ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

କଲିଙ୍ଗାଲାବୁନୀ ପିତ୍ତନାଶିନୀ ଵାତକାରିଣୀ । ତ୍ରପୁଷୋର୍ଵାରୁକେ ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମଲେ ପିତ୍ତଵାରଣେ ॥ ୧,୧୬୯.

କଳିଙ୍ଗ ଓ ଆଲବୁନୀ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, ବାତ ବଢ଼ାଏ। ତ୍ରପୁଷ ଓ ଉର୍ବାରୁକ ବାତ ଓ କଫ କମାଏ, ପିତ୍ତକୁ ରୋକେ।

ଵୃକ୍ଷାମ୍ଲଂ କଫଵାତଘ୍ନଂ ଜମ୍ବୀରଂ କଫଵାତନୁତ୍ । ଵାତଘ୍ନଂ ଦାଡିମଂ ଗ୍ରାହି ନାଗରଙ୍ଗଫଲଂ ଗୁରୁ ॥ ୧,୧୬୯.

ବୃକ୍ଷାମ୍ଳ କଫ ଓ ବାତ ହଟାଏ। ଜମ୍ବିର କଫ ଓ ବାତ କମାଏ। ଦାଡିମା ବାତ ହଟାଏ ଓ ବନ୍ଧା ଦେଇଥାଏ, ନାଗରଙ୍ଗ ଫଳ ଭାରୀ।

କେଶରଂ ମାତୁଲୁଙ୍ଗଂ ଚ ଦୀପନଂ କଫଵାତନୁତ୍ । ଵାତପିତ୍ତହରୋ ମାଷସ୍ତ୍ଵକ୍ସ୍ନିଗ୍ଧୋଷ୍ଣାନିଲାପହଃ ॥ ୧,୧୬୯.

କେଶର ଓ ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ଜୀରଣଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ, କଫ ଓ ବାତ କମାଏ। ମାଷ ବାତ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, ତେଲିଆ, ଉଷ୍ଣ ଓ ବାତ ଶାନ୍ତ କରେ।

ସରମାମଲକଂ ଵୃଷ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ହୃଦ୍ଯମମ୍ଲକୃତ୍ । ଭୁକ୍ତପ୍ରରୋଚକା ପୁଣ୍ଯା ହରୀତକ୍ଯମୃତୋପମା ॥ ୧,୧୬୯.

ସରମାମଳକ ବୀର୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ, ମିଠା, ହୃଦୟକୁ ଭଲ ଓ ଅମ୍ଳତା ଦେଇଥାଏ। ହରୀତକୀ ପୂଣ୍ୟବତୀ ଓ ଅମୃତ ସମାନ, ଭୋଜନ ପରେ ଖାଇଲେ ଭୋକ ବଢ଼ାଏ।

ସ୍ତ୍ରଂସନୀ କଫଵାତଘ୍ନୀ ହ୍ଯକ୍ଷସ୍ତଦ୍ଵତ୍ତ୍ରିଦୋଷଜିତ୍ । ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମହରଂ ତ୍ଵମ୍ଲଂ ସ୍ତ୍ରଂସନଂ ତିନ୍ତିଡୀଫଲମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ସ୍ତ୍ରଂସନୀ କଫ ଓ ବାତ ହଟାଏ। ଅକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ଜିତିଥାଏ। ଟେଂଟୁଳି ଫଳ ଅମ୍ଳ, ବାତ ଓ କଫ ହଟାଏ ଓ ଦେହକୁ ଢିଲା କରେ।

ଦୋଷଲଂ ଲକୁଚଂ ସ୍ଵାଦୁ ବକୁଲଂ କଫଵାତଜିତ୍ । ଗୁଲ୍ମଵାତକଫଶ୍ଵାସକାସଘ୍ନଂ ବୀଜପୂରକମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଲକୁଚ ଦୋଷ ବଢ଼ାଏ ଓ ମିଠା। ବକୁଳ କଫ ଓ ବାତ ହଟାଏ। ବୀଜପୂରକ ଗୁଲ୍ମ, ବାତ, କଫ, ଶ୍ୱାସ ଓ କାଶ ନଶ୍ୟ କରେ।

କପିତ୍ଥଂ ଗ୍ରାହି ଦୋଷଘ୍ନଂ ପକ୍ଵଂ ଗୁରୁ ଵିଷାପହମ୍ । କଫପିତ୍ତକରଂ ବାଲମାପୂର୍ଣଂ ପିତ୍ତଵର୍ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

କପିଥ ବନ୍ଧା ଦେଇଥାଏ, ଦୋଷ ହଟାଏ, ପକ୍କା ଭାରୀ ଓ ବିଷ ନଶ୍ୟ କରେ। କାଚା କଫ ଓ ପିତ୍ତ ବଢ଼ାଏ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପକ୍କାରେ ପିତ୍ତ ବଢ଼ାଏ।

ପକ୍ଵାମ୍ରଂ ଵାତକୃନ୍ମାଂସଶୁକ୍ରଵର୍ଣବଲପ୍ରଦମ୍ । ଵାତଘ୍ନଂ କଫପିତ୍ତଘ୍ନଂ ଗ୍ରାହି ଵିଷ୍ଟମ୍ଭି ଜାମ୍ବଵମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ପକ୍କା ଆମ୍ବ ବାତ, ମାଂସ, ଶୁକ୍ର, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ। ଜାମ୍ବୁ ବାତ, କଫ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, ବନ୍ଧା ଦେଉଛି ଓ କବ୍ଜ କରେ।

ତିନ୍ଦୁକଂ କଫଵାତଘ୍ନଂ ବଦରଂ ଵାତପିତ୍ତହୃତ୍ । ଵିଷ୍ଟମ୍ଭି ଵାତଲଂ ବିଲ୍ଵଂ ପ୍ରିଯାଲଂ ପଵନାପହମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଟିଣ୍ଡୁକ କଫ ଓ ବାତ ହଟାଏ। ବଦର ବାତ ଓ ପିତ୍ତ କମାଏ। ବିଲ୍ବ କବ୍ଜ କରେ ଓ ବାତ ବଢ଼ାଏ। ପ୍ରିୟାଳ ବାତ ଶାନ୍ତ କରେ।

ରାଜାଦନଫଲଂ ମୋଚଂ ପନସଂ ନାରିକେଲଜମ୍ । ଶୁକ୍ରମାଂସକରାଣ୍ଯାହୁଃ ସ୍ଵାଦୁସ୍ନିଗ୍ଧଗୁରୂଣି ଚ ॥ ୧,୧୬୯.

ରାଜାଦନ ଫଳ, ମୋଚ, ପନସ ଓ ନାଡ଼ିଆ ଶୁକ୍ର ଓ ମାଂସ ବଢ଼ାଏ, ମିଠା, ତେଲିଆ ଓ ଭାରୀ।

ଦ୍ରାକ୍ଷାମଧୂକଖର୍ଜୂରଂ କୁଙ୍କୁମଂ ଵାତରକ୍ତଜିତ୍ । ମାଗଧୀ ମଧୁରା ପକ୍ଵା ଶ୍ଵାସପିତ୍ତହରା ପରା ॥ ୧,୧୬୯.

ଦ୍ରାକ୍ଷା, ମଧୂକ, ଖର୍ଜୁର ଓ କୁଙ୍କୁମ ବାତ ଓ ରକ୍ତ ରୋଗ ହଟାଏ। ପକ୍କା ମାଗଧୀ ମିଠା ଓ ଉତ୍ତମ, ଶ୍ୱାସ କଷ୍ଟ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ।

ଆର୍ଦ୍ରକଂ ରୋଚକଂ ଵୃଷ୍ଯଂ ଦୀପନଂ କଫଵାତହୃତ୍ । ଶୁଣ୍ଠୀମରିଚପିପ୍ପଲ୍ଯଃ କଫଵାତଜିତୋ ମତାଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ତାଜା ଅଦା ଖାଇବାକୁ ଭଲ, ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ, ଜଠରାଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, କଫ ଓ ବାତକୁ ହଟାଏ । ଶୁଖିଲା ଅଦା, କଳିମରିଚ ଓ ପିପୁଳି ମଧ୍ୟ କଫ ଓ ବାତକୁ ଦମନ କରିବାରେ ଖ୍ୟାତ ।

ଅଵୃଷ୍ଯଂ ମରିଚଂ ଵିଦ୍ଯାଦିତି ଵୈଦ୍ଯକସଂମତମ୍ । ଗୁଲ୍ମଶୂଲଵିବନ୍ଧଘ୍ନଂ ହିଙ୍ଗୁଵାତକଫାପହମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

କଳିମରିଚ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ ନୁହେଁ ବୋଲି ଚିକିତ୍ସକମାନେ କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଗାସ୍ତ୍ରିକ ଗଠାନ, ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର କରେ । ହିଙ୍ଗୁ ବାତ ଓ କଫ ହଟାଏ ।

ଯଵାନୀଧନ୍ଯକାଜାଜ୍ଯଃ ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମନୁଦଃ ପରମ୍ । ଚକ୍ଷୁଷ୍ଯଂ ସୈନ୍ଧଵଂ ଵୃଷ୍ଯଂ ତ୍ରିଦୋଷଶମନଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଅଜୱାନ, ଧନିଆ ଓ ଜିରା ବାତ ଓ କଫ ଦୂର କରିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ । ସେନ୍ଧା ଲୁଣ ଚକ୍ଷୁସ୍ଥ, ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷକୁ ଶାନ୍ତ କରେ ।

ସୌଵର୍ଚଲଂ ଵିବନ୍ଧଘ୍ନମୁଷ୍ଣଂ ହୃଚ୍ଛୂଲନାଶନମ୍ । ଉଷ୍ଣଂ ଶୂଲହରଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଵିଡଙ୍ଗଂ ଵାତନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ସୌବର୍ଚ୍ଚଳ ଲୁଣ କବ୍ଜ ଦୂର କରେ, ଶୀତଳ ଓ ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହଟାଏ । ବିଡ଼ଙ୍ଗ ଉତ୍ତେଜକ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ହରାଏ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ବାତ ନାଶ କରେ ।

ରୋମକଂ ଵାତଲଂ ସ୍ଵାଦୁ ରୋଚନଂ କ୍ଲେଦନଂ ଗୁରୁ । ହୃତ୍ପାଣ୍ଡୁଗଲରୋଗଘ୍ନଂ ଯଵକ୍ଷାରୋଽଗ୍ନିଦୀପନଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ରୋମକ ଲୁଣ ବାତକୁ ବଢ଼ାଏ, ମିଠା, ଖାଇବାକୁ ଭଲ, ଅର୍ଦ୍ର ଓ ଭାରୀ । ଯବକ୍ଷାର ହୃଦ୍ରୋଗ, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ଗଳା ରୋଗ ହଟାଏ, ଜଠରାଗ୍ନିକୁ ଜଗାଏ ।

ଦହନୋ ଦୀପନସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ସର୍ଜିକ୍ଷାରୋ ଵିଦାରଣଃ । ଦୋଷଘ୍ନଂ ନାଭସଂ ଵାରିଲଘୁ ହୃଦ୍ଯଂ ଵିଷାପହମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ସର୍ଜିକ୍ଷାର ଉତ୍ତେଜକ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଏହା ଦୋଷ ନାଶ କରେ, ହାଲୁକା, ହୃଦୟକୁ ପ୍ରିୟ ଓ ବିଷ ହଟାଏ ।

ନାଦେଯଂ ଵାତଲଂ ରୂକ୍ଷଂ ସାରସଂ ମଦୁର ଲଘୁ । ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମହରଂ ଵାର୍ପ୍ଯଂ ତାଡାଗଂ ଵାତଲଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ନଦୀର ପାଣି ବାତକୁ ବଢ଼ାଏ, ଶୁଖିଲା, ଶୁଦ୍ଧ, ମିଠା ଓ ହାଲୁକା; ଏହା ବାତ ଓ କଫ ଦୂର କରେ । ତାଳାବର ପାଣି ବାତକୁ ବଢ଼ାଏ ଓ ଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ।

ରୌଚ୍ଯମଗ୍ନିକରଂ ରୂକ୍ଷଂ କଫଘ୍ନଂଲଘୁ ନୈର୍ଝରମ୍ । ଦୀପନଂ ପିତ୍ତଲଂ କୌପମୌଦ୍ଭିଦଂ ପିତ୍ତନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଝରଣାର ପାଣି ଖାଇବାକୁ ଭଲ, ଜଠରାଗ୍ନିକୁ ଜଗାଏ, ଶୁଖିଲା, କଫ ଦୂର କରେ ଓ ହାଲୁକା । କୁଆଁର ପାଣି ଉତ୍ତେଜକ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, ବର୍ଷାର ପାଣି ପିତ୍ତ ନାଶ କରେ ।

ଦିଵାର୍କକିରଣୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ରାତ୍ରୌ ଚୈଵେନ୍ଦୁରଶ୍ମିଭିଃ । ସର୍ଵଦୋଷଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ତତ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଗଗନାମ୍ବୁନା ॥ ୧,୧୬୯.

ଦିନେ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଓ ରାତିରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଆଲୋକରେ ରହିଥିବା ପାଣି ସମସ୍ତ ଦୋଷ ରହିତ ଓ ବର୍ଷାର ପାଣି ସମାନ ।

ଉଷ୍ଣଂ ଵାରି ଜ୍ଵରଶ୍ଵାସମେଦୋଽନିଲକଫାପହମ୍ । ଶୃତଂ ଶୀତତ୍ରିଦୋଷଘ୍ନମୁଷିତଂ ତଚ୍ଚ ଦୋଷଲମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଗରମ ପାଣି ଜ୍ୱର, ଶ୍ୱାସ, ଚର୍ବି, ବାତ ଓ କଫ ଦୂର କରେ । ଉବା ପାଣି ଶୀତ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ହଟାଏ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥିବା ପାଣି ଖରାପ ।

ଗୋକ୍ଷୀରଂ ଵାତପିତ୍ତଗ୍ନଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଗୁରୁରସାଯନମ୍ । ଗଵ୍ଯାଦ୍ଗୁରୁତରଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ମାହିଷ୍ଵହ୍ନିନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଗାଈର ଦୁଧ ବାତ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, ତେଲା, ଭାରୀ ଓ ରସାୟନ । ମହିଷୀର ଦୁଧ ଗାଈ ଦୁଧଠାରୁ ଅଧିକ ଭାରୀ ଓ ତେଲା, ଜଠରାଗ୍ନିକୁ ନାଶ କରେ ।

ଛାଗଂ ରକ୍ତାତିସାରଘ୍ନଂ କାସଶ୍ଵାସକଫାପହମ୍ । ଚକ୍ଷୁଷ୍ଯଂ ଜୀଵନଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ରକ୍ତପିତ୍ତେ ଚନାଵନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଛାଗ ଦୁଧ ରକ୍ତ ଆତିସାର, କାଶ, ଶ୍ୱାସ ଓ କଫ ହଟାଏ; ଏହା ଚକ୍ଷୁସ୍ଥ, ଜୀବନଦାୟିନୀ ଓ ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ରକ୍ତପିତ୍ତରେ ଭଲ ।

ପରଂ ଵାତହରଂ ଵୃଷ୍ଯଂ ପିତ୍ତଶ୍ଲେଷ୍ମକରଂ ଦଧି । ଦୋଷଘ୍ନଂ ମନ୍ଥଜାତନ୍ତୁ ମସ୍ତୁ ସ୍ରୋତୋଵିଶୋଧନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଦହି ବାତ ଶାନ୍ତିକର ଓ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ, କିନ୍ତୁ ପିତ୍ତ ଓ କଫ ବଢ଼ାଏ । ମଥା ଓ ମସ୍ତୁ ଦୋଷ ହଟାଏ ଓ ଶରୀର ନଳୀକୁ ପରିଶ୍ରୁତ କରେ ।

ଗ୍ରହଣ୍ଯର୍ଶୋଽର୍ଦିତାର୍ତିଘ୍ନଂ ନଵନୀତଂ ନଵୋଦ୍ଧୃତମ୍ । ଵିକାରାଶ୍ଚ କିଲାଟାଦ୍ଯା ଗୁରଵଃ କୁଷ୍ଠହେତଵଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ନୂତନ ମଖନ ଗ୍ରହଣୀ, ଅର୍ଶ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର କରେ; ପୁରୁଣା ମଖନ ଓ ଏହା ସଦୃଶ ବସ୍ତୁ ଭାରୀ ଓ ଚର୍ମ ରୋଗର କାରଣ ।

ପରଂ ଗ୍ରହଣୀଶୋଥାର୍ଶଃ ପାଣ୍ଡ୍ଵତୀସାରଗୁଲ୍ମନୁତ୍ । ତ୍ରିଦୋଷଶମନଂ ତକ୍ରଂ କଥିତଂ ପୂର୍ଵସୂରିଭିଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ପୁରୁଣା ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ତକ୍ର ଗ୍ରହଣୀ, ସୋଠ, ଅର୍ଶ, ପାଣ୍ଡୁ, ଆତିସାର ଓ ଗୁଲ୍ମ ରୋଗରେ ଉତ୍ତମ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ଶାନ୍ତ କରେ ।

ଵୃଷ୍ଯଞ୍ଚ ମଧୁରଂ ସର୍ପିର୍ଵାତପିତ୍ତକଫାପହମ୍ । ଗଵ୍ଯଂ ମେଧ୍ଯଞ୍ଚ ଚାକ୍ଷୁଷ୍ଯଂ ସଂସ୍କାରାଚ୍ଚ ତ୍ରିଦୋଷଜିତ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଘିଅ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ ଓ ମିଠା, ବାତ, ପିତ୍ତ ଓ କଫ ହଟାଏ । ଗାଈ ଘିଅ ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚକ୍ଷୁସ୍ଥ, ଭଲ ଭାବେ ପକାଇଲେ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ଦମନ କରେ ।

ଅପସ୍ମାରଗଦୋନ୍ମାଦମୂର୍ଛାଘ୍ନଂ ସଂସ୍କୃତଙ୍ଘୃତମ୍ । ଅଜାଦୀନାଞ୍ଚ ସର୍ପୋଷି ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଗୋକ୍ଷୀରସଦ୍ଗୁଣୈଃ । କଫଵାତହରଂ ମୂତ୍ରଂ ସର୍ଵକ୍ରିମିଵିଷାପହମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପକାଇଥିବା ଘିଅ ଅପସ୍ମାର, ବିଷ, ଉନ୍ମାଦ ଓ ମୂର୍ଛା ହଟାଏ; ଛାଗ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁର ଘିଅ ଗାଈ ଦୁଧର ଗୁଣ ଥାଏ; ମୁତ୍ର ବାତ ଓ କଫ ହଟାଏ, ସମସ୍ତ କୀଟ ଓ ବିଷ ଦୂର କରେ ।

ପାଣ୍ଡୁତ୍ଵୋଦରକୁଷ୍ଠାର୍ଶଃ ଶୋଥଗୁଲ୍ମପ୍ରମେହନୁତ୍ । ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମହରଂ ବଲ୍ଯଂ ତୈଲଂ କଶ୍ଯଂ ତିଲୋଦ୍ଭଵମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ତିଳ ତେଲ ପାଣ୍ଡୁ, ଉଦର ଫୁଲିବା, ଚର୍ମ ରୋଗ, ଅର୍ଶ, ସୋଠ, ଗୁଲ୍ମ ଓ ପ୍ରମେହ ଦୂର କରେ; ବାତ ଓ କଫ ହଟାଏ, ଶରୀରକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ, ଏହାକୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ ।