କୁଷ୍ଠା ଵଚାଭଯା ବ୍ରାହ୍ମୀ ମଧୁରା କ୍ଷୌଦ୍ରସର୍ପିଷା । ଵର୍ଣାଯୁଃ କାନ୍ତିଜନନଂ ଲେହ୍ଯଂ ଵାଲମ୍ଯ ଦାପଯେତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ବାଳ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ଶିଶୁମାନେ ପାଇଁ କୁଷ୍ଠ, ବଚା, ହରିତକୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ ଓ ମଧୁରା ଉପରେ ମଧୁ ଓ ଘଉଁ ମିଶାଇ ଲେହ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଲେ ଶରୀରର ରଙ୍ଗ, ଆୟୁ ଓ ଆକର୍ଷଣ ବଢ଼େ।
ସ୍ତନ୍ଯାଭାଵେ ପଯଶ୍ଛାଗଂ ଗଵ୍ଯଂ ଵା ତଦ୍ଗୁଣଂ ପିଵେତ୍ । ସ୍ଵେଦନଂ ନାଗ୍ନିଶୋଫାର୍ତେ ମୃଦା ସ୍ଯାଦଗ୍ନିତପ୍ତଯା ॥ ୧,୧୭୨.
ମାଆ ଦୁଧ ନଥିଲେ ଛାଗ ଦୁଧ କିମ୍ବା ଗାଈ ଦୁଧ ଦେବା ଉଚିତ, ଯାହାର ଗୁଣ ସମାନ। ଅଗ୍ନି ନଥିବା ସ୍ଫୀତିରେ ଅଗ୍ନିରେ ତାପିଥିବା ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱେଦନ କରାଯିବା ଉପକାରୀ।
ଲେହୋ ମୁସ୍ତଵିପାଯାଶ୍ଚ ଵମିକାସଜ୍ଵରେ ପିବେତ୍ । ସୁସ୍ତଶୁଣ୍ଠୀଵିଷାଵିଲ୍ଵକୂଟଜୈରତିସାରନୁତ ॥ ୧,୧୭୨.
ବାନ୍ତି ଓ ଜ୍ୱରରେ ମୁସ୍ତା ଓ ବିପାୟକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲେହ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଅତିସାରରେ ଶୁଖିଲା ଶୁଂଠି, ବିଷା, ବେଲ ଓ କୁଟଜ ମିଶାଇ ଦେଲେ ଭଲ ହୁଏ।
ମଧୁ ଵ୍ଯୋଷଂ ମାତୁଲୁଙ୍ଗଂ ହିକ୍କାଚ୍ଛର୍ଦିନିଵାରଣମ୍ । କୁଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରଯଵସିଦ୍ଧାର୍ଥା ନିଶା ଦୂର୍ଵା ଚ କୁଷ୍ଠଜିତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ମଧୁ, ତିନି ମିଶ୍ରଣ ମସଲା ଓ ମାତୁଲୁଙ୍ଗ ହିକ୍କା ଓ ବାନ୍ତି ରୋଗର ଉପଚାର। କୁଷ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରୟବ, ସିଦ୍ଧାର୍ଥକ, ହରିଦ୍ରା ଓ ଦୁର୍ବା କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ନିବାରଣ କରେ।
ମହାମୁଣ୍ଜିତିକୋଜୀଚ୍ଯକାଥୈଃ ସ୍ନାନଂ ଗ୍ରହାପହମ୍ । ସପ୍ତଚ୍ଛଦାମଯନିଶାଚନ୍ଦନୈଶ୍ଚାନୁଲେପନମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ମହାମୁଞ୍ଜା, ତିକ୍ତ ଓ ଜୀଚ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଗ୍ରହଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ। ସପ୍ତଛଦ, ଅମୟ, ନିଶା ଓ ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଲେପନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ଶଙ୍ଖାବ୍ଜବୀଜରୁଦ୍ରାକ୍ଷଵଚାଲୌହାଦିଧାରଣମ୍ । ଓଂ କଂ ଟଂ ଯଂ ଗଂ ଵୈନତେଯାଯ ନମଃ । ଓଂ ହୋଂ ହାଂ ହଃ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଶାନ୍ତିର୍ଵାଲାନାଂ ମାର୍ଜନାଦ୍ଵଲିଦାନତଃ । ଓଂ ହ୍ରୀଂ ବାଲମ୍ରହାଦ୍ଵଲିଂ ଗୃହ୍ଣୀତ ଵାଲଂ ମୁଞ୍ଚତ ସ୍ଵାହା ॥ ୧,୧୭୨.
ଶଂଖ, ପଦ୍ମବୀଜ, ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ, ବଚା ଓ ଲୋହା ଧାରଣ କରିବା ଉପଯୁକ୍ତ। 'ଓଁ କଁ ଠଁ ଯଁ ଗଁ ବୈନତେୟାୟ ନମଃ' ଓ 'ଓଁ ହଁ ହାଁ ହଃ' ମନ୍ତ୍ର ପଠି ଶିଶୁଙ୍କୁ ଜଳ ଛିଟି ଓ ଧାଗା ବାନ୍ଧିଲେ ଶାନ୍ତି ମିଳେ। 'ଓଁ ହ୍ରୀଁ ବାଳମ୍ରହାଦ୍ବଲିଂ ଗୃହ୍ଣୀତ ବାଳଂ ମୁଞ୍ଚତ୍ ସ୍ୱାହା' ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତଣ୍ଡୁଲାଦ୍ଭିଃ ଶିରୀପସ୍ଯ ପଲଂ ପୀତଂ ଵିଷାପହମ୍ । ତଣ୍ଡୁଲାଦ୍ଭିଶ୍ଚ ଵର୍ଷାଭ୍ଵାଃ ଶୁକ୍ଲାଯାଃ ସର୍ପଦଂଶନୁତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ଚାଉଳ ଜଳ ସହିତ ଏକ ପଳ ଶିରୀଷ ଖାଇଲେ ବିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଚାଉଳ ଜଳ ସହିତ ବର୍ଷାଭ୍ୱା କିମ୍ବା ଶୁକ୍ଳା ଦେଲେ ସାପ ଡ଼ସା ଭଲ ହୁଏ।
ଦଧ୍ଯାଜ୍ଯଂ ତଣ୍ଡୁଲୀଯଂ ଚ ଗୃହଧୃମୋ ନିଶା ତଥା । ପିଷ୍ଟଂ ପାନଂ ତଥା କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ସିନ୍ଧୃତ୍ଥସ୍ଯ ଵିପାନ୍ତକମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ଦହି, ଘଉଁ, ଚାଉଳ ଜଳ, ଗୃହଧୃମ, ହରିଦ୍ରା ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ପିସିବା କିମ୍ବା ପାନ କରିବା ସିନ୍ଧୃଥ ବିଷ ନିବାରଣ କରେ।
ଅଙ୍କୋଟମୂଲନିଷ୍କ୍ଵାଥଃ ସାଜ୍ଯଃ ପୀତୋ ଵିଷାନ୍ତକଃ । ଯଜ୍ଜରାଵ୍ଯାଧିଵିଧ୍ଵଂସି ଭେଷଜଂ ତଦ୍ରସାଯନମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ଅଙ୍କୋଟ ମୂଳର କଢ଼ା ଘଉଁ ସହିତ ପିଇଲେ ବିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହି ଔଷଧ ବୟସ୍କ ଓ ରୋଗ ଦୂର କରେ, ଏହା ରସାୟନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ସିନ୍ଦୂତ୍ଯରାର୍କରାଶୁଣ୍ଠୀକଣାମଧୁଗୁଡୈଃ କ୍ରମାତ୍ । ଵର୍ଷାଦିଷ୍ଵଭଯା ସେଵ୍ଯା ରସାଯନଗୁଣୌଷିଣା ॥ ୧,୧୭୨.
ସିନ୍ଦୂତି, ଅରାର୍କ, ରାଶୁଂଠି, କଣା, ମଧୁ ଓ ଗୁଡ଼ କ୍ରମକ୍ରମେ ଖାଇବା ଉଚିତ। ବର୍ଷାଦି ଋତୁରେ ଏହି ଔଷଧ ହରିତକୀ ସହିତ ନେଲେ ରସାୟନ ଗୁଣ ମିଳେ।
ଜ୍ଵରସ୍ଯାନ୍ତେଽଭଯାଂ ଚୈକାଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ୍ତେ ଦ୍ଵେ ଵିଭୀତକେ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ମଧ୍ଵାଜ୍ଯଧାତ୍ରୀଣାଂ ଚତୁଷ୍କଂ ଶତଵର୍ଷକୃତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ଜ୍ୱର ଶେଷରେ ଏକ ହରିତକୀ ଓ ଦୁଇଟି ବିଭୀତକ ଖାଇବା ଉଚିତ। ମଧୁ, ଘଉଁ, ଆମଳକୀ ଓ ଧାତ୍ରୀ—ଏହି ଚାରିଟି ଖାଇଲେ ଶତବର୍ଷ ଆୟୁ ମିଳେ।
ପୀତାଶ୍ଵଗନ୍ଧା ପଯସା ଘୃତେନାଶେପରୋଗନୁତ୍ । ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣ୍ଯାଃ ସ୍ଵରସୋ ଵିଦାର୍ଯାଶ୍ଚାମୃତୋପମଃ ॥ ୧,୧୭୨.
ଅଶ୍ୱଗନ୍ଧା ଦୁଧ ଓ ଘଉଁ ସହିତ ପିଇଲେ ଶୁକ୍ର ରୋଗ ଭଲ ହୁଏ। ମଣ୍ଡୂକପର୍ଣ୍ଣୀ ଓ ବିଦାରୀର ତରଳ ରସ ଅମୃତ ସମାନ।
ତିଲଧାତ୍ରୀଭୃଙ୍ଗରାଜୌ ଜଗ୍ଧ୍ଵା ଵର୍ଷଶତୀ ଭଵେତ୍ । ତ୍ରିକଟୁ ତ୍ରିଫଲା ଵହ୍ନିର୍ଗୁଡୂଚୀ ଚ ଶତାଵରୀ ॥ ୧,୧୭୨.
ତିଳ, ଧାତ୍ରୀ ଓ ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଖାଇଲେ ଶତବର୍ଷ ଆୟୁ ମିଳେ। ତିନି ମିଶ୍ରଣ ମସଲା, ତ୍ରିଫଳା, ଅଗ୍ନି, ଗୁଡ଼ୁଚୀ ଓ ଶତାବରୀ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗୀ।
ଵିଡଙ୍ଗଲୋହଚୂର୍ଣଂ ତୁ ମଧୁନା ସହ ରୋଗନୁତ୍ । ତ୍ରିଫଲା ଚ କଣା ଶୁଣ୍ଠୀ ଗୁଡୂଚୀ ଚ ଶତାଵରୀ ॥ ୧,୧୭୨.
ବିଡ଼ଙ୍ଗ ଓ ଲୋହ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ସହିତ ନେଲେ ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ତ୍ରିଫଳା, କଣା, ଶୁଖିଲା ଶୁଂଠି, ଗୁଡ଼ୁଚୀ ଓ ଶତାବରୀ ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।
ଵିଡଙ୍ଗଭୃଙ୍ଗରାଜାଦି ଭାଵିତଂ ସର୍ଵରୋଗନୁତ୍ । ଚୂର୍ଣଂ ଵିଦାର୍ଯା ମଧ୍ଵାଜ୍ଯଂ ଲୀଢ୍ଵା ଦଶ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାଦାନ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଚୂର୍ଣ୍ଣ ମଧୁ ଓ ଘଉଁ ସହିତ ଚାଟିଲେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏହା ଖାଇଲେ ପୁରୁଷ ଦଶ ଜଣ ନାରୀ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କରିପାରିବ।
ଘୃତଂ ଶତାଵରୀକଲ୍କୈଃ କ୍ଷୀରୈର୍ଦଶଗୁଣୈଃ ପଚେତ୍ । ଶର୍କରାପିପ୍ପଲୀକ୍ଷୌଦ୍ରଯୁକ୍ତଂ ଵା ଜାରକଂ ଵିଦୁଃ ॥ ୧,୧୭୨.
ଶତାବରୀ ଚୁଣା ଦସଗୁଣ ଦୁଧ ସହିତ ଘଉଁରେ ରାନ୍ଧି, ଚିନି, ପିପ୍ପଳୀ ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ଯାହା ତିଆରି ହୁଏ, ତାକୁ ଜାରକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରତିମର୍ଷୋଽଵପୀଡଶ୍ଚ ନସ୍ଯଂ ପ୍ରଵପନଂ ତଥା । ଶିରୋଵିରେଚନଂ ଚେତି ପଞ୍ଚକର୍ମ ଚ କଥ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୭୨.
ପ୍ରତିମର୍ଷ, ଅବପୀଡ଼, ନସ୍ୟ, ପ୍ରବପନ ଓ ଶିରୋବିରେଚନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପଞ୍ଚକର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମାସୈର୍ଦ୍ଵିସଂଖ୍ଯୈର୍ମାଘାଦ୍ଯୈଃ କ୍ରମାତ୍ଷଡୃତଵଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଅଗ୍ନିସେଵାମଧୁକ୍ଷୀରଵିକୃତୀଃ ପରିପେଵଯେତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ମାଘ ଆଦି ଛଅ ଋତୁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇ ମାସ ହୋଇ ଗଣାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି, ଦୁଧ ଓ ଛେନା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଖି ଚାଲିବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରୀଯୁକ୍ତଃ ଶିଶିରେ ତଦ୍ଵଦ୍ଵସନ୍ତେ ନ ଦିଵା ସ୍ଵପେତ୍ । ତ୍ଯଜେଦ୍ଵର୍ଷାସୁ ସ୍ଵପ୍ନାଦୀଞ୍ଛରଦିନ୍ଦୋଶ୍ଚ ରଶ୍ମଯଃ ॥ ୧,୧୭୨.
ଶୀତକାଳରେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଶୋଇବା ଉଚିତ, ବସନ୍ତକାଳରେ ଦିନେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବର୍ଷାକାଳରେ ଶୋଇବା ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଆଦତକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ, ଶରତ୍କାଳର ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର କିରଣକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ପଥ୍ଯାନି ଶାଲଯୋ ମୁଦ୍ରା ଵର୍ଷାମ୍ଭଃ କ୍ଵଥିତଂ ପଯଃ । ନିମ୍ଵାତସୀକୁସୁମ୍ଭାନାଂ ଶିଗ୍ରୁସର୍ଷପଯୋସ୍ତଥା ॥ ୧,୧୭୨.
ପାଥ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ହେଉଛି ଚାଉଳ, ମୁଦ୍ରା ଡାଲ, ବର୍ଷାର ପାଣି, ଉବା ଦୁଧ, ଏବଂ ନିମ୍ବ, ଆତସୀ, କୁସୁମ୍ଭ, ଶିଗ୍ରୁ ଓ ସୋରିଷ।
ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମତୀମୂଲକାନାଂ ତୈଲାନି ଚ ହରନ୍ତି ହି । କୃମିକୁଷ୍ଠପ୍ରମେହାଂଶ୍ଚ ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମଶିରୋରୁଜଃ ॥ ୧,୧୭୨.
ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୂଳର ତେଲ କ୍ରିମି, ଚର୍ମରୋଗ, ପ୍ରମେହ ଏବଂ ବାତ, କଫ, ମୁଣ୍ଡର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଦୂର କରେ।
ଦାଡିମାମଲକୀକୋଲକରମର୍ଦ୍ପିଯାଲକମ୍ । ଜମ୍ବୀରଂ ନାଗଗ୍ଗଂ ଚ ଆମ୍ରାତକକପିନ୍ଥକମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ଦାଡିମ୍ବ, ଆମଳକୀ, କୋଳ, କରମର୍ଦ, ପିୟାଳ, ଜମ୍ବିର, ନାଗଙ୍ଗ, ଆମ୍ରାତକ ଓ କପିଥ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ପିତ୍ତଲାନ୍ଯନିଲଘ୍ନାନି କଫୋତ୍କ୍ଲେଶକରାଣିଚ । ଜଲଂ ଜୀମୂତକେକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଟଜାକୃତବନ୍ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ଏହି ଫଳଗୁଡ଼ିକ ପିତ୍ତକୁ ଶାନ୍ତ କରେ ଓ ବାତକୁ ଦମନ କରେ, କିନ୍ତୁ କଫକୁ ବଢ଼ାଇଥାଏ। ଜୀମୂତକ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ଓ କୁଟଜ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ପାଣି ବନ୍ଧା ଦେଇଥାଏ।
ଧାମାର୍ଗଵଶ୍ଚ ସଂଯୋଜ୍ଯାଃ ସର୍ଵଥା ଵମନେଷ୍ଵମୀ । ପୂର୍ଵାହ୍ନେ ଵମନାଯେତେ ମଦନେନ୍ଦ୍ରଯଵୀ ଵଚା ॥ ୧,୧୭୨.
ଧାମାର୍ଗବ ଓ ଅର୍କକୁ ସବୁବେଳେ ବମନ ପାଇଁ ମିଶାଇବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବାହ୍ନେ ବମନ କରିବାକୁ ମଦନ, ଇନ୍ଦ୍ରୟବୀ ଓ ବଚା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ମୃଦୁକୋଷ୍ଟଶ୍ଚ ପିତ୍ତେନ ଖରୋ ଵାତକଫାଶ୍ରଯାତ୍ । ମଧ୍ଯମଃ ସମଦୋଷେ ସ୍ଯାତ୍ତ୍ରିଵୃତ୍ତିତେ ଵିରେଚନମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ଯାହାର ପେଟ ମୃଦୁ, ସେ ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ; ଯାହାର ପେଟ କଠିନ, ସେ ବାତ ଓ କଫ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ; ଯାହାର ଦୋଷ ମଧ୍ୟମ, ସେ ତିବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିରେଚନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ଶର୍କରାମଧୁସଂଯୁକ୍ତଂ ସୈନ୍ଧଵଂ ନଗରଂ ତ୍ରିଵୃତ୍ । ହରୀତକୀଵିହଙ୍ଗାନି ଗୋମୂତ୍ରେଣ ଵିରେଚନମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ଚିନି ଓ ମଧୁ ମିଶିତ ତିବୃତ୍, ସୈନ୍ଧବ ଲୁଣ, ନଗର, ହରୀତକୀ ଓ ବିହଙ୍ଗା, ଗାଈର ମୁତ୍ର ସହିତ ଦେଲେ ବିରେଚନ ହୁଏ।
ଏରଣ୍ଡତୈଲଂ ତ୍ରିଫଲାକ୍ଵାଥଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଗୁଣସ୍ତଥା । ଵାତୋଲ୍ବଣେଷୁ ଦୋଷେଷୁ ଭୋଜଯିତ୍ଵାଥ ଵାମଯେତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ଏରଣ୍ଡ ତେଲ ଓ ତ୍ରିଫଳା କ୍ୱାଥ, ଦୁଇ ଗୁଣା ପରିମାଣରେ, ବାତ ଅଧିକ ରୋଗରେ ଖାଇବା ପରେ ବମି କରାଯିବା ଉଚିତ।
ଵଂଶାଦିନେତ୍ରଂ କୁର୍ଵୀତ ପଡଷ୍ଟଦ୍ଵାଦଶାଙ୍ଗୁଲମ୍ । କର୍କନ୍ଧୃଫଲଵଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ଵସ୍ତିରୁତ୍ତାନଶାଯିନେ ॥ ୧,୧୭୨.
ବାଁଶ ଦ୍ୱାରା ଏକ ନଳି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଆଠ କିମ୍ବା ବାର ଆଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଓ କର୍କନ୍ଧୁ ଫଳ ଭଳି ଛିଦ୍ର ଥାଏ, ଏହା ଉପରେ ଶୋଇଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବସ୍ତି ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ।
ନିରୂହଦାନେଽପି ଵିଧିରଯମେଵମୁଦୀରିତଃ । ଅର୍ଧତ୍ରିପଟ୍ପଲେ ମାତ୍ରା ଲଘୁମଧ୍ଯୋତ୍ତମଃ କ୍ରମାତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.
ନିରୁହ ବସ୍ତି ଦେବାର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ମାପ ହେଉଛି ଅର୍ଧ, ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ କିମ୍ବା ପୂର୍ଣ୍ଣ ପଳା, ଯାହାକୁ ହଳୁକା, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ବିଭାଜିତ କରାଯାଏ।
ପଥ୍ଯାକ୍ଷଵାତ୍ର୍ଯୋକଦ୍ଵିଚତୁର୍ଭାଗ ରୁଗର୍ଦନାଃ । ଶତଵର୍ଯସୃତାଭୃଙ୍ଗସିନ୍ଧୁଵାରାଦିଭାଵିତାଃ ॥ ୧,୧୭୨.
ପାଥ୍ୟ ଅକ୍ଷବାତ୍ରୀକୁ ଏକ, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଚାରି ଭାଗରେ ନେଇ, ରୁଗର୍ଦନ, ଶତାବରୀ, ସୃତା, ଭୃଙ୍ଗ, ସିନ୍ଧୁବାର ଓ ଏହା ସଦୃଶ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ମିଶାଯାଏ।