ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଉଷ୍ଣଂ ଵାରି ଜ୍ଵରଶ୍ଵାସମେଦୋଽନିଲକଫାପହମ୍ । ଶୃତଂ ଶୀତତ୍ରିଦୋଷଘ୍ନମୁଷିତଂ ତଚ୍ଚ ଦୋଷଲମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଗରମ ପାଣି ଜ୍ୱର, ଶ୍ୱାସ, ଚର୍ବି, ବାତ ଓ କଫ ଦୂର କରେ । ଉବା ପାଣି ଶୀତ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ହଟାଏ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିବା ପାଣି ଖରାପ ।

ଗୋକ୍ଷୀରଂ ଵାତପିତ୍ତଗ୍ନଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଗୁରୁରସାଯନମ୍ । ଗଵ୍ଯାଦ୍ଗୁରୁତରଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ମାହିଷ୍ଵହ୍ନିନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଗାଈର ଦୁଧ ବାତ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, ତେଲା, ଭାରୀ ଓ ରସାୟନ । ମହିଷୀର ଦୁଧ ଗାଈ ଦୁଧଠାରୁ ଅଧିକ ଭାରୀ ଓ ତେଲା, ଜଠରାଗ୍ନିକୁ ନାଶ କରେ ।

ଛାଗଂ ରକ୍ତାତିସାରଘ୍ନଂ କାସଶ୍ଵାସକଫାପହମ୍ । ଚକ୍ଷୁଷ୍ଯଂ ଜୀଵନଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ରକ୍ତପିତ୍ତେ ଚନାଵନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଛାଗ ଦୁଧ ରକ୍ତ ଆତିସାର, କାଶ, ଶ୍ୱାସ ଓ କଫ ହଟାଏ; ଏହା ଚକ୍ଷୁସ୍ଥ, ଜୀବନଦାୟିନୀ ଓ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ରକ୍ତପିତ୍ତରେ ଭଲ ।

ପରଂ ଵାତହରଂ ଵୃଷ୍ଯଂ ପିତ୍ତଶ୍ଲେଷ୍ମକରଂ ଦଧି । ଦୋଷଘ୍ନଂ ମନ୍ଥଜାତନ୍ତୁ ମସ୍ତୁ ସ୍ରୋତୋଵିଶୋଧନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଦହି ବାତ ଶାନ୍ତିକର ଓ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ, କିନ୍ତୁ ପିତ୍ତ ଓ କଫ ବଢ଼ାଏ । ମଥା ଓ ମସ୍ତୁ ଦୋଷ ହଟାଏ ଓ ଶରୀର ନଳୀକୁ ପରିଶ୍ରୁତ କରେ ।

ଗ୍ରହଣ୍ଯର୍ଶୋଽର୍ଦିତାର୍ତିଘ୍ନଂ ନଵନୀତଂ ନଵୋଦ୍ଧୃତମ୍ । ଵିକାରାଶ୍ଚ କିଲାଟାଦ୍ଯା ଗୁରଵଃ କୁଷ୍ଠହେତଵଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ନୂତନ ମଖନ ଗ୍ରହଣୀ, ଅର୍ଶ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର କରେ; ପୁରୁଣା ମଖନ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ବସ୍ତୁ ଭାରୀ ଓ ଚର୍ମ ରୋଗର କାରଣ ।

ପରଂ ଗ୍ରହଣୀଶୋଥାର୍ଶଃ ପାଣ୍ଡ୍ଵତୀସାରଗୁଲ୍ମନୁତ୍ । ତ୍ରିଦୋଷଶମନଂ ତକ୍ରଂ କଥିତଂ ପୂର୍ଵସୂରିଭିଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ପୁରୁଣା ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ତକ୍ର ଗ୍ରହଣୀ, ସୋଠ, ଅର୍ଶ, ପାଣ୍ଡୁ, ଆତିସାର ଓ ଗୁଲ୍ମ ରୋଗରେ ଉତ୍ତମ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ଶାନ୍ତ କରେ ।

ଵୃଷ୍ଯଞ୍ଚ ମଧୁରଂ ସର୍ପିର୍ଵାତପିତ୍ତକଫାପହମ୍ । ଗଵ୍ଯଂ ମେଧ୍ଯଞ୍ଚ ଚାକ୍ଷୁଷ୍ଯଂ ସଂସ୍କାରାଚ୍ଚ ତ୍ରିଦୋଷଜିତ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଘିଅ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ ଓ ମିଠା, ବାତ, ପିତ୍ତ ଓ କଫ ହଟାଏ । ଗାଈ ଘିଅ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚକ୍ଷୁସ୍ଥ, ଭଲ ଭାବେ ପକାଇଲେ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ଦମନ କରେ ।

ଅପସ୍ମାରଗଦୋନ୍ମାଦମୂର୍ଛାଘ୍ନଂ ସଂସ୍କୃତଙ୍ଘୃତମ୍ । ଅଜାଦୀନାଞ୍ଚ ସର୍ପୋଷି ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଗୋକ୍ଷୀରସଦ୍ଗୁଣୈଃ । କଫଵାତହରଂ ମୂତ୍ରଂ ସର୍ଵକ୍ରିମିଵିଷାପହମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପକାଇଥିବା ଘିଅ ଅପସ୍ମାର, ବିଷ, ଉନ୍ମାଦ ଓ ମୂର୍ଛା ହଟାଏ; ଛାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁର ଘିଅ ଗାଈ ଦୁଧର ଗୁଣ ଥାଏ; ମୁତ୍ର ବାତ ଓ କଫ ହଟାଏ, ସମସ୍ତ କୀଟ ଓ ବିଷ ଦୂର କରେ ।

ପାଣ୍ଡୁତ୍ଵୋଦରକୁଷ୍ଠାର୍ଶଃ ଶୋଥଗୁଲ୍ମପ୍ରମେହନୁତ୍ । ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମହରଂ ବଲ୍ଯଂ ତୈଲଂ କଶ୍ଯଂ ତିଲୋଦ୍ଭଵମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ତିଳ ତେଲ ପାଣ୍ଡୁ, ଉଦର ଫୁଲିବା, ଚର୍ମ ରୋଗ, ଅର୍ଶ, ସୋଠ, ଗୁଲ୍ମ ଓ ପ୍ରମେହ ଦୂର କରେ; ବାତ ଓ କଫ ହଟାଏ, ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ, ଏହାକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ ।

ସାର୍ଷପଂ କୃମିପାଣ୍ଡୁଘ୍ନଂ କଫମେଦୋଽନିଲାପହମ୍ । କ୍ଷୌମଂ ତୈଲମଚକ୍ଷୁଷ୍ଯଂ ପିତ୍ତହୃଦ୍ଵାତନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ସୋରିଷ ରୋଗକୀଟ ଓ ଶରୀର ରଙ୍ଗ ହ୍ରାସ କମାଏ, କଫ, ଚର୍ବି ଓ ବାୟୁ ଶାନ୍ତ କରେ। କପାସ ତେଲ ଚକ୍ଷୁକୁ ଉପକାରୀ, ପିତ୍ତ, ହୃଦ୍ରୋଗ ଓ ବାୟୁ ଦୂର କରେ।

ଅକ୍ଷଜଂ କଫପିତ୍ତଘ୍ନଂ କେଶ୍ଯଂ ତ୍ଵକ୍ଶ୍ରୋତ୍ରତର୍ପଣମ୍ । ତ୍ରିଦୋଷଘ୍ନଂ ମଧୁ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵାତଲଞ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଏଣ୍ଡି ତେଲ କଫ ଓ ପିତ୍ତ ଶାନ୍ତ କରେ, କେଶ ବଢ଼ାଏ, ଚର୍ମ ଓ କାନକୁ ପୋଷଣ ଦେଇଥାଏ। ମଧୁ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ଦୂର କରେ, କିନ୍ତୁ ବାୟୁ ବଢ଼ାଏ।

ହିକ୍କାଶ୍ଵାସକୃମିଚ୍ଛର୍ଦିମେହତୃଷ୍ଣାଵିଷାମହମ୍ । ଇକ୍ଷଵୋରକ୍ତପିତ୍ତଘ୍ନୋ ବଲ୍ଯା ଵୃଷ୍ଯାଃ କଫପ୍ରଦାଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ଉଖୁ ହିକ୍କା, ଶ୍ୱାସ, କୀଟ, ବାନ୍ତି, ପେଶାବ ରୋଗ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ବିଷ ଦୂର କରେ। ଏହାର ରସ ରକ୍ତ ଓ ପିତ୍ତ ରୋଗ ହଟାଏ, ଶକ୍ତି ଦେଉଛି, କାମବୃଦ୍ଧିକାରୀ, କିନ୍ତୁ କଫ ବଢ଼ାଏ।

ଫାଣିତଂ ପିତ୍ତଲଂ ତଵ୍ରିଂ ସୁରା ମତ୍ସ୍ଯଣ୍ଡିକା ଲଘୁଃ । ଖଣ୍ଡଂ ଵୃଷ୍ଯଂ ତଥା ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ସ୍ଵାଦ୍ଵସୃକ୍ପିତ୍ତଵାତଜିତ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଗୁଡ଼ ରସ ପିତ୍ତ ବଢ଼ାଏ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସୁରା ଓ ମାଛ ଲୁଣ ହାଲୁକା, ଚିନି ଶୁକ୍ରବୃଦ୍ଧିକାରୀ, ତେଲିଆ, ମିଠା, ଏହା ରକ୍ତ, ପିତ୍ତ ଓ ବାୟୁ ଦୂର କରେ।

ଵାତପିତ୍ତହରୋ ରୂକ୍ଷୋ ଵାତଘ୍ନଃ କଫକୃଦ୍ଗୁଡଃ । ସ ପିତ୍ତଘ୍ନଃ ପରଃ ପଥ୍ଯଃ ପୁରାଣୋଽସୃକ୍ପ୍ରସାଦନଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ଗୁଡ଼ ବାୟୁ ଓ ପିତ୍ତ ଶାନ୍ତ କରେ, ଶୁଷ୍କ ଓ ବାୟୁ ଦୂର କରେ, କିନ୍ତୁ କଫ ବଢ଼ାଏ। ପୁରୁଣା ଗୁଡ଼ ବିଶେଷକରି ପିତ୍ତ ହଟାଏ, ଉପକାରୀ ଓ ରକ୍ତ ଶୁଧ୍ଧି କରେ।

ରକ୍ତିପିତ୍ତହରା ଵୃଷ୍ଯା ସସ୍ନେହା ଗଡଶର୍କରା । ସର୍ଵପିତ୍ତକରଂ ମଦ୍ଯମମ୍ଲତ୍ଵାତ୍କଫଵାତଜିତ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଘିଅ ମିଶା ଚିନି ରକ୍ତ ଓ ପିତ୍ତ ଦୂର କରେ, କାମବୃଦ୍ଧିକାରୀ ଓ ତେଲିଆ। ମଧ୍ୟମ ଆୟୁ ବିଶିଷ୍ଟ ଚିନି ତିକ୍ତତାରୁ ସମସ୍ତ ପିତ୍ତ ବଢ଼ାଏ, କିନ୍ତୁ କଫ ଓ ବାୟୁ ଶାନ୍ତ କରେ।

ରକ୍ତପିତ୍ତକରାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାସ୍ତଥା ସୌଵୀରଜାତଯଃ । ପାଚନୋ ଦୀପନଃ ପଥ୍ଯୋ ମଣ୍ଡଃ ସ୍ଯାଦ୍ଭୃଷ୍ଟତଣ୍ଡୁଲଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ନୂଆ ତିଆରି ତକ୍ର ରକ୍ତ ଓ ପିତ୍ତ ବଢ଼ାଏ। ଭଜା ଚାଉଳର ମାଣ୍ଡ ପାଚକ, ଭୋକ ବଢ଼ାଏ ଓ ଉପକାରୀ।

ଵାତାନୁଲୋମନୀ ଲଘ୍ଵୀ ପେଯା ଵସ୍ତିଵିଶୋଧନୀ । ସତକ୍ରଦାଡିମଵ୍ଯୋଷା ସଗୁଡା ମଧୁପିପ୍ପଲୀ ॥ ୧,୧୬୯.

ପାଣି ପରିମାଣ ରେ ତିଆରି ହାଲୁକା ମାଣ୍ଡ ବାୟୁକୁ ସହଜ କରେ, ମୁତ୍ରକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରେ। ଯଦି ଏହି ମାଣ୍ଡ ସତକ୍ର, ଡାଳିମା, ପିପ୍ପଳି, ଗୁଡ଼, ମଧୁ ଓ ଲମ୍ବ ପିପ୍ପଳି ସହିତ ତିଆରି ହୁଏ, ତେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପକାରୀ।

ଇନ୍ତୀଯଂ ସୁକୃତା ପେଯା କାସଶ୍ଵା ସପ୍ରଵାହିକାଃ । ପାଯସଃ କଫକୃଦ୍ବଲ୍ଯଃ କୃଶରା ଵାତନାଶିନୀ ॥ ୧,୧୬୯.

ଭଲ ଭାବେ ତିଆରି କରା ହାଲୁକା ମାଣ୍ଡ କାଶ, ଶ୍ୱାସ ଓ ପ୍ରବାହିକା ରୋଗରେ ଉପଯୋଗୀ। ଖୀର ଶରୀରରେ କଫ ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ, କୃଶରା ବାୟୁ ଦୂର କରେ।

ସୁଧୌତଃ ପ୍ରସ୍ତ୍ରୁତଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଃ ସୁଖୋଷ୍ଣୋ ଲଘୁରୋଚନଃ । କନ୍ଦମୂଲଫଲେହୈଃ ସାଧିତୋ ବୃଂହଣୋଗୁରୁଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇ ଛାଣା ତେଲିଆ ଚାଉଳ, ହଳୁକା ଉଷ୍ଣ ଭାବେ ଦିଆଯାଏ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ କନ୍ଦ ସହିତ ତିଆରି କଲେ ଏହା ପୋଷକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରୀ।

ଈଷଦୁଷ୍ଣସେଵନାଚ୍ଚ ଲଘୁଃ ସୂପଃ ସୁସାଧିତଃ । ସ୍ଵିନ୍ନ ନିଷ୍ପୀଡିତଂ ଶାକଂ ହିତଂ ସ୍ନେହାଦିସଂସ୍କୃତମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଅଳ୍ପ ଉଷ୍ଣ ଓ ଭଲ ଭାବେ ତିଆରି ସୂପ ହାଲୁକା। ଉବା ଓ ଚିପି ଶାକ, ତେଲ ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ତିଆରି ହେଲେ ଉପକାରୀ।

ଦାଡିମାମଲକୈର୍ଯୂଷୋ ଵହ୍ନିକୃଦ୍ଵାତପିତ୍ତହା । ଶ୍ଵାସକାସପ୍ରତିଶ୍ଯାଯକଫଘ୍ନୋ ମଲକୈଃ କୃତଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ଡାଳିମା ଓ ଆମଳାର ସୂପ ଅଗ୍ନି ବଢ଼ାଏ, ବାୟୁ ଓ ପିତ୍ତ ଦୂର କରେ। ମୁଳା ସହିତ ତିଆରି କଲେ କଫ ହଟାଏ, ଶ୍ୱାସ, କାଶ ଓ ନାକ ରୋଗ ଦୂର କରେ।

ଯଵକୋଲକୁଲତ୍ଥାନାଂ ଯୂଷଃ କଣ୍ଠ୍ଯୋଽନିଲାପହଃ । ମୁଦ୍ଗାମଲକଜୋ ଗ୍ରାହୀ ଶ୍ଲେଷ୍ମପିତ୍ତଵିନାଶନଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ଯବ, କୋଲା ଓ କୁଳଥୀର ସୂପ ଗଳା ପାଇଁ ଉପକାରୀ ଓ ବାୟୁ ଦୂର କରେ। ମୁଗ ଓ ଆମଳାର ସୂପ ଗାଢ଼ା କରେ, କଫ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ।

ସଗୁଡଂ ଦଧି ଵାତଘ୍ନଂ ସକ୍ତଵୋ ରୂକ୍ଷଵାତୁଲାଃ । ଘୃତପୂର୍ଣୋଽଗ୍ନିକାରୀ ସ୍ଯାଦ୍ଵୃଷ୍ଯା ଗୁର୍ଵୋ ଚ ଶଷ୍କୁଲୀ ॥ ୧,୧୬୯.

ଗୁଡ଼ ମିଶା ଦହି ବାୟୁ ଶାନ୍ତ କରେ। ସକ୍ତବ ଶୁଷ୍କ ଓ ବାୟୁ ବଢ଼ାଏ। ଘିଅ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶଶ୍କୁଳୀ ଅଗ୍ନି ବଢ଼ାଏ, କାମବୃଦ୍ଧିକାରୀ ଓ ଭାରୀ।

ବୃଂହଣାଃ ସାମିଷା ଭକ୍ଷ୍ଯପିଷ୍ଟ କା ଗୁଖଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତୈଲସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟିଘ୍ନାସ୍ତୋଯସ୍ଵିନ୍ନାଶ୍ଚ ଦୁର୍ଜରାଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ମାଂସ ମିଶିତ ଖାଦ୍ୟ ପୋଷକ। ପିଠା ବିଶେଷ ହଜମରେ କଷ୍ଟଦାୟକ। ତେଲରେ ତିଆରି ହେଲେ ଚକ୍ଷୁ ପାଇଁ ଭଲ, ପାଣିରେ ରାନ୍ଧିଲେ ହଜମ କଷ୍ଟକର।

ଅତ୍ଯୁଷ୍ଣା ମଣ୍ଡକାଃ ପଥ୍ଯାଃ ଶୀତଲା ଗୁଖୋ ମତାଃ । ଅନୁପାନଞ୍ଚ ପାନୀଯଂ ଶ୍ରମତୃଷ୍ଣାଦିନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଅତି ଉଷ୍ଣ ମାଣ୍ଡ ଉପକାରୀ, ଢିଲା ପିଠା ଉପକାରୀ। ଭୋଜନ ପରେ ପାଣି ପିଲେ କ୍ଲାନ୍ତି, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅସୁବିଧା ଦୂର କରେ।

ଅନ୍ନପାନାଦିନା ରକ୍ଷା କୃତ୍ସ୍ଯାଦ୍ରୋଗଵର୍ଜିତଃ । ଅନୁଷ୍ଣଃ ଶିଖିକଣ୍ଠାଭୋ ଵିଷଞ୍ଚୈଵ ଵିଵର୍ଣକୃତ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଠିକ୍ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ନିୟମିତ ରଖିଲେ ରୋଗ ହୁଏ ନାହିଁ। ମଧ୍ୟମ ଉଷ୍ଣ ମୟୂର କଣ୍ଠ ରଙ୍ଗର ପାଣି ଓ ବିଷ ଦେହର ରଙ୍ଗ ହ୍ରାସ କରେ।

ଗନ୍ଧସ୍ପର୍ଶରସାସ୍ତୀଵ୍ରାଭୋକ୍ତୁଶ୍ଚ ସ୍ଯାନ୍ମନୋଵ୍ଯଥା । ଆଘ୍ରାଣେ ଚାକ୍ଷିରୋଗଃ ସ୍ଯାଦସାଧ୍ଯଶ୍ଚ ଭିଷଗ୍ଵରୈଃ । ଵେପଥୁର୍ଜୃମ୍ଭଣାଦ୍ଯଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଷସ୍ଯୈତତ୍ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ତୀବ୍ର ଗନ୍ଧ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ରସ ଖାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମନ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଘ୍ରାଣ କଲେ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ହୁଏ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକ ମଧ୍ୟ ସାରିପାରିବେ ନାହିଁ। କମ୍ପ, ଜମାଇ ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲକ୍ଷଣ ବିଷର ଚିହ୍ନ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୭୦ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ଜ୍ଵରୋଽଷ୍ଟଧା ପୃଥଗ୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵସଂଘାତାଗନ୍ତୁଜଃ ସ୍ମୃତଃ । ମୁସ୍ତପର୍ପଟକୋଶୀରଚନ୍ଦନୋଦୀଚ୍ଯନାଗରୈଃ । ଶୃତଶୀତଂ ଜଲଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପିପାସାଜ୍ଵରଶାନ୍ତଯେ ॥ ୧,୧୭୦.

ଧନ୍ୱନ୍ତରି କହିଲେ — ଜ୍ୱର ଅଠଟି ପ୍ରକାରର, ଏହା ଅଲଗା ଅଲଗା, ଯୁଗଳ ଭାବେ କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ କାରଣରୁ ହୁଏ । ପିପାସା ଓ ଜ୍ୱର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୁଷ୍ଟ, ପର୍ପଟକ, ଉଶୀର, ଚନ୍ଦନ, ଉଡିଚ୍ୟ ଓ ନାଗର ଦ୍ୱାରା ଉବା ହୋଇ ଥଣ୍ଡା କରାଯାଇଥିବା ପାଣି ଦେବା ଉଚିତ ।

ନାଗରଂ ଦେଵକାଷ୍ଠଞ୍ଚ ଧାନ୍ଯାକଂ ବୃହତୀଦ୍ଵଯମ୍ । ଦଦ୍ଯାତ୍ପାଚନକଂ ପୂର୍ଵଂ ଜ୍ଵରିତାଯ ଜ୍ଵରାପହମ୍ ॥ ୧,୧୭୦.

ନାଗର, ଦେବଦାରୁ, ଧାନ୍ୟାକ ଓ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୃହତୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ଜ୍ୱର ରୋଗୀଙ୍କୁ ପାଚନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହା ଜ୍ୱର ଦୂର କରେ ।