ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ପୀତାଶ୍ଵଗନ୍ଧା ପଯସା ଘୃତେନାଶେପରୋଗନୁତ୍ । ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣ୍ଯାଃ ସ୍ଵରସୋ ଵିଦାର୍ଯାଶ୍ଚାମୃତୋପମଃ ॥ ୧,୧୭୨.

ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ଦୁଧ ଓ ଘଉଁ ସହିତ ପିଇଲେ ଶୁକ୍ର ରୋଗ ଭଲ ହୁଏ। ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣ୍ଣୀ ଓ ବିଦାରୀର ତରଳ ରସ ଅମୃତ ସମାନ।

ତିଲଧାତ୍ରୀଭୃଙ୍ଗରାଜୌ ଜଗ୍ଧ୍ଵା ଵର୍ଷଶତୀ ଭଵେତ୍ । ତ୍ରିକଟୁ ତ୍ରିଫଲା ଵହ୍ନିର୍ଗୁଡୂଚୀ ଚ ଶତାଵରୀ ॥ ୧,୧୭୨.

ତିଳ, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଖାଇଲେ ଶତବର୍ଷ ଆୟୁ ମିଳେ। ତିନି ମିଶ୍ରଣ ମସଲା, ତ୍ରିଫଳା, ଅଗ୍ନି, ଗୁଡ଼ୁଚୀ ଓ ଶତାବରୀ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ।

ଵିଡଙ୍ଗଲୋହଚୂର୍ଣଂ ତୁ ମଧୁନା ସହ ରୋଗନୁତ୍ । ତ୍ରିଫଲା ଚ କଣା ଶୁଣ୍ଠୀ ଗୁଡୂଚୀ ଚ ଶତାଵରୀ ॥ ୧,୧୭୨.

ବିଡ଼ଙ୍ଗ ଓ ଲୋହ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ସହିତ ନେଲେ ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ତ୍ରିଫଳା, କଣା, ଶୁଖିଲା ଶୁଂଠି, ଗୁଡ଼ୁଚୀ ଓ ଶତାବରୀ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।

ଵିଡଙ୍ଗଭୃଙ୍ଗରାଜାଦି ଭାଵିତଂ ସର୍ଵରୋଗନୁତ୍ । ଚୂର୍ଣଂ ଵିଦାର୍ଯା ମଧ୍ଵାଜ୍ଯଂ ଲୀଢ୍ଵା ଦଶ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.

ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ଓ ଘଉଁ ସହିତ ଚାଟିଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହା ଖାଇଲେ ପୁରୁଷ ଦଶ ଜଣ ନାରୀ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କରିପାରିବ।

ଘୃତଂ ଶତାଵରୀକଲ୍କୈଃ କ୍ଷୀରୈର୍ଦଶଗୁଣୈଃ ପଚେତ୍ । ଶର୍କରାପିପ୍ପଲୀକ୍ଷୌଦ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଵା ଜାରକଂ ଵିଦୁଃ ॥ ୧,୧୭୨.

ଶତାବରୀ ଚୁଣା ଦସଗୁଣ ଦୁଧ ସହିତ ଘଉଁରେ ରାନ୍ଧି, ଚିନି, ପିପ୍ପଳୀ ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ଯାହା ତିଆରି ହୁଏ, ତାକୁ ଜାରକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରତିମର୍ଷୋଽଵପୀଡଶ୍ଚ ନସ୍ଯଂ ପ୍ରଵପନଂ ତଥା । ଶିରୋଵିରେଚନଂ ଚେତି ପଞ୍ଚକର୍ମ ଚ କଥ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୭୨.

ପ୍ରତିମର୍ଷ, ଅବପୀଡ଼, ନସ୍ୟ, ପ୍ରବପନ ଓ ଶିରୋବିରେଚନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପଞ୍ଚକର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ମାସୈର୍ଦ୍ଵିସଂଖ୍ଯୈର୍ମାଘାଦ୍ଯୈଃ କ୍ରମାତ୍ଷଡୃତଵଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଅଗ୍ନିସେଵାମଧୁକ୍ଷୀରଵିକୃତୀଃ ପରିପେଵଯେତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.

ମାଘ ଆଦି ଛଅ ଋତୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇ ମାସ ହୋଇ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି, ଦୁଧ ଓ ଛେନା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଖି ଚାଲିବା ଉଚିତ।

ସ୍ତ୍ରୀଯୁକ୍ତଃ ଶିଶିରେ ତଦ୍ଵଦ୍ଵସନ୍ତେ ନ ଦିଵା ସ୍ଵପେତ୍ । ତ୍ଯଜେଦ୍ଵର୍ଷାସୁ ସ୍ଵପ୍ନାଦୀଞ୍ଛରଦିନ୍ଦୋଶ୍ଚ ରଶ୍ମଯଃ ॥ ୧,୧୭୨.

ଶୀତକାଳରେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଶୋଇବା ଉଚିତ, ବସନ୍ତକାଳରେ ଦିନେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବର୍ଷାକାଳରେ ଶୋଇବା ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଆଦତକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଶରତ୍କାଳର ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କିରଣକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ପଥ୍ଯାନି ଶାଲଯୋ ମୁଦ୍ରା ଵର୍ଷାମ୍ଭଃ କ୍ଵଥିତଂ ପଯଃ । ନିମ୍ଵାତସୀକୁସୁମ୍ଭାନାଂ ଶିଗ୍ରୁସର୍ଷପଯୋସ୍ତଥା ॥ ୧,୧୭୨.

ପାଥ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଚାଉଳ, ମୁଦ୍ରା ଡାଲ, ବର୍ଷାର ପାଣି, ଉବା ଦୁଧ, ଏବଂ ନିମ୍ବ, ଆତସୀ, କୁସୁମ୍ଭ, ଶିଗ୍ରୁ ଓ ସୋରିଷ।

ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀମୂଲକାନାଂ ତୈଲାନି ଚ ହରନ୍ତି ହି । କୃମିକୁଷ୍ଠପ୍ରମେହାଂଶ୍ଚ ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମଶିରୋରୁଜଃ ॥ ୧,୧୭୨.

ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଳର ତେଲ କ୍ରିମି, ଚର୍ମରୋଗ, ପ୍ରମେହ ଏବଂ ବାତ, କଫ, ମୁଣ୍ଡର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଦୂର କରେ।

ଦାଡିମାମଲକୀକୋଲକରମର୍ଦ୍ପିଯାଲକମ୍ । ଜମ୍ବୀରଂ ନାଗଗ୍ଗଂ ଚ ଆମ୍ରାତକକପିନ୍ଥକମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.

ଦାଡିମ୍ବ, ଆମଳକୀ, କୋଳ, କରମର୍ଦ, ପିୟାଳ, ଜମ୍ବିର, ନାଗଙ୍ଗ, ଆମ୍ରାତକ ଓ କପିଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ପିତ୍ତଲାନ୍ଯନିଲଘ୍ନାନି କଫୋତ୍କ୍ଲେଶକରାଣିଚ । ଜଲଂ ଜୀମୂତକେକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଟଜାକୃତବନ୍ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.

ଏହି ଫଳଗୁଡ଼ିକ ପିତ୍ତକୁ ଶାନ୍ତ କରେ ଓ ବାତକୁ ଦମନ କରେ, କିନ୍ତୁ କଫକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ। ଜୀମୂତକ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ କୁଟଜ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାଣି ବନ୍ଧା ଦେଇଥାଏ।

ଧାମାର୍ଗଵଶ୍ଚ ସଂଯୋଜ୍ଯାଃ ସର୍ଵଥା ଵମନେଷ୍ଵମୀ । ପୂର୍ଵାହ୍ନେ ଵମନାଯେତେ ମଦନେନ୍ଦ୍ରଯଵୀ ଵଚା ॥ ୧,୧୭୨.

ଧାମାର୍ଗବ ଓ ଅର୍କକୁ ସବୁବେଳେ ବମନ ପାଇଁ ମିଶାଇବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବାହ୍ନେ ବମନ କରିବାକୁ ମଦନ, ଇନ୍ଦ୍ରୟବୀ ଓ ବଚା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।

ମୃଦୁକୋଷ୍ଟଶ୍ଚ ପିତ୍ତେନ ଖରୋ ଵାତକଫାଶ୍ରଯାତ୍ । ମଧ୍ଯମଃ ସମଦୋଷେ ସ୍ଯାତ୍ତ୍ରିଵୃତ୍ତିତେ ଵିରେଚନମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.

ଯାହାର ପେଟ ମୃଦୁ, ସେ ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ; ଯାହାର ପେଟ କଠିନ, ସେ ବାତ ଓ କଫ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ; ଯାହାର ଦୋଷ ମଧ୍ୟମ, ସେ ତିବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିରେଚନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।

ଶର୍କରାମଧୁସଂଯୁକ୍ତଂ ସୈନ୍ଧଵଂ ନଗରଂ ତ୍ରିଵୃତ୍ । ହରୀତକୀଵିହଙ୍ଗାନି ଗୋମୂତ୍ରେଣ ଵିରେଚନମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.

ଚିନି ଓ ମଧୁ ମିଶିତ ତିବୃତ୍, ସୈନ୍ଧବ ଲୁଣ, ନଗର, ହରୀତକୀ ଓ ବିହଙ୍ଗା, ଗାଈର ମୁତ୍ର ସହିତ ଦେଲେ ବିରେଚନ ହୁଏ।

ଏରଣ୍ଡତୈଲଂ ତ୍ରିଫଲାକ୍ଵାଥଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତଥା । ଵାତୋଲ୍ବଣେଷୁ ଦୋଷେଷୁ ଭୋଜଯିତ୍ଵାଥ ଵାମଯେତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.

ଏରଣ୍ଡ ତେଲ ଓ ତ୍ରିଫଳା କ୍ୱାଥ, ଦୁଇ ଗୁଣା ପରିମାଣରେ, ବାତ ଅଧିକ ରୋଗରେ ଖାଇବା ପରେ ବମି କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଵଂଶାଦିନେତ୍ରଂ କୁର୍ଵୀତ ପଡଷ୍ଟଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍ । କର୍କନ୍ଧୃଫଲଵଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ଵସ୍ତିରୁତ୍ତାନଶାଯିନେ ॥ ୧,୧୭୨.

ବାଁଶ ଦ୍ୱାରା ଏକ ନଳି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଆଠ କିମ୍ବା ବାର ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଓ କର୍କନ୍ଧୁ ଫଳ ଭଳି ଛିଦ୍ର ଥାଏ, ଏହା ଉପରେ ଶୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବସ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ।

ନିରୂହଦାନେଽପି ଵିଧିରଯମେଵମୁଦୀରିତଃ । ଅର୍ଧତ୍ରିପଟ୍ପଲେ ମାତ୍ରା ଲଘୁମଧ୍ଯୋତ୍ତମଃ କ୍ରମାତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.

ନିରୁହ ବସ୍ତି ଦେବାର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ମାପ ହେଉଛି ଅର୍ଧ, ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଳା, ଯାହାକୁ ହଳୁକା, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ବିଭାଜିତ କରାଯାଏ।

ପଥ୍ଯାକ୍ଷଵାତ୍ର୍ଯୋକଦ୍ଵିଚତୁର୍ଭାଗ ରୁଗର୍ଦନାଃ । ଶତଵର୍ଯସୃତାଭୃଙ୍ଗସିନ୍ଧୁଵାରାଦିଭାଵିତାଃ ॥ ୧,୧୭୨.

ପାଥ୍ୟ ଅକ୍ଷବାତ୍ରୀକୁ ଏକ, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଚାରି ଭାଗରେ ନେଇ, ରୁଗର୍ଦନ, ଶତାବରୀ, ସୃତା, ଭୃଙ୍ଗ, ସିନ୍ଧୁବାର ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ମିଶାଯାଏ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୭୩ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ମଧୁରାଦୀନି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ରାଗହରାଣ୍ଯହମ୍ । ଶାଲିଷଷ୍ଟିକଗୋଧୃମକ୍ଷୀରଂ ଘୃତଂ ରସା ମଧ ॥ ୧,୧୭୩.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ମଧୁର ଓ ରାଗ ହରିବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି: ଶାଳି ଚାଉଳ, ଷଷ୍ଟିକ ଚାଉଳ, ଗହୁଁ, ଦୁଧ, ଘିଅ, ରସ ଓ ମଧୁ।

ମଜ୍ଜାଶୃଙ୍ଗାଟକଯଵକଶେର୍ଵିଵାରୁଗୀକ୍ଷୁରମ୍ । ଗମ୍ଭଗୀ ପୌଷ୍କରଂ ବୀଜଂ ଦ୍ରାକ୍ଷା ଖର୍ଜୂରକଂ ବଲା ॥ ୧,୧୭୩.

ମଜ୍ଜା, ଶୃଙ୍ଗାଟକ, ଯବ, ଉରୁଗୀ, କ୍ଷୁର, ଗମ୍ଭାରୀ, ପୌଷ୍କର ବୀଜ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ଖଜୁରି ଓ ବଳା ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସନ୍ତି।

ନାରିକଲେକ୍ଷ୍ଵାତ୍ମଣୁପ୍ତା ଵିଦାରୀ ଚ ପ୍ରିଯାଲକମ୍ । ମଧୁକଂ ତାଲକଷ୍ମାଣ୍ଡଂ ମୁଖ୍ଯୋଽଯଂ ମଧୁରୋ ଗଣଃ ॥ ୧,୧୭୩.

ନାଡିଆ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଆତ୍ମନୁପ୍ତ, ବିଦାରୀ, ପିୟାଳ, ମୁଳଠି, ତାଳ ଫଳ ଓ କୁମ୍ହଡ଼ା—ଏହାମାନେ ମୁଖ୍ୟ ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟ।

ମୂର୍ଛାଦାହପ୍ରଶମନଃ ପଡିନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରସାଦନଃ । କୃମିକୃତ୍କଫକୃଚ୍ଚୈଵ ଏକୋଽତ୍ଯର୍ଥ ନିପେଵିତଃ ॥ ୧,୧୭୩.

ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟମାନେ ମୂର୍ଛା ଓ ଦାହକୁ ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, କ୍ରିମି ଓ କଫ ବଢ଼ାନ୍ତି, ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ନେଲେ କ୍ଷତି କରନ୍ତି।

ଶ୍ଵାସକାସାମ୍ଯମାଧୁର୍ଯସ୍ଵରଘାତାର୍ଵୁଦାନି ଚ । ଗଲଗଣ୍ଡଶ୍ଲୀପଦାନି ଗୁଡଲେପାଦି କାରଯେତ୍ ॥ ୧,୧୭୩.

ଶ୍ୱାସ, କାଶ, ମଧୁମେହ, କଣ୍ଠ ଦୁର୍ବଳତା, ଗଠି, ଗଳ ଫୁଲା, ଶ୍ଳୀପଦ ଆଦି ରୋଗରେ ଗୁଡ଼ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଦ୍ରବ୍ୟର ଲେପ ଲଗାଯିବା ଉଚିତ।

ଦାଡିମାମଲକାମ୍ରଂ ଚ କପିତ୍ଥକରମର୍ଦକୌ । ମାତୁଲୁଙ୍ଗାମ୍ରାତକଂ ଚ ବଦରଂ ତିନ୍ତଡୀଫଲମ୍ ॥ ୧,୧୭୩.

ଦାଡିମ୍ବ, ଆମଳକୀ, ଆମ୍ବ, କପିଥ, କରମର୍ଦ, ମାତୁଳୁଙ୍ଗ, ଆମ୍ରାତକ, ବଦରା ଓ ଟେଁଟୁଳି ଫଳ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଦଧି ତକ୍ରଂ କାଞ୍ଜିକଂ ଚ ଲକୁଚଂ ଚାମ୍ଲଵେ ତସମ୍ । ଅମ୍ଲୋ ଲୋଣଃ ଶୁଣ୍ଠୀଯୁକ୍ତୋ ଜାରଣଃ ପାଚନୋ ରସଃ ॥ ୧,୧୭୩.

ଦହି, ତକ୍ର, ଖଟା ଚାଉଳର ଝୁରା, ଲକୁଚ ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖଟା ଜିନିଷ—ଏହି ଖଟା ସ୍ବାଦ, ଲୁଣ ଓ ଅଦା ମିଶିଲେ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପଚାଇବାକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ।

କ୍ଲେଦନୋ ଵାତକୃଦ୍ଧୃପ୍ଯୋ ଵିଦାହୀ ଚାନୁଲୋମନଃ । ଅମ୍ଲୋଽତ୍ଯର୍ଥଂ ସେଵ୍ଯମାନଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧୈ ଦନ୍ତହର୍ଷକମ୍ ॥ ୧,୧୭୩.

ଖଟା ସ୍ବାଦ ଦେହକୁ ଭିଜାଇ ଦିଏ, ବାତ ବଢ଼ାଏ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଜଳନା ହେବାର କାରଣ, ଏବଂ ତଳକୁ ଚଳାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ; ଏହାକୁ ଅତିରିକ୍ତ ମାତ୍ରାରେ ଖାଇଲେ ଦାନ୍ତରେ ଝିଞ୍ଜିଣି ହୁଏ।

ଶରୀରସ୍ଯ ଚ ଶୈତିଲ୍ଯଂ ସ୍ଵରକଣ୍ଠାସ୍ଯହୃଦ୍ଦହେତ୍ । ଛିନ୍ନଭିନ୍ନଵ୍ରଣାଦୀନି ପାଚଯିତ୍ଵାଗ୍ନିଭାଵିତଃ ॥ ୧,୧୭୩.

ଏହା ଦେହକୁ ଢିଲା କରେ, କଣ୍ଠ ସ୍ୱର ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଗଳା, ମୁଁହ ଓ ହୃଦୟର ଅସୁବିଧା ହୁଏ; ଚୋଟ ଓ ଘାଉ ପକାଇ ପରେ ଜଳନା ଦିଏ।

ଲଵଣାନି ଯଵକ୍ଷାରସର୍ଜିକାଦିଶ୍ଚ ଲାଵଣଃ । ଶୋଧନଃ ପାଚନଃ କ୍ଲେଦୀ ଵିଶ୍ଲେଷସର୍ପଣାଦିକୃତ୍ ॥ ୧,୧୭୩.

ଲୁଣ, ଯବକ୍ଷାର, ସର୍ଜିକା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲୁଣ—ଏହି ଲୁଣିଆ ସ୍ବାଦ ଶୋଧନ କରେ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ କରେ, ଦେହକୁ ଭିଜାଇ ଦିଏ, ଏବଂ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା କରି ଛିଟାଇ ଦିଏ।