ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଆଗ୍କୀ କଫପିତ୍ତଘ୍ନୋ ଶୁକ୍ରଲା ଚ ତଥା ସ୍ମୃତା । ଅତସୀ ପିତ୍ତଲା ଜ୍ଞେଯା ସିଦ୍ଧାର୍ଥଃ କଫଵାତଜିତ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଆଙ୍କି କଫ ଓ ପିତ୍ତ ହରେ, ଏବଂ ଶୁକ୍ର ବୃଦ୍ଧିକର ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଇଛି; ଅତସୀ ପିତ୍ତ ବୃଦ୍ଧିକର, ସିଦ୍ଧାର୍ଥ କଫ ଓ ବାତ ନଶ୍ୱାନ କରେ।

ସକ୍ଷାରମଧୁରସ୍ନିଗ୍ଧୋ ବଲୋଷ୍ଣପିତ୍ତକୃତ୍ତିଲଃ । ବଲଘ୍ନା ରୂକ୍ଷଲାଃ ଶୀତା ଵିଵିଧାଃ ସସ୍ଯଜାତଯଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ତିଳ ଲୁଣ, ମିଠା, ତେଲିଆ, ଶକ୍ତିଦାୟକ, ଉଷ୍ଣ ଏବଂ ପିତ୍ତ ବୃଦ୍ଧିକର; ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶସ୍ୟ ଯାହା ରୂକ୍ଷ, ଶୀତଳ ଏବଂ ଶକ୍ତି କମାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଚିତ୍ରକେଙ୍ଗୁଦିନାଲୀକାଃ ପିପ୍ପଲୀମଧୁଶିଗ୍ରଵଃ । ଚଵ୍ଯାଚରଣନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀତର୍କାରୀକାଶମର୍ଦକାଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ଚିତ୍ରକ, ଏଂଗୁଡି, ନାଳିକା, ପିପ୍ପଳୀ, ମଧୁଶିଗ୍ରୁ, ଚବ୍ୟା, ଚରଣ, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡି, ତରକାରୀ ଓ କାଶମର୍ଦକ ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛି।

ସବିଲ୍ଵାଃ କଫପିତ୍ତଘ୍ନାଃ କ୍ରିମିଘ୍ନା ଲଘୁଦୀପକାଃ । ଵର୍ଷାଭୂମାର୍କରୌ ଵାତକଫଘ୍ନୌ ଦୋଷନାଶନୌ ॥ ୧,୧୬୯.

ବିଲ୍ବ ଓ ଏହା ସମାନ ଫଳଗୁଡ଼ିକ କଫ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, କୀଟ ନଶ୍ୟ କରେ, ହଲକା ଓ ଜୀରଣଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ। ବର୍ଷାର ଭୂମି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତଳେ ଏହା ବାତ ଓ କଫ କମାଏ, ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରେ।

ତିକ୍ତରସଃ ସ୍ଯାଦେରଣ୍ଡଃ କାକମାଚୀ ତ୍ରିଦୋଷହୃତ୍ । ଚାଙ୍ଗେରୀ କଫଵାତଘ୍ନୀ ସର୍ଷପଃ ସର୍ଵଦୋଷଦମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଏରଣ୍ଡ, କାକମାଚୀ ଓ କାକମାଚୀ ଫଳ ତିତିକ୍ତ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ହଟାଏ। ଚାଞ୍ଗେରୀ କଫ ଓ ବାତ ହଟାଏ, ସରଷପ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରେ।

ତଦ୍ଵଦେଵ ଚ କୌସ୍ମସୁମ୍ଭଂ ରାଜିକା ଵାତପିତ୍ତଲା । ନାଡୀଚଃ କଫପିତ୍ତଘ୍ନଃ ଚୁଚୁର୍ମଧୁରଶୀତଲଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ଏହିପରି, କୌସ୍ମସୁମ୍ଭ ଓ ରାଜିକା ବାତ ଓ ପିତ୍ତ କମାଏ। ନାଡ଼ୀଚ କଫ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, କାକୁଡ଼ି ମିଠା ଓ ଶୀତଳ।

ଦୋଷଘ୍ନଂ ପଦ୍ମପତ୍ରଞ୍ଚ ତ୍ରିପୁଟଂ ଵାତକୃତ୍ପରମ୍ । ସକ୍ଷାରଃ ସର୍ଵଦୋଷଘ୍ନୋ ଵାସ୍ତୁକୋ ରୋଚନଃ ପରଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ପଦ୍ମପତ୍ର ଓ ତ୍ରିପୁଟା ଦୋଷ ହଟାଏ, ତ୍ରିପୁଟା ବାତ ବଢ଼ାଏ। ଭାସ୍ତୁକ ଲୁଣ ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦୂର କରେ ଓ ଖାଇବାକୁ ଆଗ୍ରହ ଦେଇଥାଏ।

ତଣ୍ଡୁକୀଯୋଵିପହରଃ ପାଲଙ୍କ୍ଯାଶ୍ଚ ତଥାପରେ । ମୂଲକଂ ଦୋଷକୃଚ୍ଛାମଂ ସ୍ଵିନ୍ନଂ ଵାତକଫାପଦମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ତଣ୍ଡୁକୀ, ବିପହରା, ପାଳଙ୍କ ଓ ଅନ୍ୟ ମୂଳ ଶାକ ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରେ ଓ ଦୋଷ ବଢ଼ାଏ। ରାନ୍ଧିଲେ ବାତ ଓ କଫ ବଢ଼ାଏ।

ସର୍ଵଦୋଷହରଂ ହ୍ଯଦ୍ଯଂ କଣ୍ଠ୍ଯଂ ତତ୍ପକ୍ଵମିଷ୍ଯତେ । କର୍କୋଟକଂ ସଵାର୍ତାକଂ ପଦୋଲଂ କାରଵେଲ୍ଲକମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୟା ଦୋଷ ହଟାଏ ଓ ଗଳାକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ରାନ୍ଧିଲେ ଭଲ। କର୍କୋଟକ, ବାର୍ତ୍ତାକ, ପଦୋଲ ଓ କାରବେଲ୍ଲକ ମଧ୍ୟ ଏହାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

କୁଷ୍ଠମେହଜ୍ଵରଶ୍ଵାସକାସପିତ୍ତକଫାପହମ୍ । ସର୍ଵଦୋଷହରଂ ହୃଦ୍ଯଂ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡଂ ବସ୍ତିଶୋଧନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ଚର୍ମରୋଗ, ପ୍ରମେହ, ଜ୍ୱର, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, କାଶ, ପିତ୍ତ ଓ କଫ ହଟାଏ। ଏହା ହୃଦୟକୁ ଭଲ ରଖେ, ସମସ୍ତ ଦୋଷ ହଟାଏ ଓ ମୁତ୍ରାଶୟ ପରିଶ୍ରୁତ କରେ।

କଲିଙ୍ଗାଲାବୁନୀ ପିତ୍ତନାଶିନୀ ଵାତକାରିଣୀ । ତ୍ରପୁଷୋର୍ଵାରୁକେ ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମଲେ ପିତ୍ତଵାରଣେ ॥ ୧,୧୬୯.

କଳିଙ୍ଗ ଓ ଆଲବୁନୀ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, ବାତ ବଢ଼ାଏ। ତ୍ରପୁଷ ଓ ଉର୍ବାରୁକ ବାତ ଓ କଫ କମାଏ, ପିତ୍ତକୁ ରୋକେ।

ଵୃକ୍ଷାମ୍ଲଂ କଫଵାତଘ୍ନଂ ଜମ୍ବୀରଂ କଫଵାତନୁତ୍ । ଵାତଘ୍ନଂ ଦାଡିମଂ ଗ୍ରାହି ନାଗରଙ୍ଗଫଲଂ ଗୁରୁ ॥ ୧,୧୬୯.

ବୃକ୍ଷାମ୍ଳ କଫ ଓ ବାତ ହଟାଏ। ଜମ୍ବିର କଫ ଓ ବାତ କମାଏ। ଦାଡିମା ବାତ ହଟାଏ ଓ ବନ୍ଧା ଦେଇଥାଏ, ନାଗରଙ୍ଗ ଫଳ ଭାରୀ।

କେଶରଂ ମାତୁଲୁଙ୍ଗଂ ଚ ଦୀପନଂ କଫଵାତନୁତ୍ । ଵାତପିତ୍ତହରୋ ମାଷସ୍ତ୍ଵକ୍ସ୍ନିଗ୍ଧୋଷ୍ଣାନିଲାପହଃ ॥ ୧,୧୬୯.

କେଶର ଓ ମାତୁଳୁଙ୍ଗ ଜୀରଣଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ, କଫ ଓ ବାତ କମାଏ। ମାଷ ବାତ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, ତେଲିଆ, ଉଷ୍ଣ ଓ ବାତ ଶାନ୍ତ କରେ।

ସରମାମଲକଂ ଵୃଷ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ହୃଦ୍ଯମମ୍ଲକୃତ୍ । ଭୁକ୍ତପ୍ରରୋଚକା ପୁଣ୍ଯା ହରୀତକ୍ଯମୃତୋପମା ॥ ୧,୧୬୯.

ସରମାମଳକ ବୀର୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ, ମିଠା, ହୃଦୟକୁ ଭଲ ଓ ଅମ୍ଳତା ଦେଇଥାଏ। ହରୀତକୀ ପୂଣ୍ୟବତୀ ଓ ଅମୃତ ସମାନ, ଭୋଜନ ପରେ ଖାଇଲେ ଭୋକ ବଢ଼ାଏ।

ସ୍ତ୍ରଂସନୀ କଫଵାତଘ୍ନୀ ହ୍ଯକ୍ଷସ୍ତଦ୍ଵତ୍ତ୍ରିଦୋଷଜିତ୍ । ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମହରଂ ତ୍ଵମ୍ଲଂ ସ୍ତ୍ରଂସନଂ ତିନ୍ତିଡୀଫଲମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ସ୍ତ୍ରଂସନୀ କଫ ଓ ବାତ ହଟାଏ। ଅକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ଜିତିଥାଏ। ଟେଂଟୁଳି ଫଳ ଅମ୍ଳ, ବାତ ଓ କଫ ହଟାଏ ଓ ଦେହକୁ ଢିଲା କରେ।

ଦୋଷଲଂ ଲକୁଚଂ ସ୍ଵାଦୁ ବକୁଲଂ କଫଵାତଜିତ୍ । ଗୁଲ୍ମଵାତକଫଶ୍ଵାସକାସଘ୍ନଂ ବୀଜପୂରକମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଲକୁଚ ଦୋଷ ବଢ଼ାଏ ଓ ମିଠା। ବକୁଳ କଫ ଓ ବାତ ହଟାଏ। ବୀଜପୂରକ ଗୁଲ୍ମ, ବାତ, କଫ, ଶ୍ୱାସ ଓ କାଶ ନଶ୍ୟ କରେ।

କପିତ୍ଥଂ ଗ୍ରାହି ଦୋଷଘ୍ନଂ ପକ୍ଵଂ ଗୁରୁ ଵିଷାପହମ୍ । କଫପିତ୍ତକରଂ ବାଲମାପୂର୍ଣଂ ପିତ୍ତଵର୍ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

କପିଥ ବନ୍ଧା ଦେଇଥାଏ, ଦୋଷ ହଟାଏ, ପକ୍କା ଭାରୀ ଓ ବିଷ ନଶ୍ୟ କରେ। କାଚା କଫ ଓ ପିତ୍ତ ବଢ଼ାଏ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପକ୍କାରେ ପିତ୍ତ ବଢ଼ାଏ।

ପକ୍ଵାମ୍ରଂ ଵାତକୃନ୍ମାଂସଶୁକ୍ରଵର୍ଣବଲପ୍ରଦମ୍ । ଵାତଘ୍ନଂ କଫପିତ୍ତଘ୍ନଂ ଗ୍ରାହି ଵିଷ୍ଟମ୍ଭି ଜାମ୍ବଵମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ପକ୍କା ଆମ୍ବ ବାତ, ମାଂସ, ଶୁକ୍ର, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ। ଜାମ୍ବୁ ବାତ, କଫ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, ବନ୍ଧା ଦେଉଛି ଓ କବ୍ଜ କରେ।

ତିନ୍ଦୁକଂ କଫଵାତଘ୍ନଂ ବଦରଂ ଵାତପିତ୍ତହୃତ୍ । ଵିଷ୍ଟମ୍ଭି ଵାତଲଂ ବିଲ୍ଵଂ ପ୍ରିଯାଲଂ ପଵନାପହମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଟିଣ୍ଡୁକ କଫ ଓ ବାତ ହଟାଏ। ବଦର ବାତ ଓ ପିତ୍ତ କମାଏ। ବିଲ୍ବ କବ୍ଜ କରେ ଓ ବାତ ବଢ଼ାଏ। ପ୍ରିୟାଳ ବାତ ଶାନ୍ତ କରେ।

ରାଜାଦନଫଲଂ ମୋଚଂ ପନସଂ ନାରିକେଲଜମ୍ । ଶୁକ୍ରମାଂସକରାଣ୍ଯାହୁଃ ସ୍ଵାଦୁସ୍ନିଗ୍ଧଗୁରୂଣି ଚ ॥ ୧,୧୬୯.

ରାଜାଦନ ଫଳ, ମୋଚ, ପନସ ଓ ନାଡ଼ିଆ ଶୁକ୍ର ଓ ମାଂସ ବଢ଼ାଏ, ମିଠା, ତେଲିଆ ଓ ଭାରୀ।

ଦ୍ରାକ୍ଷାମଧୂକଖର୍ଜୂରଂ କୁଙ୍କୁମଂ ଵାତରକ୍ତଜିତ୍ । ମାଗଧୀ ମଧୁରା ପକ୍ଵା ଶ୍ଵାସପିତ୍ତହରା ପରା ॥ ୧,୧୬୯.

ଦ୍ରାକ୍ଷା, ମଧୂକ, ଖର୍ଜୁର ଓ କୁଙ୍କୁମ ବାତ ଓ ରକ୍ତ ରୋଗ ହଟାଏ। ପକ୍କା ମାଗଧୀ ମିଠା ଓ ଉତ୍ତମ, ଶ୍ୱାସ କଷ୍ଟ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ।

ଆର୍ଦ୍ରକଂ ରୋଚକଂ ଵୃଷ୍ଯଂ ଦୀପନଂ କଫଵାତହୃତ୍ । ଶୁଣ୍ଠୀମରିଚପିପ୍ପଲ୍ଯଃ କଫଵାତଜିତୋ ମତାଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ତାଜା ଅଦା ଖାଇବାକୁ ଭଲ, ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ, ଜଠରାଗ୍ନିକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ, କଫ ଓ ବାତକୁ ହଟାଏ । ଶୁଖିଲା ଅଦା, କଳିମରିଚ ଓ ପିପୁଳି ମଧ୍ୟ କଫ ଓ ବାତକୁ ଦମନ କରିବାରେ ଖ୍ୟାତ ।

ଅଵୃଷ୍ଯଂ ମରିଚଂ ଵିଦ୍ଯାଦିତି ଵୈଦ୍ଯକସଂମତମ୍ । ଗୁଲ୍ମଶୂଲଵିବନ୍ଧଘ୍ନଂ ହିଙ୍ଗୁଵାତକଫାପହମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

କଳିମରିଚ ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ ନୁହେଁ ବୋଲି ଚିକିତ୍ସକମାନେ କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଗାସ୍ତ୍ରିକ ଗଠାନ, ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦୂର କରେ । ହିଙ୍ଗୁ ବାତ ଓ କଫ ହଟାଏ ।

ଯଵାନୀଧନ୍ଯକାଜାଜ୍ଯଃ ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମନୁଦଃ ପରମ୍ । ଚକ୍ଷୁଷ୍ଯଂ ସୈନ୍ଧଵଂ ଵୃଷ୍ଯଂ ତ୍ରିଦୋଷଶମନଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଅଜୱାନ, ଧନିଆ ଓ ଜିରା ବାତ ଓ କଫ ଦୂର କରିବାରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ । ସେନ୍ଧା ଲୁଣ ଚକ୍ଷୁସ୍ଥ, ଶକ୍ତିବର୍ଦ୍ଧକ ଓ ତିନି ପ୍ରକାର ଦୋଷକୁ ଶାନ୍ତ କରେ ।

ସୌଵର୍ଚଲଂ ଵିବନ୍ଧଘ୍ନମୁଷ୍ଣଂ ହୃଚ୍ଛୂଲନାଶନମ୍ । ଉଷ୍ଣଂ ଶୂଲହରଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ଵିଡଙ୍ଗଂ ଵାତନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ସୌବର୍ଚ୍ଚଳ ଲୁଣ କବ୍ଜ ଦୂର କରେ, ଶୀତଳ ଓ ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହଟାଏ । ବିଡ଼ଙ୍ଗ ଉତ୍ତେଜକ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ହରାଏ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ବାତ ନାଶ କରେ ।

ରୋମକଂ ଵାତଲଂ ସ୍ଵାଦୁ ରୋଚନଂ କ୍ଲେଦନଂ ଗୁରୁ । ହୃତ୍ପାଣ୍ଡୁଗଲରୋଗଘ୍ନଂ ଯଵକ୍ଷାରୋଽଗ୍ନିଦୀପନଃ ॥ ୧,୧୬୯.

ରୋମକ ଲୁଣ ବାତକୁ ବଢ଼ାଏ, ମିଠା, ଖାଇବାକୁ ଭଲ, ଅର୍ଦ୍ର ଓ ଭାରୀ । ଯବକ୍ଷାର ହୃଦ୍ରୋଗ, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ଗଳା ରୋଗ ହଟାଏ, ଜଠରାଗ୍ନିକୁ ଜଗାଏ ।

ଦହନୋ ଦୀପନସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ସର୍ଜିକ୍ଷାରୋ ଵିଦାରଣଃ । ଦୋଷଘ୍ନଂ ନାଭସଂ ଵାରିଲଘୁ ହୃଦ୍ଯଂ ଵିଷାପହମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ସର୍ଜିକ୍ଷାର ଉତ୍ତେଜକ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଏହା ଦୋଷ ନାଶ କରେ, ହାଲୁକା, ହୃଦୟକୁ ପ୍ରିୟ ଓ ବିଷ ହଟାଏ ।

ନାଦେଯଂ ଵାତଲଂ ରୂକ୍ଷଂ ସାରସଂ ମଦୁର ଲଘୁ । ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମହରଂ ଵାର୍ପ୍ଯଂ ତାଡାଗଂ ଵାତଲଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ନଦୀର ପାଣି ବାତକୁ ବଢ଼ାଏ, ଶୁଖିଲା, ଶୁଦ୍ଧ, ମିଠା ଓ ହାଲୁକା; ଏହା ବାତ ଓ କଫ ଦୂର କରେ । ତାଳାବର ପାଣି ବାତକୁ ବଢ଼ାଏ ଓ ଖାଇବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ।

ରୌଚ୍ଯମଗ୍ନିକରଂ ରୂକ୍ଷଂ କଫଘ୍ନଂଲଘୁ ନୈର୍ଝରମ୍ । ଦୀପନଂ ପିତ୍ତଲଂ କୌପମୌଦ୍ଭିଦଂ ପିତ୍ତନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୬୯.

ଝରଣାର ପାଣି ଖାଇବାକୁ ଭଲ, ଜଠରାଗ୍ନିକୁ ଜଗାଏ, ଶୁଖିଲା, କଫ ଦୂର କରେ ଓ ହାଲୁକା । କୁଆଁର ପାଣି ଉତ୍ତେଜକ ଓ ପିତ୍ତ ହଟାଏ, ବର୍ଷାର ପାଣି ପିତ୍ତ ନାଶ କରେ ।