ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଶୋଥୋ ମାଂସେନ କଠିନୋ ହୃଲ୍ଲାସପିଟିକାସ୍ତଥା । ହର୍ଷଃ ପିପୀଲିକାନାଂ ଚ ସଂଚାର ଇଵ ଜାଯତେ । ଚଲଲଗ୍ରନୋ ମୃଦୁଃ ଶୀତଃ ଶୋଥୋ ଗାତ୍ରେଷୁ ରୋଚକଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ମାଂସ ଦ୍ୱାରା ଫୁଲା ହେଲେ ଏହା କଠିନ, ହୃଦୟ କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଫୋଡ଼ ହୁଏ; ପିପିଲିକା ଚଳାଣ ଭଳି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଫୁଲା ମୃଦୁ, ଶୀତ ଓ ଶରୀରରେ ଦେଖାଯାଏ।

ଆଢ୍ଯଵାତ ଇଵ ଜ୍ଞେଯଃ ସ କୃଚ୍ଛ୍ରୋ ମେଦସାଵତଃ । ସ୍ପର୍ଶ ଆଚ୍ଛାଦିତେତ୍ଯୁଷ୍ଣଶୀତଲଶ୍ଚ ତ୍ଵନାଵୃତେ । ମଜ୍ଜାଵୃତେ ତୁ ଵିଷମଂ ଜୃମ୍ଭଣଂ ପରିଵେଷ୍ଟନମ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଏହାକୁ ଆଢ୍ଢ୍ୟ ବାୟୁ ଭଳି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଚିକିତ୍ସାରେ କଠିନ ଓ ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ଛୁଅଁ ଲୁଚିଯାଏ, ଏହା ଉଷ୍ଣ କିମ୍ବା ଶୀତ ହୁଏ ଯଦି ଆବୃତ ନୁହେଁ; ମଜ୍ଜା ଆବୃତ ହେଲେ ଅସମାନ ହାଡ଼ି ଓ ଚାପ ଅନୁଭବ ହୁଏ।

ଶୂଲଞ୍ଚ ପଡ୍ଯିମାନଶ୍ଚ ପାଣିଭ୍ଯାଂ ଲଭତେ ସୁଖମ୍ । ଶୁକ୍ରାଵୃତେ ତୁ ଶୋଥେ ଵୈ ଚାତିଵେଗୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୬୭.

ଏଠାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଫୁଲା ହୁଏ, ହାତ ଦେଲେ ସୁଖ ମିଳେ; ଶୁକ୍ର ଆବୃତ ହେଲେ ଫୁଲା ହୁଏ କିନ୍ତୁ ଅତି ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ।

ଭୁକ୍ତେ କୁକ୍ଷୌ ରୁଜା ଜୀର୍ଣେ ନିକୃତ୍ତିର୍ଭଵତି ଧ୍ରୁଵମ୍ । ମୂତ୍ରାପ୍ରଵୃତ୍ତିରାଧ୍ମାନଂ ବସ୍ତେର୍ମୂତ୍ରାଵୃତେ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଖାଇବା ପରେ ପେଟରେ ବେଦନା ହୁଏ; ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଭଲ ନ ହେଲେ ପେଟରେ କାଟିବା ଭଳି ଯନ୍ତ୍ରଣା ନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ। ପେଶାବ ବନ୍ଦ ହେଲେ ମୁତ୍ରାଶୟ ଫୁଲିଯାଏ।

ଛିଦ୍ରାଵୃତେ ଵିବନ୍ଧୋଽଥ ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ପରିକୃନ୍ତ ତି । ପତତ୍ଯାଶୁ ଜ୍ଵରାକ୍ରାନ୍ତୋ ମୂର୍ଛାଂ ଚ ଲଭତେ ନରଃ ॥ ୧,୧୬୭.

କୌଣସି ଛିଦ୍ର ରୋକାଯିବାରୁ ଅନ୍ତରେ ଅଟକିଯାଏ, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ କାଟିଯାଏ। ଲୋକଟି ତୁରନ୍ତ ଜ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଯାଏ ଏବଂ ମୁର୍ଛା ହୁଏ।

ସକୃତ୍ପୀଡିତମନ୍ଯେନ ଦୁଷ୍ଟଂ ଶୁକ୍ରଂ ଚିରାତ୍ସୃଜେତ୍ । ସର୍ଵଧାତ୍ଵାଵୃତେ ଵାଯୌ ଶ୍ରୋଣିଵଙ୍କ୍ଷଣପୃଷ୍ଠରୁକ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ଶୁକ୍ର ଏକଥର ପିଡ଼ାଯିବାରୁ, ବହୁ ଦିନ ପରେ ତାହା ଖରାପ ଅବସ୍ଥାରେ ବାହାରିଯାଏ। ସମସ୍ତ ତନୁରେ ବାୟୁ ଅଟକିଲେ କଟି, ଗୋଡ଼ ଓ ପିଠିରେ ବେଦନା ହୁଏ।

ଵିଲୋମେ ମାରୁତେ ଚୈଵ ହୃଦଯଂ ପରିପୀଡ୍ଯତେ । ଭ୍ରମୋ ମୂର୍ଛା ରୁଜା ଦାହଃ ପିତ୍ତେନ ପ୍ରାଣ ଆଵୃତେ ॥ ୧,୧୬୭.

ବାୟୁ ବିପରୀତ ଦିଗକୁ ଚାଲିଲେ ହୃଦୟ ଦୁଃଖିତ ହୁଏ। ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ଅଟକିଲେ ଘୁର୍ଣ୍ଣି, ମୁର୍ଛା, ବେଦନା ଓ ଜଳନ ହୁଏ।

ରୁଜା ତନ୍ଦ୍ରା ସ୍ଵରଭ୍ରଂଶୋ ଦାହୋ ଵ୍ଯାନେ ତୁ ସର୍ଵଶଃ । କ୍ରମୋଂ ଗଚେଷ୍ଟାଭଙ୍ଗଶ୍ଚ ସନ୍ତାପଃ ସହଵେଦନଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ସମଗ୍ର ଶରୀରରେ ବେଦନା, ଅଳସତା, ଶବ୍ଦ ହରାଇଯିବା ଓ ଜଳନ ହୁଏ ଯେତେବେଳେ ବ୍ୟାନ ବିକୃତ ହୁଏ। ଚଳାଚଳରେ ବିଘ୍ନ, କାର୍ଯ୍ୟ ଭଙ୍ଗ, ତାପ ଓ ବେଦନା ମିଳେ।

ସମାନ ଊଷ୍ମୋପହତିଃ ସସ୍ଵେଦୋପରତିଃ ସୁତୃଟ୍ । ଦାହଶ୍ଚ ସ୍ଯାଦପାନେ ତୁ ମଲେ ହାରିଦ୍ରଵର୍ଣତା ॥ ୧,୧୬୭.

ସମାନ ବିକୃତ ହେଲେ ତାପ ହ୍ରାସ, ଘମ ଅଟକିଯିବା, ଅତି ପିପାସା ଓ ଜଳନ ହୁଏ। ଅପାନ ବିକୃତ ହେଲେ ମଳ ପିତ୍ତ ରଙ୍ଗର ହୁଏ।

ରଜୋଵୃଦ୍ଧିସ୍ତାପନଞ୍ଚ ତଥା ଚାନାହମେହନମ୍ । ଶ୍ଲେଷ୍ମଣା ପ୍ରାଵୃତେ ପ୍ରାଣେ ନାଦଃ ସ୍ନୋତୋଽଵରୋଧନମ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ରଜସ୍ରାବ ବଢ଼ିଯାଏ, ତାପ ଓ ପେଶାବ ଅଟକିଯାଏ। ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣ ଅଟକିଲେ ଶବ୍ଦ, ଘରଘରା ଓ ଅବରୋଧ ହୁଏ।

ଷ୍ଠୀଵନଞ୍ଚୈଵ ସସ୍ଵେଦଶ୍ଵାସନିଃ ଶ୍ଵାସସଂଗ୍ରହଃ । ଉଦାନେ ଗୁରୁଗାତ୍ରତ୍ଵମରୁଚିର୍ଵାକ୍ସ୍ଵରଗ୍ରହଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ଥୁକିବା, ଘମ ଆସିବା, ଶ୍ୱାସ ନିଅବାରେ କଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ୱାସ ଜମିଯିବା ହୁଏ। ଉଦାନ ବିକୃତ ହେଲେ ଅଙ୍ଗ ଭାରି ଲାଗେ, ଭୋକ ହ୍ରାସ ଓ କଣ୍ଠ ସ୍ୱର ଅଟକିଯାଏ।

ବଲଵର୍ଣପ୍ରଣାଶଶ୍ଚା ପାନେ ପର୍ଵାସ୍ଥିସଂଗ୍ରହଃ । ଗୁରୁତାଙ୍ଗେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସ୍ଥୂଲତ୍ଵଞ୍ଚାଗତଂ ଭୃଶମ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଶକ୍ତି ଓ ରଙ୍ଗ ହ୍ରାସ, ସନ୍ଧି ଓ ହାଡ଼ରେ ଜମା, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ଭାର ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ମୋଟା ହେବା ଦେଖାଯାଏ।

ସମାନେଽତିକ୍ରିଯାଜ୍ଞତ୍ଵମସ୍ଵେଦୋ ମନ୍ଦଵହ୍ନିତା । ଅପାନେ ସକଲଂ ମୂତ୍ରଂ ଶକୃତଃ ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଵର୍ତନମ୍? ॥ ୧,୧୬୭.

ସମାନ ବିକୃତ ହେଲେ ଠିକ୍ କାମ କରିବାର ଅଜ୍ଞାନ, ଘମ ନ ଆସିବା ଓ ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ। ଅପାନ ବିକୃତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ପେଶାବ ଓ ମଳ ବାହାରିଯାଏ।

ଇତି ଦ୍ଵାଵିଂଶତିଵିଧଂ ଵାତରକ୍ତାମଯଂ ଵିଦୁଃ । ପ୍ରାଣାଦଯସ୍ତଥାନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ସମାକ୍ରାନ୍ତା ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଏପରି ଭାବରେ ବାତରକ୍ତ ରୋଗ ବାଇଶି ପ୍ରକାରର ଅଟକିବା ରୂପରେ ଜଣାଯାଏ। ପ୍ରାଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କ୍ରମେ ପୀଡ଼ା ଦେଇଥାନ୍ତି।

ସର୍ଵେଽପି ଵିଂଶତିଵିଧଂ ଵିଦ୍ଯାଦାଵରଣଞ୍ଚ ଯତ୍ । ହୃଲ୍ଲାସୋଚ୍ଛ୍ଵାସସଂରୋଧଃ ପ୍ରତିଶ୍ଯାଯଃ ଶିରୋଗ୍ରହଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ସମସ୍ତେ ବିଶ ପ୍ରକାର ଅଟକିବା ଜଣିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ହୃଦୟ ଧଡ଼ଧଡ଼, ଶ୍ୱାସ ରୋକାଯିବା, ସର୍ଦି ଓ ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା ହୁଏ।

ହୃଦ୍ରୋଗୋ ମୁଖଶୋଷଶ୍ଚ ପ୍ରାଣେନାପାନ ଆଵୃତେ । ଉଦାନେନାଵୃତେ ପ୍ରାଣେ ଭଵେଦ୍ଧୈ ବଲସଂକ୍ଷଯଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ପ୍ରାଣ ଉପରେ ଅପାନ ଅଟକିଲେ ହୃଦ୍ରୋଗ ଓ ମୁଖ ଶୁଷ୍କତା ହୁଏ। ପ୍ରାଣ ଉପରେ ଉଦାନ ଅଟକିଲେ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ହୁଏ।

ଵିଚାରଣେନ ଵିଭଜେତ୍ସର୍ଵମାଵରଣଂ ଭିଷକ୍ । ସ୍ଥାନାନ୍ଯପେକ୍ଷ୍ଯ ଵାତାନାଂ ଵୃର୍ଧିହାନିଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଚିକିତ୍ସକ ନିଜେ ଯଥାଯଥିକ ତଦନ୍ତ କରି ସମସ୍ତ ଅଟକିବାକୁ ବିଭାଜନ କରିବା ଉଚିତ, ବାୟୁମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ, ବୃଦ୍ଧି-ହ୍ରାସ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି।

ପ୍ରାଣାଦୀନାଞ୍ଚ ପଞ୍ଚାନାଂ ପିତ୍ତମାଵରଣଂ ମିଥଃ । ପିତ୍ତାଦୀନାମାଵସତିର୍ମିଶ୍ରାଣାଂ ମିଶ୍ରିତୈଶ୍ଚ ତୈଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ପ୍ରାଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଚାରି ବାୟୁ ମଧ୍ୟରେ ପିତ୍ତର ଅଟକିବା ପରସ୍ପର ହୁଏ, ପିତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଅବସ୍ଥା ମିଶ୍ରିତ ରହେ।

ମିଶ୍ରୈଃ ପିତ୍ତାଦିଭିସ୍ତଦ୍ଵନ୍ମିଶ୍ରାଣ୍ଯପିତ୍ଵନେକଧା । ତାଂଲ୍ଲକ୍ଷଯେଦଵହିତୋ ଯଥାସ୍ଵଂ ଲକ୍ଷଣୋଦଯାତ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ପିତ୍ତ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମିଶ୍ର ରୋଗ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଚିକିତ୍ସକ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖେ, ସେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବ।

ଶନୈଃ ଶନୈଶ୍ଚୋପଶଯାନ୍ଦୃଢାନପି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଵିଶେଷାଜ୍ଜୀଵିତଂ ପ୍ରାଣ ଉଦାନୋ ବଲମୁଚ୍ଯତେ । ସ୍ଯାତ୍ତଯୋଃ ପୀଡନାଦ୍ଧନିରାଯୁଷଞ୍ଚ ବଲସ୍ଯ ଚ ॥ ୧,୧୬୭.

ଧୀରେ ଧୀରେ ପୁନିପୁନି ଔଷଧ ଦେଇ ଦୃଢ଼ ଅଟକିବା ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ବିଶେଷ କରି ପ୍ରାଣ ଓ ଉଦାନକୁ ଜୀବନ ଓ ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏମାନେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ଆୟୁ ଓ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ହୁଏ।

ଆଵୃତା ଵାଯଵୋଽଜ୍ଞାତା ଜ୍ଞାତା ଵା ସ୍ଥାନଵିଚ୍ଯୁତାଃ । ପ୍ରଯତ୍ନେନାପି ଦୁଃ ସାଧ୍ଯା ଭଵେଯୁର୍ଵାନୁପଦ୍ରଵାଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ଅଟକିଯାଇଥିବା ବାୟୁ, ଅଜଣା ହେଉ କିମ୍ବା ଜଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଥିଲେ, ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା କଠିନ ହୁଏ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅସୁବିଧା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

ଵିଦ୍ରଧିପ୍ଲୀହହୃଦ୍ରୋଗଗୁଲ୍ମାଗ୍ନିସଦନାଦଯଃ । ଭଵନ୍ତ୍ଯୁପଦ୍ରଵାସ୍ତେଷାମାଵୃତାନାମୁପେକ୍ଷଯା ॥ ୧,୧୬୭.

ଯେଉଁମାନେ ରୋଗକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଶରୀରରେ ଫୋଡ଼, ପ୍ଲୀହା ରୋଗ, ହୃଦୟ ରୋଗ, ଗାସ୍ତ୍ରିକ ଗଠାନ, ଓ ଅଗ୍ନିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅସୁବିଧା ଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜଟିଳତା ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

ନିଦାନଂ ସୁଶ୍ରୁତ ! ମଯା ଆତ୍ରେଯୋକ୍ତଂ ସମୀରିତମ୍ । ସର୍ଵରୋଗଵିଵେକାଯ ନରାଦ୍ଯାଯୁଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଯେ ॥ ୧,୧୬୭.

ହେ ସୁଶ୍ରୁତ, ମୁଁ ଆତ୍ରେୟଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ରୋଗର କାରଣ ଅଛି, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ବୁଝିବା ଓ ମଣିଷର ଆୟୁଷ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।

ଏଵଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ରୋଗାଦୀଂଶ୍ଚିକିତ୍ସାମଥ ଵୈ ଚରେତ୍ । ତ୍ରିଫଲା ସର୍ଵରୋଗଘ୍ନୀ ମଧ୍ଵାଜ୍ଯଗୁଡସଂଯୁତା ॥ ୧,୧୬୭.

ଏପରି ଭାବେ ରୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ବୁଝି, ତାପରେ ଚିକିତ୍ସା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ମଧୁ, ଘିଅ, ଗୁଡ଼ ସହିତ ମିଶାଇଥିବା ତ୍ରିଫଳା ସମସ୍ତ ରୋଗର ଉପଚାର ହେଉଛି।

ସଵ୍ଯୋଷା ତ୍ରିଫଲା ଵାପି ସର୍ଵରୋଗପ୍ରମର୍ଦିନୀ । ଶତାଵରୀଗୁଡୂଚ୍ଯଗ୍ନିଵିଡଙ୍ଗେନ ଯୁତାଥଵା ॥ ୧,୧୬୭.

ଲମ୍ବା ମରିଚ ସହିତ ତ୍ରିଫଳା କିମ୍ବା ଏକାକି ତ୍ରିଫଳା ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ବା, ଏହାକୁ ଶତାବରୀ, ଗୁଡ଼ୁଚି, ଅଗ୍ନି ଓ ବିଡ଼ଙ୍ଗ ସହିତ ମିଶାଇ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଉପକାରୀ।

ଶତାଵରୀ ଗୁଡୂଚ୍ଯଗ୍ନିଃ ଶୁଣ୍ଠୀମୂଷଲିକା ବଲା । ପୁନର୍ନଵା ଚ ବୃହତୀ ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ନିମ୍ବପତ୍ରକମ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଶତାବରୀ, ଗୁଡ଼ୁଚି, ଅଗ୍ନି, ଶୁଖିଲା ଅଦା, ମୂଷଳିକା, ବଳା, ପୁନର୍ନଭା, ବୃହତୀ, ନିର୍ଗୁଣ୍ଡୀ ଓ ନିମ୍ବ ପତ୍ର।

ଭୃଙ୍ଗରାଜଶ୍ଚାମଲକଂ ଵାସକସ୍ତଦ୍ରସେନ ଵା । ଭାଵିତା ତ୍ରିଫଲା ସପ୍ତଵାରମେଖମଥାପିଵା ॥ ୧,୧୬୭.

ଭୃଙ୍ଗରାଜ, ଆମଳକୀ, ବାସକ ବା ସେମାନଙ୍କ ରସ; ଏହା ସହିତ ସପ୍ତବାର ଚିକିତ୍ସିତ ତ୍ରିଫଳା କିମ୍ବା ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଦେଲେ ଚାଲିବ।

ପୂର୍ଵୋକ୍ତଶ୍ଚ ଯଥାଲାଭଯୁକ୍ତୈଶ୍ଚୂର୍ଣଞ୍ଚ ମୋଦକଃ । ଵଟିକା ଘୃତତୈଲଂ ଵା କଷାଯୋ ଶୋଷରୋଗନୁତ୍ । ପଲଂ ପଲାର୍ଧକଂ ଵାପି କର୍ଷଂ କର୍ଷାର୍ଧମେଵ ଵା ॥ ୧,୧୬୭.

ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଔଷଧଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁ ଭାବରେ ମିଳିଥାଏ, ତାହା ପୌଡ଼ର, ଲଡୁ, ଟାବଲେଟ, ଘିଅ, ତେଲ କିମ୍ବା କଢ଼ା ଭାବରେ ନେଲେ ଶୋଷ ରୋଗକୁ ଦୂର କରେ। ଏହାର ମାପ ଏକ ପଳା, ଅର୍ଧ ପଳା, ଏକ କର୍ଷ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ କର୍ଷ ହେବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୬୮ ନିଦାନଂ ସମାପ୍ତମ୍ । ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ସର୍ଵରୋଗହରଂ ସିଦ୍ଧଂ ଯୋଗସାରଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍ । ଶୃଣୁ ସୁଶ୍ରୁତଂ ସଂକ୍ଷେପାତ୍ପ୍ରାଣିନାଂ ଜୀଵହେତଵେ ॥ ୧,୧୬୮.

ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରୋଗର କାରଣ ବିଷୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ମୁଁ ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ଦୂର କରିବା ଏକ ସିଦ୍ଧ ଔଷଧର ସାର ଏଠାରେ କହୁଛି। ହେ ସୁଶ୍ରୁତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ପାଇଁ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।