ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଷ୍ଠୀଵନଞ୍ଚୈଵ ସସ୍ଵେଦଶ୍ଵାସନିଃ ଶ୍ଵାସସଂଗ୍ରହଃ । ଉଦାନେ ଗୁରୁଗାତ୍ରତ୍ଵମରୁଚିର୍ଵାକ୍ସ୍ଵରଗ୍ରହଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ଥୁକିବା, ଘମ ଆସିବା, ଶ୍ୱାସ ନିଅବାରେ କଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ୱାସ ଜମିଯିବା ହୁଏ। ଉଦାନ ବିକୃତ ହେଲେ ଅଙ୍ଗ ଭାରି ଲାଗେ, ଭୋକ ହ୍ରାସ ଓ କଣ୍ଠ ସ୍ୱର ଅଟକିଯାଏ।

ବଲଵର୍ଣପ୍ରଣାଶଶ୍ଚା ପାନେ ପର୍ଵାସ୍ଥିସଂଗ୍ରହଃ । ଗୁରୁତାଙ୍ଗେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସ୍ଥୂଲତ୍ଵଞ୍ଚାଗତଂ ଭୃଶମ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଶକ୍ତି ଓ ରଙ୍ଗ ହ୍ରାସ, ସନ୍ଧି ଓ ହାଡ଼ରେ ଜମା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଭାର ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ମୋଟା ହେବା ଦେଖାଯାଏ।

ସମାନେଽତିକ୍ରିଯାଜ୍ଞତ୍ଵମସ୍ଵେଦୋ ମନ୍ଦଵହ୍ନିତା । ଅପାନେ ସକଲଂ ମୂତ୍ରଂ ଶକୃତଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଵର୍ତନମ୍? ॥ ୧,୧୬୭.

ସମାନ ବିକୃତ ହେଲେ ଠିକ୍ କାମ କରିବାର ଅଜ୍ଞାନ, ଘମ ନ ଆସିବା ଓ ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ। ଅପାନ ବିକୃତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ପେଶାବ ଓ ମଳ ବାହାରିଯାଏ।

ଇତି ଦ୍ଵାଵିଂଶତିଵିଧଂ ଵାତରକ୍ତାମଯଂ ଵିଦୁଃ । ପ୍ରାଣାଦଯସ୍ତଥାନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ସମାକ୍ରାନ୍ତା ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଏପରି ଭାବରେ ବାତରକ୍ତ ରୋଗ ବାଇଶି ପ୍ରକାରର ଅଟକିବା ରୂପରେ ଜଣାଯାଏ। ପ୍ରାଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କ୍ରମେ ପୀଡ଼ା ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସର୍ଵେଽପି ଵିଂଶତିଵିଧଂ ଵିଦ୍ଯାଦାଵରଣଞ୍ଚ ଯତ୍ । ହୃଲ୍ଲାସୋଚ୍ଛ୍ଵାସସଂରୋଧଃ ପ୍ରତିଶ୍ଯାଯଃ ଶିରୋଗ୍ରହଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ସମସ୍ତେ ବିଶ ପ୍ରକାର ଅଟକିବା ଜଣିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ହୃଦୟ ଧଡ଼ଧଡ଼, ଶ୍ୱାସ ରୋକାଯିବା, ସର୍ଦି ଓ ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା ହୁଏ।

ହୃଦ୍ରୋଗୋ ମୁଖଶୋଷଶ୍ଚ ପ୍ରାଣେନାପାନ ଆଵୃତେ । ଉଦାନେନାଵୃତେ ପ୍ରାଣେ ଭଵେଦ୍ଧୈ ବଲସଂକ୍ଷଯଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ପ୍ରାଣ ଉପରେ ଅପାନ ଅଟକିଲେ ହୃଦ୍ରୋଗ ଓ ମୁଖ ଶୁଷ୍କତା ହୁଏ। ପ୍ରାଣ ଉପରେ ଉଦାନ ଅଟକିଲେ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ହୁଏ।

ଵିଚାରଣେନ ଵିଭଜେତ୍ସର୍ଵମାଵରଣଂ ଭିଷକ୍ । ସ୍ଥାନାନ୍ଯପେକ୍ଷ୍ଯ ଵାତାନାଂ ଵୃର୍ଧିହାନିଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଚିକିତ୍ସକ ନିଜେ ଯଥାଯଥିକ ତଦନ୍ତ କରି ସମସ୍ତ ଅଟକିବାକୁ ବିଭାଜନ କରିବା ଉଚିତ, ବାୟୁମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ, ବୃଦ୍ଧି-ହ୍ରାସ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି।

ପ୍ରାଣାଦୀନାଞ୍ଚ ପଞ୍ଚାନାଂ ପିତ୍ତମାଵରଣଂ ମିଥଃ । ପିତ୍ତାଦୀନାମାଵସତିର୍ମିଶ୍ରାଣାଂ ମିଶ୍ରିତୈଶ୍ଚ ତୈଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ପ୍ରାଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଚାରି ବାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ପିତ୍ତର ଅଟକିବା ପରସ୍ପର ହୁଏ, ପିତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ମିଶ୍ରିତ ରହେ।

ମିଶ୍ରୈଃ ପିତ୍ତାଦିଭିସ୍ତଦ୍ଵନ୍ମିଶ୍ରାଣ୍ଯପିତ୍ଵନେକଧା । ତାଂଲ୍ଲକ୍ଷଯେଦଵହିତୋ ଯଥାସ୍ଵଂ ଲକ୍ଷଣୋଦଯାତ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ପିତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମିଶ୍ର ରୋଗ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଚିକିତ୍ସକ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖେ, ସେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବ।

ଶନୈଃ ଶନୈଶ୍ଚୋପଶଯାନ୍ଦୃଢାନପି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଵିଶେଷାଜ୍ଜୀଵିତଂ ପ୍ରାଣ ଉଦାନୋ ବଲମୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ଯାତ୍ତଯୋଃ ପୀଡନାଦ୍ଧନିରାଯୁଷଞ୍ଚ ବଲସ୍ଯ ଚ ॥ ୧,୧୬୭.

ଧୀରେ ଧୀରେ ପୁନିପୁନି ଔଷଧ ଦେଇ ଦୃଢ଼ ଅଟକିବା ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ବିଶେଷ କରି ପ୍ରାଣ ଓ ଉଦାନକୁ ଜୀବନ ଓ ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏମାନେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ଆୟୁ ଓ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ହୁଏ।

ଆଵୃତା ଵାଯଵୋଽଜ୍ଞାତା ଜ୍ଞାତା ଵା ସ୍ଥାନଵିଚ୍ଯୁତାଃ । ପ୍ରଯତ୍ନେନାପି ଦୁଃ ସାଧ୍ଯା ଭଵେଯୁର୍ଵାନୁପଦ୍ରଵାଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ଅଟକିଯାଇଥିବା ବାୟୁ, ଅଜଣା ହେଉ କିମ୍ବା ଜଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଥିଲେ, ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା କଠିନ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

ଵିଦ୍ରଧିପ୍ଲୀହହୃଦ୍ରୋଗଗୁଲ୍ମାଗ୍ନିସଦନାଦଯଃ । ଭଵନ୍ତ୍ଯୁପଦ୍ରଵାସ୍ତେଷାମାଵୃତାନାମୁପେକ୍ଷଯା ॥ ୧,୧୬୭.

ଯେଉଁମାନେ ରୋଗକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶରୀରରେ ଫୋଡ଼, ପ୍ଲୀହା ରୋଗ, ହୃଦୟ ରୋଗ, ଗାସ୍ତ୍ରିକ ଗଠାନ, ଓ ଅଗ୍ନିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅସୁବିଧା ଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଟିଳତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

ନିଦାନଂ ସୁଶ୍ରୁତ ! ମଯା ଆତ୍ରେଯୋକ୍ତଂ ସମୀରିତମ୍ । ସର୍ଵରୋଗଵିଵେକାଯ ନରାଦ୍ଯାଯୁଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଯେ ॥ ୧,୧୬୭.

ହେ ସୁଶ୍ରୁତ, ମୁଁ ଆତ୍ରେୟଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ରୋଗର କାରଣ ଅଛି, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ବୁଝିବା ଓ ମଣିଷର ଆୟୁଷ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।

ଏଵଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ରୋଗାଦୀଂଶ୍ଚିକିତ୍ସାମଥ ଵୈ ଚରେତ୍ । ତ୍ରିଫଲା ସର୍ଵରୋଗଘ୍ନୀ ମଧ୍ଵାଜ୍ଯଗୁଡସଂଯୁତା ॥ ୧,୧୬୭.

ଏପରି ଭାବେ ରୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝି, ତାପରେ ଚିକିତ୍ସା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ମଧୁ, ଘିଅ, ଗୁଡ଼ ସହିତ ମିଶାଇଥିବା ତ୍ରିଫଳା ସମସ୍ତ ରୋଗର ଉପଚାର ହେଉଛି।

ସଵ୍ଯୋଷା ତ୍ରିଫଲା ଵାପି ସର୍ଵରୋଗପ୍ରମର୍ଦିନୀ । ଶତାଵରୀଗୁଡୂଚ୍ଯଗ୍ନିଵିଡଙ୍ଗେନ ଯୁତାଥଵା ॥ ୧,୧୬୭.

ଲମ୍ବା ମରିଚ ସହିତ ତ୍ରିଫଳା କିମ୍ବା ଏକାକି ତ୍ରିଫଳା ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ବା, ଏହାକୁ ଶତାବରୀ, ଗୁଡ଼ୁଚି, ଅଗ୍ନି ଓ ବିଡ଼ଙ୍ଗ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ।

ଶତାଵରୀ ଗୁଡୂଚ୍ଯଗ୍ନିଃ ଶୁଣ୍ଠୀମୂଷଲିକା ବଲା । ପୁନର୍ନଵା ଚ ବୃହତୀ ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ନିମ୍ବପତ୍ରକମ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଶତାବରୀ, ଗୁଡ଼ୁଚି, ଅଗ୍ନି, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ମୂଷଳିକା, ବଳା, ପୁନର୍ନଭା, ବୃହତୀ, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ଓ ନିମ୍ବ ପତ୍ର।

ଭୃଙ୍ଗରାଜଶ୍ଚାମଲକଂ ଵାସକସ୍ତଦ୍ରସେନ ଵା । ଭାଵିତା ତ୍ରିଫଲା ସପ୍ତଵାରମେଖମଥାପିଵା ॥ ୧,୧୬୭.

ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଆମଳକୀ, ବାସକ ବା ସେମାନଙ୍କ ରସ; ଏହା ସହିତ ସପ୍ତବାର ଚିକିତ୍ସିତ ତ୍ରିଫଳା କିମ୍ବା ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଦେଲେ ଚାଲିବ।

ପୂର୍ଵୋକ୍ତଶ୍ଚ ଯଥାଲାଭଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚୂର୍ଣଞ୍ଚ ମୋଦକଃ । ଵଟିକା ଘୃତତୈଲଂ ଵା କଷାଯୋ ଶୋଷରୋଗନୁତ୍ । ପଲଂ ପଲାର୍ଧକଂ ଵାପି କର୍ଷଂ କର୍ଷାର୍ଧମେଵ ଵା ॥ ୧,୧୬୭.

ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଔଷଧଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁ ଭାବରେ ମିଳିଥାଏ, ତାହା ପୌଡ଼ର, ଲଡୁ, ଟାବଲେଟ, ଘିଅ, ତେଲ କିମ୍ବା କଢ଼ା ଭାବରେ ନେଲେ ଶୋଷ ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ। ଏହାର ମାପ ଏକ ପଳା, ଅର୍ଧ ପଳା, ଏକ କର୍ଷ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ କର୍ଷ ହେବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୬୮ ନିଦାନଂ ସମାପ୍ତମ୍ । ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ସର୍ଵରୋଗହରଂ ସିଦ୍ଧଂ ଯୋଗସାରଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଶୃଣୁ ସୁଶ୍ରୁତଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ପ୍ରାଣିନାଂ ଜୀଵହେତଵେ ॥ ୧,୧୬୮.

ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରୋଗର କାରଣ ବିଷୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ଦୂର କରିବା ଏକ ସିଦ୍ଧ ଔଷଧର ସାର ଏଠାରେ କହୁଛି। ହେ ସୁଶ୍ରୁତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ପାଇଁ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।

କଷାଯକଟୁତିକ୍ତାମ୍ଲରୂକ୍ଷାହାରାଦିଭୋଜନାତ୍ । ଚିନ୍ତାଵ୍ଯଵଯଵ୍ଯାଯାମଭଯଶୋକପ୍ରଜାଗରାତ୍ ॥ ୧,୧୬୮.

ତିକ୍ତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, କଟୁ, ଆମ୍ଳ, ଶୁଖିଲା ଓ ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଚିନ୍ତା, ଯୌନ କ୍ରିୟା, ବ୍ୟାୟାମ, ଭୟ, ଦୁଃଖ ଓ ରାତିରେ ଉଠି ରହିବା ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ହୁଏ।

ଉଚ୍ଚୈର୍ଭାଷାତିଭାରାଚ୍ଚ କର୍ମଯୋଗାତିକର୍ଷଣାତ୍ । ଵାଯୁଃ କୁପ୍ଯତି ପର୍ଜନ୍ଯେ ଜୀର୍ଣାନ୍ନେ ଦିନସଂକ୍ଷଯେ ॥ ୧,୧୬୮.

ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥାହେବା, ଅତି ଭାର ଉଠାଇବା, ଅତିରିକ୍ତ କାମ କରିବା ଓ ଅଧିକ ଶ୍ରମ କରିବା ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଦୋଷ ବଢ଼ିଯାଏ; ବର୍ଷାକାଳରେ, ଖାଦ୍ୟ ପଚିବା ପରେ ଓ ଦିନ ଶେଷରେ ଏହା ଅଧିକ ହୁଏ।

ଉଷ୍ଣାମ୍ଲ ଲଵଣକ୍ଷାରକଟୁକାଜୀର୍ଣଭୋଜନାତ୍ । ତୀକ୍ଷ୍ଣାତପାଗ୍ନିସନ୍ତାପମଦ୍ଯକ୍ରୋଧନିଷେଵଣାତ୍ ॥ ୧,୧୬୮.

ଉଷ୍ଣ, ଖଟା, ଲୁଣ, ଖାର, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଅପଚିତ ଖାଦ୍ୟ, ତୀବ୍ର ଘରମ, ଅଗ୍ନିର ତାପ, ଦୁଃଖ, ମଦ୍ୟପାନ ଓ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ପିତ୍ତ ଦୋଷ ବଢ଼ିଯାଏ।

ଵିଦାହକାଲେ ଭୁକ୍ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯାହ୍ନେ ଜଲଦାତ୍ଯଯେ । ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଲେର୍ଽଦ୍ଧରାତ୍ରେଽପି ପିତ୍ତଂ କୁପ୍ଯତି ଦେହିନଃ ॥ ୧,୧୬୮.

ଦହନ ସମୟରେ, ଖାଇବା ପରେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ, ବର୍ଷା ଶେଷରେ, ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଓ ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ ଶରୀରରେ ପିତ୍ତ ଦୋଷ ବଢ଼ିଯାଏ।

ସ୍ଵାଦ୍ଵମ୍ଲଲଵଣସ୍ନିଗ୍ଧଗୁରୁଶୀତାତିଭୋଜନାତ୍ । ନଵାନ୍ନପିଚ୍ଛିଲାନୂପମାଂସାଦେଃ ସେଵନାଦପି ॥ ୧,୧୬୮.

ମିଠା, ଖଟା, ଲୁଣିଆ, ତେଲିଆ, ଭାରୀ ଓ ଶୀତଳ ଖାଦ୍ୟ, ନୂଆ ଚାଉଳ, ଛିପିଳା ଖାଦ୍ୟ, ମାଛ ଓ ମାଂସ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୋଷ ହୁଏ।

ଅଵ୍ଯାଯାମ ଦିଵାସ୍ଵପ୍ନଶଯ୍ଯାସନସୁଖାଦିଭିଃ । କଫପ୍ରଦୋଷୋ ଭୁକ୍ତେ ଚ ଵସନ୍ତେ ଚ ପ୍ରକୁପ୍ଯତି ॥ ୧,୧୬୮.

ବ୍ୟାୟାମ ନ କରିବା, ଦିନେ ଶୁଅ, ଶୋଇବା ଓ ବସିବାର ସୁଖ ଭୋଗ କରିବା ଦ୍ୱାରା କଫ ଦୋଷ ବଢ଼ିଯାଏ; ଖାଇବା ପରେ ଓ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଏହା ଅଧିକ ହୁଏ।

ଦେହପାରୁଷ୍ଯସଂକୋଚତୋଦଵିଷ୍ଟମ୍ଭକାଦଯଃ । ତଥା ଚ ସୁପ୍ତା ରୋମହର୍ଷସ୍ତମ୍ଭନଶୋଷଣମ୍ ॥ ୧,୧୬୮.

ଶରୀର ରୁଖା ହେବା, ସଂକୋଚ, ଅବରୋଧ ଓ ଏପରି ଲକ୍ଷଣ; ଏହା ସହିତ ଅଙ୍ଗ ଉଠିଯିବା, କାଂପ, ଅଙ୍ଗ ଗଢ଼ିଯିବା ଓ ଶୁଖିଲାପନି ଦେଖାଯାଏ।

ଶ୍ଯାମତ୍ଵମଙ୍ଗଵିଶ୍ଲେଷବଲମାଯାସଵର୍ଧନମ୍ । ଵାଯୋର୍ଲିଙ୍ଗାନି ତୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ରୋଗଂ ଵାତାତ୍ମକଂ ଵଦେତ୍ ॥ ୧,୧୬୮.

ଶରୀର କଳା ହେବା, ଅଙ୍ଗ ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଦୁର୍ବଳତା ଓ ଶ୍ରମ ବଢ଼ିଯିବା ବାୟୁ ଦୋଷର ଲକ୍ଷଣ। ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ ଏହାକୁ ବାତ ଜନିତ ରୋଗ କୁହାଯିବ।

ଦାହୋଷ୍ମପାଦସଂକ୍ଲେଦକୋପରାଗପରିଶ୍ରମାଃ । କଟ୍ଵମ୍ଲଶଵଵୈଗନ୍ଧ୍ଯସ୍ଵେଦମୂର୍ଛାତିତୃଟ୍ଭ୍ରମାଃ ॥ ୧,୧୬୮.

ଦହନ, ତାପ, ପାଦ ଭିଜିଯିବା, ଲାଲି, କ୍ଲାନ୍ତି, କଢ଼ୁଆ, ଖଟା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ଘମ, ମୂର୍ଛା, ଅତି ପିପାସା ଓ ଘୁରଣି ଏହି ସବୁ ପିତ୍ତ ଦୋଷର ଲକ୍ଷଣ।

ହାରିଦ୍ରଂ ହରିତତ୍ଵଞ୍ଚ ପିତ୍ତଲିଙ୍ଗାନ୍ଵିତୈର୍ନରଃ । ଦେହେ ସ୍ନିଗ୍ଧତ୍ଵମାଧୁର୍ଯଚିରକାରିତ୍ଵବନ୍ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୬୮.

ହଳଦିଆ, ସବୁଜ ରଙ୍ଗ ଓ ପିତ୍ତ ଦୋଷର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ; ଶରୀରରେ ତେଲିଆପନି, ମିଠାସ, ଦେରି ହେବା ଓ ବନ୍ଧନ ଦେଖାଯାଏ।