ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଶୀତାଂ କ୍ରିଯାଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତ ପିତ୍ତରକ୍ତୋଷ୍ମନାଶିନୀମ୍ । କ୍ଵାଥୋ ଵଂଶତ୍ଵଗେରଣ୍ଡଶ୍ଵଦଂଷ୍ଟ୍ରଵନିଦାକୃତଃ ॥ ୧,୧୭୦.

ପିତ୍ତ, ରକ୍ତ ଓ ତାପକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଶୀତଳ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଉଚିତ୍; ବାଁସ, ଏଣ୍ଡି ଓ ଶ୍ୱଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଘାସର କ୍ୱାଥ ଦେବା ଭଲ।

ସହିଙ୍ଗୁସୈନ୍ଧଵଃ ପୀତଃ କୋଷ୍ଠସ୍ଥଂ ସ୍ତ୍ରାଵଯେଦସୃକ୍ । ଯଵକୋଲକୁଲତ୍ଥାନାଂ ନିଃସ୍ନେହେନ ରସେନ ଵା ॥ ୧,୧୭୦.

ହିଙ୍ଗୁ ଓ ସେଉଁଠି ଲୁଣ ସହିତ ଦେଲେ ଗୁଦାରେ ରହିଥିବା ରକ୍ତକୁ ବାହାର କରେ; କିମ୍ବା ଯବ, କୋଲା ଓ କୁଳଥିର ତେଲ ଛାଡି ରସ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ।

ଭୁଞ୍ଜୀତାନ୍ନଂ ଯଵାଗ୍ଵା ଵା ପିଵେତ୍ସୈନ୍ଧଵସଂଯୁତମ୍ । କରଞ୍ଜାରିଷ୍ଟନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀରସୋ ହନ୍ଯାଦ୍ଵ୍ରଣକ୍ରିମୀନ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ଯବର ଭାତ ଖାଇବା କିମ୍ବା ଲୁଣ ମିଶାଇ ପିଇବା ଉପଯୁକ୍ତ; କରଞ୍ଜ, ଅରିଷ୍ଟ ଓ ନିର୍ଗୁଣ୍ଡିର ରସ ଘାଉର କୀଟକୁ ନଶ୍ଟ କରେ।

ତ୍ରିଫଲାଚୂର୍ଣସଂଯୁକ୍ତୋ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁର୍ଵଟକୀକୃତଃ । ନିର୍ଯନ୍ତ୍ରଣୋ ଵିବନ୍ଧଘ୍ନୋ ଵ୍ରଧନଗେପଣଃ ॥ ୧,୧୭୦.

ତ୍ରିଫଳା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଗୋଲି ଭାବେ ତିଆରି କରି, ନିୟମ ଛାଡି ଦେଲେ ମଳବନ୍ଧ ଖୋଲାଏ ଓ ଘାଉ, ସ୍ଫିତିରେ ଲାଭକାରୀ।

ଦୂର୍ଵାସ୍ଵରସସିଦ୍ଧଂ ଵା ତଲଂ କମ୍ପିଲ୍ଲକେନ ଵା । ଦାର୍ଵୋତ୍ଵଚଶ୍ଚ କଲ୍କେନ ପ୍ରଧାନଂ ଵ୍ରଣରୋପଣମ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ଦୁର୍ବା ଘାସର ରସ କିମ୍ବା କମ୍ପିଲ୍ଲକ ସହିତ ଏବଂ ଦାର୍ଭା ଗଛର ଛାଲ ଦେଇ ପିଷ୍ଟା କଲେ ଏହି ଲେପ ଘାଉ ଭଲ କରିବାରେ ପ୍ରଧାନ ଔଷଧ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୭୧ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ନାଡୀଵ୍ରଣାଦିରୋଗାଣାଂ ଚିକିତ୍ସାଂ ଶୃଣୁ ସୁଶ୍ରୁତ । ନାଡୀଂ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ସଂପାଟ୍ଯ ନାଜୀନାଂ ଵ୍ରଣଵତ୍କ୍ରିଯା ॥ ୧,୧୭୧.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ହେ ସୁଶ୍ରୁତ, ନାଳୀ ଘାଉ ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ଶୁଣ। ନାଳୀକୁ ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା କାଟି, ଘାଉ ଭଳି ଚିକିତ୍ସା କର।

ଗୁଗ୍ଗୁଲୁତ୍ରିଫଲାଵ୍ଯୋପୈଃ ସମାଂଶୈରାଜ୍ଯଯୋଜିତୈଃ । ନାଡୀଦୁଷ୍ଟଵ୍ରଣଂ ଶୂଲଂ ଭଗନ୍ଦରମଥୋ ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ତ୍ରିଫଳା ଓ ବ୍ୟୋଷ ସମାନ ଭାଗ ଏବଂ ଘିଅ ମିଶାଇ ଦେଲେ ନାଳୀ ଘାଉ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଭଗନ୍ଦର ଠିକ୍ ହୁଏ।

ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀରସତସ୍ତୈଲଂ ନାଡୀଦୁଷ୍ଟଵ୍ରଣାପହମ୍ । ହିତଂ ପାମାମଯାନାଂ ତୁ ପାନାଭ୍ଯଞ୍ଜନନାଵନୈଃ ॥ ୧,୧୭୧.

ନିର୍ଗୁଣ୍ଡି ଗଛର ରସର ତେଲ ନାଳୀ ଘାଉ ଠିକ୍ କରେ; ଏହା ପାମା ଆଦି ଚର୍ମରୋଗରେ ପିଇବା, ଲଗାଇବା ଓ ନାକରେ ଦେବାକୁ ଉପକାରୀ।

ଗଗ୍ଗୁତ୍ରିଫଲାକୃଷ୍ଣାତ୍ରିପଞ୍ଚୈକାଂଶଯୋଜିତା । ଘୁଟି (ଗୁଡି) କାଶୋଥଗୁଲ୍ମାର୍ଶୋଭଗନ୍ଦରଵତାଂ ହିତା ॥ ୧,୧୭୧.

ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ, ତ୍ରିଫଳା, କୃଷ୍ଣା ଓ ତ୍ରିପଞ୍ଚା ସମାନ ଭାଗର ଗୋଲି ତିଆରି କରି ଗଠି, ଗଠିଲା, ଫୁଲା ଓ ଭଗନ୍ଦର ରୋଗରେ ଲାଭକାରୀ।

ଧ୍ଵଜମଧ୍ଯେ ଶିରାଵେଧେ ଵିଶୁଦ୍ଧିରୁପଦଂଶକେ । ପାକୋ ରକ୍ଷ୍ଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଶିଶ୍ରକ୍ଷଯକରୋ ହି ସଃ ॥ ୧,୧୭୧.

ଲିଙ୍ଗର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶିରା କାଟିଲେ ଉପଦଂଶ ରୋଗର ପବିତ୍ରତା ହୁଏ; ଘାଉକୁ ସାବଧାନରେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ଏହା ଶିରା ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।

ପଟୋଲନିମ୍ବତ୍ରିଫଲାଗୁଡୂଚୀକ୍ଵାଥମାପିବେତ୍ । ସଗୁଗ୍ଗୁଲୁଂ ସଖଦିରମୁପଦଂଶୋ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ ୧,୧୭୧.

ପଟୋଳ, ନିମ୍ବ, ତ୍ରିଫଳା ଓ ଗୁଡ଼ୁଚୀର କ୍ୱାଥ ସହିତ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଓ ଖଦିର ମିଶାଇ ପିଇଲେ ଉପଦଂଶ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

ଦହେତ୍କଟାହେ ତ୍ରିଫଲାଂ ସାମସୀ (ଷୀ) ମଧସଂଯୁତାମ୍ । ଉପଦଂଶେ ପ୍ରଲେପୋଽଯ ସଦ୍ଯୋ ରୋପଯତେ ଵ୍ରଣମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ତ୍ରିଫଳାକୁ ମଧୁ ସହିତ ମାଟି ପାତ୍ରରେ ଭଜି ଲେପ କରିଲେ ଉପଦଂଶ ଘାଉ ତୁରନ୍ତ ଭଲ ହୁଏ।

ତ୍ରିଫଲାନିମ୍ବଭୂନିମ୍ବକରଞ୍ଜଖଦିରାଦିଭିଃ । କଲ୍କୈଃ କ୍ଵାଥୈର୍ଘୃତଂ ପକ୍ଵମୁପଦଂଶହରଂ ପରମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ତ୍ରିଫଳା, ନିମ୍ବ, ଭୂନିମ୍ବ, କରଞ୍ଜ, ଖଦିର ଓ ଅନ୍ୟ ଗଛର ଲେପ ଓ କ୍ୱାଥ ଘିଅରେ ରାନ୍ଧିଲେ ଉପଦଂଶ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଔଷଧ।

ଆଦୌ ଭଗ୍ନଂ ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ସେଚଯେଚ୍ଛୀତଲାଂବୁନା । ପକ୍ଵେନାଲେପନଂ କାର୍ଯଂ ବନ୍ଧନଂ ଚ କୁଶାନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ପ୍ରଥମେ ଭାଙ୍ଗି ଚିହ୍ନି ଶୀତଳ ପାଣିରେ ଧୋଇବା ଉଚିତ୍; ପରେ ରାନ୍ଧା ଲେପ ଲଗାଇ କୁଶ ଦେଇ ବାନ୍ଧିବା ଉଚିତ୍।

ମାଷଂ ମାଂସଂ ତଥା ସର୍ପିଃ କ୍ଷୀରଂ ଯୂଷଃ ସତୀଜଲଃ । ବୃଂହଣଂ ଚାନ୍ନପାନଂ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଦେଯଂ ଭଗ୍ନରୋଗିଣେ ॥ ୧,୧୭୧.

ମାଷ ଡାଲି, ମାଂସ, ଘିଅ, ଖୀର, ଯୁଷ ଓ ଯବ ମିଶା ପାଣି ଭାଙ୍ଗି ହୋଇଥିବା ରୋଗୀକୁ ପୋଷକ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଭାବେ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ରସୋନମଧୁନାସାଜ୍ଯସିତାକଲ୍କଂ ସମଶ୍ନୁତା । ଛିନ୍ନଭିନ୍ନଚ୍ଯୁତାସ୍ଥୀନାଂ ସନ୍ଧାନମଚିରାଦ୍ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ରସୁଣ, ମଧୁ, ଘିଅ ଓ ଚିନିର ଲେପ ଖାଇଲେ ଭାଙ୍ଗି, ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା କିମ୍ବା ଖସିଯାଇଥିବା ହାଡ଼ ଶୀଘ୍ର ସଂଯୋଗ ହୁଏ।

ଅଶ୍ଵତ୍ଥତ୍ରିଫଲାଵ୍ଯୋଷାଃ ସଵରଭିଃ ସମୀକୃତୈଃ । ତୁଲ୍ଯୋ ଗୁଗ୍ଗୁଲୁନା ଯୋଜ୍ଯୋ ଭଗ୍ନସନ୍ଧିପ୍ରସାଧ (କୃତ୍) କଃ ॥ ୧,୧୭୧.

ଅଶ୍ୱଥ, ତ୍ରିଫଳା, ବ୍ୟୋଷ ଓ ବରଭି ସମାନ ଭାଗରେ ତିଆରି କରି ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ମିଶାଇଲେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ଯୋଡ଼କୁ ଠିକ୍ କରେ।

ସର୍ଵକୁଷ୍ଠେଷୁ ଵମନଂ ରେଚନଂ ରକ୍ତମୋକ୍ଷଣ । ଵଚାଵାସାପଟୋଲାନାଂ ନିମ୍ବସ୍ଯ କଲିନୀତ୍ଵଚଃ ॥ ୧,୧୭୧.

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର କୁଷ୍ଠରେ ବାମନ (ଉଳ୍ଟାଇବା), ରେଚନ (ପାଖାନି ଦେବା) ଓ ରକ୍ତମୋକ୍ଷଣ ଉପଯୁକ୍ତ । ଏହା ସହିତ ବଚା, ବାସା, ପଟୋଳ, ନିମ୍ବ, କଳିନୀ ଓ ଚାଳ ଦଣ୍ଡ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉପକାରୀ ।

କଷାଯୋ ମଧୁନା ପୀତୋ ଵାତହୃନ୍ମଦନାନ୍ଵିତଃ । ଵିରେଚନଂ ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ତ୍ରିଵୃତ୍କର୍ଣଫଲତ୍ରିକୈଃ ॥ ୧,୧୭୧.

ମଧୁ ସହିତ ପିତା କଢ଼ା, ଯାହା ବାତ ଓ ହୃଦ୍ରୋଗ ଶାନ୍ତ କରେ, ତାହାକୁ ତ୍ରିବୃତ୍, କର୍ଣ୍ଣଫଳ ଓ ତିକଟୁ ସହିତ ରେଚନ ଦେବା ଉଚିତ ।

ମନଃ ଶିଲାଂମରୀଚୈସ୍ତୁ ତୈଲଂ କୁଷ୍ଠଵିନାଶନମ୍ । ସର୍ଵକୁଷ୍ଠେ ଵିଲେପୋଽଯଂ ଶିଵାପଞ୍ଚଗୁଡୌଦନମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ମନ:ଶିଳା ଓ କଳାମରିଚ ସହିତ ପକାଯାଇଥିବା ତେଲ କୁଷ୍ଠ ନାଶ କରେ; ଏହି ଲେପ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର କୁଷ୍ଠରେ ଲାଗିବା ଉପଯୋଗୀ, ଏହିପରି ଶିବା, ପଞ୍ଚଗୁଡ଼ ଓ ଚାଉଳ ମିଶାଇ ତିଆରି ମିଶ୍ରଣ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ ।

କରଞ୍ଜୈଲଗଜୈଃ କୁଷ୍ଠଂ ଗୋମୂତ୍ରେଣ ପ୍ରଲେପତଃ । କରଵୀରୋଦ୍ଵର୍ତନଂ ଚ ତୈଲାକ୍ତସ୍ଯ ଚ କୁଷ୍ଠହୃତ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

କରଞ୍ଜ ଓ ଇଡ଼ଗଜକୁ ଗୋମୂତ୍ରରେ ଘସି ଲେପ କଲେ କୁଷ୍ଠ ହ୍ରାସ ପାଏ; କରବୀର ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ୱର୍ତନ କିମ୍ବା ତେଲ ଲଗାଇଲେ ମଧ୍ୟ କୁଷ୍ଠ ନାଶ ହୁଏ ।

ହରିଦ୍ରା ମଲଯଂ ରାସ୍ନା ଗୁଡୂଚ୍ଯେଡଗଜସ୍ତଥା । ଆରଗ୍ଵଧଃ କରଞ୍ଜଶ୍ଚ ଲେପଃ କୁଷ୍ଠହରଃ ପରଃ ॥ ୧,୧୭୧.

ହଳଦୀ, ମଲୟ, ରାସ୍ନା, ଗୁଡ଼ୁଚୀ, ଇଡ଼ଗଜ, ଆରଗ୍ବଧ ଓ କରଞ୍ଜ — ଏହି ଲେପ କୁଷ୍ଠ ପାଇଁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଔଷଧ ।

ମନଃ ଶିଲାଵିଡଙ୍ଗାନି ଵାଗଜୀ ସର୍ଷପାସ୍ତଥା । କରଞ୍ଜୈର୍ମୂତ୍ରପିଷ୍ଟୋଽଯଂ ଲେପଃ କୁଷ୍ଟହରୋର୍ଽକଵତ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ମନ:ଶିଳା, ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ବାଗଜୀ ଓ ସରସପ, କରଞ୍ଜ ଓ ମୂତ୍ରରେ ଘସି ତିଆରି ଏହି ଲେପ କୁଷ୍ଠକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ନାଶ କରେ ।

ଵିଡଙ୍ଗୈଡଵଚା କୁଷ୍ଠନିଶାସିନ୍ଧୂତ୍ଥସର୍ଷପୈଃ । ମୂତ୍ରାମ୍ଲପିଷ୍ଟୋ ଲେପୋଽଯଂ ଦଦ୍ରୂକୁଷ୍ଟଵିନାଶନଃ ॥ ୧,୧୭୧.

ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ଇଡ଼ବଚା, କୁଷ୍ଠ, ନିଶା, ସିନ୍ଧୂତ୍ଥ ଓ ସରସପ, ଖଟା ମୂତ୍ରରେ ଘସି ତିଆରି ଏହି ଲେପ ଦଦ୍ରୁ ଓ କୁଷ୍ଠ ଦୁଇଁଟିକୁ ନାଶ କରେ ।

ପ୍ରପୁନ୍ନାଟସୁବୀଜାନି ଧାତ୍ରୀ ସର୍ଜରସଃ ସ୍ନୁହୀ । ସୌଵୀରପିଷ୍ଟଂ ଦଦ୍ରୂଣାମେତଦୁଦ୍ଵର୍ତନଂ ପରମ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ପ୍ରପୁନ୍ନାଟ ଓ ସୁବୀଜ, ଧାତ୍ରୀ, ସର୍ଜ ଗୁମ୍ରା, ସ୍ନୁହୀ ଓ ସୌଭୀର — ଏମାନେ ଘସି ତିଆରି ଏହି ଉଦ୍ୱର୍ତନ ଦଦ୍ରୁ ପାଇଁ ଅତି ଉତ୍ତମ ।

ଆରଗ୍ଵଧସ୍ଯ ପତ୍ରାଣି ଆରନାଲେନ ପେଷଯେତ୍ । ଦଦ୍ରୂକିଟ୍ଟିମ (ଭ) କୁଷ୍ଠାନି ହନ୍ତି ସିଧ୍ମାନମେଵ ଚ ॥ ୧,୧୭୧.

ଆରଗ୍ବଧର ପତ୍ର ଛାଛରେ ଘସି ଲେପ କଲେ ଦଦ୍ରୁ, କିଟ୍ଟିମା, କୁଷ୍ଠ ଓ ସିଧ୍ମା ନାଶ ହୁଏ ।

ଉଷ୍ଣୋ ପୀତା ଵାଗୁଜୀ ଚ କୁଷ୍ଠଜିତ୍କ୍ଷୀରଭୋଜନଃ । ତିଲାଜ୍ଯତ୍ରିଫଲାକ୍ଷୌଦ୍ରଵ୍ଯୋଷଭଲ୍ଲାତଶର୍କରାଃ । ଵୃଷ୍ଯାଃ ସପ୍ତ ସମା ମେଧ୍ଯାଃ କଷ୍ଠହାଃ କାମଚାରିଣଃ ॥ ୧,୧୭୧.

ଗରମ ଭାବରେ ପିତା ବାଗଜୀ ଓ ଦୁଧ ଖାଦ୍ୟ, ସେସମ ତେଲ, ତ୍ରିଫଳା, ମଧୁ, ତିକଟୁ, ଭଲ୍ଲାତକ ଓ ଚିନି — ଏହି ସାତଟି ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ, ବୁଦ୍ଧିବୃଦ୍ଧିକାରୀ, କୁଷ୍ଠ ନାଶକ ଓ କାମବୃଦ୍ଧିକାରୀ ।

ଵିଡଙ୍ଗତ୍ରିଫଲାକୃଷ୍ଣାଚୂର୍ଣଂ ଲୀଢଂ ସମାକ୍ଷିକମ୍ । ହନ୍ତି କୁଷ୍ଠକ୍ରିମିମେହନାଡୀଵ୍ରଣଭଗନ୍ଦରାନ୍ ॥ ୧,୧୭୧.

ବିଡ଼ଙ୍ଗ, ତ୍ରିଫଳା ଓ କୃଷ୍ଣାର ଚୁରୁଣ ମଧୁ ସହିତ ଖାଇଲେ କୁଷ୍ଠ, କୀଟ, ମେହ, ଘାଓ ଓ ଭଗନ୍ଦର ନାଶ ହୁଏ ।

ଯଃ ଖାଦେଦଭଯାରିଷ୍ଟମରିଷ୍ଟାମଲକାନିଶାଃ । ସ ଜଯେତ୍ସର୍ଵକୁଷ୍ଠାନିମାସାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୧୭୧.

ଯେ କେହି ଅଭୟାରିଷ୍ଟ, ଅରିଷ୍ଟ, ଆମଳକ ଓ ନିଶା ଖାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର କୁଷ୍ଠ ଓ ଚର୍ମରୋଗ ନିଶ୍ଚୟ ଜୟ କରେ — ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।