ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପରମୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରଗତୋଽପରଃ । ସିଷ୍ଟାଚାରେଣ ସଂପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ରଯୋ ଧର୍ମାଃ ସନାତନାଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧର୍ମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସ୍ମୃତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ଅଛି; ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଆଚାର ଦ୍ୱାରା ତୃତୀୟ ଧର୍ମ ମିଳେ—ଏହି ତିନି ଧର୍ମ ସନାତନ।

ସତ୍ଯଂ ଦାନଂ ଦଯାଲୋଭୋ ଵିଦ୍ଯେଜ୍ଯା ପୂଜନଂ ଦମଃ । ଅଷ୍ଟୌ ତାନି ପଵିତ୍ରାଣି ଶିଷ୍ଟାଚାରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୨୧୩.

ସତ୍ୟ, ଦାନ, ଦୟା, ଲୋଭ ନଥିବା, ଶିକ୍ଷା, ପୂଜା, ଦମ—ଏହି ଆଠଟି ପବିତ୍ର, ଶିଷ୍ଟ ଆଚାରର ଚିହ୍ନ।

ତେଜୋମଯାନି ପୂର୍ଵେଷାଂ ଶରୀରାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ । ନ ଲିପ୍ଯତେ ପାତକେନ ପଦ୍ମପତ୍ରମିଵାମ୍ଭସା ॥ ୧,୨୧୩.

ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଶରୀର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତେଜରେ ଗଠିତ; ସେମାନେ ପାପରେ ଲଗି ନଥାନ୍ତି, ଜଳରେ ମାନି ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି।

ନିଵାସମୁଖ୍ଯା ଵର୍ଣାନାଂ ଧର୍ମାଚାରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ସତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତପୋ ଦାନମେତଦ୍ଧର୍ମସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୨୧୩.

ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ନିବାସ ଧର୍ମ ଓ ଆଚାର; ସତ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ—ଏହି ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ।

ଅଦତ୍ତସ୍ଯାନୁପାଦାନଂ ଦାନମଧ୍ଯଯନଂ ଜପଃ । ଵିଦ୍ଯା ଵିତ୍ତଂ ତପଃ ଶୌଚଂ କୁଲେ ଜନ୍ମ ତ୍ଵରୋଗିତା ॥ ୧,୨୧୩.

ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦିଆ ନେବା ନୁହେଁ, ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଜପ; ଶିକ୍ଷା, ଧନ, ତପ, ଶୌଚ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ, ରୋଗ ନଥିବା।

ସଂସାରୋଚ୍ଛିତ୍ତିହେତୁଶ୍ଚ ଧର୍ମାଦେଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଧର୍ମାତ୍ସୁଖଂ ଚ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଜ୍ଞାନାନ୍ମୋକ୍ଷୋଽଧିଗମ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୧୩.

ସଂସାରର ଶେଷ ହେବାର କାରଣ କେବଳ ଧର୍ମରୁ ହୁଏ; ଧର୍ମରୁ ସୁଖ ଓ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ଜ୍ଞାନରୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଇଜ୍ଯାଧ୍ଯଯନଦାନାନି ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ସନାତନଃ । ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଵୈଶ୍ଯାନାଂ ସାମାନ୍ଯୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୧୩.

ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ସନାତନ ଧର୍ମ।

ଯାଜନାଧ୍ଯଯନେ ଶୁଦ୍ଧେ ଵିଶୁଦ୍ଧାଚ୍ଚ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ । ଵୃତ୍ତିତ୍ରଯମିଦଂ ପ୍ରାହୁର୍ମୁନଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଵର୍ଣିନଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ପବିତ୍ର ଯାଜନ, ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପବିତ୍ର ଗ୍ରହଣ; ଏହି ତିନି ଜୀବିକା ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।

ଶସ୍ତ୍ରେଣାଜୀଵନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଭୂତାନାଞ୍ଚାଭିରକ୍ଷଣମ୍ । ପାଶୁପାଲ୍ଯଂ କୃଷିଃ ପଣ୍ଯଂ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯାଜୀଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୨୧୩.

ରାଜା ପାଇଁ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା; ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ଗୋପାଳନ, କୃଷି ଓ ବ୍ୟବସାୟ ଜୀବିକା ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇଛି।

ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶୁଶ୍ରୂଷା ଦ୍ଵିଜାନାମନୁପୂର୍ଵଶଃ । ଗୁରୌ ଵାସୋଽଗ୍ନିଶୁଶ୍ରୂଷା ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବା, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ; ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବାସ, ଅଗ୍ନି ସେବା, ନିଜେ ପଢ଼ିବା—ଏହା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପାଇଁ।

ତ୍ରିଃ ସ୍ନାତା ସ୍ନାପିତା ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଗୁରୌ ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୀ ସ୍ଥିତିଃ । ସମେଖଲୋ ଜଟୀ ଦଣ୍ଡୀ ମୁଣ୍ଡୀ ଵା ଗୁରୁସଂଶ୍ରଯଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ତିନିଥର ସ୍ନାନ, ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ନାନ କରାଇବା, ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବା; ଉତ୍ତୀରଣ, ଜଟା, ଦଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ ରଖି ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ନିଭର୍ସିତ ହେବା।

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୋପଚରଣଂ ଜୀଵନଂ ଚ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ । ଧର୍ମଦାରେଷୁ କଲ୍ପେତ ପର୍ଵଵର୍ଜଂ ରତିକ୍ରିଯାଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ସେବା, ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ; ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସହ ମିଳନ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ପର୍ବ ଦିନ ଛାଡ଼ି।

ଦେଵପିତ୍ରତିତିଭ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜାଦିଷ୍ଵନୁକଲ୍ପନମ୍ । ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ଯର୍ଥସଂସ୍ଥାନଂ ଧର୍ମୋଽଯଂ ଗୃହମେଧିନଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ତିତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ଭାବରେ କରିବା; ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିର ଅର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କରିବା—ଏହି ଗୃହସ୍ଥର ଧର୍ମ।

ଜଟିତ୍ଵମଗ୍ନିହୋତ୍ରତ୍ଵଂ ଭୂଶଯ୍ଯାଜିନଧାରଣମ୍ । ଵନେ ଵାସଃ ପଯୋମୂଲନୀଵାରଫଲଵୃତ୍ତିତା ॥ ୧,୨୧୩.

ଜଟା ପିନ୍ଧିବା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା, ଭୂମିରେ ଶୋଇବା, ଜନ୍ୟୁ ପିନ୍ଧିବା, ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା, ଦୁଧ, ମୂଳ, ଜଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବିକା ଚାଳିବା—

ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧାନ୍ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ତ୍ରିଃ ସ୍ନାନଂ ଵ୍ରତଧାରିତା । ଦେଵତାତିଥିପୂଜା ଚ ଧର୍ମୋଽଯଂ ଵନଵାସିନଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡିବା, ଦିନରେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରିବା, ବ୍ରତ ଧରିବା, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜିବା—ଏହି ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବାର ଧର୍ମ।

ସର୍ଵାରମ୍ଭପରିତ୍ଯାଗୋ ଭିକ୍ଷାନ୍ନଂ ଵୃକ୍ଷମୂଲତା । ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହତାଦ୍ରୋହଃ ସମତା ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ ॥ ୧,୨୧୩.

ସମସ୍ତ କାମ କାଜ ଛାଡିବା, ଭିକ୍ଷା ଖାଇବା, ଗଛର ମୂଳରେ ରହିବା, କିଛି ଜିନିଷ ରଖିବା ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁତା ନ ରଖିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖିବା—

ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯପରିଷ୍ଵଙ୍ଗେସୁଖଦୁଃ ଖାଧିକାରିତା । ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରେ ଶୌଚଂ ଵାଗ୍ଯମୋ ଧ୍ଯାନଚାରିତା ॥ ୧,୨୧୩.

ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ଆଲିଙ୍ଗନ, ସୁଖ ଦୁଃଖ ପ୍ରତି ନିରପେକ୍ଷ ରହିବା, ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ପବିତ୍ରତା ରଖିବା, କଥାରେ ସଂଯମ ଓ ଧ୍ୟାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା—

ସର୍ଵୈଦ୍ରିଯସମାହାରୋ ଧାରଣାଧ୍ଯାନନିତ୍ଯତା । ଭାଵସଂଶୁଦ୍ଧିରେତ୍ଯେଷ ପରିଵ୍ରାଡ୍ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୧୩.

ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା, ସଦା ଧାରଣା ଓ ଧ୍ୟାନର ଅଭ୍ୟାସ, ମନ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା—ଏହି ହେଉଛି ପରିବ୍ରାଜକର ଧର୍ମ।

ଅହିଂସା ସୂନୃତା ଵାଣୀ ସତ୍ଯଶୌଚେ କ୍ଷମା ଦଯା । ଵର୍ଣିନାଂ ଲିଙ୍ଗିନାଂ ଚୈଵ ସାମାନ୍ଯୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୧୩.

ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ କଥା, ପବିତ୍ରତା, ଶମ, ଦୟା—ଏହି ହେଉଛି ଜାତି ଓ ଲିଙ୍ଗି ଦୁଇଁ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଧର୍ମ।

ଯଥୋକ୍ତକାରିଣଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଆ ବୋଧାତ୍ସ୍ଵପନଂ ଯାଵତ୍ଗୃହିଧର୍ମଂ ଚ ଵଚ୍ମି ତେ ॥ ୧,୨୧୩.

ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତି ପାଆନ୍ତି; ଏବେ, ଜାଗିବାରୁ ଶୋଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଗୃହସ୍ଥର ଧର୍ମ କୁ କହିବି।

ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତେ ବୁଧ୍ଯେତ ଧର୍ମାର୍ଥୌ ଚାନୁଚିନ୍ତଯେତ୍ । କାଯକ୍ଲେଶାଂଶ୍ଚ ତନ୍ମୂଲାନ୍ଵେଦତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥମେଵ ଚ ॥ ୧,୨୧୩.

ବ୍ରାହ୍ମେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଠିବା ଉଚିତ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା, ଏହାର ମୂଳରେ ଥିବା ଶରୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଜ୍ଞାନର ସତ୍ୟ ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ଅନୁଚିନ୍ତନ କରିବା।

ଶର୍ଵର୍ଯନ୍ତେ ସମୁତ୍ଥାଯ କୃତଶୌଚଃ ସମାହିତଃ । ସ୍ନାତ୍ଵା ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପାସୀତ ସର୍ଵକାଲମତନ୍ଦ୍ରିତଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ରାତି ଶେଷରେ ଉଠି, ଶୁଚି ଓ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ସ୍ନାନ କରି, ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ସମୟ ସମୟରେ ସଦା ଅସ୍ଥିର ନ ହୋଇ କାମ କରିବା।

ପ୍ରାତଃ ସନ୍ଧ୍ଯାମୁପା ସୀତ ଦନ୍ତଧାଵନପୂର୍ଵିକାମ୍ । ଉଭେ ମୂତ୍ରପୁରୀଷେ ଚ ଦିଵା କୁର୍ଯାଦୁଦଙ୍ମୁଖଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ପ୍ରଭାତ ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜା କରିବା, ଦନ୍ତ ଶୁଧ କରିବା ପରେ; ଦିନରେ ମୁତ୍ର ଓ ପୁରୀଷ କାମ କରିବାବେଳେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା।

ରାତ୍ରୌ ଚ ଦକ୍ଷିଣେ କୁର୍ଯାଦୁଭେ ସନ୍ଧ୍ଯେ ଯଥା ଦିଵା । ଛାଯାଯାମନ୍ଧକାରେ ଵା ରାତ୍ରୌ ଵାହନି ଵା ଦ୍ଵିଜଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା, ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଦିନରେ ଯେପରି, ଛାୟା, ଅନ୍ଧାର, ରାତି କିମ୍ବା ଦିନରେ, ଦ୍ୱିଜ ଲୋକ—

ଯଥା ତୁ ସମୁଖଃ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରାଣବାଧାଭଯେଷୁ ଚ । ଗୋମଯାଙ୍ଗାରଵଲ୍ମୀକଫାଲାକୃଷ୍ଟେ ଶୁଭେ ॥ ୧,୨୧୩.

ଯେପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବା ଉଚିତ, ପ୍ରାଣ ଭୟ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ, ଗୋମୟ, କୋଇଳା, ପିପିଳିକା ଗୁହା, କିମ୍ବା ନୂତନ ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଭୂମିରେ।

ମାର୍ଗୋପଜୀଵ୍ଯଚ୍ଛାଯାସୁ ନ ମୂତ୍ରଂ ଚ ପୁରୀଷକମ୍ । ଅନ୍ତର୍ଜଲାଦ୍ଦେଵଗୃହାଦ୍ଵଲ୍ମୀକାନ୍ମୂଷିକସ୍ଥଲାତ୍ ॥ ୧,୨୧୩.

ପଥ ଭିତରେ, ଛାୟାରେ, ଜଳ ଭିତରେ, ଦେବ ମନ୍ଦିରରେ, ପିପିଳିକା ଗୁହାରେ, ମୂଷା ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମୁତ୍ର କିମ୍ବା ପୁରୀଷ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପରେଷାଂ ଶୌଚଶିଷ୍ଟାଚ୍ଚ ଶ୍ମଶାନାଚ୍ଚ ମୃଦଂ ତ୍ଯଜେତ୍ । ଏକାଂ ଲିଙ୍ଗେ ମୃଦଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵାମ ହସ୍ତେ ମୃଦଂ ଦ୍ଵିଧା ॥ ୧,୨୧୩.

ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଶୁଚି ସ୍ଥାନ, ଶ୍ମଶାନର ମାଟି ଛାଡିବା; ଏକ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ଏକଥର ମାଟି ଦେବା, ଦୁଇ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ବାମ ହାତରେ ଦୁଇଥର ମାଟି ଦେବା।

ଉଭଯୋର୍ଦ୍ଵେ ଚ ଦାତଵ୍ଯେ ମୂତ୍ରଶୌଚଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ଏକାଂ ଲିଙ୍ଗେ ଗୁଦେ ତିସ୍ତ୍ରସ୍ତଥା ଵାମକରେ ଦଶ ॥ ୧,୨୧୩.

ଦୁଇ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ଦୁଇଥର ଦେବା ଉଚିତ; ଏହାକୁ ମୁତ୍ର ପରେ ଶୁଚି କୁହାଯାଏ। ଏକ ଅଙ୍ଗ ପାଇଁ ଗୁଦରେ ତିନିଥର, ବାମ ହାତରେ ଦଶଥର ମାଟି ଦେବା।

ପଞ୍ଚ ପାଦେ ଦଶୈକସ୍ମିନ୍କରଯୋଃ ସପ୍ତମୃତ୍ତିକାଃ । ଅର୍ଧପ୍ରସୃତିମାତ୍ରା ତୁ ପ୍ରଥମା ମୃତ୍ତିକା ସ୍ମୃତା ॥ ୧,୨୧୩.

ପାଦ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚଥର, ଏକ ହାତ ପାଇଁ ଦଶଥର, ସାତଥର ମାଟି ଦେବା; ପ୍ରଥମ ମାଟି ଅର୍ଦ୍ଧ ହାତର ମାପ ହେଉଛି।