନ, ରାତିରେ ଖାଇବା, ଏକଦିନ ମାତ୍ର ଖାଇବା, ଏକଦିନ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା, ଉପବାସ, ପାଦକୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ—ଏହି ସବୁ କୃଚ୍ଛ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ, ଯେପରି ଉପବାସ କରାଯାଏ।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯନ୍ତୁ ତତ୍ସ୍ଯାଚ୍ଚ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍ । କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ସପ୍ତୋପଵାସୈଶ୍ଚ ମହାସାନ୍ତପନଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୨୨୨.

ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଏହିପରି ହୁଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ସାତି ଉପବାସ ସହିତ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତକୁ ମହାସାନ୍ତପନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତ୍ର୍ଯହମୁଷ୍ଣଂ ପିବେଚ୍ଛାପଃ ତ୍ର୍ଯହମୁଷ୍ଣଂ ପଯଃ ପିବେତ୍ । ତ୍ର୍ଯମୁଷ୍ଣଂ ପିବେତ୍ସର୍ପିସ୍ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ରମଘାପହମ୍ ॥ ୧,୨୨୨.

ତିନି ଦିନ ତକ ଉଷ୍ଣ ପାଣି ପିବିବା, ତିନି ଦିନ ଉଷ୍ଣ ଦୁଧ ପିବିବା, ତିନି ଦିନ ଉଷ୍ଣ ଘିଅ ପିବିବା—ଏହିଠାରେ ତପ୍ତ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହୁଏ, ଯାହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ।

ଦ୍ଵାଦଶାହୋପଵାସେନ ପରାକଃ ସର୍ଵପାପହା । ଏକୈକଂ ଵର୍ଧଯେତ୍ପିଣ୍ଡଂ ଶୁକ୍ଲେ କୃଷ୍ଣେ ଚ ହ୍ରାସଯେତ୍ ॥ ୧,୨୨୨.

ବାରୋଟି ଦିନ ଉପବାସ କଲେ ପରାକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ହଟାଏ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ପ୍ରତିଦିନ ଭୋଜନର ପିଣ୍ଡ ବଢ଼ାଇବା ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କମାଇବା ଉଚିତ।