ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ପଞ୍ଚମୀ ସ୍ଯାନ୍ଙସିଭ୍ଯାଂଭ୍ଯୋହ୍ଯପାଦାନେ ଚ କାରକେ । ଯତୋଽପୈତି ସମାଦତ୍ତେ ଉପାଦତ୍ତେ ଭଯଂ ଯତଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ପଞ୍ଚମ ବିଭକ୍ତି ଙସି, ଭ୍ୟାଁ, ଭ୍ୟଃ ରୁ ହୁଏ, ଏହା ଅପାଦାନ କାରକରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଯେଉଁଠି କିଛି ବିଦାୟ ହୁଏ, ନିଆଯାଏ, ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, କିମ୍ବା ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ଅପାଦାନ ବିଭକ୍ତି ମନେ ରଖାଯାଏ ।

ଙସୋସାମଶ୍ଚ ଷଷ୍ଠୀ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵାମିସମ୍ବନ୍ଧମୁଖ୍ଯକେ । ଙଯୋଃ ସୁପୋ ଵୈ ସପ୍ତମୀ ସ୍ଯାତ୍ସା ଚାଧିକରଣେ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୦୫.

ଷଷ୍ଠ ବିଭକ୍ତି ଙସ୍ ଓ ଆମ୍ ରୁ ହୁଏ, ଏହା ସ୍ୱାମୀ ଓ ସମ୍ପର୍କର ମୂଖ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଙ ଓ ସୁ ରୁ ସପ୍ତମ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ, ଏହା ଅଧିକରଣ କାରକରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।

ଆଧାରଶ୍ଚାଧିକରଣଂ ରକ୍ଷାର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଯୋଗତଃ । ଈପ୍ସିତଂ ଚାନୀପ୍ସିତଂ ଯତ୍ତଦପାଦାନକଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୨୦୫.

ଅଧାର ଅଧିକରଣ ଅଟେ, ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଯାହା ଇଚ୍ଛିତ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛିତ, ସେଗୁଡିକୁ ଅପାଦାନ ବିଭକ୍ତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ ।

ପଞ୍ଚମୀ ପର୍ଯୁପାଙ୍ଯୋଗେ ଇତରର୍ତେଽନ୍ଯଦିଙ୍ମୁଖେ । ଏନଯୋଗେ ଦ୍ଵିତୀଯା ସ୍ଯାତ୍କର୍ମପ୍ରଵଚନୀଯକୈଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ପଞ୍ଚମ ବିଭକ୍ତି ପର୍ୟୁପାଙ୍ ଯୋଗରେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଏନ୍ ଯୋଗ ହେଲେ, କର୍ମପ୍ରବଚନୀୟ କ୍ରିୟା ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।

ଵୀପ୍ସେତ୍ଥମ୍ଭାଵଚିହ୍ନେଽଭିର୍ଭାଗେନୈଵ ପରିପ୍ରତୀ । ଅନୁରେଷୁ ସହାର୍ଥେ ଚ ହୀନେଽନୂପଶ୍ଚ କଥ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୦୫.

ପୁନଃପୁନ କାର୍ଯ୍ୟ, ଭଳି ଚିହ୍ନ, ବିଭାଗ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ; ସହଯୋଗ, କମିବା ଓ ସମୀପତା ଅର୍ଥରେ ଏହି ବିଭକ୍ତିଗୁଡିକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଦ୍ଵିତୀଯା ଚ ଚତୁର୍ଥୋ ସ୍ଯାଚ୍ଚେଷ୍ଟାଯାଂ ଗତିକର୍ମଣି । ଅପ୍ରାଣେ ହି ଵିଭକ୍ତୀ ଦ୍ବେ ମନ୍ଯକର୍ମଣ୍ଯନାଦରେ ॥ ୧,୨୦୫.

ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ବିଭକ୍ତି ଚେଷ୍ଟା ଓ ଗତି କ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଜଡ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ଦୁଇ ବିଭକ୍ତି ଅନାଦର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।

ନମଃ ସ୍ଵସ୍ତିସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଲଂଵଷଡ୍ଯୋଗ ଈରିତା । ଚତୁର୍ଥୋ ଚୈଵ ତାଦର୍ଥ୍ଯେ ତୁମର୍ଥାଦ୍ଭାଵଵାଚିନଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ନମଃ, ସ୍ୱସ୍ତି, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା, ଅଲଂ, ଵଷଟ୍ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଥ ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, ଏବଂ ତୁମ୍ ଅର୍ଥ ଓ ଭାବ ଜଣାଇବା ଶବ୍ଦରେ ମଧ୍ୟ ।

ତୃତୀଯା ସହଯୋଗେ ସ୍ଯାତ୍କୁତ୍ସିତେଙ୍ଗେ ଵିଶେଷଣେ । କାଲେ ଭାଵେ ସପ୍ତମୀ ସ୍ଯାଦେତୈର୍ଯୋଗେଽପିଷଷ୍ଠ୍ଯତି ॥ ୧,୨୦୫.

ତୃତୀୟ ବିଭକ୍ତି ସହଯୋଗ, ଅବମାନ ଓ ବିଶେଷଣ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ସପ୍ତମ ବିଭକ୍ତି ସମୟ ଓ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, ଏତୈର୍ ଯୋଗରେ ଷଷ୍ଠ ବିଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଲାଗେ ।

ସ୍ଵାମୀଶ୍ଵରାଧିପତିଭିଃ ସାକ୍ଷିଦାଯାଦପ୍ରସୂତୈଃ । ନିର୍ଧାରଣେ ଦ୍ଵେ ଵିଭକ୍ତୋ ଷଷ୍ଠୀ ହେତୁପ୍ରଯୋଗକେ ॥ ୧,୨୦୫.

ସ୍ୱାମୀ, ଈଶ୍ୱର, ଅଧିପତି, ସାକ୍ଷୀ, ଦାୟାଦ, ପ୍ରସୂତ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକ ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ଦୁଇ ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଷଷ୍ଠ ବିଭକ୍ତି ହେତୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।

ସ୍ମୃତ୍ଯର୍ଥକର୍ମଣି ତଥା କରୋତେଃ ପ୍ରତିଯତ୍ନକେ । ହିଂସାର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଯୋଗେ ଚ କୃତି କର୍ମଣି କର୍ତରି ॥ ୧,୨୦୫.

ସ୍ମୃତି ଅର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟରେ, କରିବା କ୍ରିୟାର ଉଦ୍ୟମ ଅର୍ଥରେ; ହିଂସା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତା ଜଣାଯାଏ ।

ନ କର୍ତୃକର୍ମଣୋଃ ଷଷ୍ଠୀ ନିଷ୍ଠଯୋଃ ପ୍ରାତିପଦିକେ । ଦ୍ଵିଵିଧଂ ପ୍ରାତିପଦିକଂ ନାମ ଧାତୁସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ ୧,୨୦୫.

କର୍ତ୍ତା ଓ କର୍ମରେ ଷଷ୍ଠ ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ନାହିଁ, ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରାତିପଦିକରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ପ୍ରାତିପଦିକ ଦୁଇ ପ୍ରକାର — ନାମ ଓ ଧାତୁ ।

ଭୂଵାନ୍ଦିଭ୍ଯସ୍ତିଙୋ ଲଃ ସ୍ଯାଲ୍ଲକାରା ଦଶ ଵୈ ସ୍ମୃତାଃ । ତିପ୍ତସୂଝି ପ୍ରଥମୋ ମଧ୍ଯଃ ସିପ୍ଥସ୍ଥୋତ୍ତମପୂରୁଷଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ଭୂ ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁରୁ ତିଙ୍ ଓ ଲଃ ହୁଏ; ଦଶ ଲକାର ମନେ ରଖାଯାଏ । ଟିପ୍, ତସ୍, ସୁ, ଝି ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ; ସିପ୍, ଥସ୍, ଥା ମଧ୍ୟମ; ଉତ୍ତମ ଓ ପୂରୁଷ ଶେଷ ।

ମିବ୍ଵସ୍ମସ୍ତୁ ପରସ୍ମୈ ହି ପଦାନାଂ ଚାତ୍ମନେପଦମ୍ । ତାତାଞ୍ଝ ପ୍ରଥମୋ ମଧ୍ଯ ସ୍ଥାସାଥାନ୍ଧ୍ଵମଥୋତ୍ତମଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ମିବ୍, ଵସ୍, ମସ୍ ପରସ୍ମୈପଦ ପାଇଁ; ପଦ ଆତ୍ମନେପଦ ପାଇଁ । ତା, ତାମ୍, ଝ ପ୍ରଥମ; ମଧ୍ୟ, ସ୍ଥା, ସା, ଥା, ନ୍ଧ୍ଵମ୍ ମଧ୍ୟମ; ଉତ୍ତମ ଶେଷ ।

ଆଦେଶା ଇଡ୍ବହିମହି ଧାତୁତୋଥ ଣିଜାଦିଵତ୍ । ନାମ୍ନି ପ୍ରଯୁଜ୍ଯମାନେଽପି ପ୍ରଥମଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୦୫.

ଉପସ୍ଥାପନ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ଇଡ଼, ବହ୍, ମହି; ଧାତୁ ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଭଳି । ନାମରେ ବ୍ୟବହାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଲାଗେ ।

ମଧ୍ଯମୋ ଯୁଷ୍ମଦି ପ୍ରୋକ୍ତ ଉତ୍ତମଃ ପୁରୁଷୋଽସ୍ମଦି । ଭୂଵାଦ୍ଯା ଧାତଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସନାଦ୍ଯନ୍ତାସ୍ତଥା ତତଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ଯୁଷ୍ମଦ ପାଇଁ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଅସ୍ମଦ ପାଇଁ । ଭୂ ଆଦି ଧାତୁ ଦିଆଯାଇଛି, ସନ୍ ଆଦି ଶେଷ ଧାତୁ ମଧ୍ୟ ।

ଲଡୀରିତୋ ଵର୍ତମାନେ ସ୍ମେନାତୀତେ ଚ ଧାତୁତଃ । ଭୂତେଽନଦ୍ଯତନେ ଲଙ୍ଵା ଲୋଡାଦ୍ଯାଶିଷି ଧାତୁତଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ଲଡ଼ ବର୍ତମାନ କାଳ ପାଇଁ, ସ୍ମେନ୍ ଅତୀତ କାଳ ପାଇଁ ଧାତୁରୁ । ଭୂତ ଓ ଅନଦ୍ୟତନେ ଲଙ୍; ଲୋଟ୍ ଆଦି ଆଶିଷ୍ ଅର୍ଥରେ ଧାତୁରୁ ।

ଵିଧ୍ଯାଦାଵେଵାନୁମତୋ ଲୋଡ୍ଵାଚ୍ଯୋ ମନ୍ତ୍ରଣେ ଭଵେତ୍ । ନିମନ୍ତ୍ରଣାଧୀଷ୍ଟସଂପ୍ରଶ୍ରେ ପ୍ରାର୍ଥନେଷୁ ତଥାଶିଷି ॥ ୧,୨୦୫.

ବିଧି ଓ ଅନୁମତି ପାଇଁ ଲୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ; ମନ୍ତ୍ରଣା, ନିମନ୍ତ୍ରଣ, ଆଦେଶ, ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଆଶିଷ୍ ଅର୍ଥରେ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଲିଙତୀତେ ପରୋକ୍ଷେ ସ୍ଯାଲ୍ଲିଡ୍ଭୂତେ ଳଡ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ସ୍ଯାଦନଦ୍ଯତନେ ତଦ୍ଵଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ତୁ ଧାତୁତଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ଯେତେବେଳେ ଅପେକ୍ଷାତୀତ କାଳରେ ଚାହିଁବା ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ, ତାହା ପରୋକ୍ଷ ହୁଏ; ଗତକାଳରେ 'ଲିଟ୍' ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ, ଭବିଷ୍ୟତ କାଳରେ 'ଳଟ୍' ବ୍ୟବହାର ହୁଏ। ଏହିପରି, ବର୍ତ୍ତମାନ ନୁହେଁ ଯେଉଁ କାଳ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଧାତୁରୁ ଆସିଥାଏ।

ଦାତୋରୢଙ୍କ୍ରିଯାତିପତ୍ତୌ ଲିଙର୍ଥେ ଲେଟ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । କୃତସ୍ତ୍ରିଷ୍ଵପି ଵର୍ତନ୍ତେ ଭାଵେ କର୍ମଣି କର୍ତରି ॥ ୧,୨୦୫.

ଦାତାଙ୍କର କ୍ରିୟା ଅତିକ୍ରମ ହେଲେ, ଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଥରେ 'ଲେଟ୍' ପ୍ରସିଦ୍ଧ। 'କୃତ୍' ତିନିଟି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ—ଭାବ, କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତା।

ସଦୃଶାସ୍ତଵ୍ଯତା ଣ୍ଯଦ୍ଯଦନୀଯାଶ୍ଚ ତୃଜାଦଯଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ତୃଜ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପଗୁଡିକ ଅନୁକୂଳତା, କରିବା ଉଚିତ୍ ଓ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଭାବରେ ଏକାପରି ଅଛି।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୦୬ ସୂତ ଉଵାଚ । ସିଦ୍ଧୋଦାହରଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସଂହିତାଦିପୁରଃ ସରମ୍ । ଵିପ୍ରାଃ ସ୍ଵସାଗତା ଵୀଦଂ ସୁତ୍ତମଂ ସ୍ଯାତ୍ପିତୄଷଭଃ ॥ ୧,୨୦୬.

ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ସଂହିତା ଓ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ପୂର୍ବକ ନିଶ୍ଚିତ ଉଦାହରଣ ଦେବି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏଠାରେ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତେ, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପଦେଶ ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ପିତୃଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଳକାରୋ ଵିଶ୍ରୁତା ସେଵଂ ଲାଙ୍ଗଲୀଷା ମନୀପଯା । ଗଙ୍ଗୋଦକଂ ତଵଲ୍କାର ଋଣାର୍ଣଂ ପ୍ରାର୍ଣମିତ୍ଯପି ॥ ୧,୨୦୬.

'ଳ' ଅକ୍ଷର ସେବାରେ, ଲାଙ୍ଗଳୀଷାରେ, ମଣୀପୟାରେ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ, ତବଲକାରରେ, ଋଣାର୍ଣ୍ୟରେ ଓ ପ୍ରାର୍ଣ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଶୀତାର୍ତଶ୍ଚ ତଵଲ୍କାରଃ ସୈନ୍ଦ୍ରୀ ସୌକାର ଇତ୍ଯପି । ଵଧ୍ଵାସନଞ୍ଚ ପିତ୍ରର୍ଥୋ ଲନୁବନ୍ଧୋ ନଯେ ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୨୦୬.

ତବଲକାର ଅଟି ଥଣ୍ଡାରେ ପୀଡିତ; ସାଇନ୍ଦ୍ରୀ ଓ ସୌକାର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ବଧୁଙ୍କର ଆସନ ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ; ନିୟମରେ 'ଳ' ପ୍ରତ୍ୟୟ ଦିଆଯିବ।

ନାଯକୋ ଲଵଣଂ ଗାଵସ୍ତ ଏତେ ନ ତ ଈଶ୍ଵରାଃ । ଦେଵୀଗୃହମଥୋ ଅତ୍ର ଅ ଅଵେହି ପଟୂ ଇମୌ ॥ ୧,୨୦୬.

ନାୟକ ହେଉଛନ୍ତି ଲବଣ; ଗାଁ ଗାଁର ଗାଁ ଏହି, ସେମାନେ ଈଶ୍ୱର ନୁହଁନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କର ଘର ଏଠାରେ; ଏହି ଦୁଇ ଚତୁର୍ ଅଟି ଜାଣ।

ଅମୀ ଅଶ୍ଵାଃ ଷଡସ୍ଯେତି ତନ୍ନ ଵାକ୍ଷଡ୍ଦଲାନି ଚ । ତଚ୍ଚରେତ୍ତଲ୍ଲୁ ନାତୀତି ତଜ୍ଜଲଂ ତଚ୍ଛ୍ମଶାନକମ୍ ॥ ୧,୨୦୬.

ଏମି ଅଶ୍ୱ ଛଅଟି; ସେମାନେ ପଦ୍ମର ପତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି। ଯାହା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା କରେନାହିଁ, ସେ ଜଳ, ସେ ଶ୍ମଶାନ।

ସୁଗନ୍ନତ୍ର ପଚନ୍ନତ୍ର ଭଵାଂଶ୍ଛାଦଯତୀତି ଚ । ଭଵାଜ୍ଝନତ୍କରଶ୍ଚୈଵ ଭଵାଂସ୍ତରତି ସଂସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୨୦୬.

ଏଠାରେ ସେ ରାନ୍ଧେ, ଏଠାରେ ସେ ପକାଏ, ତୁମେ ଢାକୁଛ; ଏହିପରି କୁହାଯାଏ। ତୁମେ ଝଣ୍ଡ ଶବ୍ଦ କର, ତୁମେ ସ୍ମରଣ କରି ପାର କର।

ଭଵାଂଲ୍ଲିଖତି ତାଞ୍ଚକ୍ରେ ଭଵାଞ୍ଶେତେଽପ୍ଯନୀଦୃଶଃ । ଭଵାଣ୍ଡୀନଂ ତ୍ଵନ୍ତରସି ତ୍ଵଙ୍କରୋଷି ସଦାର୍ଚନମ୍ ॥ ୧,୨୦୬.

ତୁମେ ଲେଖୁଛ, ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି କର, ତୁମେ ଶୋଇଥାଉ, ଦେଖିବାରେ ଅନ୍ୟ। ତୁମେ ମଧ୍ୟରେ ଅଛ, ସଦା ପୂଜା କର।

କଶ୍ଚରେତ୍କଷ୍ଟକାରେଣ କ କୁର୍ଯାତ୍କ ଫଲେ ସ୍ଥିତଃ । କଃଶେତେ ଚୈଵ କଃଷଣ୍ଡଃ କସ୍କୋ ଯାତି ଚ ଗୌରଵମ୍ ॥ ୧,୨୦୬.

କିଏ କଷ୍ଟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ? କିଏ ଏହି କରିପାରିବ, କିଏ ଫଳରେ ଅଛି? କିଏ ଶୋଇଥାଏ, କିଏ ନପୁଂସକ, କିଏ ଗଂଭୀରତା ପାଏ?

କ ଇହାତ୍ର କ ଏଵାହୁର୍ଦେଵା ଆହୁଶ୍ଚ ଭୋ ଵ୍ରଜ । ସ୍ଵଭୂର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵ୍ରଜତି ଚ ଗୀଷ୍ପତିଶ୍ଚୈଵ ଧୂର୍ପତିଃ ॥ ୧,୨୦୬.

କିଏ ଏଠାରେ, କିଏ ଏହିପରି କୁହାଯାଏ? ଦେବତାମାନେ କହନ୍ତି: 'ଯାଅ, ମିତ୍ର।' ସ୍ୱଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଗୀତର ନାୟକ ଓ ଧୂଆଁର ନାୟକ ମଧ୍ୟ।