ନୀଵୀତୀ । ଓଂ ସନକସ୍ତୃପ୍ଯତାମ୍ । ଓଂ ସନନ୍ଦନସ୍ତୃପ୍ଯତାମ୍ । ଓଂ ସନାତନସ୍ତୃପ୍ଯତାମ୍ । ଓଂ କପିଲସ୍ତୃପ୍ଯତାମ୍ । ଓଂ ଆସୁରିସ୍ତୃପ୍ଯତାମ୍ । ଓଂ ଵୋଢୁସ୍ତୃପ୍ଯତାମ୍ । ଓଂ ପଞ୍ଚଶିଖସ୍ତୃପ୍ଯତାମ୍ । ଓଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ କଵ୍ଯଵାହସ୍ତୃପ୍ଯତାମ୍ । ଓଂ ଅନଲସ୍ତୃପ୍ଯନ୍ତାମ୍ । ଓଂ ସୋମସ୍ତୃତାମ୍ । ଓଂ ଯମସ୍ତୃପ୍ଯତାମ୍ । ଓଂ ଅର୍ଯମାତୃପ୍ଯତାମ୍ ॥ ୧,୨୧୫.
ନୀୱୀତି: ଓଁ ସନକ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ସନନ୍ଦନ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ସନାତନ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ କପିଳ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ଆସୁରି ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ବୋଢୁ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ପଞ୍ଚଶିଖ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର କବ୍ୟବାହ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ଅନଳ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ସୋମ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ଯମ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ଅର୍ୟମା ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।
ପ୍ରପିତାମହସ୍ଯାଞ୍ଜଲିଦାନମ୍ । ଓଂ ନମୋ ଵଃ ପିତରୋ ରସାଯ ନମୋ ଵଃ ପିତରଃ ଶୁଷ୍ମାଯ ନମୋ ଵଃ ପିତରୋ ଜୀଵାଯ ନମୋ ଵଃ ପିତରଃ ସ୍ଵଧାଯୈ ନମୋ ଵଃ ପିତରୋ ଘୋରାଯ ନମୋ ଵଃ ପିତରୋ ମନ୍ଯଵେ । ନମୋ ଵଃ ପିତରୋ ଗୃହାନ୍ନ ପିତରୋ ଦତ୍ତଃ । ନମୋ ଵଃ ପିତରୋ ଦଧ୍ମେ ତଦ୍ଵଃ ପିତରୋ ଵାସଃ । ମାତାମହାନାଂ ତ୍ରିରଞ୍ଜଲିଦୃ । ତତୋ ମାତ୍ରାଦୀନାନ୍ଦୃ ॥ ୧,୨୧୫.
ଯେ ଚାସ୍ମାକଂ କୁଲେ ଜାତା ଅପୁତ୍ରା ଗୋତ୍ରିଣୋ ମୃତାଃ । ତେ ତୃପ୍ଯନ୍ତୁ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଵସ୍ତ୍ରନିଷ୍ପୀଡନୋଦକମ୍ ॥ ୧,୨୧୫.
ଯେଉଁମାନେ ଆମ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସନ୍ତାନ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ସେମାନେ ମୋର ଦିଆଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ନିଚୋଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୧୭ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ଅଥ ସନ୍ଧ୍ଯାଵିଧଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ସମାସତଃ । ଅପଵିତ୍ରଃ ପଵିତ୍ରୋ ଵା ସର୍ଵାଵସ୍ଥାଂ ଗତୋଽପି ଵା ॥ ୧,୨୧୭.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ସଂଧ୍ୟା ବିଧି ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି। ଯେ କିଏ ଅପବିତ୍ର କିମ୍ବା ପବିତ୍ର, କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ,
ଯଃ ସ୍ମରେତ୍ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଂ ସ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଃ ଶୁଚିଃ ॥ ୧,୨୧୭.
ଯେ କିଏ ପଦ୍ମନେତ୍ର ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।
ଓଂ ଭୂଃ ଓଂ ଭୁଵଃ ଓଂ ସ୍ଵଃ ଓଂ ମହଃ ଓଂ ଜନଃ ଓଂ ତପଃ ଓଂ ସତ୍ଯଂ ତତ୍ସ୍ତ୍ରିପଦା । ଓଂ ଆପୋ ଜ୍ଯୋଽତୀ ରସୋଽମୃତଂ ବ୍ରହ୍ମ ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵରୋମ୍ । ଓଂ ସୂର୍ଯଶ୍ଚେତ୍ଯାଦି । ଓଂ ଆପଃ ପୁନନ୍ତ୍ଵିତ୍ଯାଦି । ଓଂ ଅଗ୍ନିଶ୍ଚେତ୍ଯାଦି ॥ ୧,୨୧୭.
'ଓଁ ଭୂଃ', 'ଓଁ ଭୁଃ', 'ଓଁ ସ୍ୱଃ', 'ଓଁ ମହଃ', 'ଓଁ ଜନଃ', 'ଓଁ ତପଃ', 'ଓଁ ସତ୍ୟଂ'—ଏହି ମାନେ ତିନି ପଦ ଅଟୁଟ ଅଂଶ। 'ଓଁ ଜଳ, ଆଲୋକ, ରସ, ଅମୃତ, ବ୍ରହ୍ମ, ଭୂଃ, ଭୁଃ, ସ୍ୱଃ, ଓଁ', 'ଓଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ' ଇତ୍ୟାଦି, 'ଓଁ ଆପଃ ପୁନନ୍ତୁ' ଇତ୍ୟାଦି, 'ଓଁ ଅଗ୍ନି' ଇତ୍ୟାଦି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।
ଓଂ ଆଯାତୁ ଵରଦେ ଦେଵି ! ପୂର୍ଵାହ୍ନେ ବ୍ରହ୍ମଦେଵତା । ଗାଯତ୍ତ୍ରୀ ନାମ ଯା ସନ୍ଧ୍ଯା ରକ୍ତାଙ୍ଗୀ ରକ୍ତଵାସସା । ଵରହଂସସମାରୂଢା ଶ୍ରୀମତ୍ପୁଷ୍କରସଂସ୍ଥିତା ॥ ୧,୨୧୭.
'ଓଁ, ଦୟାଳୁ ଦେବୀ ଆସନ୍ତୁ!' ପ୍ରଭାତବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତା। ଗାୟତ୍ରୀ ନାମକ ସନ୍ଧ୍ୟା, ଯାହାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଲାଲ ଓ ଲାଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ବଡ଼ ହଂସ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ର ପୁଷ୍କରରେ ବିରାଜିତ।
କମଣ୍ଡଲୁଧରା ଶାନ୍ତା ଅକ୍ଷମାଲାଵିଧାରିଣୀ । ଆଯାତୁ ଵରଦା ଦେଵୀ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଶ୍ଵେତରୂପିଣୀ ॥ ୧,୨୧୭.
ତିନି ହାତରେ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିଛନ୍ତି, ଶାନ୍ତ ଓ ଅକ୍ଷମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ ଦୟାଳୁ ଦେବୀ ଧଳା ରୂପରେ ଆସନ୍ତୁ।
ମାହେଶ୍ଵରୀ ଚ ସାଵିତ୍ରୀ ଶୁକ୍ଲଵସ୍ତ୍ରାଦିମଣ୍ଡିତା । ଵୃଷସ୍କନ୍ଧସମାରୂଢା ତ୍ରିଶୂଲଵରଧାରିଣୀ ॥ ୧,୨୧୭.
ମାହେଶ୍ୱରୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀ, ଧଳା ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି ଶୋଭିତ, ବୃଷଭ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଧରିଛନ୍ତି ।
ଆଯାତୁ ଵରଦା ଦେଵୀ ଅପରାହ୍ନେ ସରସ୍ଵତୀ । ଅତସୀକୁସୁମପ୍ରଖ୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଗରୁଡାସନା ॥ ୧,୨୧୭.
ବିକ୍ଷା ଦେଇଥିବା ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଦ୍ୱିତୀୟ ପହରେ ଆସୁନ୍ତୁ, ତିନି ଅତସୀ ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି । ବୈଷ୍ଣବୀ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି ।
ପୀତଵସ୍ତ୍ରା ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମସମନ୍ଵିତା । ଶ୍ଵେତଵର୍ଣା ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ରଵିମଣ୍ଡଲସଂସ୍ଥିତା ॥ ୧,୨୧୭.
ହଳଦିଆ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି । ସେ ଧଳା ବର୍ଣ୍ଣର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ବସିଛନ୍ତି ।
ଶ୍ଵେତପଦ୍ମସନାସୀନା ଶ୍ଵେତପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତା । ଓଂ ଆପୋ ହିଷ୍ଠା ମଯୋ ଭୁଵସ୍ତା ନ ଉର୍ଜେ ଦଧାତ ନଃ ॥ ୧,୨୧୭.
ଧଳା ପଦ୍ମ ଉପରେ ବସି, ଧଳା ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ । ଓଁ—ଜଳ ଆସୁ, ଆନନ୍ଦ ଆଣୁ, ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଦିଅ ।
ଉତ୍ତରେ ଶିଖରେ ଜାତେ ଭୂମ୍ଯାଂ ପର୍ଵତଵାସିନୀ । ବ୍ରହ୍ମଣା ସମନୁଜ୍ଞାତା ଗଚ୍ଛ ଦେଵି ! ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ ୧,୨୧୭.
ଉତ୍ତର ଶିଖରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପୃଥିବୀରେ ପାହାଡ଼ ଭାବେ ବସିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଦେବୀ, ତୁମେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଯାଅ।
thumb|ପାର୍ଵଣଶ୍ରାଦ୍ଧ. ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୧୮ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ଵ୍ଯାସ ! ଶ୍ରାଦ୍ଧମହଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦଂ ନୃଣାମ୍ । ପୂର୍ଵଂ ନିମନ୍ତ୍ରଯେଦ୍ଵିପ୍ରାନ୍ଵିଶେଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ ॥ ୧,୨୧୮.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ବ୍ୟାସ, ମୁଁ ଏହିବେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ପ୍ରଥମେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ସେମାନେକୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୋପଵୀତେନ ଦେଵାନ୍ଵାମୋପଵୀତିନା । ପିତୄନ୍ନିମନ୍ତ୍ରଯେତ୍ପାଦୌ କ୍ଷାଲଯେଦ୍ଵାକ୍ଯମନ୍ତ୍ରତଃ ॥ ୧,୨୧୮.
ପବିତ୍ର ଉପବୀତକୁ ସଜାଇ ଦାହିଣା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଧରି ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି ଆପଣଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ଡାକିବା ଦରକାର। ଏହା ପରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଉଚିତ୍ ଶବ୍ଦରେ ସେମାନଙ୍କର ପାଦ ଧୋଇବା ଉଚିତ୍।
ଓଂ ସ୍ଵାଗତଂ ଭଵଦ୍ଭିରିତି ପ୍ରଶ୍ରଃ । ଓଂ ସୁସ୍ଵାଗତାମିତି ତୈରୁକ୍ତେ ଓଂ ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯ ଏତତ୍ପାଦୋଦକମର୍ଘ୍ଯଂ ସ୍ଵାହେତି ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପାଦଯୋର୍ଦେଵତୀର୍ଥେନାଭୁଗ୍ନକୁଶସହିତଜଲଦାନମ୍ ॥ ୧,୨୧୮.
‘ଓଁ, ଆପଣମାନେ ଆସିବାରୁ ସ୍ୱାଗତ’ ବୋଲି ଆଦର ସହ କହିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନେ ‘ଓଁ, ଆମେ ଭଲଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲୁ’ ବୋଲି କହିଲେ, ‘ଓଁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପାଦଜଳ ଅର୍ଘ୍ୟ, ସ୍ୱାହା’ ବୋଲି ପବିତ୍ର କୁଶ ମିଶା ଜଳ ଦେବତା ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ତତୋ ଦକ୍ଷିଣା ଭିମୁଖେନ ଵାମୋପଵୀତେନାମୁକଗୋତ୍ରେଭ୍ଯୋ ଅସ୍ମତ୍ପିତୃପିତାମହପ୍ରପିତାମହେଭ୍ଯୋ ଯଥାନାମଶର୍ମଭ୍ଯ ଏତତ୍ପାଦୋଦକମର୍ଘ୍ଯଂ ସ୍ଵଧେତି ପିତ୍ରାଦିବ୍ରାହ୍ମଣପାଦଯୋଃ ପିତୃତୀର୍ଥେନ ଆଭୁଗ୍ନକୁଶକୁସୁମସହିତଜଲଦାନମ୍ ॥ ୧,୨୧୮.
ତାପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, ନିଜ ଗୋତ୍ର ଓ ନାମ ଅନୁଯାୟୀ, ଆମ ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ ଓ ଅନ୍ୟ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ‘ଏହି ପାଦଜଳ ଅର୍ଘ୍ୟ, ସ୍ୱଧା’ ବୋଲି ପବିତ୍ର କୁଶ ଓ ଫୁଲ ମିଶା ଜଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦରେ ପିତୃ ଭାବରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏଵଂ ମାତାମହାଦିଭ୍ଯଃ । ଏତଦାଚମନୀଯଂ ସ୍ଵାହା ସ୍ଵଧେତି ବ୍ରାହ୍ମଣହସ୍ତେ ଏଷଵୋର୍ଽଘ୍ଯ ଇତି ବ୍ରାହ୍ମଣହସ୍ତେ ପୁଷ୍ପଦାନମ୍ ॥ ୧,୨୧୮.
ଏହିପରି ମାତାମହ ଓ ଅନ୍ୟ ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କ ପାଇଁ, ‘ଏହା ଆଚମନ ପାଇଁ, ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା’ ବୋଲି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଓଂ ପାତ୍ରମହଂ କରିଷ୍ଯେ । ଓଂ କରୁଷ୍ଵେତ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ କୃତ୍ଵା ପାତ୍ରେ ପଵିତ୍ରନିଷେଵଣମ୍ ॥ ୧,୨୧୮.
ଓଁ, 'ମୁଁ ପାତ୍ର ତିଆରି କରିବି'। ଓଁ, 'କର' ବୋଲି ଅନୁମତି ମିଳିଲେ, ପାତ୍ରକୁ ପବିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରିବା।
ପ୍ରାଚୀନାଵୀତୀ । ଓଂ ଅଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ ପିତରସ୍ତୃପ୍ଯନ୍ତାମ୍ । ଓଂ ସୋମପାଃ ପିତରସ୍ତୃପ୍ଯନ୍ତାମ୍ । ଓଂ ବର୍ହିଷଦଃ ପିତରସ୍ତୃପ୍ଯନ୍ତାମ୍ । ଯମାଯ ନମଃ । ଧର୍ମରାଜାଯ ନମଃ । ମୃତ୍ଯଵେ ନମଃ । ଅନ୍ତକାଯ ନମଃ । ଵୈଵସ୍ଵତାଯ ନମଃ । କାଲାଯ ନମଃ । ସର୍ଵଭୂତକ୍ଷଯାଯ ନମଃ । ଔଦୁମ୍ବରାଯ ନମଃ! ଦଧ୍ନାଯ ନମଃ । ନୀଲାଯ ନମଃ । ପରମେଷ୍ଠିନେ ନମଃ । ଵୃକୋଦରାଯ ନମଃ । ଚିତ୍ରାଯ ନମଃ । ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତାଯ ନମଃ ॥ ୧,୨୧୫.
ପ୍ରାଚୀନାୱୀତି: ଓଁ ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ସୋମପା ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଓଁ ବର୍ହିଷଦ୍ ପିତୃମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ। ଯମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅନ୍ତକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବୈବସ୍ବତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। କାଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନାଶକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଔଦୁମ୍ବରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଦଧ୍ନାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନୀଳଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପରମେଷ୍ଠିନ୍ଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବୃକୋଦରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଚିତ୍ରାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ତମ୍ବପର୍ଯନ୍ତଂ ଜଗତ୍ତୃପ୍ଯତୁ । ଓଂ ପିତୃଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ଓଂ ପିତାମହେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ଓଂ ପ୍ରପିତାମହେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ଓଂ ମାତୃଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧାନମଃ । ଓଂ ପିତାମହୀଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ଓଂ ପ୍ରପିତାମହୀଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ଓଂ ମାତାମହେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ଓଂ ପ୍ରମାତାମହେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ଓଂ ଵୃଦ୍ଧପ୍ରମାତାମହେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧାନମଃ ତୃପ୍ଯତାମିତି । ଉଦୀରତାମଵର ଉତ୍ପରାସୋ ଉନ୍ମଧ୍ଯମାଃ ପିତରଃ ସୋମ୍ଯାସଃ । ଅସୁଂଯ ଈଯୁରଵୃକା ଋତଜ୍ଞାସ୍ତେନୋଽଵନ୍ତୁପିତରୋହଵେଷୁ । ଗୋତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣେନ ପ୍ରଥମାଞ୍ଜଲିଃ ପିତୁଃ । ଓଂ ଅଙ୍ଗିରସୋ ନଃ ପିତରୋଦୃ । ଅଥର୍ଵାଣୋଭୃଗଵଃଦୃ । ତେଷାଂ ଵଯଂ ସୁମତୌ ଯଜ୍ଞିଯାନାଂ ଅପି ଭଦ୍ରେ ସୌମନସେ ସ୍ଯାମ । ଓଂ ଆଯନ୍ତୁ ନଃ ପିତରଃ ସୌମ୍ଯାସୋଗ୍ନିଷ୍ଵାତ୍ତାଃ ପଥିଭିର୍ଦେଵଯାନୈଃ । ଅସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ସ୍ଵଧଯା ମଦନ୍ତୋଽଧିବ୍ରୁଵନ୍ତୁ ତେଽଵନ୍ତ୍ଵସ୍ମାନ୍ ॥ ୧,୨୧୫.
ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଷ୍ଟମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ। ଓଁ, ପିତୃମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର ଓ ଅର୍ପଣ। ଓଁ, ପିତାମହମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର ଓ ଅର୍ପଣ। ଓଁ, ପ୍ରପିତାମହମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର ଓ ଅର୍ପଣ। ଓଁ, ମାଆମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର ଓ ଅର୍ପଣ। ଓଁ, ପିତାମହୀମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର ଓ ଅର୍ପଣ। ଓଁ, ପ୍ରପିତାମହୀମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର ଓ ଅର୍ପଣ। ଓଁ, ମାତାମହମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର ଓ ଅର୍ପଣ। ଓଁ, ପ୍ରମାତାମହମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର ଓ ଅର୍ପଣ। ଓଁ, ବୃଦ୍ଧ ପ୍ରମାତାମହମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର ଓ ଅର୍ପଣ। ଆପଣମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ। ନିମ୍ନ, ଉଚ୍ଚ ଓ ମଧ୍ୟମ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା, ମୃଦୁ, ପୂର୍ବେ ଚାଲିଯାଇଥିବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପିତୃମାନେ, ପିତୃପୂଜା ସମୟରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଜଳି ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ। ଓଁ, ଆମର ପୂର୍ବଜମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ। ଆମର ପୂର୍ବଜମାନେ ଅଥର୍ବଣ ଓ ଭୃଗୁ। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞର ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ଭଲ ଇଚ୍ଛା ଓ ଶୁଭ ମନ ଆମ ପାଇଁ ହେଉ। ଓଁ, ଆମ ସୁମଧୁର ପିତୃମାନେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ, ଦେବମାର୍ଗରେ ଏହି ଯଜ୍ଞକୁ ଆସନ୍ତୁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଭୋଗ କରନ୍ତୁ, ଆମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତୁ।
ଓଂ ଊର୍ଜଂ ଵହନ୍ତୀରମୃତଂ ଘୃତଂ ପଯଃ କୀଲାଲଂ ପରିସ୍ନୁତଂ ସ୍ଵଧା ସ୍ଥ ତର୍ପଯତ ମେ ପିତୄନ୍ । ଓଂ ପିତୃଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ଓଂ ପିତାମହେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ଓଂ ପ୍ରପିତାମହେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧାନ ନମଃ । ଓଂ ମାତାମହେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ଓଂ ପ୍ରମାତାମହେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ଓଂ ଵୃଦ୍ଧପ୍ରମାତାମହେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଧା ନମଃ । ପିତାମହସ୍ଯଦୃ । ଓଂ ଅକ୍ଷନ୍ପିତରୋ ଅମୀମଦନ୍ତ ପିତରୋ ଅମୀ ତୃପ୍ଯନ୍ତଃ ପିତରଃ ଶୁଂ(ସ୍ଵ) ଧଧ୍ଵଂ ପିବେହ ପିତରୋଽପି ଵାନତ୍ରଯାଂଶ୍ଚ ଵିଶ୍ରଯାଂଶ୍ଚ ଭଵନପଵିତ୍ରତ୍ଵା ରଥପତି ତେ ଜାତଵେଦାଃ ସ୍ଵଧାଭିର୍ଯଜ୍ଞଂ ସୁକୃତଂ ଜୁପସ୍ଵ? । ଓଂ ଣଦୁଵାତା ଋତାଯତେ ମଧୁ କ୍ଷରନ୍ତି ସିନ୍ଧଵଃ । ମାଧ୍ଵୀର୍ନଃ ସନ୍ତ୍ଵୋଷଧୀର୍ମଧୁନକ୍ତମୁତୋଷସୋ ମଧୁମତ୍ପାର୍ଥିଵଂ ରଜଃ । ମଧୁ ଦ୍ଯୌରସ୍ତୁ ନଃ ପିତା ମଧୁ ମାନ୍ନୋ ଵନସ୍ପତିର୍ମଧୁଭାମସ୍ତୁ ସୂର୍ଯୋ ମାଧ୍ଵୀର୍ଗାଵୋ ଭଵନ୍ତୁ ନଃ ॥ ୧,୨୧୫.
ଓଁ, ଯେଉଁଠାରେ ପୌଷ୍ଟିକତା, ଅମୃତ, ଘିଅ, ଦୁଧ, ମଧୁ ଓ ଛିଟାଯାଇଥିବା ଜଳ ଅଛି, ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ମୋର ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଓଁ, ପିତୃମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର। ଓଁ, ପିତାମହମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର। ଓଁ, ପ୍ରପିତାମହମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର। ଓଁ, ମାତାମହମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର। ଓଁ, ପ୍ରମାତାମହମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର। ଓଁ, ବୃଦ୍ଧ ପ୍ରମାତାମହମାନେ, ଆପଣମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର। ପିତାମହଙ୍କ ପାଇଁ: ଓଁ, ପୂର୍ବଜମାନେ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପାନ କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପିଉନ୍ତୁ, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକ ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହନ୍ତୁ, ରଥର ଚାଳକ, ଜାତବେଦ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଯଜ୍ଞ କୁ ଭଲ ଭାବେ କର। ଓଁ, ବାୟୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚାଲେ, ନଦୀ ମଧୁ ଭରି ହେଉ, ଔଷଧି ଆମ ପାଇଁ ମଧୁର ହେଉ, ରାତି ମଧୁର ହେଉ, ପୃଥିବୀ ମଧୁର ହେଉ, ଆକାଶ ଆମ ପିତା ହେଉ, ବନସ୍ପତି ଆମ ପାଇଁ ମଧୁର ହେଉ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆମ ପାଇଁ ମଧୁର ହେଉ, ଗାଈମାନେ ଆମ ପାଇଁ ମଧୁର ହେଉ।
ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ଅଞ୍ଜଳି ଦାନ: ଓଁ, ଆପଣମାନେ ରସର ଅଧିକାରୀ, ଆପଣମାନେ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ, ଆପଣମାନେ ଜୀବନର ଅଧିକାରୀ, ଆପଣମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ଅଧିକାରୀ, ଆପଣମାନେ ଭୟଙ୍କର, ଆପଣମାନେ କ୍ରୋଧୀ, ଆପଣମାନେ ଘରରୁ ଆସିଥିବା, ଦାନ ହୋଇଥିବା, ଦହିରୁ ଆସିଥିବା, ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ପିତୃମାନେ, ଆପଣମାନେ ଉପରେ ନମସ୍କାର। ମାତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ଅଞ୍ଜଳି ଦିଅ। ତାପରେ ମାଆ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାତୃବନ୍ଧୁମାନେ ପାଇଁ ଦିଅ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୧୬ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହୋମଲକ୍ଷଣମୁତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଚାଗ୍ନିଂ ପର୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯଓଂ କ୍ରଷ୍ଯାଦମଗ୍ନିଂ ପ୍ରହିଣୋମି ଦୂରଂ ଯମରାଜ୍ଯଂ ଗଚ୍ଛତୁ ରିପ୍ରଵାହଃ । ଇହୈଵାଯମିତରୋ ଜାତଵେଦା ଦେଵେଭ୍ଯୋ ହଵ୍ଯଂ ଵହତୁ ପ୍ରଜାନତ୍ । ଓଂ ପାଵକ ଵୈଶ୍ଵାନର ଇଦମାସନଂ ଅରଣୀଗର୍ଭସଂସ୍କୃତତେଜୋରୂପ ମହାବ୍ରହ୍ମନ୍ମୁହୂର୍ତାସ୍ତ୍ରିଷୁ ଵୈଶ୍ଵାନରଂ ପ୍ରତିବୋଧଯାମି । ଓଂ ଵୈଶ୍ଵାନରେ ନ ଉଭଯଂ ଆପ୍ରଯାତୁ ପରାଵତଃ ଅଗ୍ନିର୍ନ ସ୍ଵଦ୍ଯୁତୀରୂପପୃଷ୍ଠୋ ଦିଵି ପୃଷ୍ଠୋଽଶ୍ଵି ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପୃଷ୍ଠା ଵିଵେଵା ଓଷଧୀଚାଵିଵେଶ ଵୈଶ୍ଵାନରଃ ସହସା ପୃଷ୍ଠୋଽଗ୍ନିଃ ନମୋ ଦିଵ୍ଯ ସ ଷଷ୍ଠାଂ ନକ୍ତମ୍ ॥ ୧,୨୧୬.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ବୈଶ୍ୱଦେବ ହୋମର ଉତ୍ତମ ଲକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଆଗ୍ନିକୁ ଜଳାଇ ଏବଂ ଜଳ ଛିଟିଇ, 'ଓଁ, ଏହି ଆଗ୍ନିକୁ ଦୂରକୁ ପଠାଉଛି; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ପ୍ରବାହ ଯମରାଜଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଉ। ଏହି ଜାତବେଦା ଏଠାରେ ରୁହୁଅ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ନେଇଯାଉ।' ଓଁ, ପାବକ, ବୈଶ୍ୱାନର, ଏହି ତୁମର ଆସନ, ଅରଣିର ଗର୍ଭରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତେଜସ୍ୱୀ ରୂପ, ମହାବ୍ରହ୍ମା, ତିନିବେଳେ ମୁଁ ବୈଶ୍ୱାନରଙ୍କୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ। ଓଁ, ବୈଶ୍ୱାନର ଦୁଇପଟେ ପହଞ୍ଚୁନ୍ତୁ, ଆଗ୍ନି ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦିବି, ଘୋଡ଼ାର ପିଠିରେ, ପୃଥିବୀରେ, ଔଷଧିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ, ବୈଶ୍ୱାନର ହଠାତ୍ ପିଠିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ, ଆଗ୍ନି, ଦିବ୍ୟତାକୁ ନମସ୍କାର, ସେ ରାତିରେ ଛଅଟିଏ ହେଉନ୍ତୁ।
ଓଂ ପ୍ରଜାପତଯେ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ସୋମାଯ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ବୃହସ୍ପତଯେ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଅଗ୍ନିଷୋମାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନିଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଅଦ୍ଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଓଷଧିଵନସ୍ପତିଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଗ୍ରହ୍ଯାଯ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଦେଵଦେଵତାଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୁଷେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଯମାଯ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଯମପୁରୁଷାଯ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ସର୍ଵେଭ୍ଯୋ ଭୂତେଭ୍ଯୋ ଦିଵାଚାରିଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଵସୁଧାପିତୃଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଯେ ଭୂତା ପ୍ରଚରନ୍ତି ଦୀନାଚ ନିମିହନ୍ତୋ ଭୁଵନସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ । ତେଭ୍ଯୋ ବଲିଂ ପୁଷ୍ଟିକାମୋ ଦଦାମି ମଯି ପୁଷ୍ଟିଂ ପୁଷ୍ଟିପତିର୍ଦଦାତୁ । ଓଂ ଆଚାଣ୍ଡାଲପତିର୍ଦଦାତୁ ଆଚାଣ୍ଡାଲପତିତଵାଯସେଭ୍ଯଃ ॥ ୧,୨୧୬.
ଓଁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଦିଗ୍ବାସୀ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଜଳକୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଔଷଧି ଓ ବନସ୍ପତିକୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଗ୍ରହମାନେକୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଦେବଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁରୁଷମାନେକୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଯମଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଯମଙ୍କ ପୁରୁଷମାନେକୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନେ, ଯେମାନେ ଦିବି ଚରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ବସୁଧା ଓ ପିତୃମାନେକୁ ସ୍ୱାହା। ଓଁ ଯେଉଁ ଭୂତମାନେ ଦୁଃଖରେ, ଦୁନିଆର ମଧ୍ୟରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ମୁଁ ପୋଷ୍ଟି ଆଶା କରି ବଳି ଦେଉଛି; ପୋଷ୍ଟିର ଠାକୁର ମୋତେ ପୋଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ। ଓଁ ଚଣ୍ଡାଳମାନେ ଓ ପତିତମାନେ ପାଇଁ ଚଣ୍ଡାଳପତି ପୋଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ।
ଗାଯତ୍ତ୍ରୀଚ୍ଛନ୍ଦୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଋଷିସ୍ତ୍ରିପାତ୍ । ସମୁଦ୍ରାଃ କୁକ୍ଷିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରାଦିତ୍ଯୌ ଲୋଚନୌ । ଅଗ୍ନିର୍ମୁଖମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁର୍ହୃଦଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରୌ ଶିରଃ । ରୁଦ୍ରଃ ଶିଖା । ଉପନଯ ନେ ଵିନିଯୋଗଃ । ଓଂ ଭୂଃ ପାଦେ । ଭୁଵଃ ଜାନୁତି । ସ୍ଵଃ ହୃଦଯେ । ମହଃ ଶିରସି । ଜନଃ ଶିଖାଯାମ୍ । ତପଃ କଣ୍ଠେ । ସତ୍ଯଂ ଲଲାଟେ । ଓଂ ହୃଦଯାଯ ନମଃ । ଓଂ ଭୂଃ ଶିରସେ ସ୍ଵାହା । ଓଂ ଭୁଵଃ ଶିଖାଯୈ ଵୌଷଟ୍ । ଓଂ ସ୍ଵଃ କଵଚାଯ ହୁଂ । ଓଂ ଭୂର୍ଭୁଵଃ ସ୍ଵଃ ଅସ୍ତ୍ରାଯ ଫଟ୍ ॥ ୧,୨୧୭.
ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ। ସମୁଦ୍ରଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କର ପେଟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇଟି ଆଖି, ଅଗ୍ନି ମୁହଁ, ବିଷ୍ଣୁ ହୃଦୟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ର ମୁଣ୍ଡ, ରୁଦ୍ର ଶିଖା। ଏହା ଉପନୟନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। 'ଓଁ ଭୂଃ' ପାଦରେ, 'ଭୁଃ' ଗୁଡ଼ିକ ଗୁଡ଼ିକ ଗୁଡ଼ିକ ହୃଦୟରେ, 'ମହଃ' ମୁଣ୍ଡରେ, 'ଜନଃ' ଶିଖାରେ, 'ତପଃ' କଣ୍ଠରେ, 'ସତ୍ୟଂ' ଲଳାଟରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। 'ଓଁ ହୃଦୟାୟ ନମଃ', 'ଓଁ ଭୂଃ ଶିରସେ ସ୍ୱାହା', 'ଓଁ ଭୁଃ ଶିଖାୟୈ ବୌଷଟ୍', 'ଓଁ ସ୍ୱଃ କବଚାୟ ହୁଁ', 'ଓଁ ଭୂର୍ଭୁଃସ୍ୱଃ ଅସ୍ତ୍ରାୟ ଫଟ୍' ଏମିତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।
ମହେରଣାଯ ଚକ୍ଷୁସେ । ଓଂ ଯୋ ଵଃ ଶିଵତମୋ ରସଃ । ତସ୍ଯ ଭାଜଯେତେହ ନଃ । ଅଶତୀରିଵ ମାତରଃ । ଓଂ ତସ୍ମା ଅରଙ୍ଗମାମ ଵୋ ଯସ୍ଯ କ୍ଷଯାଯ ଜିନ୍ଵଥ । ଆପୋ ଜନ ଯଥା ଚ ନଃ । ଓଂ ସୁମିତ୍ରିଯା ନ ଆପ ଓଷଧଯଃ ସନ୍ତୁ ଓଂ ଦୁର୍ମିତ୍ରିଯାସ୍ତସ୍ମୈ ସନ୍ତୁ ଯୋଽସ୍ମାନ୍ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଯଞ୍ଚ ଵଯଂ ଦ୍ଵିଷ୍ମଃ । ଓଂ ଦ୍ରୁପଦାଦିଵମୁମୁଚାନଃ ସ୍ଵିନ୍ନଃ ସ୍ନାତୋ ମଲାଦିଵ । ପୂତଂ ପଵିତ୍ରେଣେଵାଜ୍ଯମାପଃ ଶୁନ୍ଧନ୍ତୁ ମୈନସଃ । ଓଂ ଋତଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଚାଭୀଦ୍ଧାତ୍ତପସୋଽଧ୍ଯଜାଯତ । ତତୋରାତ୍ର୍ଯଜାଯତ । ତତଃ ସମୁଦ୍ରୋର୍ଽଣଵଃ ସମୁଦ୍ରାଦର୍ଣଵାଦଧିସଂଵତ୍ସରୋ ଅଜାଯତ । ଅହୌରାତ୍ରାଣି ଵିଦଧଦ୍ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ମିଷତୋ ଵଶୀ । ସୂର୍ଯାଚନ୍ଦ୍ରମସୌ ଧାତା ଯଥାପୂର୍ଵମକଲ୍ପଯତ୍ । ଦିଵଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷମଥୋ ସ୍ଵଃ ॥ ୧,୨୧୭.
ମହେରଣାଙ୍କର ଦର୍ଶନ ପାଇଁ, ଓଁ— ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଶୁଭ ରସ, ଆମକୁ ଏଠାରେ ମାଆମାନେ ଜେମିତି ନିଜ ଶିଶୁମାନେ ସହ ଭାଗ କରନ୍ତି, ସେଭଳି ଆମ ସହ ଭାଗ କର। ଓଁ— ତେଣୁ, ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଉନ୍ନତିରେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ଆମେ ସେଠାକୁ ଆସୁଛୁ। ଜଳମାନେ, ଆମକୁ ସନ୍ତାନ ଦିଅ। ଓଁ— ଜଳ ଓ ଔଷଧିମାନେ, ଆମ ପାଇଁ ଭଲ ହେଉ, ଯେମାନେ ଆମକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି ଓ ଯାହାକୁ ଆମେ ଘୃଣା କରୁଛୁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଲ ନ ହେଉ। ଓଁ— ଘାମ ଓ ମେଳ ଯେପରି ଧୋଇଯାଏ, ସେଭଳି ଜଳମାନେ ଆମ ମନକୁ ପବିତ୍ର କରୁନ୍ତୁ, ଯେପରି ଘିଅ ପବିତ୍ର କରାଯାଏ। ଓଁ— ତପସ୍ୟାରୁ ସତ୍ୟ ଓ ରିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାହାରୁ ରାତି ଜନ୍ମ ନେଲା; ତାପରେ ସମୁଦ୍ର ହେଲା; ସମୁଦ୍ରରୁ ବର୍ଷ ହେଲା; ସେ ବର୍ଷ ଦିନ ଓ ରାତିକୁ ବିଭାଜନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପୂର୍ବବତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଏହିପରି ଦିବ, ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟାକାଶ ଓ ଉଚ୍ଚ ଲୋକମାନେ ତିଆରି କଲେ।
ଗାଯତ୍ତ୍ର୍ଯା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ର ଋଷିର୍ଗାଯତ୍ତ୍ରୀଛନ୍ଦଃ । ସଵିତା ଦେଵତା ଜପେ ଵିନିଯୋଗଃ । ଓଂ ଉଦୁତ୍ଯଂ ଜାତଵେଦସଂ ଦେଵଂ ଵହନ୍ତି କେତଵଃ । ଦୃଶେ ଵିଶ୍ଵାଯ ସୂର୍ଯମ୍ । ଓଂ ଚିତ୍ରଂ ଦେଵାନାମୁଦଗାଦନୀକଂ ଚକ୍ଷୁର୍ମିତ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯାଗ୍ନେଃ । ଆପ୍ରା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଂ ସୂର୍ଯ ଆତ୍ମା ଜଗତସ୍ତସ୍ଥୁଷଶ୍ଚ । ଓଂ ତଚ୍ଚକ୍ଷର୍ଦେଵହିତଂ ପୁରସ୍ତାଚ୍ଛୁକ୍ରମୁଚ୍ଚରତ୍ । ପଶ୍ଯେମ ଶରଦଃ ଶତଂ ଜୀଵେମ ଶରଦଃ ଶତମ୍ । ଶୃଣୁଯାମ ଶରଦଃ ଶତମ୍ । ଓଂ ଵିଶ୍ଵତଶ୍ଚକ୍ଷୁରୁତ ଵିଶ୍ଵତୋମୁଖୋଵିଶ୍ଵତୋ ବାହୁରୁତ ଵିଶ୍ଵତସ୍ପାତ୍ । ସଂବାହୁଭ୍ଯାଂ ଧମତି ସଂପତ୍ରୈଦ୍ଯାର୍ଵାଭୂମୀ ଜନଯନ୍ଦେଵ ଏକଃ । ଦେଵା ଗାତୁଵିଦୋ ନାଙ୍ଗଵିଦ୍ଵାନାଦ୍ଭମିତମନସସ୍ପତ ଇମଂ ଦେଵଯଜ୍ଞଂ ସ୍ଵାହା ଵାତେଧାଃ ଜପେତ୍ ॥ ୧,୨୧୭.
ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର: ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଦେବତା ସବିତା; ଏହି ଜପ ପାଇଁ ଏହି ବିନିଯୋଗ। ଓଁ— ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଜାତବେଦସ୍ ଦେବତାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର କିରଣମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି। ଓଁ— ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁହଁ ଉଦୟ ହେଲା, ମିତ୍ର, ବରୁଣ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଦିବ, ପୃଥିବୀ ଓ ମଧ୍ୟାକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରେ। ଓଁ— ଦେବତାଙ୍କର ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଦୟ ହେଉ। ଆମେ ଶତବର୍ଷ ଦେଖିବା, ଶତବର୍ଷ ବଞ୍ଚିବା, ଶତବର୍ଷ ଶୁଣିବା। ଓଁ— ସେ ଚକ୍ଷୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖେ, ମୁହଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ବାହୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ, ପାଦ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ। ସେ ଦୁଇଟି ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏହି ଭୂମିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଏକ ଦେବତା ସମସ୍ତ କଥା କରନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ପଥ ଜାଣନ୍ତି, ଅଜ୍ଞାନୀ ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି; ମନର ଠାକୁର ଏହି ଦେବଯଜ୍ଞ ଗ୍ରହଣ କରୁନ୍ତୁ। 'ସ୍ୱାହା' ବୋଲି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର।
ଓଂ ସିଦ୍ଧମିଦମାସନମିହ ସିଦ୍ଧମିତ୍ଯଭିଧାଯ ଓଂ ଭୂଃ ଓଂ ଭୁଵଃ ଓଂ ସ୍ଵଃ ଓଂ ମହଃ ଓଂ ଜନଃ ଓଂ ତପଃ ଓଂ ସତ୍ଯମିତି ସପ୍ତଵ୍ଯାହୃତିଭିଃ ପୂର୍ଵମୁଖନ୍ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣୋପଵେଶନମ୍ । ଉତ୍ତରଦିଙ୍ମୁଖଂପିତୃବ୍ରାହ୍ମଯୋଣୋପଵେଶନମ୍ । ଓଂ ଦେଵତାଭ୍ଯଃ ପିତୃଭ୍ଯଶ୍ଚ ମହାଯୋଗିଭ୍ଯ ଏଵ ଚ । ନମଃ ସ୍ଵଧାଯୈ ସ୍ଵାହାଯୈ ନିତ୍ଯମେଵ ଭଵନ୍ତୁତେ ଇତି ତ୍ରିର୍ଜପେତ୍ ॥ ୧,୨୧୮.
ଓଁ, 'ଏହି ଆସନ ତିଆରି ହୋଇଛି, ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି' ବୋଲି କହି, ପୁଣି 'ଓଁ ଭୂଃ, ଓଁ ଭୁଵଃ, ଓଁ ସ୍ୱଃ, ଓଁ ମହଃ, ଓଁ ଜନଃ, ଓଁ ତପଃ, ଓଁ ସତ୍ୟମ୍'—ଏହି ସାତଟି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦେବତା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରାଇ ବସାଯିବା ଓ ପିତୃ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ମୁହଁ କରାଇ ବସାଯିବା ଉଚିତ। ପରେ, 'ଓଁ ଦେବତାମାନେ, ପିତୃମାନେ ଓ ମହାଯୋଗୀମାନେ, ଏବଂ ସ୍ୱଧା ଓ ସ୍ୱାହାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସେମାନେ ସଦା ଉପସ୍ଥିତ ରହୁନ୍ତୁ'—ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ତିନିଥର ପଢ଼ିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଓଂ ଅଦ୍ଯାସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ଅମୁକମାସେ ଅମୁକରାଶିଙ୍ଗତେ ସଵିତର୍ଯମୁକତିଥାଵମୁକଗୋତ୍ରାଣାମସ୍ମତ୍ପିତୃପିତାମହପ୍ରପିତାମହାନାଂ ଯଥାନାମଶର୍ମଣାଂ ଵିଶ୍ଵେଦେଵପୂର୍ଵକନ୍ଦୃଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କରିଷ୍ଯେ । ଓଂ ଵିଶ୍ଵେଭ୍ଯୋ ଦେଵଭ୍ଯଃ ସ୍ଵାହା ଓଂ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାନାଵାହଯିଷ୍ଯେ । ଆଵାହଯେତ୍ଯୁକ୍ତେ ଓଂ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଃ ସ ଆଗତ ଶୃଣୁତାମିମଂ ହଵମ୍ । ଏଦଂ ବର୍ହିର୍ନିଷୀଦତ ଓଂ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଃ ଶୃଣୁତେମଂ ଇଵଂ ମେ ଯେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଯ ଉପଦ୍ଯଵିଷ୍ଟ । ଯେ ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵା ଉତ ଵା ଯଜତ୍ରା ଆସଦ୍ଯାସ୍ମିନ୍ବର୍ହିଷି ମାଦଯଧ୍ଵମ୍ । ଓଂ ଓଷଧଯଃ ସଂଵଦନ୍ତେ ସୋମେନ ସହ ରାଜ୍ଞା । ଯସ୍ମୈ କୃଣୋତି ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ତଂ ରାଜନ୍ପାରଯାମସି । ଓଂ ଆଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମହାଭାଗା ଵିଶ୍ଵେଦେଵା ମହାବଲାଃ । ଯେ ଅତ୍ର ଵିହିତାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ସାଵଧାନା ଭଵନ୍ତୁ ତେ । ଓଂ ଅପହତାସୁରା ରକ୍ଷାଂସି ଵେଦିଷଦ ଇତି ତ୍ରିତ୍ରିର୍ଯଵଵିକିରଣମ୍ ॥ ୧,୨୧୮.
ଓଁ, 'ଆଜି ଏହି ସ୍ଥାନରେ, ଏହି ମାସରେ, ଏହି ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ଏହି ତିଥିରେ, ଏହି ଗୋତ୍ରର ଆମ ପିତା, ପିତାମହ, ପ୍ରପିତାମହ ମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନାମ ଓ ଉପନାମ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ମନ୍ତ୍ରିତ କରି ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବି'। ଓଁ, 'ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାହା'। ଓଁ, 'ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବି'। ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ସମୟରେ, 'ଓଁ, ହେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ଅର୍ପଣକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଏହି ଦର୍ଭା ଉପରେ ବସନ୍ତୁ। ହେ ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ—ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶରେ, ଉପରେ, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନେ ଏହି ଦର୍ଭା ଉପରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତୁ'। ଓଁ, 'ଔଷଧିମାନେ ସୋମ ରାଜା ସହ କଥାହୁଅନ୍ତୁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯାହା ପାଇଁ କରନ୍ତି, ରାଜା, ତାକୁ ଆମେ ଉଦ୍ଧାର କରୁଛୁ'। ଓଁ, 'ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଆସନ୍ତୁ, ଏଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଚେତନ ରହନ୍ତୁ'। ଓଁ, 'ଅସୁର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆତ୍ମାମାନେ ବେଦିରୁ ଦୂରେଇଯାଆନ୍ତୁ' ବୋଲି ତିନିଥର ଯବ ଛିଟାଇବା।
ଓଂ ଶନ୍ନୋ ଦେଵୀରଭିଷ୍ଟଯ ଆପୋ ଭଵନ୍ତୁ ପୀତଯେ । ଶଂଯୋରଭିସ୍ତ୍ରଵନ୍ତୁ ନ ଇତି ପାତ୍ରେ ଜଲଦାନମ୍ । ଓଂ ଯଵୋଽସି ଯଵଯାସ୍ମଦ୍ଵେଷୋ ଯଵଯାରାତୀରିତି ଯଵଦାନମ୍ । ଗନ୍ଧଦ୍ଵାରାଂ ଦୁରାଧର୍ଷାଂ ନିତ୍ଯପୁଷ୍ଟାଂ କରୀଷିଣୀମ୍ । ଈଶ୍ଵରୀଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ତା (ତ୍ଵା) ମିହୋପହ୍ଵଯେ ଶ୍ରିଯମିତି ଗନ୍ଧଦାନମ୍ । ଓଂ ଯା ଦିଵ୍ଯା ଆପଃ ପଯସା ସଂବଭୂଵୁର୍ଯା ଅନ୍ତରିକ୍ଷୌତ ପାର୍ଥଵୀର୍ଯାଃ । ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣା ଯଜ୍ଞିଯାସ୍ତାନ ଆପଃ ଶିଵାଃ ଶଂ ସ୍ଯୋନା ସୁହଵା ଭଵନ୍ତୁ । ଏଷୋର୍ଽଘୋ ନମ ଇତି ବ୍ରାହ୍ମଣହସ୍ତେ ଜଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵାନେନୈଵ ପାତ୍ରେଣ ପଵିତ୍ରଗ୍ରହଣଂ କୃତ୍ଵା ସଂସ୍ତ୍ରଵଂ ପଵିତ୍ରଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣପାର୍ଶ୍ଵେ ଦଦ୍ଯାତ୍ । ତତଃ ପ୍ରଥମପାତ୍ରେ ସଂସ୍ତ୍ରଵଜଲଂ ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ କୁଶୋପରି ଊର୍ଧ୍ଵମୁଖଂ ସ୍ଥାପନଂ କୁର୍ଯତ୍ । ତଦୁପରି କୁଶଦାନମ୍ ॥ ୧,୨୧୮.
ଓଁ, 'ଦେବୀ ଜଳମାନେ ଆମ ପାନ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉନ୍ତୁ, ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି ପାତ୍ରରେ ଜଳ ଦେବା। ଓଁ, 'ତୁମେ ଯବ, ଆମର ଦ୍ୱେଷ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଦୂର କର' ବୋଲି ଯବ ଦେବା। 'ଯିଏ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇଥାଏ, ଅଜୟ, ସଦା ପୁଷ୍ଟିଦାୟିନୀ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅଧିକାରିଣୀ, ହେ ଶ୍ରୀ, ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରୁଛି' ବୋଲି ଗନ୍ଧ ଦେବା। ଓଁ, 'ଯେଉଁ ଦେବୀ ଜଳ ଦୁଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯେଉଁମାନେ ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରେ ଅଛନ୍ତି, ସୁନାର ରଙ୍ଗର, ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ସେଇ ଶୁଭ ଜଳମାନେ ଆମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନ୍ତୁ'। 'ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ, ନମସ୍କାର' ବୋଲି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରେ ଜଳ ଦେଇ, ସେଇ ପାତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦେଉଛି, ପୁଣି ପବିତ୍ର ଓ ଛାଣିବା ଉପକରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖରେ ରଖିବା। ତାପରେ ପ୍ରଥମ ପାତ୍ରରେ ଛାଣା ଜଳ ଦର୍ଭା ଉପରେ ଉପରକୁ ମୁହଁ କରି ରଖିବା, ତା'ଉପରେ ଦର୍ଭା ରଖିବା।