କଦଲ୍ଯା ମୂଲମାଦାଯ ଗୁଡାଜ୍ଯେନ ସମନ୍ଵିତମ୍ । ଅଗ୍ନିନା ସାଧିତଂ ଜଗ୍ଧମୁଦରସ୍ଥକ୍ରିମୀନ୍ହରେତ୍ ॥ ୧,୧୯୦.
କଦଳୀ ଗଛର ମୂଳ ଗୁଡ଼ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଆଗୁନିରେ ରାନ୍ଧି ଖାଇଲେ, ପେଟ ଭିତର ଥିବା କୀଟ ଦୂରିଯାଏ।
ନିତ୍ଯଂ ନିମ୍ବଦଲାନାଞ୍ଚ ଚୂର୍ଣମାମଲକସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରତ୍ଯୂଷେ ଭକ୍ଷଯେଚ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ କୁଷ୍ଠଂ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ ୧,୧୯୦.
ନିତ୍ୟ ନିମ୍ବ ପତ୍ର ଓ ଆମଳକୀର ଚୁରୁଣା ସକାଳେ ଖାଇଲେ, କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ହରୀତକୀଵିଡଙ୍ଗଞ୍ଚ ହରିଦ୍ରା ସିତସର୍ଷପାଃ । ସୋମରାଜସ୍ଯ ମୂଲାନି କରଞ୍ଜସ୍ଯ ଚ ରୌନ୍ଧଵମ୍ । ଗୋମୂତ୍ରପିଷ୍ଟାନ୍ଯେତାନି କୁଷ୍ଠରୋଗହରାଣି ଵୈ ॥ ୧,୧୯୦.
ହରୀତକୀ, ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ହଳଦୀ, ଧଳା ସୋରିଷ, ସୋମରାଜ ଗଛର ମୂଳ ଏବଂ କରଞ୍ଜ ଗଛର ରୌନ୍ଧବ, ଏହି ସବୁକୁ ଗାଈର ମୁତ୍ର ସହିତ ପିସିଲେ, କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଔଷଧ ହୁଏ।
ଏକଶ୍ଚ ତ୍ରିଫଲାଭାଗସ୍ତଥା ଭାଗଦ୍ଵଯଂ ଶିଵା । ସୋମରାଜସ୍ଯ ବୀଜାନାଂ ଜଗ୍ଧଂ ପଥ୍ଯେନ ଦଦ୍ରୁନୁତ୍ ॥ ୧,୧୯୦.
ଟ୍ରିଫଳାର ଏକ ଅଂଶ ଏବଂ ଶିବାର ଦୁଇ ଅଂଶ, ସୋମରାଜ ଗଛର ଚାଷ ମିଶାଇ, ଯଦି ପଥ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଖାଇଲେ, ଚର୍ମ ରୋଗ ଭଲ ହୁଏ।
ଅମ୍ଲତକ୍ରଂ ସଗୋମୂତ୍ରଂ କ୍ଵଥିତଂ ଲଵଣାନ୍ଵିତମ୍ । କାଂସ୍ଯଘୃଷ୍ଟଂ ଖରଂ ଲେପାତ୍କୁଷ୍ଠଦଦ୍ରୁଵିନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୯୦.
ତିକ୍ତ ଛାସ ଓ ଗାଈର ମୁତ୍ର, ଲୁଣ ଦେଇ ଉବାଇ, କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଘସି ଯଦି ଦାଡ଼ି ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲେପ କରାଯାଏ, ତେବେ କୁଷ୍ଠ ଓ ଚର୍ମ ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ହରିଦ୍ରା ହରିତାଲଶ୍ଚ ଦୂର୍ଵାଗୋମୂତ୍ରସୈନ୍ଧଵମ୍ । ଅଯଂ ଲେପୋ ହନ୍ତି ଦଦ୍ରୁଂ ପାମାନଂ ଚ ଗରଂ ତଥା ॥ ୧,୧୯୦.
ହଳଦୀ, ହରିତାଳ, ଦୁର୍ବା, ଗାଈର ମୁତ୍ର ଓ ସେନ୍ଧା ଲୁଣ ମିଶାଇ ଲେପ କଲେ, ଚର୍ମ ରୋଗ, ଖଜୁଆ ଓ ବିଷ ଦୂର ହୁଏ।
ସୋମ ରାଜସ୍ଯ ବୀଜାନି ନଵନୀତଯୁତାନି ଚ । ମଧୁନାସ୍ଵାଦିତାନି ସ୍ଯୁଃ ଶୁକ୍ଲକୁଷ୍ଠହରାଣି ଵୈ । ତକ୍ରାନ୍ନପାନତୋ ରୁଦ୍ର ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୧,୧୯୦.
ସୋମରାଜ ଗଛର ବୀଜ ନବନୀତ ସହିତ ମିଶାଇ ଏବଂ ମଧୁ ସହ ଚାଖିଲେ, ହେ ରୁଦ୍ର, ଏହା ଶ୍ୱେତ କୁଷ୍ଠ ରୋଗକୁ ସାରିଦେଇଥାଏ। ଏହାକୁ ତକ୍ର ବା ଅନ୍ନପାନ ସହ ନେଲେ, ଆଉ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।
ଶ୍ଵେତାପରା ଜିତାମୂଲଂ ଵର୍ତିତଂ ଚାସ୍ଯ ଵାରିଣା । ତଲ୍ଲେପୋ ରୁଦ୍ର ମାସେନ ଶୁକ୍ଲକୁଷ୍ଠଵିନାଶନଃ ॥ ୧,୧୯୦.
ଶ୍ୱେତାପରାଜିତା ଗଛର ମୂଳକୁ ପାଣିରେ ଘସି ଲେପ ବନେଇ, ଏହାକୁ ଏକ ମାସ ଧରି ଲଗାଇଲେ, ହେ ରୁଦ୍ର, ଏହା ଶ୍ୱେତ କୁଷ୍ଠ ରୋଗକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥାଏ।
ମାହିଷଂ ନଵନୀତଞ୍ଚ ସିନ୍ଦୂରଂ ସମରୀଚକମ୍ । ପାମା ଵିଲେପନାନ୍ନଶ୍ଯେଦ୍ଦୁର୍ନାମା ଵୃଷଭଧ୍ଵଜ ॥ ୧,୧୯୦.
ମହିଷ ଘିଅ, ନବନୀତ, ସିନ୍ଦୂର ଓ ଅମରୀଚକ ଏହି ସବୁକୁ ପାମା ରୋଗରେ ଲେପ ଭାବରେ ଲଗାଇଲେ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ଦୁର୍ନାମା ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଵିଶୁଷ୍କଗାମ୍ଭାରୀମୂଲଂ ପକ୍ଵଂ କ୍ଷୀରେଣ ସଂଯୁତମ୍ । ଭକ୍ଷିତଂ ଶୁକ୍ଲପିତ୍ତସ୍ଯ ଵିନାଶକରମୀଶ୍ଵର ॥ ୧,୧୯୦.
ଶୁଖିଲା ଗାମ୍ଭାରୀ ମୂଳକୁ ଦୁଧ ସହିତ ରନ୍ଧି ଖାଇଲେ, ଈଶ୍ୱର, ଶୁକ୍ଳପିତ୍ତ ରୋଗ ଦୂର ହୋଇଯାଏ।
ମୂଲକସ୍ଯ ତୁ ବୀଜାନି ହ୍ଯପା ମାର୍ଗରସେନ ଵୈ । ପିଷ୍ଟାନି ତେନ ଲେପେନ ସିଧ୍ମକଂ ରୁଦ୍ର ନଶ୍ଯତି ॥ ୧,୧୯୦.
ମୂଳକ ର ବିଆ, ଅପାମାର୍ଗ ରସ ସହିତ ପିସି ଲେପ ଭାବରେ ଲଗାଇଲେ, ରୁଦ୍ର, ସିଧ୍ମକ ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
କଦଲୀକ୍ଷାରସଂଯୁକ୍ତହରିଦ୍ରା ସିଧ୍ମକାପହା । ରମ୍ଭାପାମାର୍ଗଯୋଃ କ୍ଷାର ଏରଣ୍ଡେନ ଵିମିଶ୍ରିତଃ । ତଦଭ୍ଯଙ୍ଗାନ୍ମହାଦେଵ ! ସଦ୍ଯଃ ସିଧ୍ମ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ ୧,୧୯୦.
କଦଳୀ ଛାର ଓ ହଳଦୀ ମିଶାଇଲେ ସିଧ୍ମକ ଦୂର ହୁଏ; ରମ୍ଭା ଓ ଅପାମାର୍ଗ ଛାର, ଏରଣ୍ଡ ସହିତ ମିଶାଇ ମସାଜ କଲେ, ମହାଦେବ, ସିଧ୍ମକ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
କୂଷ୍ମାଣ୍ଡନାଲକ୍ଷାରଶ୍ଚ ସଗୋମୂତ୍ରଶ୍ଚ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଜଲପିଷ୍ଟା ହରିଦ୍ରା ଚ ସିଦ୍ଧା ମନ୍ଦାନଲେନହି ॥ ୧,୧୯୦.
କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ନାଳ ଛାର, ଗୋମୂତ୍ର ସହିତ ମିଶାଇ, ଜଳରେ ପିସିଥିବା ହଳଦୀ, ହଳୁ ଆଗରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଲେ ଉପକୃତ ହୁଏ।
ମାହିଷେଣ ପୁରୀଷେଣ ଵେଷ୍ଟିତା ଵୃଷଭଧ୍ଵଜ । ଅସ୍ଯା ଉଦ୍ଵର୍ତନଂ କୁର୍ଯାଦଙ୍ଗସୌଷ୍ଠଵମୀଶ୍ଵର ॥ ୧,୧୯୦.
ମହିଷ ମଳରେ ଶରୀର ଆଛାଦିତ କରି ଉଦ୍ବର୍ତନ କଲେ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ଅଙ୍ଗ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, ଈଶ୍ୱର।
ତିଲସର୍ଷପସଂଯୁକ୍ତଂ ହରିଦ୍ରାଦ୍ଵଯକୁଷ୍ଠକମ୍ । ତେନୋଦ୍ଵର୍ତିତଦେହଃ ସ୍ଯାଦ୍ଦୁର୍ଗନ୍ଧଃ ସୁରଭିଃ ପୁମାନ୍ ॥ ୧,୧୯୦.
ତିଳ ଓ ସରସପ ସହିତ ମିଶାଇ ହଳଦୀ ଦେହ ଉଦ୍ବର୍ତନ କଲେ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଥିବା ଲୋକ ସୁଗନ୍ଧିତ ହୁଏ।
ମନୋହରଶ୍ଚାନୁଦିନଂ ଦୂର୍ଵାଣାଂ କାକଜଙ୍ଘାଯା । ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ତୁ ପୁଷ୍ପାଣି ଜମ୍ବୂପତ୍ରଯୁତାନି ଚ । ସଲୋଧ୍ରାଣି ଚ ତଲ୍ଲେପୋ ଦେହଦୁର୍ଗନ୍ଧତାଂ ହରେତ୍ ॥ ୧,୧୯୦.
ଦୂର୍ବା, କାକଜଂଘା ଓ ଅର୍ଜୁନ ର ଫୁଲ, ଜାମୁ ଫଳ ଓ ଲୋଧ୍ର ସହିତ ପିସି ଲେପ ଭାବରେ ଦେହରେ ଲଗାଇଲେ, ପ୍ରତିଦିନ, ଦେହର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦୂର ହୁଏ।
ଯୁକ୍ତଂ ଲୋଧ୍ରଭଵୈର୍ନୋରୈଶ୍ଚୂର୍ଣନ୍ତୁ କନକସ୍ଯ ଚ । ତେନୋଦ୍ଵର୍ତିତଦେହସ୍ଯ ନ ସ୍ଯାଦ୍ଗ୍ରୀଷ୍ମପ୍ରବାଧିକା ॥ ୧,୧୯୦.
ଲୋଧ୍ର, ଭବା, ନୋରା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କନକ ମିଶାଇ ଦେହ ଉଦ୍ବର୍ତନ କଲେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ର ଅସୁବିଧା ଆସିବ ନାହିଁ।
ଦୁଗ୍ଧେନୋଷସି ସେକଶ୍ଚ ଘର୍ମଦୋଷଶ୍ଚ ନଶ୍ଯତି । କାକଜଙ୍ଘୋଦ୍ଵର୍ତନନ୍ତୁ ହ୍ଯଙ୍ଗରାଗକରଂ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୯୦.
ରାତିରେ ଦୁଧ ଛିଟିଲେ ଘର୍ମ ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ; କାକଜଂଘା ଦେହ ଉଦ୍ବର୍ତନ କଲେ ଶରୀର ସୁଗନ୍ଧିତ ହୁଏ।
ମଧୁଯଷ୍ଟୀ ଶର୍କରା ଚ ଵାସକସ୍ଯ ରସୋ ମଧୁ । ଏତତ୍ପୀତଂ ରକ୍ତପିତ୍ତକାମଲାପାଣ୍ଡୁରୋଗନୁତ୍ ॥ ୧,୧୯୦.
ମଧୁୟଷ୍ଟି, ଚିନି, ବାସକ ରସ ଓ ମଧୁ ଏହି ସବୁ ଖାଇଲେ ରକ୍ତପିତ୍ତ, କାମଳା ଓ ପାଣ୍ଡୁ ରୋଗ ଦୂର ହୁଏ।
ରକ୍ତପିତ୍ତଂ ହରେତ୍ପୀତୋ ଵାସକସ୍ଯ ରସୋ ମଧୁ । ପ୍ରାତଃ କାଲେ ତୋଯପାନାତ୍ପୀନସଂ ଦାରୁଣଂ ହରେତ୍ ॥ ୧,୧୯୦.
ବାସକ ରସ ଓ ମଧୁ ଖାଇଲେ ରକ୍ତପିତ୍ତ ଦୂର ହୁଏ; ପ୍ରଭାତରେ ଜଳ ପିଇଲେ ଭୟଙ୍କର ପିନସ ଦୂର ହୁଏ।
ବିଭୀତକସ୍ଯ ଵୈ ଚୂର୍ଣଂ ପିପ୍ପଲ୍ଯାଃ ସୈନ୍ଧଵସ୍ଯ ଚ । ପୀତଂ ସକାଞ୍ଜିକଂ ହନ୍ତି ସ୍ଵରଭେଦଂ ମହେଶ୍ଵର ॥ ୧,୧୯୦.
ବିଭୀତକ, ପିପ୍ପଲୀ ଓ ସୈନ୍ଧବ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, କାଞ୍ଜି ସହିତ ଖାଇଲେ, ମହେଶ୍ୱର, ସ୍ୱର ଭଙ୍ଗ ଦୂର ହୁଏ।
ଚୂର୍ଣମାମଲକଂ ସେଵ୍ଯଂ ପୀତଂ ଗଵ୍ଯପଯୋଽନ୍ଵିତମ୍ । ମନଃ ଶିଲା ବଲାମୂଲଂ କୋଲପଣ ଚ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁଃ ॥ ୧,୧୯୦.
ଆମଳକ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଦୁଧ ସହିତ ଖାଇଲେ, ମନ:ଶିଳା, ବଳା ମୂଳ, କୋଲପଣ ଓ ଗୁଗୁଲୁ ସହିତ ଉପକୃତ ହୁଏ।
ଜାତିପତ୍ରଂ କୋଲପତ୍ରଂ ତଥା ଚୈଵ ମନଃ ଶିଲା । ଏଭିଶ୍ଚୈଵ କୃତା ଵର୍ତିର୍ବଦର୍ଯଗ୍ନୌ ମହେଶ୍ଵର । ଧୂମପାନଂ କାସହରଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୧,୧୯୦.
ଜାତି ଓ କୋଲ ଗଛର ପତ୍ର, ମନ:ଶିଳା ସହିତ ମିଶାଇ ବଦରୀ ଅଗ୍ନିରେ ବର୍ତି ତିଆରି କରି ଧୂମପାନ କଲେ, ମହେଶ୍ୱର, କାଶ ରୋଗ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୂର ହୁଏ।
ତ୍ରିଫଲାପିପ୍ପଲୀଚୂର୍ଣଂ ଭକ୍ଷିତଂ ମଧୁନାଯୁତମ୍ । ଭୋଜନାଦୌ ହି ସମଧୁ ପିପାସାଜ୍ଵ(ତ୍ଵ)ରିତଂ ହରେତ୍ ॥ ୧,୧୯୦.
ତ୍ରିଫଳା ଓ ପିପ୍ପଲୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ସହିତ ଖାଇଲେ, ଭୋଜନ ପୂର୍ବରୁ, ପିପାସା ଓ ଜ୍ୱର ଦୂର ହୁଏ।
ବିଲ୍ଵମୂଲଞ୍ଚ ସମଧୁଗୁଡୂଚୀକ୍ଵଥିତଂ ଜଲମ୍ । ପୀତଂ ହରେଚ୍ଚ ତ୍ରିଵଧଂ ଛର୍ଦିଂ ନୈଵାତ୍ରସଂଶଯଃ । ପୀତା ଦୂର୍ଵା ଛର୍ଦିନୁତ୍ସ୍ଯାତ୍ପିଷ୍ଟାତଣ୍ଡୁଲଵାରିଣା ॥ ୧,୧୯୦.
ବିଳ୍ବ ମୂଳ, ମଧୁ ଓ ଗୁଡୁଚୀ ସହିତ ଜଳରେ ରନ୍ଧି ଖାଇଲେ ତିନି ପ୍ରକାର ଚର୍ଦ୍ଦି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୂର ହୁଏ; ଦୂର୍ବାକୁ ଚାଉଳ ଜଳ ସହିତ ପିସି ଖାଇଲେ ଚର୍ଦ୍ଦି ଦୂର ହୁଏ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୯୧ ହରିରୁଵାଚ । ପୁନର୍ନଵାଯା ମୂଲଞ୍ଚ ଶ୍ଵେତଂ ପୁଷ୍ଯେ ସମାହୃତମ୍ । ଵାରି ପୀତଂ ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵ ଭଵନେଷୁ ନ ପନ୍ନଗାଃ ॥ ୧,୧୯୧.
ହରି କହିଲେ: ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଧଳା ପୁନର୍ନବା ମୂଳ ନେଇ ତାହାର ଜଳ ପିଇଲେ, ଘରରେ ସାପ ଆସିବ ନାହିଁ।
ତାର୍କ୍ଷ୍ଯମୂର୍ତିଂ ଵହେଦ୍ଯୋ ଵୈ ଭଲ୍ଲୂକଦନ୍ତନିର୍ମିତାମ୍ । ସ ପନ୍ନଗୈର୍ନ ଦୃଶ୍ଯେତ ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ଵୃଷଧ୍ଵଜ ॥ ୧,୧୯୧.
ଯଦି ଭଲୁଆ ଦାନ୍ତରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟଙ୍କର ମୂର୍ତି ଧରାଯାଏ, ତେବେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବ ଯେତେଦିନ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେ ସାପଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବେ।
ପିବେଚ୍ଛଲ୍ମଲିମୂଲଂ ଯଃ ପୁଷ୍ଯର୍କ୍ଷେ ରୁଦ୍ର ଵାରିଣା । ତସ୍ମିନ୍ନପାସ୍ତଦଶନା ନାଗାଃ ସ୍ଯୁର୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୧୯୧.
ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଯେଉଁଠି ଶାଲମଲି ଗଛର ମୂଳ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜିତ ଜଳ ସହିତ ପିଉଛନ୍ତି, ସେ ସାପ କାଟିବାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପୁଷ୍ଯେ ଲଜ୍ଜାଲୁକାମୂଲେ ହସ୍ତବଦ୍ଧେ ତୁ ପନ୍ନଗାନ୍ । ଗୃହ୍ଣୀଯାଲ୍ଲେପତୋ ଵାପି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୧,୧୯୧.
ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଲଜ୍ଜାଲୁକା ଗଛର ମୂଳ ହାତରେ ବାନ୍ଧିଲେ କିମ୍ବା ଲେପ ଲଗାଇଲେ, ନିର୍ଭୟରେ ସାପକୁ ଧରିପାରିବେ।
ପୁଷ୍ଯେଶ୍ଵେତାର୍କମୂଲନ୍ତୁ ପୀତଂ ଶୀତେନ ଵାରିଣା । ନଶ୍ଯେତୁ ଦଂଶକଵିଷଂ କରଵୀରାଦିଜଂ ଵିଷମ୍ ॥ ୧,୧୯୧.
ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଏତାର୍କ ଗଛର ମୂଳ ଢିଁଠା ଜଳ ସହିତ ପିଲେ, ସାପ କାଟିବା ଓ କରବୀର ଗଛର ବିଷ ଦୂର ହେଇଯିବ।