ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମୁଖରୋଗେ ତୁ ତ୍ରିଫଲାଗଣ୍ଡୂଷପରିଧାରଣମ୍ । ଗୃହଧୂମ ଯଵକ୍ଷାରପାଠାଵ୍ଯୋପରସାଞ୍ଜନମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ମୁଖର ରୋଗରେ ତ୍ରିଫଳା ଦେଇ କୁଲି କରିବା, ଘର ଧୂଆଁ, ଯବ ଖାର, ପାଠା, ବ୍ୟୋପର ଓ ଅଞ୍ଜନ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉପକାରୀ।

ତେଜୋଦଂ ତ୍ରିଫଲାଲୋଧ୍ରଂ ଚିତ୍ରକଂ ଚେତି ଚୂର୍ଣିତମ୍ । ସକ୍ଷୌଦ୍ରଂ ଧାରଯେଦ୍ଵକ୍ତ୍ରେ ଗ୍ରୀଵାଦନ୍ତାସ୍ଯରୋଗନୁତ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ତେଜୋଦ, ତ୍ରିଫଳା, ଲୋଧ୍ର ଓ ଚିତ୍ରକ ଚୁରୁଣ ମଧ ସହିତ ମୁଖରେ ଧରିଲେ ଗଳା, ଗଳ, ଦାନ୍ତ ଓ ମୁଖର ରୋଗ ଭଲ ହୁଏ।

ପଟୋଲ ନିମ୍ବଜମ୍ଵ୍ଵାଗ୍ରମାଲତୀନଵପଲ୍ଲଵାଃ । ପଞ୍ଚପଲ୍ଲଵକଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଷଯୋ ମୁଖଧାଵନେ ॥ ୧,୧୭୧.

ପଟୋଳ, ନିମ୍ବ, ବାଗ୍ର, ମାଲତୀ ଓ ନୂଆ ପତ୍ର—ଏହି ପଞ୍ଚପତ୍ର ମିଶ୍ରଣ ମୁଖ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଓ କଷାୟ।

ଲଶୁନାର୍ଦ୍ରକଶିଗ୍ରୂଣାଂ ପାରୁଲ୍ଯା ମୂଲକସ୍ଯ ଚ । ରୁଦନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ରସଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କଦୁଷ୍ଣଃ କର୍ଣପୂରଣେ ॥ ୧,୧୭୧.

ପିଆଜ, ଅଦା, ସଜନା, ମୂଳା ଏବଂ ରୁଦନ୍ତୀ ଗଛର ରସ ସବୁଠୁ ଭଲ; ଏହି ରସ ତିକ୍ତ ଏବଂ ଉଷ୍ଣ, କାନରେ ଦେଲେ ଉପକାରୀ।

ତୀଵ୍ରଶୂଲୋତ୍ତରେ କର୍ଣେ ସଶବ୍ଦେ କ୍ଲେଦଵାହିନି । ବସ୍ତମୂତ୍ରଂ କ୍ଷିପେତ୍କୋଷ୍ଣଂ ସୈନ୍ଧଵେନାଵଚୂର୍ଣିତମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ଯଦି କାନରେ ତୀବ୍ର ବେଦନା, ଶବ୍ଦ ଏବଂ ପାନି ଝରୁଛି, ତେବେ ଗରମ ଗାଈର ମୁତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଶିଳା ଲୁଣ ମିଶାଇ ଦେଲେ ଉପକାର ମିଳେ।

ଜାତୀପତ୍ରରସେ ତୈଲଂ ପକ୍ଵଂ ପୂତିକକର୍ଣଜିତ୍ । ଶୁଣ୍ଠୀତୈଲଂ ସାର୍ଷପଂ ଚ କ୍ରୋଷ୍ଣଂ ସ୍ଯାତ୍କର୍ଣଶୂଲନୁତ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ଯାତୀ ପତ୍ରର ରସରେ ତେଲ ରାନ୍ଧିଲେ କାନର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ରୋଗ ନଶେ; ଶୁଖିଲା ଅଦା ଓ ସରସପ ତେଲ ଗରମ କରି କାନର ବେଦନା ହ୍ରାସ କରେ।

ପଞ୍ଚମୂଲିଶୃତଂ କ୍ଷୀରଂ ସ୍ଯାଚ୍ଚିତ୍ରକହରୀତକୀ । ସର୍ପିର୍ଗୁଡଃ ଷଡଙ୍ଗଶ୍ଚଯୂଷଃ ପୀନସଶାନ୍ତଯେ ॥ ୧,୧୭୧.

ପଞ୍ଚମୂଳ, ଚିତ୍ରକ, ହରୀତକୀ, ଘିଅ, ଗୁଡ଼ ଓ ଛଅ ପ୍ରକାର ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ଦୁଧ ରାନ୍ଧିଲେ ନାକ ବନ୍ଦ ହେବାରୁ ରାହାତ ମିଳେ।

ଅକ୍ଷିକୁକ୍ଷିଭଵା ରୋଗାଃ ପ୍ରତିଶ୍ଯାଯଵ୍ରଣଜ୍ଵରାଃ । ପଞ୍ଚୈତେ ପଞ୍ଚରାତ୍ରେଣ ପ୍ରଶମଂ ଯାନ୍ତି ଲଙ୍ଘନାତ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ଆଖି ଓ ପେଟର ରୋଗ, ପ୍ରତିଶ୍ୟାୟ, ଘାଉ ଓ ଜ୍ୱର—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ରୋଗ ପାଞ୍ଚ ରାତି ଉପବାସ କଲେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

ଧାତ୍ରୀରସାନାଞ୍ଚ ଦୃଶଃ କୋପଂ ହରତି ପୂରଣାତ୍ । ସକ୍ଷୌଦ୍ରଃ ସୈନ୍ଧଵୋ ଵାପି ଶିଗ୍ରୁଦାର୍ଵିରସାଞ୍ଜନମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ଆଉଳ ରସ ଆଖିକୁ ଦେଲେ ଆଖିର ଜଳନା ଶାନ୍ତ ହୁଏ; କିମ୍ବା ଶିଗ୍ରୁ ଓ ମୂଳା ରସ, ମଧୁ ଓ ଶିଳା ଲୁଣ ମିଶାଇ ଲେପ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାର ମିଳେ।

ହରିଦ୍ରାଦାରୁସିନ୍ଧୂତ୍ଥପଥ୍ଯାଜନଵଗୌରିକୈଃ । ପିଷ୍ଟୈର୍ଦତ୍ତୋ ବହିର୍ଲପୋ ନେତ୍ରଵ୍ଯାଧିନିଵାରକଃ ॥ ୧,୧୭୧.

ହଳଦୀ, ଦେବଦାରୁ, ଶିଳା ଲୁଣ, ପଥ୍ୟା, ଅଜୱାଇନ ଓ ଗାଈଘିଅ ଦେଇ ପିଷି ବାହାରେ ଲେପ କଲେ ଆଖିର ରୋଗ ନଶେ।

ମୃତଭ୍ରଷ୍ଟାଭଯାଲେପାତ୍ତ୍ରିଫଲା କ୍ଷୀରସଂଯୁତା । ଶୁଣ୍ଠୀନିମ୍ବଦଲୈଃ ପିଷ୍ଟୈଃ ସୁଖୋଷ୍ଣୈଃ ସ୍ଵଲ୍ପସୈନ୍ଧଵୈଃ । ଧାର୍ଯଶ୍ଚକ୍ଷୁଷି ସଂକ୍ଷେପାଚ୍ଛୋଥକଣ୍ଡୂରୁଜାପହଃ ॥ ୧,୧୭୧.

ତ୍ରିଫଳା ଓ ଦୁଧ, କିମ୍ବା ଶୁଖିଲା ଅଦା ଓ ନିମ୍ବ ପତ୍ର ପିଷି, ହାଲୁକା ଗରମ ଓ ଅଳ୍ପ ଶିଳା ଲୁଣ ମିଶାଇ ଆଖିରେ ଦେଲେ ଶୀଘ୍ର ଫୁଲା, ଚୁଲି ଓ ବେଦନା ହଟେ।

ଅଭଯାକ୍ଷାମୃତଂ ଚୈକଦ୍ଵିଚତୁର୍ଭାଗିକଂ ଯୁତମ୍ । ମଧ୍ଵାଜ୍ଯଲୀଢଂ କ୍ଵାଥୋ ଵା ସର୍ଵନେତ୍ରରୁଗର୍ଦନମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ହରୀତକୀ ଓ ଅଭୟାର ଦ୍ୱିତୀୟ, ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଭାଗ ନେଇ, ମଧୁ ଓ ଘିଅ ସହିତ ଖାଇଲେ ସମସ୍ତ ଆଖି ରୋଗ ନଶେ।

ଚନ୍ଦନତ୍ରିଫଲାପୂଗପଲାଶତରୁମୂଲକୈଃ । ଜଲପିଷ୍ଟୈରିଯଂ ଵିର୍ତିରଶେଷତିମିରାପହା ॥ ୧,୧୭୧.

ଚନ୍ଦନ, ତ୍ରିଫଳା, ଗୁଆ, ପଳାଶ ଗଛର ମୂଳ ଜଳରେ ପିଷି ତିଆରି କରା ଲେପ ସମସ୍ତ ଆଖିର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରେ।

ଦଧ୍ନାତିଘୃଷ୍ଟଂ ମରିଚଂ ରାତ୍ର୍ଯାନ୍ଧ୍ଯାପହମଞ୍ଜନମ୍ । ତ୍ରିଫଲାକ୍ଵାଥକଲ୍କାଭ୍ଯାଂ ସପଯସ୍କଂ ଶୃତଂ ଘୃତମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ଦହିରେ ମରିଚ ଭଲଭାବେ ଘସି ତିଆରି କରା ଆଞ୍ଜନ ରାତିର ଅନ୍ଧାରି ଦୂର କରେ; ତ୍ରିଫଳାର କ୍ୱାଥ ଓ କଳ୍କ, ପୟସ ଦେଇ ଘିଅ ରାନ୍ଧିଲେ ଉପକାରୀ।

ତିମିରାଣ୍ଯଚିରାଦ୍ଧନ୍ଯାତ୍ପୀତମେତନ୍ନିଶାମୁଖେ । ପିପ୍ପଲୀତ୍ରିଫଲା ଦ୍ରାକ୍ଷାଲୋହଚୂର୍ଣଂ ସସୈନ୍ଧଵମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ଏହା ରାତିରେ ଖାଇଲେ ଶୀଘ୍ର ଆଖିର ଅନ୍ଧକାର ଭଲ ହୁଏ; ପିପ୍ପଳୀ, ତ୍ରିଫଳା, ଦାକ୍ଷ, ଲୋହ ଚୁରା ଓ ଶିଳା ଲୁଣ।

ଭୃଙ୍ଗରାଜରସୈର୍ଘୃଷ୍ଟଂ ଘୁଟିକାଞ୍ଜନମିଷ୍ଯତେ । ଆନ୍ଧ୍ଯଂ ସତିମିରଂ କାଚଂ ହନ୍ତ୍ଯନ୍ଯାନ୍ନେତ୍ରରୋଗକାନ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ଭୃଙ୍ଗରାଜ ରସରେ ଘସି ତିଆରି କରା ଆଞ୍ଜନ ଦେଲେ ଅନ୍ଧତା, ଅନ୍ଧକାର, କାଚ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଖି ରୋଗ ନଶେ।

ତ୍ରିକଟୁ ତ୍ରିଫଲା ନକ୍ତ ସୈନ୍ଧଵଂ ଚ ମନଃ ଶିଲା । ରୁଚକଂ ଶଙ୍ଖନାଭିଶ୍ଚ ଜାତୀପୁଷ୍ପାଣି ନିମ୍ବକମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ତ୍ରିକଟୁ, ତ୍ରିଫଳା, ଶିଳା ଲୁଣ, ମନଃଶିଳା, ରୁଚକ, ଶଂଖ ଚୁରା, ଯାତୀ ଫୁଲ ଓ ନିମ୍ବ—

ରସାଞ୍ଜନଂ ଭୃଙ୍ଗରାଜଂ ଘୃତଂ ମଧୁ ପଯସ୍ତଥା । ଏତତ୍ପିଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଵଟିକା ସର୍ଵନେତ୍ରରୁଗର୍ଦିନୀ ॥ ୧,୧୭୧.

—ରସାଞ୍ଜନ, ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଘିଅ, ମଧୁ ଓ ଦୁଧ ସହିତ ପିଷି ବଟିକା ତିଆରି କଲେ ସମସ୍ତ ଆଖି ରୋଗ ନଶେ।

ଦଗ୍ଧମେରଣ୍ଡକଂ ମୂଲଂ ଲେପାତ୍କାକିକପେଷିତମ୍ । ଶିରୋଽର୍ତିଂ ନାଶଯତ୍ଯାଶୁ ପୁଷ୍ପଂ ଵା ମୁଚୁକୁନ୍ଦକ (ଜ) ମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ପୋଡ଼ା ଏରଣ୍ଡ ମୂଳ କାକ ମଳ ସହିତ ପିଷି ଲେପ କଲେ, କିମ୍ବା ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଫୁଲ ଦେଲେ ମୁଣ୍ଡର ବେଦନା ଶୀଘ୍ର ନଶେ।

ଶତମୂଲ୍ଯୈରଣ୍ଡମୂଲଚକ୍ରାଵ୍ଯାଘ୍ରୀପଲୈଃ ଶୃତମ୍ । ତୈଲଂ ନସ୍ଯମରୁଶ୍ଲେଷ୍ମତିମିରୋର୍ଧ୍ଵର୍(ଦ୍ଧ) ଗଦାପହମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ଶତମୂଳୀ, ଏରଣ୍ଡ ମୂଳ, ଚକ୍ରା, ବ୍ୟାଘ୍ରୀ ଓ ପଳାଶ ସହିତ ତେଲ ରାନ୍ଧି, ନାସାରେ ଦେଲେ ଶୁଷ୍କତା, କଫ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ଉପର ଅଞ୍ଚଳର ରୋଗ ନଶେ।

ନାଚନଂ (ଲନଣଂ) ସଗୁଡଂ ଵିଶ୍ଵଂ ପିପ୍ପଲୀ ଵା ସସୈନ୍ଧଵା । ଭୁଜସ୍ତମ୍ଭାଦିରୋଗେଷୁ ସର୍ଵେଷୂର୍ଧ୍ଵଗଦେଷୁ ଚ ॥ ୧,୧୭୧.

ନାଚନା (କିମ୍ବା ଲଣଣା) ଗୁଡ଼ ସହିତ, କିମ୍ବା ପିପ୍ପଳୀ ଶିଳା ଲୁଣ ସହିତ ନେଲେ, ବାହୁ ଅକ୍ଷମତା ଓ ସମସ୍ତ ଶରୀରର ଉପର ଅଞ୍ଚଳର ରୋଗରେ ଉପକାର ମିଳେ।

ସୂର୍ଯାଵର୍ତେ ଵିଧାତଵ୍ଯଂ ନସ୍ଯକର୍ମାଦିଭେଷଜମ୍ । ଦଶମୂଲୀକଷାଯଂ ତୁ ସର୍ପିଃ ସୈନ୍ଧଵସଂଯୁତମ୍ । ନସ୍ଯମଙ୍ଗଵିଭେଦଘ୍ନଂ ସୂର୍ଯାଵର୍ତଶିରୋଽର୍ତିନୁତ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗରେ, ନାସା ମାର୍ଗର ଔଷଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଔଷଧ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଦଶମୂଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା କଢ଼ା, ଘ଼ିଅ ଓ ସେଣ୍ଢା ଲୁଣ ମିଶାଇ, ନାସା ମାର୍ଗରେ ଦେଲେ, ଶରୀର ଓ ମୁଣ୍ଡର ଯେଉଁ ବିଛିନ୍ନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

ଦଧ୍ନା ସୌଵର୍ଚଲାଜାଜୀମଧୂକଂ ନୀଲମୁତ୍ପଲମ୍ । ପିବେତ୍କ୍ଷୌଦ୍ରଯୁତଂ ନାରୀ ଵାତାସୃଗ୍ଦରପୀଡିତା ॥ ୧,୧୭୧.

ଯେଉଁ ମହିଳା ବାୟୁ ବା ରକ୍ତ ଦୋଷରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେ ଦହି, ସୁନ୍ଧର ଲୁଣ, ଅଜୱାଇନ, ମାଧୁକ, ନୀଳ କମଳ ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ପିଇବା ଉଚିତ୍।

ଵାସକସ୍ଵରସଂ ପୈତ୍ତେ ଗୁଡୂଚ୍ଯା ରସମେଵ ଵା । ଜଲେନାମଲକୀବୀଜଂ କଲ୍କଂ ଵାସସିତାମଧୁ ॥ ୧,୧୭୧.

ପିତ୍ତ ଦୋଷ ହେଲେ, ବାସକ ରସ କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ୁଚୀ ରସ, କିମ୍ବା ଆମଳକୀ ଗୁଠିକା ପାଣି ସହିତ ଚଟଣି ତିଆରି କରି, ବାସକ, ଚିନି ଓ ମଧୁ ସହିତ ନେବା ଉଚିତ୍।

ଆମଲକ୍ଯା ମଧୁରସଂ ମୂଲଂ କାର୍ପାସମେଵ ଵା । ପାଣ୍ଡୁପ୍ରଦରଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ପିବେତ୍ତଣ୍ଡୁଲଵାରିଣା ॥ ୧,୧୭୧.

ପାଣ୍ଡୁ ରୋଗ ଓ ପ୍ରମେହ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ଆମଳକୀର ମିଠା ରସ କିମ୍ବା କପାସ ଗଛର ମୂଳ, ଚାଉଳ ର ପାଣି ସହିତ ପିଇବା ଉଚିତ୍।

ତଣ୍ଡୁଲୀଯକମୂଲଂ ତୁ ସକ୍ଷୌଦ୍ରେ ସରସାଞ୍ଜନମ୍ । ତଣ୍ଡୁଲୋଦକସଂପୀତଂ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚାସୃକ୍ଦରାଞ୍ଜଯେତ୍ । କୁଶମୂଲଂ ତଣ୍ଡୁଲାଦ୍ଭିଃ ପୀତଂ ଚାସୃକ୍ଦରଂ ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ତଣ୍ଡୁଳିୟା ଗଛର ମୂଳ, ମଧୁ ଓ ତରଳ ରସ ସହିତ ମିଶାଇ, ଚାଉଳ ର ପାଣି ସହିତ ଖାଇଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରକ୍ତସ୍ରାବ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। କୁଶ ଗଛର ମୂଳ ଚାଉଳ ର ପାଣି ସହିତ ନେଲେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଶମନ ହୁଏ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୭୨ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ସ୍ତ୍ରୀରୋଗାଦିଚିକିତ୍ସାଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସୁଶ୍ରୁତ ତଚ୍ଛୃଣୁ । ଯୋନିଵ୍ଯାପତ୍ସୁ ଭୂଯିଷ୍ଟଂ ଶସ୍ଯତେ କର୍ମ ଵାତଜିତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ମହିଳା ରୋଗ ଚିକିତ୍ସା ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ସୁଶ୍ରୁତ, ଶୁଣ। ଯେତେବେଳେ ଯୋନି ରୋଗ ହୁଏ, ବାୟୁ ଶାନ୍ତି କରିବା ଉପାୟ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।

ଵଚୋପକୁଞ୍ଚିକାଜାତୀକୃଷ୍ଣାଵାସକସୈନ୍ଧଵମ୍ । ଅଜମୋଦାଯଵକ୍ଷାରଂ ଚିତ୍ରକଂ ଶର୍କରାନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୧,୧୭୨.

ବଚ, ପକୁଞ୍ଚିକା, ଜାତୀ, କୃଷ୍ଣା, ବାସକ, ସେଣ୍ଢା ଲୁଣ, ଅଜମୋଦା, ଯବକ୍ଷାର, ଚିତ୍ରକ ଓ ଚିନି ମିଶାଇ ଏକ ମିଶ୍ରଣ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍।

ପିଷ୍ଟ୍ଵାଲୋଡ୍ଯ ଜଲାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଖାଦଯେଦ୍ଧୃତଭର୍ଜିତମ୍ । ଯୋନିପାର୍ଶ୍ଵାର୍ତିହୃଦ୍ରୋଗଗୁଲ୍ମାର୍ଶୋ ଵିନିଵର୍ତଯେତ୍ ॥ ୧,୧୭୨.

ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନକୁ ଚକଚକି କରି, ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ମିଶାଇ, ଘ଼ିଅରେ ଭଜି ଖାଇଲେ, ଯୋନି ବେଦନା, ପାର୍ଶ୍ୱ ବେଦନା, ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଗଠା ଓ ଅର୍ଶ ରୋଗ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।