ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମଧୂକସାରସିନ୍ଧୂତ୍ଥଵଚୋଷଣକଣାଃ ସମାଃ । ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ପିଷ୍ଟ୍ଵାମ୍ଭସା ନସ୍ଯଂ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଜ୍ଞାପ୍ରବୋଧନମ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ମଧୂକ, ସାରା, ସିନ୍ଧୂତ୍ଥ, ବଚ ଓ ଉଷଣ — ସମାନ ମାତ୍ରାରେ ନେଇ, ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପିସି, ପାଣି ସହିତ ମିଶାଇ ନାକରେ ଦେଲେ ଅଚେତନତା ଦୂର ହୁଏ ।

ତ୍ରିଵୃଦ୍ଵିଶାଲାତ୍ରିଫଲାକଟୁକାରଗ୍ଵଧୈଃ କୃତଃ । ସକ୍ଷାରୋ ଭେଦନଃ କ୍ଵାଥଃ ପେଯଃ ସର୍ଵଜ୍ଵରାପହଃ ॥ ୧,୧୭୦.

ତ୍ରିବୃତ୍, ବିଶାଳା, ତ୍ରିଫଳା, କଟୁକା ଓ ଆରଗ୍ବଧ ସହିତ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି କଢ଼ାରେ ଖାର ମିଶାଇଲେ ଏହା ବିସ୍ଥାପକ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ଦୂର କରେ ।

ମହୌଷଧାମୃତାମୁସ୍ତଚନ୍ଦନୋଶୀରଧାନ୍ଯକୈଃ । କ୍ଵାଥସ୍ତୃତୀଯକଂ ହନ୍ତି ଶର୍କରାମଧୁଯୋଜିତଃ ॥ ୧,୧୭୦.

ମହଔଷଧ, ଅମୃତା, ମୁଷ୍ଟ, ଚନ୍ଦନ, ଉଶୀର ଓ ଧାନ୍ୟାକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ାକୁ ଚିନି ଓ ମଧୁ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଲେ ତୃତୀୟକ ଜ୍ୱର ନଶେ ।

ଅପାମଗଜଟାକଟ୍ଯାଂ ଲୋହିତୈଃ ସପ୍ତତନ୍ତୁଭିଃ । ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵାରେ ରଵେର୍ନୂନଂ ଜ୍ଵରଂ ହନ୍ତି ତୃତୀଯକମ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ଅପାମାର୍ଗ ମୂଳରୁ ସାତଟି ଲାଲ ଧାଗା କାଟି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ସମୟରେ କମରେ ବାନ୍ଧିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୃତୀୟକ ଜ୍ୱର ନଶେ ।

ଗଙ୍ଗାଯା ଉତ୍ତରେ କୂଲେ ଅପୁତ୍ରସ୍ତାପସୋ ମୃତଃ । ତସ୍ମୈ ତିଲୋଦକଂ ଦଦ୍ଯାନ୍ମୁଞ୍ଚତ୍ଯୈକାହିକୋ ଜ୍ଵରଃ ॥ ୧,୧୭୦.

ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ତର ତୀରରେ ଯଦି କୌଣସି ନିରସନ୍ତାନ ତାପସ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ତିଳ ଦିଆ ପାଣି ଦାନ କଲେ ଏକ ଦିନ ଛାଡ଼ି ଏକ ଦିନ ଆସୁଥିବା ଜ୍ୱର ମୁକ୍ତି ମିଳେ ।

ଗୁଡୂଚ୍ଯାଃ କ୍ଵାଥକଲ୍କାଭ୍ଯାଂ ଵିଫଲାଵାସକସ୍ଯ ଚ । ମୃଦ୍ଵୀକାଯା ବଲାଯାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଃ ସ୍ନେହା ଜ୍ଵରଚ୍ଛିଦଃ ॥ ୧,୧୭୦.

ଗୁଡୂଚୀ, ବିଫଳା, ବାସକ, ମୃଦ୍ୱୀକା ଓ ବଳାର କଢ଼ା ଓ ବଟିକୁ ତେଲରେ ସିଧାଇଲେ, ଏହି ତେଲ ଜ୍ୱର ନଶାଇବାରେ କାମ ଦେଇଥାଏ ।

ଧାତ୍ରୀଶିଵାକଣାଵହ୍ନିକ୍ଵାଥଃ ସର୍ଵଜ୍ଵରାନ୍ତକଃ । ଜ୍ଵରାତିସାରହରଣମୌଷଧଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯଥ ॥ ୧,୧୭୦.

ଧାତ୍ରୀ, ଶିବା, କଣା ଓ ଅଗ୍ନିର କଢ଼ା ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ଦୂର କରେ । ଏବେ ମୁଁ ଜ୍ୱର ଓ ଅତିସାର ନଶାଇବା ଔଷଧ କହିବି ।

ପୃଶ୍ରିପର୍ଣୋବଲାଵିଲ୍ଵନାଗରୋତ୍ପଲଧାନ୍ଯକୈଃ । ପାଠେନ୍ଦ୍ରଯଵଭୂନିମ୍ବମୁସ୍ତପର୍ପଟକୈଃ ଶୃତାଃ । ଜ୍ଯନ୍ତ୍ଯାମମତୀସାରଂ ସଜ୍ଵରଂ ସମହୌଷଧାଃ ॥ ୧,୧୭୦.

ପୃଶ୍ନିପର୍ଣ୍ଣୀ, ବଳା, ବିଲ୍ୱ, ନାଗର, ଉତ୍ପଳ, ଧାନ୍ୟାକ, ପାଠା, ଇନ୍ଦ୍ରୟବ, ଭୂନିମ୍ବ, ମୁଷ୍ଟ ଓ ପର୍ପଟକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି କଢ଼ା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଔଷଧ ସହିତ ଦିଆଗଲେ ଜ୍ୱର ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଅତିସାର ଠିକ୍ କରେ ।

ନାଗରାତିଵିଷାମୁସ୍ତଭୂନିମ୍ବାମୃତଵତ୍ସକୈଃ । ସର୍ଵଜ୍ଵରହରଃ କ୍ଵଥଃ ସର୍ଵାତୀସାରନାଶନଃ ॥ ୧,୧୭୦.

ନାଗର, ଅତିବିଷା, ମୁଷ୍ଟ, ଭୂନିମ୍ବ ଓ ଅମୃତବତ୍ସକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା କଢ଼ା ସମସ୍ତ ଜ୍ୱର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅତିସାର ନଶାଇଦିଏ ।

ମୁସ୍ତପର୍ପଟକଦିଵ୍ଯଶୃଙ୍ଗଵେରଶୃତଂ ପଯଃ । ଶାଲପର୍ଣୋ ପୃଶ୍ରିପର୍ଣୋ ବୃହତୀ କଣ୍ଟକାରିକା ॥ ୧,୧୭୦.

ମୁଷ୍ଟ, ପର୍ପଟକ, ଦିବ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗବେର, ଶାଳପର୍ଣ୍ଣୀ, ପୃଶ୍ନିପର୍ଣ୍ଣୀ, ବୃହତୀ ଓ କଣ୍ଟକାରିକା ସହିତ ଉବା ହୋଇଥିବା ଦୁଧ ଉପକାରୀ ।

ବଲାଶ୍ଵଦଂଷ୍ଟ୍ରାବିଲ୍ଵାଦି ପାଠାନାଗରଧାନ୍ଯକମ୍ । ଏତଦାହାରସଂଯୋଗେ ହିତଂ ସର୍ଵାତିସାରିଣାମ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ବଳା, ଅଶ୍ୱଦଂଷ୍ଟ୍ରା, ବିଲ୍ୱ, ପାଠା, ନାଗର ଓ ଧାନ୍ୟାକ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଲେ ସମସ୍ତ ଅତିସାର ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ।

ବିଲ୍ଵଚୂତାସ୍ଥିକ୍ଵାଥଶ୍ଚ ଖଣ୍ଡଂ ମଧ୍ଵତିସାରନୁତ୍ । ଅତିସାରେ ହିତା ତଦ୍ଵତ୍କୁଟଜତ୍ଵକ୍କଣାଯୁତା ॥ ୧,୧୭୦.

ବିଲ୍ୱ ଓ ଆମ୍ବ ଗୁଠିକାର କଢ଼ାକୁ ଚିନି ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଲେ ଅତିସାର ନଶେ; ଏହିପରି କୁଟଜ ଛାଲ ସହିତ ତିଆରି କଢ଼ା ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ ।

ଵତ୍ସକାତିଵିଷାଵିଶ୍ଵକଣାକନ୍ଦକଷାଯକଃ । ପ୍ରଯୁକ୍ତଶ୍ଚାମଶୂଲାଢ୍ଯେ ହ୍ଯତୀସାରେ ସଶୋଣିତ ॥ ୧,୧୭୦.

ବତ୍ସକ, ଅତିବିଷା, ବିଶ୍ୱକଣା ଓ କଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ଯେଉଁଠାରେ ଅତିସାର ସହିତ ପେଟେ ବେଦନା ଓ ରକ୍ତ ଥାଏ, ସେଠାରେ ଉପକାରୀ ।

ଚିକିତ୍ସାଥ ଗ୍ରହଣ୍ଯାସ୍ତୁଗ୍ରହଣୀ ଚାଗ୍ରିନାଶିନୀ । ଚିତ୍ରକାକ୍ଵାଥକ୍ଲକାଭ୍ଯାଂ ଗ୍ରହଣୀଘ୍ନଂ କ୍ଷୃତଂ ହଵିଃ । ଗୁଲ୍ମଶୋଥୋଦରପ୍ଲୀହଶୂଲାର୍ଶୋଘ୍ନଂ ପ୍ରଦୀପନମ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ଏବେ ଗ୍ରହଣୀ ଚିକିତ୍ସା କହିବି — ଚିତ୍ରକ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ଓ ବଟି ସହିତ ଘିଅ ତିଆରି କଲେ ଗ୍ରହଣୀ ନଶେ, ଏହା ଅଗ୍ନି ବୃଦ୍ଧି କରେ ଓ ଗୁଲ୍ମ, ଶୋଥ, ଉଦର, ପ୍ଳୀହା, ପେଟ ବେଦନା ଓ ଅର୍ଶ ଠିକ୍ କରେ ।

ସୌଵର୍ଚଲଂ ସୈନ୍ଧଵଞ୍ଚ ଵିଡଙ୍ଗୌଦ୍ଭିଦମେଵ ଚ । ସାମୁଦ୍ରେଣ ସମଂ ପଞ୍ଚଲଵଣାନ୍ଯତ୍ର ଯୋଜଯେତ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ସୌବର୍ଚ୍ଚଳ, ସୈନ୍ଧବ, ବିଡ଼ଙ୍ଗ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ, ସାମୁଦ୍ର ସହିତ ଏହି ପାଞ୍ଚ ଲବଣକୁ ଏଠାରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ।

ଭେଷଜଂ ଶସ୍ତ୍ରକ୍ଷାରାଗ୍ନ୍ଯସ୍ତ୍ରିଧା ଵୈ ଚାର୍ଶସାଂ ହରମ୍ । ଵିଦ୍ଧି ତଚ୍ଚାର୍ଶସୋଘ୍ନନ୍ତୁ ଯଦ୍ଧି ତକ୍ରଂ ନଵୋଦ୍ଧୃତମ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ଅର୍ଶ ରୋଗ ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାର ଚିକିତ୍ସା ଅଛି— ଶସ୍ତ୍ରଚିକିତ୍ସା, ଖାର ଓ ଅଗ୍ନି। ଏହା ସହିତ, ନୂଆ ମଥାଯାଇଥିବା ତକ୍ର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଶ ରୋଗର ଉପଚାର।

ଗୁଡୂଟୀଂ ପିପ୍ପଲୀଯୁକ୍ତାମଭଯାଂ ଘୃତଭର୍ଜିତାମ୍ । ତ୍ରିଵୃଦର୍ଶୋଵିନାଶାର୍ଥଂ ଭକ୍ଷଯେଦମ୍ଲଲୋଣିକାମ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ଗୁଡୁଚୀ, ପିପ୍ପଳୀ ଓ ଘିଏରେ ଭଜା ଅଭୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଖଟା ଓ ଲୁଣ ମିଶା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ଅର୍ଶ ଓ କବ୍ଜ ଦୂର ହୁଏ।

ତିଲେକ୍ଷୁରସସଂଯୋଗଶ୍ଚାର୍ଶଃ କୁଷ୍ଠ ଵିନାଶନଃ । ପଞ୍ଚକୋଲଂ ସମରିଚଂ ସତ୍ର୍ଯୂଷଣମଥାଗ୍ନିକୃତ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ତିଳର ରସ ମିଶ୍ରଣ ଅର୍ଶ ଓ ଚର୍ମ ରୋଗ ନାଶ କରେ। ପଞ୍ଚକୋଳ, ମରିଚା ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ତୀକ୍ତ ମସଲା ଭଳି ଅଗ୍ନି ଦୀପନ କରେ।

ହରୀତକୀ ଭକ୍ଷ୍ଯମାଣା ନାଗେରଣ ଗୁଡେନ ଵା । ସୈନ୍ଧଵୋପହିତା ଵାପି ସାତତ୍ଯେନାଗ୍ନିଦୀପନୀ ॥ ୧,୧୭୦.

ହରୀତକୀ ଏକାକି, କିମ୍ବା ଅଦା ଓ ଗୁଡ଼ ସହିତ, କିମ୍ବା ସେନ୍ଧା ଲୁଣ ମିଶାଇ ନିୟମିତ ଭାବେ ଖାଇଲେ ଅଗ୍ନି (ପାଚନଶକ୍ତି) ବଢ଼େ।

ଫଲତ୍ରିକାମୃତାସାତିକ୍ତାଭୂନିମ୍ବନିମ୍ବଜଃ । କ୍ଵାଥଃ କ୍ଷୌଦ୍ରଯୁତୋ ହନ୍ଯାତ୍ପାଣ୍ଡୁରୋଗଂ ସକାମଲମ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ଫଳତ୍ରିକା, ଅମୃତ, ତୀକ୍ତ ଭୂନିମ୍ବ ଓ ନିମ୍ବ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା ମଧୁ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ କାମଳା ଓ ରକ୍ତହୀନତା ଦୂର ହୁଏ।

ତ୍ରିଵୃଚ୍ଚ ତ୍ରିଫଲା ଶ୍ଯାମା ପିପ୍ପଲୀ ଶର୍କଗ ମଧୁ । ମୋଦକଃ ସନ୍ନିପାତାନ୍ତୋ ରକ୍ତପିତ୍ତଜ୍ଵରାପହଃ ॥ ୧,୧୭୦.

ତ୍ରିବୃତ, ତ୍ରିଫଳା, ଶ୍ୟାମା, ପିପ୍ପଳୀ, ଚିନି ଓ ମଧୁ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ରକ୍ତପିତ୍ତ ଜନିତ ଜ୍ୱର ଓ ଜଟିଳ ରୋଗ ଦୂର କରେ।

ଵାସାଯାଂ ଵିଦ୍ଯମାନାଯାମାଶାଯାଂ ଜୀଵିତସ୍ଯ ଚ । ରକ୍ତପିତ୍ତୀ କ୍ଷଯୀ କାସୀ କିମର୍ଥମଵସୀଦତି ॥ ୧,୧୭୦.

ଯେତେବେଳେ ଦେହରେ ବାସା ରହିଛି ଓ ଜୀବନ ଅଛି, ତେବେ ରକ୍ତପିତ୍ତ, କ୍ଷୟ ଓ କାଶରେ ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି କାହିଁକି ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ?

ଆଟରୂପକମୃଦ୍ଵୀକାପଥ୍ଯାକ୍ଵାଥଃ ସଶର୍କରଃ । କ୍ଷୌଦ୍ରାଢ୍ଯଃ କାସନିଃ ଶ୍ଵାସରକ୍ତପିତ୍ତନିବର୍ହଣଃ ॥ ୧,୧୭୦.

ଆଟରୂପ, ଦ୍ରାକ୍ଷା ଓ ପଥ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କଢ଼ା, ଚିନି ଓ ପ୍ରଚୁର ମଧୁ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ କାଶ, ଶ୍ୱାସ ଓ ରକ୍ତପିତ୍ତ ଦୂର ହୁଏ।

ଵାସାରସଃ ଖଣ୍ଡମଧୁଯୁତଃ ପୀତୋଽଥରକ୍ତଜିତ୍ । ସଲ୍ଲକୀବଦରୀଜମ୍ବୁପ୍ରିଯାଲାମ୍ରାର୍ଜୁନଂ ଧଵଃ । ପୀତଂ କ୍ଷୀରଞ୍ଚ ମଧ୍ଵାଢ୍ଯଂ ପୃଥକ୍ଛୋଣିତଵାରଣମ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ବାସାର ରସ ଚିନି ସହିତ ମିଶାଇ ପିଇଲେ ରକ୍ତ ରୋଗ ନିବାରଣ ହୁଏ। ସଲ୍ଲକୀ, ବଦରୀ, ଜମ୍ବୁ, ପ୍ରିୟାଳ, ଆମ୍ବ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଧବ ଦୁଧ ଓ ମଧୁ ସହିତ ଅଲଗା ଭାବେ ନିୟମିତ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତସ୍ରାବ ବନ୍ଦ ହୁଏ।

ସମୂଲଫଲପତ୍ରାଯା ନିର୍ଗୁଣ୍ଡ୍ଯାଃ ସ୍ଵରସୈର୍ଘୃତମ୍ । ସିଦ୍ଧଂ ପୀତ୍ଵା କ୍ଷଯକ୍ଷୀଣୀ ନିର୍ଵ୍ଯାଦିର୍ଭାତି ଦେଵଵତ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀର ମୂଳ, ଫଳ ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ରସ ଘିଏରେ ମିଶାଇ ପିଇଲେ କ୍ଷୟ ରୋଗୀ ରୋଗମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦେବତା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

ହରୀତକୀ କଣା ଶୁଣ୍ଠୀ ମରିଚଂ ଗୁଡସଂଯୁତମ୍ । କାସଘ୍ନୋ ମୋଦକଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତୃଷ୍ଣାରୋଚକନାଶନଃ ॥ ୧,୧୭୦.

ହରୀତକୀ, ପିପ୍ପଳୀ, ଶୁଠି, ମରିଚା ଓ ଗୁଡ଼ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ମିଠା ଖାଦ୍ୟ କାଶ ନାଶ କରେ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ରୁଚିହୀନତା ଦୂର କରେ।

କଣ୍ଟକାରିଗୁଡୂଚୀଭ୍ଯାଂ ପୃଥକ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ପଲେ ରସେ । ପ୍ରସ୍ଥଂ ସିଦ୍ଧଂ ଘୃତଂ ସ୍ଯାଚ୍ଚ କାସନୁଦ୍ଵହ୍ନିଦାପନମ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

କଣ୍ଟକାରି ଓ ଗୁଡୁଚୀର ରସ ତିରିଶ ପଳା ହରିକ୍ରମରେ ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଘିଏରେ ପକାଇ ତିଆରି କଲେ, ଏହା କାଶ ଓ ଅଗ୍ନିଦୀପନ ପାଇଁ ଉପଯୋଗୀ।

କୃଷ୍ଣା ଧାତ୍ରୀ ଶିତା ଶୁଣ୍ଠୀ ହକ୍କାଘ୍ନୀ ମଧୁସଂଯୁତା । ହିକ୍କାଶ୍ଵାସୀ ପିଵେଦ୍ଭାର୍ଙ୍ଗୋ ସଵିଶ୍ଵାମୁଷ୍ଣଵାରିଣା ॥ ୧,୧୭୦.

କୃଷ୍ଣା, ଧାତ୍ରୀ, ଶିତା, ଶୁଠି ଓ ମଧୁ ମିଶାଇ ନିଅଲେ ହିକ୍କା ଓ ଶ୍ୱାସ ଦୂର ହୁଏ। ଭାର୍ଙ୍ଗ ଓ ବିଶ୍ୱା ଉଷ୍ଣ ଜଳ ସହିତ ପିଇବା ଉଚିତ।

ତୈଲାକ୍ତଂ ସ୍ଵରଭେଦେ ଵା ଖାଦିରଂ ଧାରଯେନ୍ମୁଖେ । ପଥ୍ଯାଂ ପିପ୍ପଲିକାଯୁକ୍ତାଂ ସଂଯୁକ୍ତାଂ ନାଗରେଣ ଵା ॥ ୧,୧୭୦.

ସ୍ୱର ଭେଦ ହେଲେ ତେଲ ଲଗାଯାଇଥିବା ଖାଦିର ମୁହଁରେ ଧରିବା, କିମ୍ବା ପଥ୍ୟା ପିପ୍ପଳୀ କିମ୍ବା ଅଦା ସହିତ ମିଶାଇ ଧରିଲେ ଉପକାରୀ।