ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତାପରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ବାଁ ଦେହରେ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନକୁ ସାମ୍ନାରେ ଛାଡ଼। ଓଁ, ଆମ ବଂଶରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଗଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଉଁଠି ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅଦଗ୍ଧ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଭୂମିରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନରେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଯେଉଁମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ, ସେମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଏଭଳି କହି, ଭୂମିରେ କୁଶ ଉପରେ ଘିଅ ମିଶା ଅନ୍ନ ଏବଂ ପାଣି ଛିଟିଦିଅ।

ତତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣକ୍ରମେଣ ଜଲଗଣ୍ଡୂଷଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପୂର୍ଵଵତ୍ସଵ୍ଯାହୃତିକାଂ ଗାଯତ୍ତ୍ରୀଂ ମଧୁଵାତେତିତ୍ର୍ଯୃଚଂ ଜପ୍ତ୍ଵା ଓଂ ରୁଚିତଂ ଭଵଦ୍ଭିରିତି ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରଶ୍ରଃ । ସୁରୁଚିତମିତି ତେନୋକ୍ତେ ଓଂ ଶେଷମନ୍ନମିତି ପ୍ରଶ୍ରଃ । ଇଷ୍ଟୈଃ ସହ ଭୋଜନମ୍ । ପିତ୍ରାଦିବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵାମୋପଵୀତେନ ଓଂ ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ଥ ଇତି ପ୍ରଶ୍ରଃ । ଓଂ ତୃପ୍ତାଃ ସ୍ମ ଇତି ତେନୋକ୍ତେ ଭୂମ୍ଯଭ୍ଯୁକ୍ଷଣଂ ମଣ୍ଡଲଚତୁଷ୍କୋଣଂ ତି ଲଵିକିରଣମ୍ ॥ ୧,୨୧୮.

ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ମୁଖ ଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଦିଅ। ପୂର୍ବବତ୍ ସାବିତ୍ରୀ ଓ 'ମଧୁବାତ' ତିନିଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କର। 'ଓଁ, ଏହା ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ରୁଚିକର ହେଉ'—ଏହା ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଅର୍ପଣ। 'ସୁରୁଚିତ' କହିଲେ, 'ଓଁ, ଏହା ଅବଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ନ'—ଏହା ଅର୍ପଣ। ଇଚ୍ଛିତ ଲୋକମାନେ ସହିତ ଭୋଜନ କର। ପିତୃ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବାଁ ଦେହରେ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, 'ଓଁ, ଆପଣମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ'—ଏହା ଅର୍ପଣ। 'ଓଁ, ଆମେ ତୃପ୍ତ' କହିଲେ, ଭୂମିରେ ପାଣି ଛିଟି, ଚକ୍ର ଓ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଚିହ୍ନ କରି, ତିଳ ଛିଟିଦିଅ।

ଓଂ ଅମୁକଗୋତ୍ର ! ଅସ୍ମତ୍ପିତଃ ! ଅମୁକଦେଵଦର୍ଶନ୍ ! ସପତ୍ନୀକ ! ଏତତ୍ତେ ପିଣ୍ଡାସନଂ ସ୍ଵଧା । ଇତ୍ଥଂ ରେଖାମଧ୍ଯେ ପିତାମହାଯ ଖଵ୍ଯାହୃତିକାଂ ଗାଯତ୍ତ୍ରୀଂ ମଧୁଵାତେତି ତ୍ରର୍ଜପନ୍ନନ୍ନଂ ସାଜ୍ଯଂ ପିଣ୍ଡଂ କୃତ୍ଵା କୁଶୋପରି ଅମୁକଗୋତ୍ର ଅସ୍ମତ୍ପିତଃ ! ଅମୁକଦେଵଶ୍ରମନ୍ ! ସପତ୍ନୀକ ଏଷ ପିଣ୍ଡସ୍ତେ ସ୍ଵଧା । ଇତ୍ଥଂ ରେଖାମଧ୍ଯେ ପିତାମହାଯ । ତତଃ ସଵ୍ଯାହୃତିକାଂ ଗାଯତ୍ତ୍ରୀଂ ମଧୁଵାତେତି ତ୍ରିର୍ଜଂପନ୍ପିଣ୍ଡଵିକିରଣଂ ପିଣ୍ଡାନ୍ତିକେ । ଓଂ ଲେପଭୁଜଃ ପ୍ରୀଯନ୍ତମିତି ସ୍ତରଣ୍କୁଶେଷୁ ହସ୍ତମାର୍ଜନଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲିତପିଣ୍ଡୋଦକେନ ଓଂ ଅମୁକଗୋତ୍ର ! ଅସ୍ମତ୍ପିତଃ ! ଅମୁକଶର୍ମନ୍ ସପତ୍ନୀକ ଏତତ୍ତେ ଜଲମଵନେକ୍ଷ୍ଵ ଯେ ଚାତ୍ରତ୍ଵାମନୁଜାଶ୍ଚ ତ୍ଵାମନୁ ତସ୍ମୈ ତେସ୍ଵଧେତି ପିତୃପିଣ୍ଡସେଚନମ୍ । ପିଣ୍ଡପାତ୍ରମଧୋମୁଖଂ କୃତ୍ଵା ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିଃ ଓଂ ପିତରୋ ମାଦଯଧ୍ଵଂ ଯଥାଭାଗମାଵୃଷାଯଧ୍ଵମିତି ଜପେତ୍ । ଅପଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାମେନ ପରାଵୃତ୍ତ୍ଯ ଉଦଙ୍ମୁଖଃ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ରିଃ ସଂଯମ୍ଯ ଷଡ୍ଭ୍ଯ ଋତୁଭ୍ଯୋ ନମଃ ଇତି ଜପଃ ॥ ୧,୨୧୮.

ଓଁ, ଅମୁକ ଗୋତ୍ର, ମୋ ପିତା, ଅମୁକ ଦେବଶର୍ମାନ୍, ସହପତ୍ନୀ, ଏହା ଆପଣଙ୍କ ପିଣ୍ଡାସନ, ସ୍ୱଧା। ଏପରି ରେଖା ମଧ୍ୟରେ ପିତାମହଙ୍କୁ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ, ପିଣ୍ଡ କରି, କୁଶ ଉପରେ ରଖି, 'ଅମୁକ ଗୋତ୍ର, ମୋ ପିତା, ଅମୁକ ଶର୍ମାନ୍, ସହପତ୍ନୀ, ଏହି ପିଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କୁ, ସ୍ୱଧା'—ଏପରି କହ। ଏପରି ରେଖା ମଧ୍ୟରେ ପିତାମହଙ୍କୁ। ତାପରେ, ସାବିତ୍ରୀ ଓ 'ମଧୁବାତ' ତିନିଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପିଣ୍ଡ ନିକଟରେ ପିଣ୍ଡ ଛିଟିଦିଅ। 'ଓଁ, ଖାଇଥିବାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ'—କୁଶ ଉପରେ ହାତ ପୋଛ, ପିଣ୍ଡକୁ ପାଣିରେ ଧୋଇ, 'ଅମୁକ ଗୋତ୍ର, ମୋ ପିତା, ଅମୁକ ଶର୍ମାନ୍, ସହପତ୍ନୀ, ଏହି ପାଣି ଆପଣଙ୍କୁ, ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଧା ପାଉନ୍ତୁ'—ଏହିପରି କହି ପିତୃପିଣ୍ଡକୁ ପାଣି ଛିଟି। ପିଣ୍ଡ ପାତ୍ରକୁ ଉଲ୍ଟା କରି, ହାତ ଜୋଡି, 'ପିତୃମାନେ, ଆପଣମାନେ ଯଥାଯଥିଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ହେଉନ୍ତୁ'—ଏହିପରି ଜପ କର। ବାଁ ହାତରେ ପାଣି ଛୁଇଁ, ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ତିନିଥର ଶ୍ୱାସ ରୋକି, 'ଛଅ ଋତୁକୁ ନମସ୍କାର'—ଏହିପରି ଜପ କର।

ଵାମେନୈଵ ପରାଵୃତ୍ଯ ପୁଷ୍ପଦାନମ୍ । ଅକ୍ଷତଞ୍ଚାରିଷ୍ଟଞ୍ଚାସ୍ତୁ ମେ ପୁଣ୍ଯଂ ଶାନ୍ତିପୁଷ୍ଟିଦୃ । ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ ଅମୀ ମଦନ୍ତଃ ପିତରୋ ଯଥାଭାଗମାଵୃଷାଯିଷତ ଇତି ଜପଃ । ଵାସଃ ଶିଥିଲୀକୃତ୍ଵାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଓଂ ନମୋ ଵଃ ପିତରୋ ନମୋ ଵଃ ଇତି ଜପଃ । ଗୃହାନ୍ନଃ ପିତରୋ ଦତ୍ତ ଇତି ଗୃହଵୀକ୍ଷଣମ୍ । ତତଃ ସଦା ଵଃ ପିତରୋ ଦ୍ଵେଷ୍ମ ଇତି ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଏତଦ୍ଵଃ ପିତରୋ ଵାସ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଚାର୍ଯ ଅମୁକଗୋତ୍ର ଏତତ୍ତେ ଵାସଃ ସ୍ଵଧା ଇତି ସୂତ୍ରଦାନମ୍ । ଵାମେନ ପାଣିନା ଉଦକପାତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଊର୍ଜଂ ଵହନ୍ତୀରମୃତଂ ଘୃତଂ ପଯଃ ଇତ୍ଯାଦି ପିଣ୍ଡୋପରି ଧାରାତ୍ଯାଗଃ ॥ ୧,୨୧୮.

ବାଁ ହାତରେ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚି, ପୁଷ୍ପ ଦିଅ। ଅକ୍ଷତ ଓ ଅରିଷ୍ଟ ମୋ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ, ଶାନ୍ତି ଓ ପୋଷଣ ଦିଅ। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, 'ମୋ ପିତୃମାନେ, ଯଥାଯଥି ଭାଗରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ'—ଏହିପରି ଜପ କର। ପୋଷାକ ଢିଲା କରି, ହାତ ଜୋଡି, 'ଓଁ, ପିତୃମାନେ, ଆପଣମାନେକୁ ନମସ୍କାର, ଆପଣମାନେକୁ ନମସ୍କାର'—ଏହିପରି ଜପ କର। 'ପିତୃମାନେ, ଆମେ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ଦେଲୁ, ତାହା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ'—ଏହା ଘର ଦେଖିବା। ତାପରେ, 'ପିତୃମାନେ, ସଦା ଏଠାରେ ବାସ କରନ୍ତୁ'—ଏହିପରି ଦେଖି, 'ଏହା ଆପଣଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନ'—ଏହିପରି କହି, 'ଅମୁକ ଗୋତ୍ର, ଏହି ବାସ ଆପଣଙ୍କୁ, ସ୍ୱଧା'—ଏହିପରି ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କର। ବାଁ ହାତରେ ପାଣି ପାତ୍ର ଧରି, 'ଊର୍ଜା ବହନ କରୁଥିବା, ଅମୃତ, ଘିଅ, ଦୁଧ' ଇତ୍ୟାଦି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପିଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଣି ଢାଳ।

ପୂର୍ଵସ୍ଥାପିତପାତ୍ରଶେଷୋଦକୈଃ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପିଣ୍ଡସେଚନଂପିଣ୍ଡମାଵାହ୍ଯ ଗନ୍ଧାଦିଦାନଂପିଣ୍ଡୋପରି କୁଶପତ୍ରଞ୍ଚ ଦତ୍ତ୍ଵା ଓଂ ଅକ୍ଷନ୍ନମୀମଦନ୍ତହ୍ଯ ଵ ପ୍ରିଯା ଅଧୂଷତ ଅସ୍ତୋଷତସ୍ଵଭାନଵୋ ଵିପ୍ରା ନଵିଷ୍ଠଯାମତୀ । ଯୋ ଜାନ୍ଵିନ୍ଦ୍ର ତେ ହରୀତି ତ୍ରିର୍ଜପଃ ॥ ୧,୨୧୮.

ପୂର୍ବରୁ ରଖାଯାଇଥିବା ପାତ୍ରରେ ଯେଉଁ ପାଣି ଅଛି, ସେହି ପାଣି ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଣ୍ଡରେ ଢାଲିବା, ପିଣ୍ଡକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇବା, ପିଣ୍ଡ ଉପରେ କୁଶ ଗଛର ପତ୍ର ରଖିବା ଏବଂ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତିନିଥର ପଢିବା— "ଯେଉଁମାନେ ଚାଉଳ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଖୁସି ହେଉନ୍ତୁ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ, ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ନୂତନ ନିବେଦନରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତୁ। ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ନେତୃତ୍ୱ କରୁଛ।"

ଓଂ ଇତ୍ଥଂ ମାତାମହାଦିବ୍ରାହ୍ମଣାନାମାଚମନମ୍ । ଓଂ ସୁସୁପ୍ରୋକ୍ଷିତମସ୍ତ୍ଵିତି ଭୂମ୍ଯଭ୍ଯୁକ୍ଷଣଂ କୃତ୍ଵା । ଓଂ ଅପାଂ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତା ଦେଵାଃ ସର୍ଵମପ୍ସୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ କରେ ନ୍ଯସ୍ତାଃ ଶିଵା ଆପୋ ଭଵନ୍ତୁ ନଃ । ଶିଵା ଆପଃ ସନ୍ତ୍ଵିତି ବ୍ରାହ୍ମଣହସ୍ତେ ଜଲଦାନମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵସତିପୁଷ୍ପେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵସତି ପୁଷ୍କରେ । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଵସତି ଗୋଷ୍ଠେଷୁ ସୌମନସ୍ଯଂ ସଦାସ୍ତୁ ତେ । ସୌମନସ୍ଯମସ୍ତ୍ଵିତି ପୁଷ୍ପଦାନମ୍ । ଅକ୍ଷତଂ ଚାସ୍ତୁ ମେ ପୁଣ୍ଯଂ ଶାନ୍ତିଃ ପୁଷ୍ଟିର୍ଧୃତିଶ୍ଚ ମେ । ଯଦ୍ଯଚ୍ଛ୍ରେଯସ୍କରଂ ଲୋକେ ତତ୍ତଦସ୍ତୁ ସଦା ମମ । ଓଂ ଅକ୍ଷତଞ୍ଚାରିଷ୍ଟଞ୍ଚାସ୍ତୁ ଇତି ଯଵତଣ୍ଡୁଲଦାନମ୍ ॥ ୧,୨୧୮.

ଏପରି ଭାବେ ମାତାମହ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୂର୍ବଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଆଚମନ ପାଣି ଦେବା। "ଓଁ, ଭଲଭାବେ ଛିଟାଯାଉ" ବୋଲି ଭୂମିରେ ପାଣି ଛିଟିବା। "ଓଁ, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କିଛି ଜଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ଶୁଭ ଜଳ ରଖାଯାଉ। ଶିବ ଜଳ ଆମ ପାଇଁ ହେଉ।" ଏହା ହେଉଛି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜଳ ଦାନ। "ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଫୁଲରେ ବସିଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପଦ୍ମରେ ବସିଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗୋଶାଳାରେ ବସିଛନ୍ତି, ସଦା ତୁମର ମନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ରହୁ।" ଏହା ହେଉଛି ଫୁଲ ଦାନ। "ଅକ୍ଷତ ଓ ଅରିଷ୍ଟ ମୋ ପାଖରେ ଧର୍ମ, ଶାନ୍ତି, ପୁଷ୍ଟି ଓ ଧୃତି ଆଣୁ। ଏହି ଜଗତରେ ଯେଉଁ କିଛି ଭଲ ଅଛି, ସେ ସବୁ ସଦା ମୋ ପାଖରେ ରହୁ।" ଏହା ହେଉଛି ଯବ ଓ ଚାଉଳ ଦାନ।

ଅମୁକଗୋତ୍ରାଣାମସ୍ମତ୍ପିତୃପିତାମହପ୍ରପିତାମହାନାଂ ସପତ୍ନୀକାନାମିଦମନ୍ନପାନାଦିକମକ୍ଷଯ୍ଯମସ୍ତ୍ଵିତି ପିତ୍ରାଦିବ୍ରାହ୍ମଣହସ୍ତେ ତିଲଜଲଦାନମ୍ । ଅସ୍ତ୍ଵିତି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵଦେତ୍ । ଏତନ୍ମାତାମହାଦୀନାମକ୍ଷଯ୍ଯମାଶିଷଃ । ଓଂ ଅଘୋରାଃ ପିତରଃ ସନ୍ତୁ ଗୋତ୍ରଂ ନୋ ଵର୍ଧତାଂଦାତାରୋ ନୋଽଭିଵର୍ଧନ୍ତାଂ ଵେଦାଃ ସନ୍ତତିରେଵ ଚ । ଶ୍ରଦ୍ଧା ଚ ନୋ ମା ଵ୍ଯଗମଦ୍ବହୁଦେଯଞ୍ଚ ନୋଽସ୍ତ୍ଵିତି । ଅନ୍ନଞ୍ଚ ନୋ ବହୁ ଭଵେଦତିଥୀଂଶ୍ଚ ଲଭେମହି । ଯାଚିତାରଶ୍ଚ ନଃ ସନ୍ତୁ ମା ଚ ଯାଚିଷ୍ମ କଞ୍ଚନ । ଏତାଃ ସତ୍ଯାଶିଷଃ ସନ୍ତୁ ॥ ୧,୨୧୮.

ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର ଆମ ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଅନ୍ନ, ପାନୀୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ—ଏହିପରି କହି ପିତୃପକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ତିଳ ଓ ଜଳ ଦିଆଯାଉ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିବେ, "ଏହିପରି ହେଉ।" ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ମାତାମହ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ହେଉ। "ଓଁ, ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ମାନ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ, ଆମ ଗୋତ୍ର ବଢ଼ୁ, ଦାତାମାନେ ଉନ୍ନତି କରୁନ୍ତୁ, ବେଦ ଚିରକାଳ ରହୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଆମ ପାଖରୁ କେବେ ଯାଉନାହିଁ, ଆମେ ବହୁତ ଦାନ କରିପାରିବା, ଆମ ପାଖରେ ବହୁତ ଅନ୍ନ ରହୁ, ଆମେ ଅତିଥି ଲାଭ କରିପାରିବା, ଆମ ମଧ୍ୟରେ କେହି ଭିକ୍ଷା ମାଗୁନାହାନ୍ତୁ, ଆମେ କେହିଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ନାହିଁ। ଏହି ସତ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ସଦା ରହୁ।"

ସୌମନସ୍ଯମସ୍ତୁ । ଅସ୍ତ୍ଵିତ୍ଯୁକ୍ତେ ପ୍ରଦତ୍ତପିଣ୍ଡସ୍ଥାନେ ଅର୍ଘ୍ଯାର୍ଥପଵିତ୍ରମୋଚନମ୍ । କୁଶପଵିତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵାତେନ କୁଶେନ ପିତ୍ରାଦିବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଧାଂ ଵାଚଯିଷ୍ଯେଓଂ ଵାଚ୍ଯତାଂୋଂ ପିତୃପିତାମହେଭ୍ଯୋ ଯଥାନାମଶର୍ମଭ୍ଯଃ ସପତ୍ନୀକେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧୋଚ୍ଯତାମ୍ । ଅସ୍ତୁସ୍ଵଧା ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଊର୍ଜଂ ଵହନ୍ତୀରମୃତଂ ଘୃତମିତି ପିଣ୍ଡୋପରି ଵାରିଧାରାଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ ॥ ୧,୨୧୮.

"ମନରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ ରହୁ।" ଏହିପରି କହିଲେ, ଦିଆଯାଇଥିବା ପିଣ୍ଡ ରଖିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ପାଇଁ ପବିତ୍ରତା କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ। କୁଶ ପତ୍ର ନେଇ, ସେହି କୁଶ ଦ୍ୱାରା ପିତୃପକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, "ଓଁ, ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର ଯେଉଁ ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଦିଆଯାଉ" ବୋଲି ପଢ଼ିବା। "ସ୍ୱଧା ହେଉ" ବୋଲି କହିଲେ, "ଉର୍ଜା, ଅମୃତ, ଘୃତ" ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ପଢି ପିଣ୍ଡ ଉପରେ ଘିଅ ମିଶା ପାଣି ଧାରା ଢାଲିବା।

ତତଃ ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣେ ପିଣ୍ଡାଃ ସମ୍ପନ୍ନା ଇତି ପ୍ରଶ୍ରଃ । ସୁସମ୍ପନ୍ନା ଇତି ପିଣ୍ଡେ କ୍ଷୀରଧାରାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପିଣ୍ଡଚାଲନଂ ଅତିଥିବ୍ରାହ୍ମଣେ ପିଣ୍ଡପାତ୍ରମୁତ୍ତାନଂ କୃତ୍ଵା ଓଂ ଵାଜେ ଵାଜେ ଵତ ଵାଜିନୋ ନୋ ଧନେଷୁ ଵିପ୍ରା ଅମୃତା ଋତଜ୍ଞାଃ । ଅସ୍ଯମଧ୍ଵଃ ପିବତ ମାଦଯଧ୍ଵଂ ତୃପ୍ତା ଯାତ ପଥିଭିର୍ଦେଵଯାନୈରିତି ପିଣ୍ଡା ଦିଵିସର୍ଜନଂାମାଵାଜସ୍ଯ ପ୍ରସଵୋ ଜଗମ୍ଯାଦେମେ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଵିଶ୍ଵରୂପେ ଆମାଗନ୍ତାଂ ପିତରା ଚାମା ସୋମୋଽମୃତତ୍ଵେନ ଗମ୍ଯାତ୍ । ଇତି ଦେଵଵିସର୍ଜନମ୍ । ଓଂ ଅଭିଗମ୍ଯତାମିତି ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣଵିସର୍ଜନମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣୈରନୁଦ୍ଗତସ୍ଯ ନିଵର୍ତନମ୍ । ଗଵାଦିଷୁ ପିଣ୍ଡପ୍ରତିପାଦନମିତି ଶେଷଃ ॥ ୧,୨୧୮.

ତାପରେ ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ 'ପିଣ୍ଡ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା କି?' ବୋଲି ପଚାରାଯାଏ। ସଠିକ୍ ଭାବେ ହେଲା ବୋଲି ଜଣାପଡିଲେ, ପିଣ୍ଡ ଉପରେ ଦୁଧ ଢାଳି, ପିଣ୍ଡକୁ ହଲାଯାଏ। ଅତିଥିବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ପାତ୍ରକୁ ସିଧା କରି, 'ଓଁ, ଦାତାମାନେ, ଦାତାମାନେ, ଆମେ ଧନୀ ହେଉ, ବିଦ୍ୱାନମାନେ, ଅମୃତ ଓ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନୀ, ଏହି ମଧୁ ପିଉନ୍ତୁ, ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନ୍ତୁ, ତୃପ୍ତ ହେଇ ଦେବମାର୍ଗରେ ଯାଆନ୍ତୁ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ଏଭଳି ଭାବେ ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ସମର୍ପଣ କରାଯାଏ। 'ଏହି ଯଜ୍ଞର ଫଳ ହେଉ, ଏହି ଦିନ ଓ ରାତି ସମସ୍ତ ରୂପରେ ଆସନ୍ତୁ, ପିତୃମାନେ ଓ ସୋମ ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ' ବୋଲି ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଏ। 'ଓଁ, ଆସନ୍ତୁ' ବୋଲି ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦିଆଯାଏ। ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଆନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ପୁନି ଫେରିବାକୁ କୁହାଯାଏ। ଅବଶିଷ୍ଟ ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ।

ଦକ୍ଷିଣ ଘୁଁଡ଼ି ଧରି, ଆଜି ଅମୁକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଅମୁକ ଅଂଗ ଥିବା, ଆମ ପ୍ରପିତାମହୀ, ପିତାମହୀ, ମାତାମାନେ, ଅମୁକ ଦେବୀମାନେ, ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର, ତାଙ୍କ ପାଇଁ, ସତ୍ୟସଂଜ୍ଞା ନାମକ ବସୁମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ, ପ୍ରସ୍ତୁତ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବି—ଏହିପରି ଦେବବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ । 'ମୁଁ କରିବି' ବୋଲି କହିଲେ, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଦେବବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯିବ ।

ତାପରେ, ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର ଅମୁକ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ମୋର ପ୍ରପିତାମହୀ ଅମୁକ ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ, ନାନ୍ଦୀମୁଖ୍ୟ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ମୁଁ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ କରିବି—ଏହିପରି ପ୍ରପିତାମହୀ ପ୍ରତିନିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ। 'ମୁଁ କରିବି' ବୋଲି କହିଲେ, ଏହିପରି ଭାବରେ ପ୍ରମାତାମହୀ ଓ ଅନ୍ୟ ମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ।

ଦେଵପିତୃସର୍ଵଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧକରଣାନୁଜ୍ଞାପନମ୍ । ଆସନେ ଓଂ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାସ ଆଗତ ଶୃଣୁତାମ ଇମଂର୍ଠ ଇଵମ୍ । ତଂ ବର୍ହିର୍ନିଷୀଦତ । ଓଂ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଃ ଶୃଣୁତେମଂ ଇଵଂ ଯେ ମେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଯ ଉଦଦ୍ଯଵିଷ୍ଟ । ପେ ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵା ଉତଵା ଯଦତ୍ରା ଆସାଦ୍ଯାସ୍ମିନ୍ବର୍ହିଷି ମାଦଯଧ୍ଵମ୍ । ଓଂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଇତି ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଵାହନଂଗନ୍ଧାଦିଦାନମ୍ । ଅଚ୍ଛିଦ୍ରାଵଧାରଣଵାଚନମ୍ ॥ ୧,୨୧୯.

ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ନିଆଯାଏ। ଆସନରେ ବସି—'ଓଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଆସନ୍ତୁ, ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି କୁଶା ଉପରେ ବସନ୍ତୁ।' 'ଓଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶରେ, ଭୂମିରେ, ଅଗ୍ନିର ଜିହ୍ୱାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏଉଁଠି ଥିବା ସମସ୍ତେ—ଏହି କୁଶା ଉପରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ।' 'ଓଁ, ଆସନ୍ତୁ'—ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଦିଆଯାଏ। ଅଖଣ୍ଡତା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ବାଚନ କରାଯାଏ।

ତତଃ ପ୍ରପିତାମହୀପ୍ରଭୃତୀନାମନୁଜ୍ଞାପନମାସନଦାନଂ ଗନ୍ଧାଦିଦାନଞ୍ଚ ଅଚ୍ଛିଦ୍ରାଵଧାରଣଵାଚନମ୍ । ଇତ୍ଥଂ ପିତାମହ୍ଯାଃ ମାତୁଃ । ତତଃ ପ୍ରପିତାମହାଦୀନାଂ ଅନୁଜ୍ଞାପନମ୍ । ଆସନମାଵାହନଙ୍ଗନ୍ଧାଦିଦାନଂଵୃଦ୍ଧପ୍ରମାତାମହାଦୀନାମନୁଜ୍ଞାପନାଦିକରଣମ୍ । ଓଂ ଵସୁସତ୍ଯସଂଜ୍ଞକେଭ୍ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯ ଏତଦନ୍ନଂ ସଘୃତଂ ସପାନୀଯଂ ସଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ସଵଦରଂ ସଦଧି ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧଵର୍ଜିତଂ ନମ ଇତି ଅନ୍ନସଙ୍କଲ୍ପନମ୍ । ଓଂ ଅମୁକଗୋତ୍ରେ ! ମତ୍ପିତାମହମୁକଦେଵି ନାନ୍ଦୀମୁଖି ! ଏତଦନ୍ନଂ ସବଦରଂ ସଦଧି ନମଃ । ଏଵଂ ମାତାମହପ୍ରଭାତାମହେଭ୍ଯଃ ॥ ୧,୨୧୯.

ତାପରେ, ପ୍ରପିତାମହୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅନୁମତି ନିଆଯାଏ, ଆସନ ଦିଆଯାଏ, ଗନ୍ଧ ଆଦି ଦିଆଯାଏ ଓ ଅଖଣ୍ଡତା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ବାଚନ କରାଯାଏ। ଏଭଳି ପିତାମହୀ ଓ ମାତୃ ପାଇଁ। ପୁଣି, ପ୍ରପିତାମହ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅନୁମତି ନିଆଯାଏ, ଆସନ, ଆମନ୍ତ୍ରଣ, ଗନ୍ଧ ଆଦି ଦିଆଯାଏ, ବୃଦ୍ଧ ପ୍ରମାତାମହ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଆଯାଏ। 'ଓଁ, ସତ୍ୟସଂଜ୍ଞା ନାମକ ବସୁ ଦେବତାମାନେ, ଏହି ଅନ୍ନ ଘିଅ, ପାଣି, ତରକାରି, ବଦରା ଓ ଦହି ସହିତ, ନିଷିଦ୍ଧ ବସ୍ତୁ ବିନା ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ।' 'ଓଁ, ଅମୁକ ଗୋତ୍ରରେ, ମୋର ପିତାମହ ଓ ଅମୁକ ଦେବୀ ନାନ୍ଦୀମୁଖୀ ପାଇଁ, ଏହି ଅନ୍ନ ବଦରା ଓ ଦହି ସହିତ ଅର୍ପିତ।' ଏଭଳି ମାତାମହ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।

ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ପୁରୋଽଵଶ୍ଯଂ ତଦ୍ଵିଶେଷଂ ଵଦେ ଶୃଣୁ । ପ୍ରଥମଂ ନିମନ୍ତ୍ରଣଂ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନମାସନମ୍ । ଅଦ୍ଯ ଅମୁକଗୋତ୍ରସ୍ଯ ମତ୍ପିତୁରମୁକଦେଵଶର୍ମଣଃ ପ୍ରତିସାଂଵତ୍ସରିକମେକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ସିଦ୍ଧାନ୍ନେନ ଯୁଷ୍ମାସ୍ଵହଂ କରିଷ୍ଯେ । ଶ୍ରାଦ୍ଧକରଣାନୁଜ୍ଞାପନମାସନଂ ଗନ୍ଧାଦିଦାନମନ୍ନାନୁକଲ୍ପନମ୍ । ଜପ୍ଯଂ ନିଵୀତୀ । ଉତ୍ତରାଭିମୁଖୀଭୂଯାତିଥିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାତ୍ ॥ ୧,୨୧୯.

ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପ୍ରଥମେ କରିବା ଦରକାର; ଏହାର ବିଶେଷତା ଶୁଣ। ପ୍ରଥମେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ, ପାଦ ପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଆସନ ଦିଆଯାଏ। 'ଆଜି ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର, ମୋର ପିତା ଅମୁକ ଦେବଶର୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ବାର୍ଷିକ ଏକୋଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ମୁଁ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନରେ କରିବି।' ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଅନୁମତି, ଆସନ, ଗନ୍ଧ ଆଦି ଦିଆଯାଏ ଓ ଅନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରାଯାଏ। ବାମ କାନ୍ଧରେ ଉପବୀତ ଧରି ଜପ କରିବା ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଅତିଥି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ।

ତତସ୍ମୃପ୍ତିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୀଵାମୋପଵୀତୀ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟସମୀପେ ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧା ଇତି ଅନ୍ନଵିକିରଣମ୍ । ଅମୁକଗୋତ୍ରମତ୍ପିତରମୁକଦେଵଶର୍ମନ୍ନେତତ୍ତେ ଜଲମଵନେନିକ୍ଷ୍ଵ ଯେ ଚାତ୍ର ତ୍ଵାମନୁଯାଶ୍ଚ ତ୍ଵାମନୁତସ୍ମୈ ତେ ସ୍ଵଧା ଇତି ରେଖୋପରି ଵାରିଧାରାଦାନମ୍ । ଶେଷଂ ପୂର୍ଵଵତ୍ ॥ ୧,୨୧୯.

ତାପରେ, ପିତୃଗତି ପାଇଥିବା ଜଣଙ୍କୁ ମନେ କରି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ବାମ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଉପବୀତ ରଖି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ପାଖରେ ବସି, 'ଅଗ୍ନିରେ ଦହିଯାଇଛନ୍ତି' ବୋଲି କହି, ଅନ୍ନ ବିକିରଣ କରାଯାଏ। 'ଅମୁକ ଗୋତ୍ରର, ମୋ ପିତା ଅମୁକ ନାମର, ଏହି ପାଣି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଅ, ଏଉଁଠାରେ ତୁମେ ଓ ତୁମ ସହିତ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଧା ପାଉନ୍ତୁ'—ଏଭଳି କହି, ରେଖା ଉପରେ ପାଣି ଢାଳାଯାଏ। ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବପରି ହୁଏ।

ସପିଣ୍ଡୀକରଣଂ କୁର୍ଯାଦପରାହ୍ନେ ତୁ ପୂର୍ଵଵତ୍ । ପିତାମହାଦିବ୍ରାହ୍ମଣନିମନ୍ତ୍ରଣମ୍ । ଓଂ ପୁରୂରଵାର୍ଦ୍ରଵସଂଜ୍ଞକେଭ୍ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯ ଏତଦାସନଂ ନମଃ । ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ଚାସନଦାନମ୍ । ଆଵାହନମ୍ । ତତଃ ପିତାମହପ୍ରପିତାମହଵୃଦ୍ଧପ୍ରପିତାମହାନାଂ ସପତ୍ନୀକାନାଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧମହଂ କରିଷ୍ଯେ ଇତ୍ଯନୁଜ୍ଞାଗ୍ରହଣଂପାତ୍ରତ୍ରଯକରଣଂପାତ୍ରୋପରି କୁଶଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପାତ୍ରାନ୍ତରେଣ ପିଧାଯ ଅଚ୍ଛିଦ୍ରାଵଧାରଣାନ୍ତଂ ପରିସମାପ୍ଯ ତଥୈଵ ପିତୁରପି ସପତ୍ନୀକସ୍ଯ ପ୍ରେତପଦାନ୍ତନାମ୍ନା ଶ୍ରାଦ୍ଧକରଣାନୁଜ୍ଞାପନଂ ଦେଵପାତ୍ରାଚ୍ଛିଦ୍ରାଵଧାରଣମ୍ ॥ ୧,୨୨୦.

ସପିଣ୍ଡୀକରଣ ବିଧି ଦ୍ୱିତୀୟାର୍ଧ ଦିନରେ ପୂର୍ବପରି କରିବା ଉଚିତ। ପିତାମହ ଓ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଏ। 'ଓଁ, ପୁରୁରବା ଓ ଦ୍ରବସ ସଂଜ୍ଞା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଆସନ ଦିଅଯାଉ'—ଏଭଳି କହି, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆସନ ଦିଆଯାଏ। ପରେ ଆବାହନ କରାଯାଏ। ତାପରେ, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ ଓ ବୃଦ୍ଧ ପ୍ରପିତାମହ ସହ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ, ଅନୁମତି ନିଆଯାଏ, ତିନିଟି ପାତ୍ର ତିଆରି କରାଯାଏ, ପାତ୍ର ଉପରେ କୁଶ ରଖାଯାଏ, ଅନ୍ୟ ପାତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଏ। ଅଖଣ୍ଡତା ନିଶ୍ଚିତି ପାଠ କରାଯାଏ। ଏହିପରି, ପିତା ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରେତପଦାନ୍ତ ନାମରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ନିଆଯାଏ ଓ ଦେବପାତ୍ରରେ ଅଖଣ୍ଡତା ନିଶ୍ଚିତି କରାଯାଏ।

ତତ୍ପରିସମାପ୍ଯ ପିତାମହପ୍ରପିତାମହଵୃଦ୍ଧପ୍ରପିତାମହକ୍ରମେଣ ପାତ୍ରାଣାଂ ମନାକ୍ଚାଲନମ୍ । ଉଦ୍ଧାଟନଂ କୃତ୍ଵାଓଂ ଯେ ସମାନାଃ ସମନସଃ ପିତରୋ ଯମରାଜ୍ଯେ । ତେଷାଂ ଲୋକଃ ସ୍ଵଧା ନମୋ ଯଜ୍ଞୋ ଦେଵେଷୁ କଲ୍ପତାମ୍ । ଓଂ ଯେ ସମାନାଃ ସମନସୋ ଜୀଵା ଜୀଵେଷୁ ମାମକାଃ । ତେଷାଂ ଶ୍ରୀର୍ମଯି କଲ୍ପତାମସ୍ମିନ୍ ଲୋକେ ଶତଂ ସମାଃ । ଏତନ୍ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଵଯେନ ପିତୃପାତ୍ରୋଦକଂ ପିତାମହପ୍ରପିତାମହପାତ୍ରେ ଵୃଦ୍ଧପ୍ରପିତାମହପାତ୍ରଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ପିତାମହପ୍ରପିତାମହଯୋରୁଦକଂ ପଵିତ୍ରଞ୍ଚ ପିତୃପାତ୍ରେ କ୍ଷିପେତ୍ ॥ ୧,୨୨୦.

ଏହା ସମାପ୍ତ କରି, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ ଓ ବୃଦ୍ଧ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମେ ହଳକା କରି ଚଳାଯାଏ। ଢାକଣା ଖୋଲି, 'ଓଁ, ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ଯମରାଜଙ୍କ ଦେଶରେ ଏକମନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ସ୍ୱଧା ହେଉ, ଯଜ୍ଞ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ହେଉ।' 'ଓଁ, ଯେଉଁ ପିତୃମାନେ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକମନ ଓ ମୋର ଜନ୍ମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଏହି ଲୋକରେ ମୋ ପାଖରେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁହୁ'—ଏହି ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ପିତୃପାତ୍ରର ପାଣି ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପାତ୍ରରେ ଢାଳାଯାଏ, ବୃଦ୍ଧ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପାତ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ। ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପାତ୍ରର ପାଣି ଓ କୁଶ ପିତୃପାତ୍ରରେ ଦିଆଯାଏ।

ତତଃ ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣହସ୍ତେ ପାତ୍ରସ୍ଥପଵିତ୍ରଦାନମ୍ । ପାତ୍ରସ୍ଥପୁଷ୍ପେଣ ଶିରସଃ କରପାଦାର୍ଚନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣହସ୍ତେଽନ୍ଯ ଜଲଦାନଂହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ପାତ୍ରମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ଓଂ ଯା ଦିଵ୍ଯେତି ପଠିତ୍ଵା ଓଂ ଅମୁକଗୋତ୍ର ମତ୍ପିତାମହ ଅମୁକଦେଵଶର୍ମନ୍ ସପତ୍ନୀକ ଏଷ ତେ ଅର୍ଘ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା । ପିତୃପାତ୍ରେଣୈଵ ପିତାମହବ୍ରାହ୍ମଣହସ୍ତେ ସ୍ତୋକମର୍ଘ୍ଯୋଦକଂ ସପଵିତ୍ରଙ୍ଗୃହୀତ୍ଵାସ୍ତୋକମୁଦକଂ ପିଣ୍ଡସେଚନାର୍ଥଂ ପାତ୍ରାନ୍ତରେଣ ପିଧାଯ ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣଵାମପାର୍ଶ୍ଵ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ରକୁଶୋପରି ପିତୃଭ୍ଯଃ ସ୍ତାନମସୀତି ଅଧୋମୁଖପାତ୍ରସ୍ଥପନମ୍ ॥ ୧,୨୨୦.

ତାପରେ ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ପାତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦେବା ଯାଏ। ପାତ୍ରରେ ଫୁଲ ରଖି, ମୁଣ୍ଡ, ହାତ ଓ ପାଦକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ପର୍ଶ କରାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଜଳ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ଦିଆଯାଏ। ଦୁଇ ହାତରେ ପାତ୍ର ଉଠାଇ, "ଓଁ ଯା ଦିବ୍ୟ" ମନ୍ତ୍ର ପଢି, "ଓଁ ଅମୁକ ଗୋତ୍ର, ମୋର ପିତାମହ, ଅମୁକ ଦେବଶର୍ମା ସହ ପତ୍ନୀ, ଏହି ତୁମ ଅର୍ଘ୍ୟ, ସ୍ଵଧା" ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ପିତୃପାତ୍ରରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଜଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ଦରୁ ଏକ ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ନେଇ, ପିଣ୍ଡ ସେଚନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଢାକି, ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦକ୍ଷିଣା ଅଂଶର କୁଶ ଉପରେ, "ପିତୃମାନେ ଏଠାରେ ବସନ୍ତୁ" ବୋଲି ମୁଖ ତଳକୁ କରି ପାତ୍ର ରଖାଯାଏ।

ପିତାମହପ୍ରପିତାମହଵୃଦ୍ଧପ୍ରପିତାମହେଭ୍ଯୋ ଗନ୍ଧାଦିଦାନମଗ୍ନୌକରଣମ୍ । ଅଵଶିଷ୍ଟାନ୍ନଂ ପ୍ରପିତାମହାଦିପାତ୍ରେ କ୍ଷିପେତ୍ । ପିତାମହପାତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରଣପର୍ଯନ୍ତକ୍ରମେଣ ସମାପ୍ଯାପି ବ୍ରାହ୍ମଣପାତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରଣମ୍ । ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠନିଵେଶନଂ ତିଲଵିକରଣଂ କୃତ୍ଵା ଅମୁକଗୋତ୍ର ଏତତ୍ତେ ଅନ୍ନଂ ସଘୃତଂ ସପାନୀଯଂ ସଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧଵର୍ଜିତଂ ଯେ ଚାତ୍ର ତ୍ଵା ମନୁଯାଶ୍ଚ ତ୍ଵାମନୁ ତସ୍ମୈ ତେ ସ୍ଵଧା ଇତି ॥ ୧,୨୨୦.

ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ ଓ ବଡ଼ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଅଗ୍ନିରେ ଦିଆଯାଏ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରପିତାମହ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଏ। ପିତାମହ ପାତ୍ରର ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ସମାପ୍ତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାତ୍ରର ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କରାଯାଏ। ଅଙ୍ଗୁଠି ରଖି, ତିଳ ବିକିରଣ କରି, "ଅମୁକ ଗୋତ୍ର, ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଘିଁ ସହିତ, ପାନୀୟ ସହିତ, ଲୁଣ-ତରକାରି ସହିତ, ନିଷିଦ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିନା, ତୁମେ ଓ ତୁମ ପରମ୍ପରାରେ ଥିବାମାନେ, ସ୍ଵଧା" ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।

ତତୋ ଦେଵପ୍ରଭୃତିଭ୍ଯ ଅପୋଶାନଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ । ଅତିଥିପ୍ରାପ୍ତୌ ଅତିଧିଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଯାତ୍ । ଅସ୍ମିନ୍ନଵସରେ ଵିକିରଣମ୍ । ପିତାମାହଦୌ ପ୍ରଶ୍ରଂ କୃତ୍ଵା ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣମୋଂ ସ୍ଵଦିତଂ ଭଵଦ୍ଭିରିତି ପ୍ରଶ୍ରଃ । ଓଂ ଅମୁକଗୋତ୍ର ମତ୍ପିତଃ ଅମୁକଶର୍ମନ୍ ସପତ୍ନୀକ ଏଷ ତେ ପିଣ୍ଡୋ ଯେ ଚାତ୍ରତ୍ଵାମନୁଯାଶ୍ଚ ତ୍ଵାମନୁ ତସ୍ମୈ ସ୍ଵଧେତି ପିଣ୍ଡପାତ୍ରମଚ୍ଛିଦ୍ରମସ୍ତୁ । ତତଃ ସଙ୍କଲ୍ପ ସିଦ୍ଧିଵାଚନଂ ସମାପ୍ଯ ପିଣ୍ଡଂ ଦ୍ଵିଧା କୃତ୍ଵା ଯେ ସମାନାଃ ସୁମନସ ଇତି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ପଠିତ୍ଵା ପିତାମହଵୃଦ୍ଧପ୍ରପିତାମହପାତ୍ରେଷୁ କ୍ଷିପେତ୍ । ପିଣ୍ଡେଷୁ ଗନ୍ଧାଦିକଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ପିଣ୍ଡଚାଲନମ୍ । ଅତିଥିବ୍ରାହ୍ମଣେ ସ୍ଵଦିତାଦିପ୍ରଶ୍ରଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମାଚମନମ୍ । ଭୁକ୍ତିକ୍ରମେଣ ତାମ୍ବୂଲଦାନମ୍ । ସୁପ୍ରୋକ୍ଷିତମସ୍ତୁ ଶିଵା ଆପଃ ସନ୍ତୁଵୃଦ୍ଧପ୍ରପିତାମହକ୍ରମେଣ ବ୍ରାହ୍ମଣହସ୍ତେ ଜଲଦାନମ୍ । ଗୋତ୍ରସ୍ଯାକ୍ଷଯ୍ଯମସ୍ତୁ ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣହସ୍ତେ ଉପତିଷ୍ଟତାମିତି ସତିଜଲଦାନମ୍ ॥ ୧,୨୨୦.

ତାପରେ ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଜଳ ଦିଆଯାଏ। ଅତିଥି ଆସିଲେ, ଅତିଥି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ବିକିରଣ କରାଯାଏ। ପିତାମହ ଆଦିକୁ ନମସ୍କାର କରି, ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ "ଓଁ, ଭବତ୍ଭିର୍ ସ୍ଵଦିତଂ" ବୋଲି ପ୍ରଶ୍ର କରାଯାଏ। "ଓଁ, ଅମୁକ ଗୋତ୍ର, ମୋର ପିତା, ଅମୁକ ଶର୍ମା ସହ ପତ୍ନୀ, ଏହି ତୁମ ପିଣ୍ଡ, ଏଠାରେ ଥିବା ତୁମ ପରମ୍ପରାରେ ଥିବାମାନେ, ସ୍ଵଧା; ପିଣ୍ଡ ପାତ୍ର ଅଖଣ୍ଡ ରହୁ" ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ସିଦ୍ଧି ଉଚ୍ଚାରଣ ସମାପ୍ତ କରି, ପିଣ୍ଡକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି, "ଯେ ସମାନା, ସୁମନସ" ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ର ପଢି, ପିତାମହ, ବଡ଼ ପ୍ରପିତାମହ ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଏ। ପିଣ୍ଡରେ ଗନ୍ଧ ଆଦି ଦେଇ, ପିଣ୍ଡକୁ ଚାଲାଯାଏ। ଅତିଥି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସ୍ଵଧା ଦିଆଯାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଚମନ କରନ୍ତି। ଭୋଜନ ପରେ ତାମ୍ବୁଳ ଦିଆଯାଏ। ଜଳ ଭଲ ଭାବେ ଛିଟାଯାଏ; ଶିବା ଓ ଶୁଭ ହେଉ। ବଡ଼ ପ୍ରପିତାମହ କ୍ରମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ଜଳ ଦିଆଯାଏ। "ଗୋତ୍ର ଅକ୍ଷୟ ରହୁ" ବୋଲି ପିତୃବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ଜଳ ଦିଆଯାଏ, "ସ୍ଥିତି ହେଉ" ବୋଲି।