ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଦକ୍ଷିଣେ ଚ ପୁଟେ ଵାଯୁର୍ହିତୋ ଭୋଜନମୈଥୁନେ । ଖଡ୍ଗହସ୍ତୋ ଜଯେଦ୍ଯୁଦ୍ଧେ ରିପୂନ୍କାମସମନ୍ଵିତଃ ॥ ୧,୨୦୦.

ଡାହାଣ ନାକରେ ବାୟୁ ଚାଲିଲେ ଭୋଜନ ଓ ମିଳନ ଉପଯୁକ୍ତ; ତଳୱାର ଧରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ଓ କାମକୁ ଜୟ କରିବ।

ଵାମେଵ ଗମନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ଭୂଷିତମ୍ । ଵାଯୁର୍ଵହତି ତତ୍ରସ୍ଥଃ ପ୍ରଶ୍ରୋ ଭୂତସ୍ଯ ଶୋଭନଃ ॥ ୧,୨୦୦.

ବାମ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ; ସେଠାରେ ବାୟୁ ବହିଲେ ଫଳ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶୋଭାବନ୍ତି ହୁଏ।

ମାହେନ୍ଦ୍ରେ ଵାରୁଣେ ଵାତେ କୋଽପି ଦୋଷୋ ନ ଜାଯତେ । ଅନାଵୃଷ୍ଟିର୍ଦକ୍ଷଵାହେ ଵୃଷ୍ଟିଃ ସ୍ଯାଦ୍ଵାମଵାହକେ ॥ ୧,୨୦୦.

ମହେନ୍ଦ୍ର, ଜଳ ଓ ବାୟୁର ସ୍ଥାନରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ; ବାୟୁ ଡାହାଣକୁ ଚାଲିଲେ ଅନାବୃଷ୍ଟି, ବାମକୁ ଚାଲିଲେ ବୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୦୧ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ହଯାଯୁର୍ଵେଦମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ହଯଂ ସର୍ଵାର୍ଥଲକ୍ଷଣମ୍ । କାକତୁଣ୍ଡଃ କୃଷ୍ଣଜିହ୍ଵୋ ଵୃକ୍ଷାସ୍ଯଶ୍ଚୋଷ୍ଣତାଲୁକଃ ॥ ୧,୨୦୧.

ଧନ୍ବନ୍ତରି କହିଲେ: ମୁଁ ଘୋଡାର ଆୟୁର୍ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ କାମରେ ଘୋଡାର ଲକ୍ଷଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; କାଉର ଠୁଣ୍ଡ, କଳା ଜିହ୍ବା, ବୃକ୍ଷ ମୁହଁ ଓ ତାପ ତାଳୁ ଥିବା।

କରାଲୋ ହୀନଦନ୍ତଶ୍ଚ ଶୃଙ୍ଗୀ ଵିରଲଦନ୍ତକଃ । ଏକାଣ୍ଡଶ୍ଚୈଵ ଜାତାଣ୍ଡଃ କଞ୍ଚୁକୀ ଦ୍ଵିଖୁରୀ ସ୍ତନୀ ॥ ୧,୨୦୧.

ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ, କମ୍ ଦାନ୍ତ, ଶୂଙ୍ଗ ଥିବା, ଦାନ୍ତ ଅଳ୍ପ; ଏକ ଅଣ୍ଡ, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଅଣ୍ଡ ଥିବା, ଚାମର ଆବୃତ, ଦୁଇ ଖୁର ଓ ଷ୍ଟନ ଥିବା।

ମାର୍ଜାରପାଦୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରାଭଃ କୁଷ୍ଠଵିଦ୍ରଧିସନ୍ନିଭଃ । ଯମଜୋ ଵାମନଶ୍ଚୈଵ ମାର୍ଜାରଃ କପିଲୋଚନଃ ॥ ୧,୨୦୧.

ବିଲେଇ ପାଦ, ବାଘ ଦେହ, କୁଷ୍ଠ ଓ ଫୋଡ ଦେଖା ଦେହ; ଯମର ଜନ୍ମ, ଠିଆ ଦେହ, ବିଲେଇ ସଦୃଶ ଓ କପି ଚକ୍ଷୁ।

ଏତଦ୍ଦୋଷୀ ହଯସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯ ଉତ୍ତମୋଽଶ୍ଵସ୍ତୁରୁଷ୍କଜଃ । ମଧ୍ଯମଃ ପଞ୍ଚହସ୍ତଶ୍ଚ କନୀଯାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିହସ୍ତକଃ ॥ ୧,୨୦୧.

ଏହି ଦୋଷ ଥିବା ଘୋଡାକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଉତ୍ତମ ଘୋଡା ତୁରୁଷ୍କ ଜାତିର, ମଧ୍ୟମ ପାଞ୍ଚ ହସ୍ତ ଓ କନିଆଁ ତିନି ହସ୍ତ ଲମ୍ବା।

ଅସଂହତା ଯେ ଚ ଵାହା ହ୍ରସ୍ଵକର୍ଣାସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଶବଲାଭାଃ ପ୍ରଭାଵେଷୁ ନ ଦୀନାଶ୍ଚିରଜୀଵିନଃ ॥ ୧,୨୦୧.

ଯେଉଁ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଠିକ୍‌ଭଳି ଗଠିତ ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା ଛୋଟ କାନ ଥାଏ, କିମ୍ବା ଦେହରେ ଚିଟିକି ଚିଟିକି ରଙ୍ଗ ଥାଏ, ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ହୁଅନ୍ତି।

ରେଵନ୍ତପୂଜନାଦ୍ଧୋମାଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜଭାଜେନାତ୍ । ସରଲଂ ନିମ୍ବପତ୍ରାଣି ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ ସର୍ଷପାନ୍ଘୃତମ୍? ॥ ୧,୨୦୧.

ଅପମାର୍ଗ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପୂଜା ଓ ହୋମ କରିବା ସମୟରେ ନିମ୍ବ ପତ୍ର, ଗୁଗୁଳ, ସରଷେ ତେଲ ଓ ଘିଅ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ତିଲଞ୍ଚୈଵ ଵଚାଂ ହିଗୁଂ ବଧ୍ନୀଯାଦ୍ଵାଜିନୋ ଗଲେ । ଆଗନ୍ତୁଜଂ ଦୋଷଜନ୍ତୁ ଵ୍ରଣଂ ଦ୍ଵିଵିଧମୀରିତମ୍ ॥ ୧,୨୦୧.

ଘୋଡ଼ାର ଗଳାରେ ତିଳ, ବଚା ଓ ହିଙ୍ଗୁ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଘାଉ ଥାଏ—ଏକଟି ବାହାରୁ ଆସୁଥିବା ଦୋଷରୁ, ଅନ୍ୟଟି ଶରୀର ଭିତର ଅସମତୁଳନରୁ।

ଚିରପାକଂ ଵାତଜନ୍ତୁ ଶ୍ଲେଷ୍ମଜଂ କ୍ଷିପ୍ରପାକକମ୍? । କଣ୍ଠଦାହାତ୍ମକଂ ପିତ୍ତାଚ୍ଛୋଣିତାନ୍ମନ୍ଦଵେଦନମ୍ ॥ ୧,୨୦୧.

ବାତ ଦୋଷରୁ ହୋଇଥିବା ଘାଉ ଦେରେ ସୁସ୍ଥ ହୁଏ, କଫ ଦୋଷରୁ ହେଲେ ଶୀଘ୍ର ସୁସ୍ଥ ହୁଏ। ପିତ୍ତ ଦୋଷରୁ ହେଲେ କଣ୍ଠରେ ପୋଡ଼ା ଓ ରକ୍ତରୁ ମନ୍ଦ ବେଦନା ହୁଏ।

ଆଗନ୍ତୁଜନ୍ତୁ ଶସ୍ତ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଦୁଷ୍ଟଵ୍ରଣଵିଶୋଧନମ୍ । ଏରଣ୍ଡମୂଲଂ ଦ୍ଵିନିଶଂ ଚିତ୍ରକଂ ଵିଶ୍ଵଭେଷଜମ୍ ॥ ୧,୨୦୧.

ଅସ୍ତ୍ର ଆଦି ବାହ୍ୟ କାରଣରୁ ହୋଇଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଘାଉ ପରିଶୋଧନ ପାଇଁ ଏରଣ୍ଡ ମୂଳ, ଚିତ୍ରକ ଓ ସାଧାରଣ ଔଷଧ ଦୁଇଥର ଦିନକୁ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।

ରସୋନଂ ସୈନ୍ଧଵଂ ଵାପି ତକ୍ରକାଞ୍ଜିକପୋଷିତମ୍ । ତିଲସକ୍ତୁକପିଣ୍ଡିକା ଦଧିଯୁକ୍ତା ସସୈନ୍ଧଵା । ନିମ୍ବପତ୍ରଯୁତଂ ପିଣ୍ଡଂ ଵ୍ରଣଶୋଧନରୋପଣମ୍ ॥ ୧,୨୦୧.

ରସୁଣ ଓ ସାଇନ୍ଧବ ଲେଉଣ, କିମ୍ବା ଏହାରେ ତୟାରି ହୋଇଥିବା ତକ୍ର, ତିଳ ଛେନା ଦହି ଓ ସାଇନ୍ଧବ ମିଶାଇ, ନିମ୍ବ ପତ୍ର ସହିତ ତୟାରି ହୋଇଥିବା ଲଡୁ ଘାଉ ପରିଶୋଧନ ଓ ଉପଚାର ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

ପଟୋଲଂ ନିମ୍ବପତ୍ରଞ୍ଚ ଵଚା ଚିତ୍ରକମେଵ ଚ । ପିପ୍ପଲୀଶୃଙ୍ଗଵେରଞ୍ଚ ଚୂର୍ଣମେକତ୍ର କାରଯେତ୍ ॥ ୧,୨୦୧.

ପଟୋଳ, ନିମ୍ବ ପତ୍ର, ବଚା, ଚିତ୍ରକ, ପିପ୍ପଳି ଓ ଅଦା ଏଗଠିଏ କରି ଗୁଣ୍ଡା କରିବା ଉଚିତ।

ଏତତ୍ପାନାତ୍କ୍ରିମିଶ୍ଲେଷ୍ମମନ୍ଦାନିଲଵିନାଶନମ୍ । ନିମ୍ବପତ୍ରଂ ପଟୋ ଲଞ୍ଚ ତ୍ରିଫଲା ଖଦିରଂ ତଥା ॥ ୧,୨୦୧.

ଏହା ପିଇଲେ କୀଟ, କଫ ଓ ମନ୍ଦ ବାତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ। ନିମ୍ବ ପତ୍ର, ପଟୋଳ, ତ୍ରିଫଳା ଓ ଖଦିର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

କ୍ଵାଥଯିତ୍ଵା ତତୋ ଵାହଂ ସୃତରକ୍ତଂ ଵିଚକ୍ଷଣଃ । ତ୍ର୍ଯହମେଵ ପ୍ରିଦାତଵ୍ଯଂ ହଯକୁଷ୍ଠୋପଶାନ୍ତଯେ ॥ ୧,୨୦୧.

ଏହି ଔଷଧଗୁଡ଼ିକୁ ଉବାଇ ରକ୍ତ ବହୁଥିବା ଘୋଡ଼ାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ତିନି ଦିନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା ଘୋଡ଼ା କୁଷ୍ଠ ଶାନ୍ତ କରେ।

ସଵ୍ରଣେଷୁ ଚ କୁଷ୍ଠେଷୁ ତୈଲଂ ସର୍ଷପଜଂ ହିତମ୍ । ଲଶୁନାଦିକଷାଯଶ୍ଚ ପାନଭୁକ୍ତ୍ଯୁପଶାନ୍ତଯେ ॥ ୧,୨୦୧.

ଘାଉ ଓ କୁଷ୍ଠରେ ସରଷେ ତେଲ ଉପକୃତିକର। ରସୁଣ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଔଷଧର କଢ଼ା ପିଇବାରେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ।

ମାତୁଲୁଙ୍ଗରସୋପେତଂ ମାଂସୀନାଂ ରସକେନ ଵା । ସଦ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ତତ୍ର ନସ୍ଯମନ୍ଯୈର୍ଵାତୈଃ ସୁସଂଯୁତୈଃ ॥ ୧,୨୦୧.

ନାସା ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ରସ କିମ୍ବା ମାଂସୀ ରସ ଅନ୍ୟ ବାତ ସହ ତୁରନ୍ତ ଦେବା ଉଚିତ।

ପଲଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରଥମେଽହ୍ନି ଏକୈକପଲଵୃଦ୍ଧିତଃ । ଯାଵଦ୍ଦିନାନି ପୂର୍ଣାନି ପଲାନ୍ଯଷ୍ଟାଦଶୋତ୍ତମେ ॥ ୧,୨୦୧.

ପ୍ରଥମ ଦିନ ଦୁଇ ପଳା ଦେବା, ପ୍ରତିଦିନ ଗୋଟିଏ ପଳା କରି ବଢ଼ାଇବା, ଶେଷ ଦିନ ଅଠାର ପଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବା ଉଚିତ।

ଅଧମେଽଷ୍ଟପଲାନି ସ୍ଯୁର୍ମଧ୍ଯମେ ସ୍ଯୁଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ । ଶରନ୍ନିଦାଘଯୋର୍ନୈଵଦେଯଂ ନୈଵ ତୁ ଦାପଯେତ୍ ॥ ୧,୨୦୧.

ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଠ ପଳା, ମଧ୍ୟମରେ ଚଉଦ ପଳା ଦେବା ଉଚିତ। ଶରତ୍ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ତୈଲେନ ଵାତିକେ ରୋଗେ ଶର୍କରାଜ୍ଯପଯୋନ୍ଵିତୈଃ । କଟୁତୈଲୈଃ କଫେ ଵ୍ଯୋଷୈଃ ପିତ୍ତେ ଚତ୍ରିଫଲାମ୍ବୁଭିଃ ॥ ୧,୨୦୧.

ବାତ ରୋଗରେ ତେଲ ସହିତ ଚିନି, ଘିଅ ଓ ଦୁଧ ଦେବା ଉଚିତ। କଫ ରୋଗରେ ତିକ୍ତ ତେଲ ଓ ମସଲା, ପିତ୍ତ ରୋଗରେ ତ୍ରିଫଳା ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ।

ଶାଲିଷଷ୍ଟିକଦୁଗ୍ଧାଶୀ ହଯୋ ହିନ ଜୁଗୁପ୍ସିତଃ । ପକ୍ଵଜମ୍ବୂନିଭୋ ହେମଵର୍ଣୋଽଶ୍ଵୋ ନ ଜୁଗୁପ୍ସିତଃ ॥ ୧,୨୦୧.

ଯେଉଁ ଘୋଡ଼ା ଚାଉଳ, ଶଷ୍ଟିକ ଓ ଦୁଧ ଖାଏ, ସେଉଁଠି ଘୋଡ଼ା ହୀନ ଓ ତ୍ୟାଜ୍ୟ। ପକ୍କ ଜାମୁନ ରଙ୍ଗ ଓ ସୁନା ରଙ୍ଗ ଥିବା ଘୋଡ଼ା ତ୍ୟାଜ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଅର୍ଧପ୍ରହରଣେ ଧୁର୍ଯେ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଧଯମ୍ । ଭୋଜଯେତ୍ପାଯସଂ ଦୁଗ୍ଧଂ ସତ୍ଵରଂ ସୁସ୍ଥିରୋ ହଯଃ ॥ ୧,୨୦୧.

ଅର୍ଧ ପ୍ରହର ସମୟରେ ଜୁଆଁ ଘୋଡ଼ାକୁ ଗୁଗୁଳ ଖୁଆଇବା ଉଚିତ। ଦୁଧ ସହ ପାୟସ ତୁରନ୍ତ ଖୁଆଇଲେ ଘୋଡ଼ା ସୁସ୍ଥିର ରହେ।

ଵିକାରେ ଭୋଜନେ ଦୁଗ୍ଧଂ ଶାଲ୍ଯନ୍ନଂ ଵାତଲେ ଦଦେତ୍ । କର୍ଷମାଂସରସୈଃ ପିତ୍ତେ ମଧୁମୁଦ୍ଗରସାଜ୍ଯକୈଃ ॥ ୧,୨୦୧.

ବିକାର ହେଲେ ବାତ ଦୋଷ ଘୋଡ଼ାକୁ ଦୁଧ ଓ ଚାଉଳ ଦେବା ଉଚିତ। ପିତ୍ତ ଦୋଷରେ ମାଂସରସ, ମଧୁ, ମୁଙ୍ଗ ଓ ଘିଅ ଦେବା ଉଚିତ।

କଫେ ମୁଦ୍ଗାନ୍କୁଲତ୍ଥାନ୍ଵା କଟୁତିକ୍ତାନ୍କଫେ ହଯେ । ବାଧିର୍ଯେ ଵ୍ଯାଧିତେ ଗ୍ରାସେ ତ୍ରିଦୋଷାଦୌ ତୁ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଃ ॥ ୧,୨୦୧.

କଫ ଦୋଷରେ ମୁଙ୍ଗ, କୁଳଥି କିମ୍ବା ତିକ୍ତ ଓ ତୀତ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ବଧିରତା କିମ୍ବା ରୋଗରେ ତିନି ଦୋଷ ହେଲେ ଗୁଗୁଳ ଦେବା ଉଚିତ।

ଘାସୈର୍ଦୂର୍ଵା ସର୍ଵରୋଗେ ପ୍ରଥମେଽହ୍ନି ପଲଂ ଦଦେତ୍ । ଵିଵର୍ଧଯେତ୍ତତଃ କର୍ଷମେକାହ୍ନି ପଲପଞ୍ଚକମ୍ ॥ ୧,୨୦୧.

ସମସ୍ତ ରୋଗ ପାଇଁ ପ୍ରଥମ ଦିନ ଏକ ପଳ ଦୂର୍ବା ଘାସ ଦେବା ଉଚିତ। ପରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନେ ଏକ କର୍ଷ ଦେବା ଉଚିତ, ତାପରେ ତୃତୀୟ ଦିନ ପାଞ୍ଚ ପଳ ଦେବା ଉଚିତ।

ପାନେ ଚ ଭୋଜନେ ଚୈଵ ଅଶୀତିପଲକଂ ପରମ୍ । ମଧ୍ଯେ ଷଷ୍ଟିଶ୍ଚାଧମେଷୁ ଚତ୍ଵାରିଂଶଚ୍ଚ ଭୋଗିଷୁ ॥ ୧,୨୦୧.

ପାନ ଓ ଖାଦ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ମାତ୍ରା ଅଠଠିଏ ପଳ, ମଧ୍ୟମ ପାଇଁ ଷଷ୍ଠିଏ ପଳ ଓ ସବୁଠୁ କମ୍ ପାଇଁ ଚାଳିଶିଏ ପଳ ଦେବା ଉଚିତ।

ଵ୍ରଣେ କୁଷ୍ଠେଷୁ ଖଞ୍ଜେଷୁ ତ୍ରିଫଲାକ୍ଵାଥସଂଯୁତମ୍ । ମନ୍ଦାଗ୍ନୌ ଶୋଥରୋଗେ ଚ ଗଵାଂ ମୂତ୍ରେଣ ଯୋଜିତମ୍ ॥ ୧,୨୦୧.

ଘାଉ, କୁଷ୍ଠ ଓ ଖଞ୍ଜତାରେ ତ୍ରିଫଳା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଝାଡ଼ା ମିଶାଇ ଦେବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନିମାନ୍ଦ୍ୟ ଓ ଶୋଥ ରୋଗରେ ଗାଈର ମୂତ୍ର ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ।

ଵାତପିତ୍ତେ ଵ୍ରଣେ ଵ୍ଯାଧୌ ଗୋକ୍ଷୀରଂ ଘୃତସଂଯୁତମ୍ । ଦେଯଂ କୃଶାନାଂ ପୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ମାଂସୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ଚ ଭୋଜନମ୍ ॥ ୧,୨୦୧.

ବାତ, ପିତ୍ତ, ଘାଉ ଓ ରୋଗରେ ଗାଈ ଦୁଧ ଓ ଘିଅ ମିଶାଇ ଦେବା ଉଚିତ। ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କୁ ପୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ମାଂସ ମିଶାଇ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।