ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଆର୍ଷଭଂ ତଜରାଃ ପାଦେ ତୃତୀଯେଽନ୍ଯଚ୍ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍ । ପୂର୍ଵଵତ୍ପ୍ରଥମଂ ଶେଷେ ତଜ୍ରାଃ ଶୁଦ୍ଧଵିରାଡ୍ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୧୧.

'ଆର୍ଷଭ' ରେ 'ତଜରା' ପଦରେ ଥାଏ; ତୃତୀୟରେ ପୂର୍ବଭଳି। ଅନ୍ୟ ସବୁରେ ପ୍ରଥମ ପୂର୍ବଭଳି; 'ତଜରା' କୁ 'ଶୁଦ୍ଧବିରାଟ୍' କୁହନ୍ତି।

(ଇତ୍ଯୁପସ୍ଥିତପ୍ରଚୁପିତପ୍ରକରଣମ୍) । ଵିଷମାକ୍ଷରପାଦଂ ଵା ପଞ୍ଚଷଟ୍କାଦି ଯାଵକମ୍ । ଛନ୍ଦୋଽତ୍ର ନୋକ୍ତା ଗାଥେତି ଦଶଧର୍ଂମାଦିଵଦ୍ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୧୧.

(ଏଠାରେ 'ଉପସ୍ଥିତ' ଓ 'ପ୍ରଚୁପିତ' ବିଷୟ ଶେଷ) ପାଞ୍ଚ, ଛଅ ଆଦି ଅସମ ଅକ୍ଷର ଥିବା ପଦକୁ ଏଠାରେ ଛନ୍ଦ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହା 'ଦଶଧର୍ମା' ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ 'ଗାଥା' ଭଳି।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୧୨ ସୂତ ଉଵାଚ । ପ୍ରସ୍ତାର ଆଦ୍ଯଗୋଽଥୋ ଲଃ ପରତୁଲ୍ଯୋଽଥ ପୂର୍ଵଗଃ । ନଷ୍ଟମଧ୍ଯେ ସମେଂଽକେ ଲଃ ସମେଽର୍ଧେ ଵିଷମେ ଗୁରୁଃ ॥ ୧,୨୧୨.

ସୂତ କହିଲେ: ପ୍ରସ୍ତାରରେ ପ୍ରଥମ 'ଗଉ', ତାପରେ 'ଲ', ପରେ 'ପରତୁଲ୍ୟ', ତାପରେ 'ପୂର୍ବଗ'; ମଧ୍ୟ ହରାଇଗଲେ ସମ ସଂଖ୍ୟାରେ 'ଲ', ସମର ଅର୍ଧରେ ଓ ଅସମରେ 'ଗୁରୁ' ହୁଏ।

ପ୍ରତିଲୋମଗୁଣଂ ଲାଦ୍ଯଂ ଦ୍ଵିରୁଦ୍ଦିଷ୍ଟକ ଏକନୁତ୍ ॥ ୧,୨୧୨.

ଉଲ୍ଟା କ୍ରମକୁ 'ପ୍ରତିଲୋମଗୁଣ' କୁହନ୍ତି, 'ଲ' ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ, ଦୁଇଥର କହାଯାଏ, ଏବଂ 'ଏକ' ରେ ଶେଷ।

ସଂଖ୍ଯା ଦ୍ଵିରର୍ଧେ ରୂପେ ତୁ ଶୂନ୍ଯଂ ଶୂନ୍ଯେ ଦ୍ଵିରୀରିତମ୍ । ତାଵଦର୍ଧେ ତଦ୍ଗୁଣିତଂ ଦ୍ଵିର୍ଦ୍ଵ୍ଯୂନନ୍ତୁ ତଦନ୍ତତଃ ॥ ୧,୨୧୨.

ସଂଖ୍ୟା ଅର୍ଧରେ ଯେପରି ରୂପ, ଶୂନ୍ୟରେ ଦୁଇଥର କହାଯାଏ। ଯେତେ ଅର୍ଧ, ସେତେ ଗୁଣିତ; ଦୁଇ ଦୁଇ କମିଲେ ଶେଷରେ ହୁଏ।

ପରେ ପୂର୍ଣଂ ପରେ ପୂର୍ଣଂ ମେରୁଃ ପ୍ରସ୍ତାରତୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୧୨.

ଏପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ସେପାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣତା; ମେରୁ ପାହାଡ଼କୁ ଏକ ଚଉକିରେ ବିଛାଇ ଦିଆଯାଇପାରିବ।

ଲଗସଂଖ୍ଯା ଵୃତ୍ତସଂଖ୍ଯା ଚାଦ୍ଯାଙ୍ଗୁଲମଥୋର୍ଧ୍ଵତଃ । ସଂଖ୍ଯୈଵ ଦ୍ଵିଗୁଣୈକୋନାଚ୍ଛନ୍ଦଃ ସାରୋଽଯମୀରିତଃ ॥ ୧,୨୧୨.

ଛୋଟ ଏବଂ ଗୋଳ ଗଣନା, ଆରମ୍ଭରେ ଆଙ୍ଗୁଳି, ପରେ ଉପରକୁ; ସେଇ ଗଣନାକୁ ଦୁଇ ଗୁଣା କରି ଏକକ କରିବା, ଏହି ହେଉଛି ଛନ୍ଦର ମୂଳ ଅର୍ଥ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୧୩ ସୂତ ଉଵାଚ । ହରେଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାବ୍ରଵୀଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ଯଥା ଵ୍ଯାସାଯ ଶୌନକ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଦିସମାଚାରଂ ସର୍ଵଦଂ ତେ ତଥା ଵଦେ ॥ ୧,୨୧୩.

ସୂତ କହିଲେ: ହରିଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ବ୍ୟାସ ଓ ଶୌନକଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କେମିତି ଚାଳିବା ଉଚିତ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିବି।

ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତୀ ତୁ ଵିଜ୍ଞାଯ ଶ୍ରୌତଂ କର୍ମ ସମାଚରେତ୍ । ଶ୍ରୌତଂ କର୍ମ ନ ଚେଦୁକ୍ତଂ ତଦା ସ୍ମାର୍ତଂ ସମାଚରେତ୍ ॥ ୧,୨୧୩.

ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିକୁ ବୁଝି, ବେଦ ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ବେଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ ନଥିଲେ, ସ୍ମୃତି ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ।

ତତ୍ରାପ୍ଯଶକ୍ତଃ କରଣେ ସଦାଚାରଂ ଚରେଦ୍ଵୁଧଃ । ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତୀ ହ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଲୋଚନେ କର୍ମଦର୍ଶନେ ॥ ୧,୨୧୩.

ସେଠି ମଧ୍ୟ କର୍ମ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ସଦାଚାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ; ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ କର୍ମ ଦେଖିବାର ଆଖି।

ଶ୍ରୁତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପରମୋ ଧର୍ମଃ ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରଗତୋଽପରଃ । ସିଷ୍ଟାଚାରେଣ ସଂପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ରଯୋ ଧର୍ମାଃ ସନାତନାଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଧର୍ମ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସ୍ମୃତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମ ଅଛି; ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଆଚାର ଦ୍ୱାରା ତୃତୀୟ ଧର୍ମ ମିଳେ—ଏହି ତିନି ଧର୍ମ ସନାତନ।

ସତ୍ଯଂ ଦାନଂ ଦଯାଲୋଭୋ ଵିଦ୍ଯେଜ୍ଯା ପୂଜନଂ ଦମଃ । ଅଷ୍ଟୌ ତାନି ପଵିତ୍ରାଣି ଶିଷ୍ଟାଚାରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୨୧୩.

ସତ୍ୟ, ଦାନ, ଦୟା, ଲୋଭ ନଥିବା, ଶିକ୍ଷା, ପୂଜା, ଦମ—ଏହି ଆଠଟି ପବିତ୍ର, ଶିଷ୍ଟ ଆଚାରର ଚିହ୍ନ।

ତେଜୋମଯାନି ପୂର୍ଵେଷାଂ ଶରୀରାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ । ନ ଲିପ୍ଯତେ ପାତକେନ ପଦ୍ମପତ୍ରମିଵାମ୍ଭସା ॥ ୧,୨୧୩.

ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଶରୀର ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତେଜରେ ଗଠିତ; ସେମାନେ ପାପରେ ଲଗି ନଥାନ୍ତି, ଜଳରେ ମାନି ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି।

ନିଵାସମୁଖ୍ଯା ଵର୍ଣାନାଂ ଧର୍ମାଚାରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ । ସତ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞସ୍ତପୋ ଦାନମେତଦ୍ଧର୍ମସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୨୧୩.

ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ନିବାସ ଧର୍ମ ଓ ଆଚାର; ସତ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ—ଏହି ଧର୍ମର ଚିହ୍ନ।

ଅଦତ୍ତସ୍ଯାନୁପାଦାନଂ ଦାନମଧ୍ଯଯନଂ ଜପଃ । ଵିଦ୍ଯା ଵିତ୍ତଂ ତପଃ ଶୌଚଂ କୁଲେ ଜନ୍ମ ତ୍ଵରୋଗିତା ॥ ୧,୨୧୩.

ଅନ୍ୟଙ୍କର ଦିଆ ନେବା ନୁହେଁ, ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଜପ; ଶିକ୍ଷା, ଧନ, ତପ, ଶୌଚ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ, ରୋଗ ନଥିବା।

ସଂସାରୋଚ୍ଛିତ୍ତିହେତୁଶ୍ଚ ଧର୍ମାଦେଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଧର୍ମାତ୍ସୁଖଂ ଚ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଜ୍ଞାନାନ୍ମୋକ୍ଷୋଽଧିଗମ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୧୩.

ସଂସାରର ଶେଷ ହେବାର କାରଣ କେବଳ ଧର୍ମରୁ ହୁଏ; ଧର୍ମରୁ ସୁଖ ଓ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ଜ୍ଞାନରୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଇଜ୍ଯାଧ୍ଯଯନଦାନାନି ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ସନାତନଃ । ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ତ୍ରିଯଵୈଶ୍ଯାନାଂ ସାମାନ୍ଯୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୧୩.

ଯଜ୍ଞ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଦାନ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ସନାତନ ଧର୍ମ।

ଯାଜନାଧ୍ଯଯନେ ଶୁଦ୍ଧେ ଵିଶୁଦ୍ଧାଚ୍ଚ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ । ଵୃତ୍ତିତ୍ରଯମିଦଂ ପ୍ରାହୁର୍ମୁନଯଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଵର୍ଣିନଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ପବିତ୍ର ଯାଜନ, ପବିତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ପବିତ୍ର ଗ୍ରହଣ; ଏହି ତିନି ଜୀବିକା ପ୍ରକାର ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।

ଶସ୍ତ୍ରେଣାଜୀଵନଂ ରାଜ୍ଞୋ ଭୂତାନାଞ୍ଚାଭିରକ୍ଷଣମ୍ । ପାଶୁପାଲ୍ଯଂ କୃଷିଃ ପଣ୍ଯଂ ଵୈଶ୍ଯସ୍ଯାଜୀଵନଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୨୧୩.

ରାଜା ପାଇଁ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା; ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ଗୋପାଳନ, କୃଷି ଓ ବ୍ୟବସାୟ ଜୀବିକା ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇଛି।

ଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶୁଶ୍ରୂଷା ଦ୍ଵିଜାନାମନୁପୂର୍ଵଶଃ । ଗୁରୌ ଵାସୋଽଗ୍ନିଶୁଶ୍ରୂଷା ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସେବା, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ; ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ବାସ, ଅଗ୍ନି ସେବା, ନିଜେ ପଢ଼ିବା—ଏହା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପାଇଁ।

ତ୍ରିଃ ସ୍ନାତା ସ୍ନାପିତା ଭୈକ୍ଷ୍ଯଂ ଗୁରୌ ପ୍ରାଣାନ୍ତିକୀ ସ୍ଥିତିଃ । ସମେଖଲୋ ଜଟୀ ଦଣ୍ଡୀ ମୁଣ୍ଡୀ ଵା ଗୁରୁସଂଶ୍ରଯଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ତିନିଥର ସ୍ନାନ, ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ନାନ କରାଇବା, ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା, ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିବା; ଉତ୍ତୀରଣ, ଜଟା, ଦଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ ରଖି ଗୁରୁଙ୍କ ଉପରେ ନିଭର୍ସିତ ହେବା।

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୋପଚରଣଂ ଜୀଵନଂ ଚ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ । ଧର୍ମଦାରେଷୁ କଲ୍ପେତ ପର୍ଵଵର୍ଜଂ ରତିକ୍ରିଯାଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ସେବା, ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ; ଧର୍ମପତ୍ନୀ ସହ ମିଳନ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ପର୍ବ ଦିନ ଛାଡ଼ି।

ଦେଵପିତ୍ରତିତିଭ୍ଯଶ୍ଚ ପୂଜାଦିଷ୍ଵନୁକଲ୍ପନମ୍ । ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତ୍ଯର୍ଥସଂସ୍ଥାନଂ ଧର୍ମୋଽଯଂ ଗୃହମେଧିନଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ତିତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂଜା ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ଭାବରେ କରିବା; ବେଦ ଓ ସ୍ମୃତିର ଅର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କରିବା—ଏହି ଗୃହସ୍ଥର ଧର୍ମ।

ଜଟିତ୍ଵମଗ୍ନିହୋତ୍ରତ୍ଵଂ ଭୂଶଯ୍ଯାଜିନଧାରଣମ୍ । ଵନେ ଵାସଃ ପଯୋମୂଲନୀଵାରଫଲଵୃତ୍ତିତା ॥ ୧,୨୧୩.

ଜଟା ପିନ୍ଧିବା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବା, ଭୂମିରେ ଶୋଇବା, ଜନ୍ୟୁ ପିନ୍ଧିବା, ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା, ଦୁଧ, ମୂଳ, ଜଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବିକା ଚାଳିବା—

ପ୍ରତିଷିଦ୍ଧାନ୍ନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ତ୍ରିଃ ସ୍ନାନଂ ଵ୍ରତଧାରିତା । ଦେଵତାତିଥିପୂଜା ଚ ଧର୍ମୋଽଯଂ ଵନଵାସିନଃ ॥ ୧,୨୧୩.

ନିଷିଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡିବା, ଦିନରେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରିବା, ବ୍ରତ ଧରିବା, ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜିବା—ଏହି ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବାର ଧର୍ମ।

ସର୍ଵାରମ୍ଭପରିତ୍ଯାଗୋ ଭିକ୍ଷାନ୍ନଂ ଵୃକ୍ଷମୂଲତା । ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହତାଦ୍ରୋହଃ ସମତା ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ ॥ ୧,୨୧୩.

ସମସ୍ତ କାମ କାଜ ଛାଡିବା, ଭିକ୍ଷା ଖାଇବା, ଗଛର ମୂଳରେ ରହିବା, କିଛି ଜିନିଷ ରଖିବା ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁତା ନ ରଖିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖିବା—

ପ୍ରିଯାପ୍ରିଯପରିଷ୍ଵଙ୍ଗେସୁଖଦୁଃ ଖାଧିକାରିତା । ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରେ ଶୌଚଂ ଵାଗ୍ଯମୋ ଧ୍ଯାନଚାରିତା ॥ ୧,୨୧୩.

ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟ ଆଲିଙ୍ଗନ, ସୁଖ ଦୁଃଖ ପ୍ରତି ନିରପେକ୍ଷ ରହିବା, ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ପବିତ୍ରତା ରଖିବା, କଥାରେ ସଂଯମ ଓ ଧ୍ୟାନର ଅଭ୍ୟାସ କରିବା—

ସର୍ଵୈଦ୍ରିଯସମାହାରୋ ଧାରଣାଧ୍ଯାନନିତ୍ଯତା । ଭାଵସଂଶୁଦ୍ଧିରେତ୍ଯେଷ ପରିଵ୍ରାଡ୍ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୧୩.

ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଏକାଗ୍ର କରିବା, ସଦା ଧାରଣା ଓ ଧ୍ୟାନର ଅଭ୍ୟାସ, ମନ ଶୁଦ୍ଧ କରିବା—ଏହି ହେଉଛି ପରିବ୍ରାଜକର ଧର୍ମ।

ଅହିଂସା ସୂନୃତା ଵାଣୀ ସତ୍ଯଶୌଚେ କ୍ଷମା ଦଯା । ଵର୍ଣିନାଂ ଲିଙ୍ଗିନାଂ ଚୈଵ ସାମାନ୍ଯୋ ଧର୍ମ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୧୩.

ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ କଥା, ପବିତ୍ରତା, ଶମ, ଦୟା—ଏହି ହେଉଛି ଜାତି ଓ ଲିଙ୍ଗି ଦୁଇଁ ପାଇଁ ସାଧାରଣ ଧର୍ମ।