ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୭୩ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ମଧୁରାଦୀନି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ରାଗହରାଣ୍ଯହମ୍ । ଶାଲିଷଷ୍ଟିକଗୋଧୃମକ୍ଷୀରଂ ଘୃତଂ ରସା ମଧ ॥ ୧,୧୭୩.
ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ମଧୁର ଓ ରାଗ ହରିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି: ଶାଳି ଚାଉଳ, ଷଷ୍ଟିକ ଚାଉଳ, ଗହୁଁ, ଦୁଧ, ଘିଅ, ରସ ଓ ମଧୁ।
ମଜ୍ଜାଶୃଙ୍ଗାଟକଯଵକଶେର୍ଵିଵାରୁଗୀକ୍ଷୁରମ୍ । ଗମ୍ଭଗୀ ପୌଷ୍କରଂ ବୀଜଂ ଦ୍ରାକ୍ଷା ଖର୍ଜୂରକଂ ବଲା ॥ ୧,୧୭୩.
ମଜ୍ଜା, ଶୃଙ୍ଗାଟକ, ଯବ, ଉରୁଗୀ, କ୍ଷୁର, ଗମ୍ଭାରୀ, ପୌଷ୍କର ବୀଜ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଖଜୁରି ଓ ବଳା ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସନ୍ତି।
ନାରିକଲେକ୍ଷ୍ଵାତ୍ମଣୁପ୍ତା ଵିଦାରୀ ଚ ପ୍ରିଯାଲକମ୍ । ମଧୁକଂ ତାଲକଷ୍ମାଣ୍ଡଂ ମୁଖ୍ଯୋଽଯଂ ମଧୁରୋ ଗଣଃ ॥ ୧,୧୭୩.
ନାଡିଆ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଆତ୍ମନୁପ୍ତ, ବିଦାରୀ, ପିୟାଳ, ମୁଳଠି, ତାଳ ଫଳ ଓ କୁମ୍ହଡ଼ା—ଏହାମାନେ ମୁଖ୍ୟ ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟ।
ମୂର୍ଛାଦାହପ୍ରଶମନଃ ପଡିନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରସାଦନଃ । କୃମିକୃତ୍କଫକୃଚ୍ଚୈଵ ଏକୋଽତ୍ଯର୍ଥ ନିପେଵିତଃ ॥ ୧,୧୭୩.
ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟମାନେ ମୂର୍ଛା ଓ ଦାହକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, କ୍ରିମି ଓ କଫ ବଢ଼ାନ୍ତି, ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ନେଲେ କ୍ଷତି କରନ୍ତି।
ଶ୍ଵାସକାସାମ୍ଯମାଧୁର୍ଯସ୍ଵରଘାତାର୍ଵୁଦାନି ଚ । ଗଲଗଣ୍ଡଶ୍ଲୀପଦାନି ଗୁଡଲେପାଦି କାରଯେତ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
ଶ୍ୱାସ, କାଶ, ମଧୁମେହ, କଣ୍ଠ ଦୁର୍ବଳତା, ଗଠି, ଗଳ ଫୁଲା, ଶ୍ଳୀପଦ ଆଦି ରୋଗରେ ଗୁଡ଼ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଦ୍ରବ୍ୟର ଲେପ ଲଗାଯିବା ଉଚିତ।
ଦାଡିମାମଲକାମ୍ରଂ ଚ କପିତ୍ଥକରମର୍ଦକୌ । ମାତୁଲୁଙ୍ଗାମ୍ରାତକଂ ଚ ବଦରଂ ତିନ୍ତଡୀଫଲମ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
ଦାଡିମ୍ବ, ଆମଳକୀ, ଆମ୍ବ, କପିଥ, କରମର୍ଦ, ମାତୁଳୁଙ୍ଗ, ଆମ୍ରାତକ, ବଦରା ଓ ଟେଁଟୁଳି ଫଳ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଦଧି ତକ୍ରଂ କାଞ୍ଜିକଂ ଚ ଲକୁଚଂ ଚାମ୍ଲଵେ ତସମ୍ । ଅମ୍ଲୋ ଲୋଣଃ ଶୁଣ୍ଠୀଯୁକ୍ତୋ ଜାରଣଃ ପାଚନୋ ରସଃ ॥ ୧,୧୭୩.
ଦହି, ତକ୍ର, ଖଟା ଚାଉଳର ଝୁରା, ଲକୁଚ ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖଟା ଜିନିଷ—ଏହି ଖଟା ସ୍ବାଦ, ଲୁଣ ଓ ଅଦା ମିଶିଲେ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପଚାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ।
କ୍ଲେଦନୋ ଵାତକୃଦ୍ଧୃପ୍ଯୋ ଵିଦାହୀ ଚାନୁଲୋମନଃ । ଅମ୍ଲୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ସେଵ୍ଯମାନଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧୈ ଦନ୍ତହର୍ଷକମ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
ଖଟା ସ୍ବାଦ ଦେହକୁ ଭିଜାଇ ଦିଏ, ବାତ ବଢ଼ାଏ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଜଳନା ହେବାର କାରଣ, ଏବଂ ତଳକୁ ଚଳାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ; ଏହାକୁ ଅତିରିକ୍ତ ମାତ୍ରାରେ ଖାଇଲେ ଦାନ୍ତରେ ଝିଞ୍ଜିଣି ହୁଏ।
ଶରୀରସ୍ଯ ଚ ଶୈତିଲ୍ଯଂ ସ୍ଵରକଣ୍ଠାସ୍ଯହୃଦ୍ଦହେତ୍ । ଛିନ୍ନଭିନ୍ନଵ୍ରଣାଦୀନି ପାଚଯିତ୍ଵାଗ୍ନିଭାଵିତଃ ॥ ୧,୧୭୩.
ଏହା ଦେହକୁ ଢିଲା କରେ, କଣ୍ଠ ସ୍ୱର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଗଳା, ମୁଁହ ଓ ହୃଦୟର ଅସୁବିଧା ହୁଏ; ଚୋଟ ଓ ଘାଉ ପକାଇ ପରେ ଜଳନା ଦିଏ।
ଲଵଣାନି ଯଵକ୍ଷାରସର୍ଜିକାଦିଶ୍ଚ ଲାଵଣଃ । ଶୋଧନଃ ପାଚନଃ କ୍ଲେଦୀ ଵିଶ୍ଲେଷସର୍ପଣାଦିକୃତ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
ଲୁଣ, ଯବକ୍ଷାର, ସର୍ଜିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୁଣ—ଏହି ଲୁଣିଆ ସ୍ବାଦ ଶୋଧନ କରେ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରେ, ଦେହକୁ ଭିଜାଇ ଦିଏ, ଏବଂ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରି ଛିଟାଇ ଦିଏ।
ମାର୍ଗରୋଧୀ ମାର୍ଦଵକୃତ୍ସ ଏକଃ ପରିଷେଵିତଃ । ଗାତ୍ରକଣ୍ଡୂକୋଷ୍ଠଶୋଥଵୈଵର୍ଣ୍ଯଂ ଜନଯେଦ୍ରସଃ । ରକ୍ତଵାତଂ ପିତ୍ତରକ୍ତଂ ପୁଂସ୍ତ୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯରୁଜାଦିକମ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
ଏହାକୁ ଏକାକି ଖାଇଲେ ଶରୀରର ରସପଥ ବନ୍ଦ କରେ ଓ ନରମ କରେ; ଗା ଚୁଲୁକି, ପେଟ ଫୁଲିବା, ଚର୍ମ ରଙ୍ଗ ହେବାର ଅସୁବିଧା, ରକ୍ତ ଓ ବାତ ଦୋଷ, ପିତ୍ତ ଓ ରକ୍ତ ଦୋଷ, ପୁରୁଷତ୍ୱ ହ୍ରାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରୋଗ ହୁଏ।
ଵ୍ଯୋଷଶିଗ୍ରୂମୂଲକଂ ଦେଵଦାରୁ ଚ କୁଷ୍ଠକମ୍ । ଲଶୁନଂ ଵଲ୍ଗୁଜୀ ଫଲଂ ମୁସ୍ତାଗୁଗ୍ଗୁଲୁଲାଙ୍ଗଲୀ ॥ ୧,୧୭୩.
ପିପ୍ପଳୀ, ଶିଗ୍ରୁ ମୂଳ, ଦେବଦାରୁ, କୁଷ୍ଠ, ରସୁଣ, ବଲ୍ଗୁଜୀ ଫଳ, ମୁସ୍ତା, ଗୁଗୁଳୁ ଓ ଲାଙ୍ଗଳୀ—
କଟୁକୋ ଦୀପନଃ ଶୋଧୀ କୁଷ୍ଠକଣ୍ଡୂକଫାନ୍ତକୃତ୍ । ସ୍ଥୌଲ୍ଯାଲସ୍ଯକ୍ରିମିହରଃ ଶୁକ୍ରମେଦୋଵିରୋଧନଃ । ଏକୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ସେଵ୍ଯମାନଃ ଭ୍ରମଦାହାଦିକୃଦ୍ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
ତିକ୍ତ ସ୍ବାଦ ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରେ, ଶୋଧନ କରେ, କୁଷ୍ଠ ଚର୍ମ ରୋଗ, ଚୁଲୁକି ଓ କଫ ଦୂର କରେ; ମୋଟାପା, ଆଳସ୍ୟ ଓ କୀଟ ଦୂର କରେ, ଶୁକ୍ର ଓ ଚର୍ବି ସହ ବିରୋଧ କରେ; ଅତିରିକ୍ତ ମାତ୍ରାରେ ନିଅଲେ ଘୁର୍ଣ୍ଣି, ଜଳନା ଓ ଏହା ପରି ଅସୁବିଧା ହୁଏ।
କୃତମାଲଃ କୀରାଣି ହରିଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରଯଵାସ୍ତଥା । ସ୍ଵାଦୁକଣ୍ଟକଵେତ୍ରାଣି ବୃହତୀଦ୍ଵଯଶଙ୍ଖିନୀ ॥ ୧,୧୭୩.
କୃତମାଳ, କୀରାଣୀ, ହଳଦୀ, ଯବ, ମିଠା କାଂଟା, ବେତ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୃହତୀ ଓ ଶଂଖିନୀ—
ଗୁଡୂଚୀ ଚଦ୍ରଵନ୍ତୀ ଚ ତ୍ରିଵୃନ୍ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣ୍ଯପି । କାରଵେଲ୍ଲକଵାର୍ତାକୁକରଵୀରକଵାସକାଃ ॥ ୧,୧୭୩.
ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ଦ୍ରବନ୍ତୀ, ତ୍ରିବୃତ, ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣୀ, କାରବେଲ୍ଲା, ବେଗୁନ, କରବୀର ଓ ବାସକ—
ରୋହିଣୀ ଶଙ୍ଖଚୂର୍ଣଂ ଚ କର୍କୋଟୋ ଵୈ ଜଯନ୍ତିକା । ଜାତୀଵାରୁଣକଂ ନିମ୍ବୋ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀ ପୁନର୍ନଵା ॥ ୧,୧୭୩.
ରୋହିଣୀ, ଶଂଖ ଚୂର୍ଣ୍ଣ, କର୍କଟ, ଜୟନ୍ତିକା, ଜାତୀ, ବାରୁଣକ, ନିମ୍ବୁ, ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଓ ପୁନର୍ନଭା—
ତିକ୍ତୋ ରସଶ୍ଛେଦନଃ ସ୍ଯାଦ୍ରୋଚନୀ ଦୀପନସ୍ତଥା । ଶୋଧନୋ ଜ୍ଵରତୃଷ୍ଣାଘ୍ନୋ ମୂର୍ଛାକଣ୍ଠାର୍ତିକାଦିଜିତ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
ତିକ୍ତ ସ୍ବାଦ ରସ କଟାଇ ଦିଏ, ଶୋଧନ କରେ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରେ; ଏହା ଶୋଧନ କରେ, ଜ୍ୱର ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଦୂର କରେ, ମୂର୍ଛା, କଣ୍ଠ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଏହା ପରି ରୋଗ ଜିତିଥାଏ।
ଵିଣ୍ମୂତ୍ରକ୍ଲେଦସଂଶୋଷୋ ହ୍ଯତ୍ଯର୍ଥଂ ସ ଚ ସେଵିତଃ । ହନୁସ୍ତମ୍ଭାକ୍ଷେପକାର୍ତିଶିରଃ ଶୂଲବ୍ରଣାଦିକୃତ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
ଏହାକୁ ଅତିରିକ୍ତ ମାତ୍ରାରେ ନିଅଲେ ମଳ ଓ ପେଶାବ ଶୁଖାଇ ଦିଏ; ହନୁ ଜଡା, ଆକ୍ସେପ, ବେଦନା, ମୁଣ୍ଡ ବେଥା ଓ ଘାଉ ହୁଏ।
ତ୍ରିଫଲାସଲ୍ଲକୀଜମ୍ବୁ ଆମ୍ରାତକଵଚାଦିକମ୍ । ତିନ୍ଦୁକଂ ଵକୁଲଂ ଶାଲଂ ପାଲଙ୍କୀମୁଦ୍ଗଚିଲ୍ଲକମ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
ତ୍ରିଫଳା, ସଲ୍ଲକୀ, ଜାମୁ, ଆମ୍ରାତକ, ବଚା, ଟିଣ୍ଡୁକ, ବକୁଳ, ସାଳ, ପାଳଙ୍କୀ, ମୁଗ ଓ ଚିଲ୍ଲକ—
କଷାଯୋ ଗ୍ରାହକୋ ରୋପୀ ସ୍ତମ୍ଭନକ୍ଲେଦଶୋଷଣଃ । ଏକୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ସେଵ୍ଯମାନୋ ହୃଦଯେ ଚାଥ ପୀଡକଃ । ମୁଖଶୋଷଜ୍ଵରାଧ୍ମାନମନ୍ଯାସ୍ତମ୍ଭାଦିକାରକଃ ॥ ୧,୧୭୩.
କଷାୟ ସ୍ବାଦ ଶୋଷଣ କରେ, ଘାଉ ଭଲ କରେ, ବାନ୍ଧି ଦିଏ, ଓ ଭିଜା ଶୁଖାଇ ଦିଏ; ଏହାକୁ ଏକାକି ଅଧିକ ମାତ୍ରାରେ ନିଅଲେ ହୃଦୟରେ ବେଦନା, ମୁଁହ ଶୁଖିଯିବା, ଜ୍ୱର, ପେଟ ଫୁଲିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଡା ହୁଏ।
ହରିଦ୍ରାକୁଷ୍ଠଲଵଣଂ ମେଷଶୃଙ୍ଗିବଲାଦ୍ଵଯମ୍ । କଚ୍ଛୁରା ସଲ୍ଲକୀ ପାଠା ପୁନର୍ନଵା ଶତାଵରୀ ॥ ୧,୧୭୩.
ହଳଦୀ, କୁଷ୍ଠ, ଲବଣ, ମେଷଶୃଙ୍ଗୀ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବଳା, କଚ୍ଛୁରା, ସଲ୍ଲକୀ, ପାଠା, ପୁନର୍ନଭା ଓ ଶତାବରୀ—
ଅଗ୍ନି ମନ୍ଥୋ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡୀ ଶ୍ଵଦଂଷ୍ଟ୍ରୈରଣ୍ଡକେ ତଥା । ଯଵକୋଲକୁଲତ୍ଥାଦିକର୍ଷାଶୀ ଦଶମୂଲକମ୍ । ପୃଥକ୍ସମସ୍ତୋ ଵାତାତୋର୍ବହୁପିତ୍ତହରସ୍ତଥା ॥ ୧,୧୭୩.
ଅଗ୍ନିମନ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡୀ, ଶ୍ୱଦଂଷ୍ଟ୍ରା, ଏରଣ୍ଡ, ଯବ, କୋଳ, କୁଳଥ, କର୍ଷାଶୀ, ଦଶମୂଳ—ଏହାଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାକି କିମ୍ବା ସମସ୍ତେ ମିଶି ନିଅଲେ ବାତ ଓ ବହୁ ପିତ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରେ।
ଶତାଵରୀ ଵିଦାରୀ ଚ ବାଲକୋଶୀରଚନ୍ଦନମ୍ । ଦୂର୍ଵା ଵଟଃ ପିପ୍ପଲୀ ଚ ବଦରୀ ସଲ୍ଲକୀ ତଥା ॥ ୧,୧୭୩.
ଶତାବରୀ, ବିଦାରୀ, ବାଲକ, ଶୀର, ଚନ୍ଦନ, ଦୂର୍ବା, ବଟ, ପିପ୍ପଳୀ, ବଦରୀ ଓ ସଲ୍ଲକୀ—
କଦଲୀ ଚୋତ୍ପଲଂ ପଦ୍ମମୁଦୁମ୍ବରପଟୋଲକନ୍ । ଅଥ ଶ୍ଲେଷ୍ମହରୋ ଵର୍ଗୋ ହରିଦ୍ରାଗୁଡକୁଷ୍ଠକମ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
କଦଳୀ, ଉତ୍ପଳ, ପଦ୍ମ, ଉଦୁମ୍ବର, ପଟୋଳ ଏବଂ ପରେ ଯେଉଁ ଦଳ କଫ ଦୂର କରେ: ହଳଦୀ, ଗୁଡ଼ ଓ କୁଷ୍ଠ।
ଶତପୁଷ୍ପୀ ଚ ଜାତୀ ଚ ଵ୍ଯୋଷାରଗ୍ଵଧଲାଙ୍ଗଲୀ । ସର୍ପିସ୍ତୈଲଵସାମଜ୍ଜାଃ ସ୍ନେହେଷୁ ପ୍ରଵରଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
ଶତପୁଷ୍ପୀ, ଯାତୀ, ବ୍ୟୋଷ, ଅରଗ୍ବଧ, ଲାଙ୍ଗଳୀ, ଘିଅ, ତେଲ, ପଶୁ ଚର୍ବି ଏବଂ ମଜ୍ଜା—ଏହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ନେହ ଦ୍ରବ୍ୟ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ତଥା ଧୀସ୍ମୃତିମେଧାଗ୍ନିକାଙ୍କ୍ଷିଣାଂ ଶସ୍ଯତେ ଘୃତମ୍ । କେଵଲଂ ପୈତ୍ତିକେ ସର୍ପିର୍ଵାତିକେ ଲଵଣାନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୧,୧୭୩.
ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧି, ସ୍ମୃତି, ଧାରଣା ଏବଂ ଜଠରାଗ୍ନି ବୃଦ୍ଧି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଘିଅ ଉପଯୁକ୍ତ। ପିତ୍ତ ଅଧିକ ଥିଲେ କେବଳ ଘିଅ ଦେବା ଉଚିତ, ବାତ ଅଧିକ ଥିଲେ ଲୁଣ ମିଶାଇ ଘିଅ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦେଯଂ ବହୁକଫେ ଵାପି ଵ୍ଯୋଷକ୍ଷାରସମାଯୁତମ୍ । ଗ୍ରନ୍ଥିନାଡୀକୃମିସ୍ଲେଷ୍ମମେଦୋମାରୁତରୋଗିଷୁ ॥ ୧,୧୭୩.
ଯେଉଁମାନେ ଅଧିକ କଫ ଥିବା, ସେମାନେ ପାଇଁ ବ୍ୟୋଷ ଏବଂ ଖାର ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଶାଇ ଘିଅ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଉପାୟ ଗଠି, ନାଳୀ, କୀଟ, କଫ, ଚର୍ବି ଓ ବାତ ଜନିତ ରୋଗରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁଛି।
ତୈଲଂ ଲାଘଵଦାର୍ଢ୍ଯାଯ କ୍ରୂରକୋଷ୍ଠେଷୁ ଦେହିଷୁ । ଵାତାତପାମ୍ବୁଭାରସ୍ତ୍ରୀଵ୍ଯାଯାମକ୍ଷୀଣଧାତୁଷୁ ॥ ୧,୧୭୩.
ଯେଉଁମାନେ ଦେହରେ ହାଲୁକାପଣି ଓ ଦୃଢତା ଚାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦେହରେ କଠିନତା ଅଛି, ବା ବାତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ପାଣି, ଭାର, ନାରୀ ସମ୍ପର୍କ କିମ୍ବା ଅତିରିକ୍ତ ବ୍ୟାୟାମ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ତେଲ ଦେବା ଉଚିତ।
ରୂକ୍ଷକ୍ଲେଶକ୍ଷଯାତ୍ଯାଗ୍ନିଵାତା ଵୃତପଥେଷୁ । ଅଥ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଶିରାଜାଲଂ ଯୋନିକର୍ମ ଶିରୋରୁଜି (ଜମ୍ ) ॥ ୧,୧୭୩.
ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଷ୍କତା, କଷ୍ଟ, ଶରୀର କ୍ଷୟ, ଅତି ଜଠରାଗ୍ନି, ବାତ ଦ୍ୱାରା ନାଳୀ ଅବରୋଧ ହୋଇଛି, ସେଠାରେ ଶିରା ଜାଳକୁ ଦାହ କରିବା ପରେ ଯୋନି ଚିକିତ୍ସା କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା ପାଇଁ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ।
ଉତ୍ତମସ୍ଯ ପଲଂ ମାତ୍ରା ତ୍ରିଭିଶ୍ଚାକ୍ଷୈଶ୍ଚ ମଧ୍ଯମେ । ଜଘନ୍ଯସ୍ଯ ପଲାର୍ଧେନ ସ୍ନେହକ୍ଵାଥୌଷଧେଷୁ ଚ ॥ ୧,୧୭୩.
ଉତ୍ତମ ପ୍ରକୃତି ଲୋକ ପାଇଁ ମାପ ହେଉଛି ଏକ ପଳା, ମଧ୍ୟମ ପାଇଁ ତିନି ଅକ୍ଷ, ଏବଂ ନିମ୍ନ ପ୍ରକୃତି ପାଇଁ ଅର୍ଧ ପଳା—ଏହି ମାପରେ ସ୍ନେହ ଓ କ୍ୱାଥ ଔଷଧ ଦିଆଯିବ।