ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଵିଦ୍ଯାଦାରଗ୍ଵଧଂ ରାଜଵୃକ୍ଷଂ ରୈଵତସଂଜ୍ଞକମ୍ । ଦନ୍ତୀ କାକେନ୍ଦୁତିକ୍ତା ସ୍ଯାତ୍କଣ୍ଟକୀ ଚ ଵିକଙ୍କତଃ ॥ ୧,୨୦୪.

ଆରଗ୍ବଧ କୁ ରାଜବୃକ୍ଷ ଓ ରୈବତ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଦନ୍ତୀ, କାକେନ୍ଦୁତିକ୍ତା, କଣ୍ଟକୀ ଓ ବିକଙ୍କତ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ନିମ୍ବୋଽରିଷ୍ଟଃ ସମାଖ୍ଯାତଃ ପଟୋଲଂ କୋଲକଂ ଵିଦୁଃ । ଵଯସ୍ଥା ଚ ଵିଶଲ୍ଯା ଚ ଚ୍ଛିନ୍ନା ଛିନ୍ନରୁହା ମତା ॥ ୧,୨୦୪.

ନିମ୍ବ କୁ ଅରିଷ୍ଟ ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ, ପଟୋଳ କୁ କୋଳକ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ଭୟସ୍ଥା ଓ ବିଶଳ୍ୟା କୁ ଚିନ୍ନା ଓ ଚିନ୍ନାରୁହା ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।

ଵଶା ଦନ୍ତ୍ଯମୃତା ଚେତି ଗୁଡୂଚୀନାମସଂଗ୍ରହଃ । କିରାତତିକ୍ତକଶ୍ଚୈଵ ଭୂନିମ୍ବଃ କାଣ୍ଡତିକ୍ତକଃ ॥ ୧,୨୦୪.

ବଶା ଓ ଦନ୍ତ୍ୟମୃତା ଗୁଡ଼ୁଚୀ ର ନାମ। କିରାତତିକ୍ତକ, ଭୂନିମ୍ବ ଓ କାଣ୍ଡତିକ୍ତକ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ସୂତ ଉଵାଚ । ନାମାନ୍ଯେତାନି ଚ ହରେ ଵନ୍ଯାନାଂ ଭେଷଜାଂ ତଥା । ଅତୋ ଵ୍ଯାକରଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ କୁମାରୋକ୍ତଞ୍ଚ ଶୌନକ ॥ ୧,୨୦୪.

ସୂତ କହିଲେ: ହରି, ଏହି ଗୁଡିକ ହେଉଛି ଜଙ୍ଗଲ ଔଷଧୀୟ ଗଛର ନାମ। ଏବେ ମୁଁ କୁମାର କହିଥିବା ଭାଷା ବିବରଣା କୁ ଶୌନକଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୦୫ କୁମାର ଉଵାଚ । ଅଥ ଵ୍ଯାକରଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ କାତ୍ଯାଯନ ସମାସତଃ । ସିଦ୍ଧଶବ୍ଦଵିଵେକାଯ ବାଲଵ୍ଯୁତ୍ପତ୍ତିହେତଵେ ॥ ୧,୨୦୫.

କୁମାର କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ କାତ୍ୟାୟନଙ୍କୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ବ୍ୟାକରଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଶବ୍ଦ ବିଭେକ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଶିଖିବା ପାଇଁ।

ସୁପ୍ତିଙନ୍ତଂ ପଦଂ ଖ୍ଯାତଂ ସୁପଃ ସପ୍ତ ଵିଭକ୍ତଯଃ । ସ୍ଵୌଜସଃ ପ୍ରଥମା ପ୍ରୋକ୍ତା ସା ପ୍ରାତିପଦିକାତ୍ମକେ ॥ ୧,୨୦୫.

ସୁପ୍ ଓ ତିଙ୍ ଅନ୍ତ ଥିବା ଶବ୍ଦକୁ ପଦ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। 'ସୁପ୍' ରେ ସାତଟି ବିଭକ୍ତି ଅଛି; 'ସ୍ୱଉଜସ' ପ୍ରଥମ ବିଭକ୍ତି ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ଯାହା ପ୍ରାତିପଦିକ ରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ।

ସମ୍ବୋଧନେ ଚ ଲିଙ୍ଗାଦାଵୁକ୍ତେ କର୍ମଣି କର୍ତରି । ଅର୍ଥଵତ୍ପ୍ରାତିପଦିକଂ ଧାତୁପ୍ରତ୍ଯଯଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୧,୨୦୫.

ସମ୍ବୋଧନ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ, କର୍ତ୍ତା କିମ୍ବା କର୍ମ ଉଲ୍ଲେଖ ନହେଲେ, ଅର୍ଥବତ୍ ପ୍ରାତିପଦିକ ଯାହା ଧାତୁ ପ୍ରତ୍ୟୟ ନଥାଏ, ସେହି ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

ଅମୌଶସୋ ଦ୍ଵିତୀଯା ସ୍ଯାତ୍ତତ୍କର୍ମ କ୍ରିଯତେ ଚ ଯତ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯା କର୍ମଣି ପ୍ରୋକ୍ତାନ୍ତରାନ୍ତରେଣ ସଂଯୁତେ ॥ ୧,୨୦୫.

'ଅମଉଶସ' ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭକ୍ତି, ଯାହା କର୍ମ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭକ୍ତି କର୍ମ ପାଇଁ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି, ବିଶେଷ କରି ଅନ୍ୟ ଏକ ସହିତ ଯୋଗ ହେଲେ।

ଟାଭ୍ଯାଂଭିସସ୍ତୃତୀଯା ସ୍ଯାତ୍କରଣେ କର୍ତରୀରିତା । ଯେନ କ୍ରିଯତେ କରଣଂ ତତ୍କର୍ତା ଯଃ କରୋତି ସଃ ॥ ୧,୨୦୫.

'ଟାଭ୍ୟାମ୍ଭିସ' ତୃତୀୟ ବିଭକ୍ତି, ଯାହା କରଣ କିମ୍ବା କର୍ତ୍ତା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ସେହି କରଣ; ଯିଏ କରେ, ସେହି କର୍ତ୍ତା।

ଙେଭ୍ଯାଂଭ୍ଯସଶ୍ଚତୁର୍ଥୋ ସ୍ଯାତ୍ସମ୍ପ୍ରଦାନେ ଚ କାରକେ । ଯସ୍ମୈ ଦିତ୍ସା ଧାରଯତେ ରୋଚତେ ସମ୍ପ୍ରଦାନକମ୍ ॥ ୧,୨୦୫.

ଚତୁର୍ଥ ବିଭକ୍ତି ଙେଭ୍ୟାଁ ଓ ଭ୍ୟସ୍ ରୁ ହୁଏ, ଏହା ସମ୍ପ୍ରଦାନ କାରକରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଯେଉଁଠି କିଛି ଦେବାକୁ ଚାହାଯାଏ, କିମ୍ବା ଦାନ କରିବା ଇଚ୍ଛା ହୁଏ, ସେଠି ସମ୍ପ୍ରଦାନ ବିଭକ୍ତି ଲାଗିଥାଏ ।

ପଞ୍ଚମୀ ସ୍ଯାନ୍ଙସିଭ୍ଯାଂଭ୍ଯୋହ୍ଯପାଦାନେ ଚ କାରକେ । ଯତୋଽପୈତି ସମାଦତ୍ତେ ଉପାଦତ୍ତେ ଭଯଂ ଯତଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ପଞ୍ଚମ ବିଭକ୍ତି ଙସି, ଭ୍ୟାଁ, ଭ୍ୟଃ ରୁ ହୁଏ, ଏହା ଅପାଦାନ କାରକରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଯେଉଁଠି କିଛି ବିଦାୟ ହୁଏ, ନିଆଯାଏ, ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, କିମ୍ବା ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଠି ଅପାଦାନ ବିଭକ୍ତି ମନେ ରଖାଯାଏ ।

ଙସୋସାମଶ୍ଚ ଷଷ୍ଠୀ ସ୍ଯାତ୍ସ୍ଵାମିସମ୍ବନ୍ଧମୁଖ୍ଯକେ । ଙଯୋଃ ସୁପୋ ଵୈ ସପ୍ତମୀ ସ୍ଯାତ୍ସା ଚାଧିକରଣେ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୦୫.

ଷଷ୍ଠ ବିଭକ୍ତି ଙସ୍ ଓ ଆମ୍ ରୁ ହୁଏ, ଏହା ସ୍ୱାମୀ ଓ ସମ୍ପର୍କର ମୂଖ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଙ ଓ ସୁ ରୁ ସପ୍ତମ ବିଭକ୍ତି ହୁଏ, ଏହା ଅଧିକରଣ କାରକରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।

ଆଧାରଶ୍ଚାଧିକରଣଂ ରକ୍ଷାର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଯୋଗତଃ । ଈପ୍ସିତଂ ଚାନୀପ୍ସିତଂ ଯତ୍ତଦପାଦାନକଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୨୦୫.

ଅଧାର ଅଧିକରଣ ଅଟେ, ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଯାହା ଇଚ୍ଛିତ କିମ୍ବା ଅନିଚ୍ଛିତ, ସେଗୁଡିକୁ ଅପାଦାନ ବିଭକ୍ତି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ ।

ପଞ୍ଚମୀ ପର୍ଯୁପାଙ୍ଯୋଗେ ଇତରର୍ତେଽନ୍ଯଦିଙ୍ମୁଖେ । ଏନଯୋଗେ ଦ୍ଵିତୀଯା ସ୍ଯାତ୍କର୍ମପ୍ରଵଚନୀଯକୈଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ପଞ୍ଚମ ବିଭକ୍ତି ପର୍ୟୁପାଙ୍ ଯୋଗରେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଏନ୍ ଯୋଗ ହେଲେ, କର୍ମପ୍ରବଚନୀୟ କ୍ରିୟା ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।

ଵୀପ୍ସେତ୍ଥମ୍ଭାଵଚିହ୍ନେଽଭିର୍ଭାଗେନୈଵ ପରିପ୍ରତୀ । ଅନୁରେଷୁ ସହାର୍ଥେ ଚ ହୀନେଽନୂପଶ୍ଚ କଥ୍ଯତେ ॥ ୧,୨୦୫.

ପୁନଃପୁନ କାର୍ଯ୍ୟ, ଭଳି ଚିହ୍ନ, ବିଭାଗ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ; ସହଯୋଗ, କମିବା ଓ ସମୀପତା ଅର୍ଥରେ ଏହି ବିଭକ୍ତିଗୁଡିକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଦ୍ଵିତୀଯା ଚ ଚତୁର୍ଥୋ ସ୍ଯାଚ୍ଚେଷ୍ଟାଯାଂ ଗତିକର୍ମଣି । ଅପ୍ରାଣେ ହି ଵିଭକ୍ତୀ ଦ୍ବେ ମନ୍ଯକର୍ମଣ୍ଯନାଦରେ ॥ ୧,୨୦୫.

ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ଚତୁର୍ଥ ବିଭକ୍ତି ଚେଷ୍ଟା ଓ ଗତି କ୍ରିୟାରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଜଡ ଦ୍ରବ୍ୟରେ, ଦୁଇ ବିଭକ୍ତି ଅନାଦର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।

ନମଃ ସ୍ଵସ୍ତିସ୍ଵଧାସ୍ଵାହାଲଂଵଷଡ୍ଯୋଗ ଈରିତା । ଚତୁର୍ଥୋ ଚୈଵ ତାଦର୍ଥ୍ଯେ ତୁମର୍ଥାଦ୍ଭାଵଵାଚିନଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ନମଃ, ସ୍ୱସ୍ତି, ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା, ଅଲଂ, ଵଷଟ୍ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଥ ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, ଏବଂ ତୁମ୍ ଅର୍ଥ ଓ ଭାବ ଜଣାଇବା ଶବ୍ଦରେ ମଧ୍ୟ ।

ତୃତୀଯା ସହଯୋଗେ ସ୍ଯାତ୍କୁତ୍ସିତେଙ୍ଗେ ଵିଶେଷଣେ । କାଲେ ଭାଵେ ସପ୍ତମୀ ସ୍ଯାଦେତୈର୍ଯୋଗେଽପିଷଷ୍ଠ୍ଯତି ॥ ୧,୨୦୫.

ତୃତୀୟ ବିଭକ୍ତି ସହଯୋଗ, ଅବମାନ ଓ ବିଶେଷଣ ଅର୍ଥରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ସପ୍ତମ ବିଭକ୍ତି ସମୟ ଓ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ, ଏତୈର୍ ଯୋଗରେ ଷଷ୍ଠ ବିଭକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଲାଗେ ।

ସ୍ଵାମୀଶ୍ଵରାଧିପତିଭିଃ ସାକ୍ଷିଦାଯାଦପ୍ରସୂତୈଃ । ନିର୍ଧାରଣେ ଦ୍ଵେ ଵିଭକ୍ତୋ ଷଷ୍ଠୀ ହେତୁପ୍ରଯୋଗକେ ॥ ୧,୨୦୫.

ସ୍ୱାମୀ, ଈଶ୍ୱର, ଅଧିପତି, ସାକ୍ଷୀ, ଦାୟାଦ, ପ୍ରସୂତ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡିକ ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ଦୁଇ ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ । ଷଷ୍ଠ ବିଭକ୍ତି ହେତୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ।

ସ୍ମୃତ୍ଯର୍ଥକର୍ମଣି ତଥା କରୋତେଃ ପ୍ରତିଯତ୍ନକେ । ହିଂସାର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଯୋଗେ ଚ କୃତି କର୍ମଣି କର୍ତରି ॥ ୧,୨୦୫.

ସ୍ମୃତି ଅର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟରେ, କରିବା କ୍ରିୟାର ଉଦ୍ୟମ ଅର୍ଥରେ; ହିଂସା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ତ୍ତା ଜଣାଯାଏ ।

ନ କର୍ତୃକର୍ମଣୋଃ ଷଷ୍ଠୀ ନିଷ୍ଠଯୋଃ ପ୍ରାତିପଦିକେ । ଦ୍ଵିଵିଧଂ ପ୍ରାତିପଦିକଂ ନାମ ଧାତୁସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ ୧,୨୦୫.

କର୍ତ୍ତା ଓ କର୍ମରେ ଷଷ୍ଠ ବିଭକ୍ତି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ ନାହିଁ, ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରାତିପଦିକରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ପ୍ରାତିପଦିକ ଦୁଇ ପ୍ରକାର — ନାମ ଓ ଧାତୁ ।

ଭୂଵାନ୍ଦିଭ୍ଯସ୍ତିଙୋ ଲଃ ସ୍ଯାଲ୍ଲକାରା ଦଶ ଵୈ ସ୍ମୃତାଃ । ତିପ୍ତସୂଝି ପ୍ରଥମୋ ମଧ୍ଯଃ ସିପ୍ଥସ୍ଥୋତ୍ତମପୂରୁଷଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ଭୂ ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁରୁ ତିଙ୍ ଓ ଲଃ ହୁଏ; ଦଶ ଲକାର ମନେ ରଖାଯାଏ । ଟିପ୍, ତସ୍, ସୁ, ଝି ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ; ସିପ୍, ଥସ୍, ଥା ମଧ୍ୟମ; ଉତ୍ତମ ଓ ପୂରୁଷ ଶେଷ ।

ମିବ୍ଵସ୍ମସ୍ତୁ ପରସ୍ମୈ ହି ପଦାନାଂ ଚାତ୍ମନେପଦମ୍ । ତାତାଞ୍ଝ ପ୍ରଥମୋ ମଧ୍ଯ ସ୍ଥାସାଥାନ୍ଧ୍ଵମଥୋତ୍ତମଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ମିବ୍, ଵସ୍, ମସ୍ ପରସ୍ମୈପଦ ପାଇଁ; ପଦ ଆତ୍ମନେପଦ ପାଇଁ । ତା, ତାମ୍, ଝ ପ୍ରଥମ; ମଧ୍ୟ, ସ୍ଥା, ସା, ଥା, ନ୍ଧ୍ଵମ୍ ମଧ୍ୟମ; ଉତ୍ତମ ଶେଷ ।

ଆଦେଶା ଇଡ୍ବହିମହି ଧାତୁତୋଥ ଣିଜାଦିଵତ୍ । ନାମ୍ନି ପ୍ରଯୁଜ୍ଯମାନେଽପି ପ୍ରଥମଃ ପୁରୁଷୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୨୦୫.

ଉପସ୍ଥାପନ ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ଇଡ଼, ବହ୍, ମହି; ଧାତୁ ନିଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଭଳି । ନାମରେ ବ୍ୟବହାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଲାଗେ ।

ମଧ୍ଯମୋ ଯୁଷ୍ମଦି ପ୍ରୋକ୍ତ ଉତ୍ତମଃ ପୁରୁଷୋଽସ୍ମଦି । ଭୂଵାଦ୍ଯା ଧାତଵଃ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସନାଦ୍ଯନ୍ତାସ୍ତଥା ତତଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ମଧ୍ୟମ ପୁରୁଷ ଯୁଷ୍ମଦ ପାଇଁ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଅସ୍ମଦ ପାଇଁ । ଭୂ ଆଦି ଧାତୁ ଦିଆଯାଇଛି, ସନ୍ ଆଦି ଶେଷ ଧାତୁ ମଧ୍ୟ ।

ଲଡୀରିତୋ ଵର୍ତମାନେ ସ୍ମେନାତୀତେ ଚ ଧାତୁତଃ । ଭୂତେଽନଦ୍ଯତନେ ଲଙ୍ଵା ଲୋଡାଦ୍ଯାଶିଷି ଧାତୁତଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ଲଡ଼ ବର୍ତମାନ କାଳ ପାଇଁ, ସ୍ମେନ୍ ଅତୀତ କାଳ ପାଇଁ ଧାତୁରୁ । ଭୂତ ଓ ଅନଦ୍ୟତନେ ଲଙ୍; ଲୋଟ୍ ଆଦି ଆଶିଷ୍ ଅର୍ଥରେ ଧାତୁରୁ ।

ଵିଧ୍ଯାଦାଵେଵାନୁମତୋ ଲୋଡ୍ଵାଚ୍ଯୋ ମନ୍ତ୍ରଣେ ଭଵେତ୍ । ନିମନ୍ତ୍ରଣାଧୀଷ୍ଟସଂପ୍ରଶ୍ରେ ପ୍ରାର୍ଥନେଷୁ ତଥାଶିଷି ॥ ୧,୨୦୫.

ବିଧି ଓ ଅନୁମତି ପାଇଁ ଲୋଟ୍ ବ୍ୟବହାର ହୁଏ; ମନ୍ତ୍ରଣା, ନିମନ୍ତ୍ରଣ, ଆଦେଶ, ପ୍ରାର୍ଥନା ଓ ଆଶିଷ୍ ଅର୍ଥରେ ଏହା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।

ଲିଙତୀତେ ପରୋକ୍ଷେ ସ୍ଯାଲ୍ଲିଡ୍ଭୂତେ ଳଡ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । ସ୍ଯାଦନଦ୍ଯତନେ ତଦ୍ଵଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ତୁ ଧାତୁତଃ ॥ ୧,୨୦୫.

ଯେତେବେଳେ ଅପେକ୍ଷାତୀତ କାଳରେ ଚାହିଁବା ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ, ତାହା ପରୋକ୍ଷ ହୁଏ; ଗତକାଳରେ 'ଲିଟ୍' ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ, ଭବିଷ୍ୟତ କାଳରେ 'ଳଟ୍' ବ୍ୟବହାର ହୁଏ। ଏହିପରି, ବର୍ତ୍ତମାନ ନୁହେଁ ଯେଉଁ କାଳ, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଧାତୁରୁ ଆସିଥାଏ।

ଦାତୋରୢଙ୍କ୍ରିଯାତିପତ୍ତୌ ଲିଙର୍ଥେ ଲେଟ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । କୃତସ୍ତ୍ରିଷ୍ଵପି ଵର୍ତନ୍ତେ ଭାଵେ କର୍ମଣି କର୍ତରି ॥ ୧,୨୦୫.

ଦାତାଙ୍କର କ୍ରିୟା ଅତିକ୍ରମ ହେଲେ, ଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଥରେ 'ଲେଟ୍' ପ୍ରସିଦ୍ଧ। 'କୃତ୍' ତିନିଟି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ—ଭାବ, କର୍ମ ଓ କର୍ତ୍ତା।