ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଗାତ୍ରଵେଗେ ଭଵେତ୍ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ସର୍ଵେଷ୍ଵାକ୍ଷେପଣେନ ତତ୍ । ଜିହ୍ଵାଵିଲେଖନାଦୁଷ୍ଣଭକ୍ଷଣାଦତିମାନତଃ ॥ ୧,୧୬୬.

ଅଙ୍ଗରେ ଶକ୍ତି ବଢିଲେ, ଏହି ଉପାୟଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱସ୍ଥତା ଫେରିଯାଏ: ଜିହ୍ବା ଚାଟିବା, ଉତ୍ତପ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଅତି ଅଭିମାନ।

କୁପିତୋ ହନୁମୂଲସ୍ଥଃ ସ୍ତମ୍ଭଯିତ୍ଵାନିଲୋ ହନୁମ୍ । କରୋତି ଵିଵୃତାସ୍ଯତ୍ଵମଥଵା ସଂଵୃତାସ୍ଯତାମ୍ ॥ ୧,୧୬୬.

ବାୟୁ ଜବାର ମୂଳରେ ରହି ଚିଢ଼ିଲେ, ଜବାକୁ ଶିଥିଳ କରେ; ଏହା ମୁଖକୁ ଖୋଲା କିମ୍ବା ବନ୍ଦ କରିଦେଇପାରେ।

ହନସ୍ତମ୍ଭଃ ସ ତେନ ସ୍ଯାତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରାଚ୍ଚର୍ଵଣଭାଷଣମ୍ । ଵାଗ୍ଵାଦିନୀ ଶିରାସ୍ତମ୍ଭୋ ଜିହ୍ଵାଂ ସ୍ତମ୍ଭଯତେଽନିଲଃ ॥ ୧,୧୬୬.

ଏହିପରି ଜବା ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ, ଚବା ଓ କଥା କହିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇଯାଏ; ବାୟୁ ଭାଷାର ଶିରାକୁ ଶିଥିଳ କରିଲେ, ଜିହ୍ବା ଅଚଳ ହୋଇଯାଏ।

ଜିହ୍ଵାସ୍ତମ୍ଭଃ ସ ତେନାନ୍ନପାନଵାକ୍ଯେଷ୍ଵନୀଶତା । ଶିରସା ଭାରହରଣାଦତିହାସ୍ଯପ୍ରଭାଷଣାତ୍ ॥ ୧,୧୬୬.

ଏହିପରି ଜିହ୍ବା ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ, ଖାଇବା, ପିଇବା, କଥା କହିବାରେ ଅସମର୍ଥତା ଆସେ; ମୁଣ୍ଡରେ ଭାର ବହିବା, ଅତି ହସିବା କିମ୍ବା ବେସି କଥା କହିବାରୁ।

ଵିଷମାଦୁପଧାନାଚ୍ଚ କଠିନାନାଂ ଚ ଚର୍ଵଣାତ୍ । ଵାଯୁର୍ଵିଵର୍ଧତେ ତୈଶ୍ଚ ଵାତୂଲୈରୂର୍ଧ୍ଵମାସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୧୬୬.

ଅସମତଳ ତକିଆ ବ୍ୟବହାର କରିବା କିମ୍ବା କଠିନ ଜିନିଷ ଚବାଇବାରୁ ବାୟୁ ବଢ଼ିଯାଏ; ଯେଉଁମାନେ ବାୟୁ ରୋଗରେ ପୀଡିତ, ସେମାନଙ୍କରେ ଏହା ଉପରକୁ ଉଠିଯାଏ।

ଵକ୍ରୀକରୋତି ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚ ହ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ହସିତମୀକ୍ଷିତମ୍ । ତତୋଽସ୍ଯ କୁରୁତେ ମୃଦ୍ଵୀଂ ଵାକ୍ଶକ୍ତିଂ ସ୍ତବ୍ଧନେତ୍ରତାମ୍ ॥ ୧,୧୬୬.

ଏହା ମୁଖକୁ ବାକା କରିଦେଏ, ଉଚ୍ଚ ହସ ଓ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ଆଣେ; ପରେ ଭାଷା ଶକ୍ତି କମିଯାଏ, ଆଖି ଶିଥିଳ ହୋଇଯାଏ।

ଦନ୍ତଚାଲଂ ସ୍ଵରଭ୍ରଂଶଃ ଶ୍ରୁତିହାନୀକ୍ଷିତଗ୍ରହୌ । ଗନ୍ଧାଜ୍ଞାନଂ ସ୍ମୃତିଧ୍ଵଂସସ୍ତ୍ରାସଃ ଶ୍ଵାସଶ୍ଚ ଜାଯତେ ॥ ୧,୧୬୬.

ଦାନ୍ତ ଚରଚର କରେ, ଶବ୍ଦ ହରାଯାଏ, ଶୁଣିବାର ଶକ୍ତି କମିଯାଏ, ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ ନଥାଏ, ସ୍ମୃତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଭୟ ଆସେ, ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତି କଷ୍ଟକର ହୋଇଯାଏ।

ନିଷ୍ଠୀଵଃ ପାର୍ଶ୍ଵତୋଦଶ୍ଚ ହ୍ଯେକସ୍ଯାକ୍ଷ୍ଣୋ ନିମୀଲନମ୍ । ଜତ୍ରୋରୂର୍ଧ୍ଵଂ ରୁଜସ୍ତୀଵ୍ରାଃ ଶରୀରାର୍ଧଧରୋଽପି ଵା ॥ ୧,୧୬୬.

ଉକି ଦେଇବା, ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଏକ ଆଖି ବନ୍ଦ କରିବା, ଗଳାର ଉପରେ ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା, କିମ୍ବା ଶରୀରର ଅଧା ଅଂଶ ଅଚଳ ହୋଇଯାଏ।

ତମାହୁରର୍ଦିତଂ କେଚିଦେକାଙ୍ଗମଥ ଚାପରେ । ରକ୍ତମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚ ଶିରାଃ କୁର୍ଯାନ୍ମୂର୍ଧଧରାଃ ଶିରାଃ? ॥ ୧,୧୬୬.

କିଛି ଏହାକୁ ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗ ରୋଗ କୁହନ୍ତି, ଅନ୍ୟେ ଏକାଙ୍ଗ ରୋଗ କୁହନ୍ତି; ରକ୍ତରେ ନିର୍ଭର କରିଥିବା ଶିରାଗୁଡିକ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ, ମୁଣ୍ଡର ଶିରା ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇଯାଏ।

ରୂକ୍ଷଃ ସଵେଦନଃ କୃଷ୍ଣଃ ସୋଽସାଧ୍ଯଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛିରୋଗ୍ରହଃ । ତନୁଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵାଯୁଶ୍ଚ ସ୍ନାଯୁସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ ୧,୧୬୬.

ଯେତେବେଳେ ଦେହ କଠିନ, ବେଦନାଦାୟକ ଏବଂ କଳା ହୋଇଯାଏ, ଏହାକୁ ଅସାଧ୍ୟ ମନାଯାଏ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡକୁ ଲଗିଥାଏ; ବାୟୁ, ସ୍ନାୟୁ ଏବଂ ଦେହ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଅନ୍ତି।

ପକ୍ଷମନ୍ଯତରଂ ହନ୍ତି ପକ୍ଷାଘାତଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ । କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯ କାଯସ୍ଯାର୍ଧଂ ସ୍ଯାଦକର୍ମଣ୍ଯମଚେତନମ୍ ॥ ୧,୧୬୬.

ଯଦି ଏକ ପକ୍ଷ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ଏହାକୁ ପକ୍ଷାଘାତ ଭାବେ କୁହାଯାଏ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହର ଅର୍ଦ୍ଧ ଅକ୍ଷମ ଏବଂ ଅସ୍ପନ୍ଦନ ହୋଇଯାଏ।

ଏକାଙ୍ଗରୋଗତାଂ କେଚିଦନ୍ଯେ କକ୍ଷରୁଜାଂ ଵିଦୁଃ । ସର୍ଵାଙ୍ଗରୋଧଃ ସ୍ତମ୍ଭଶ୍ଚ ସର୍ଵକାଯାଶ୍ରିତେଽନିଲେ ॥ ୧,୧୬୬.

କେହି ଏକ ଅଙ୍ଗର ରୋଗକୁ ଚିହ୍ନିବେ, ଅନ୍ୟେ କେହି କକ୍ଷରୁଜାକୁ ଜାଣିଥାନ୍ତି; ଦେହରେ ବାୟୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଲେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଅଚଳ ଏବଂ କଠିନ ହୋଇଯାଏ।

ଶୁଦ୍ଧଵାତକୃତଃ ପକ୍ଷଃ କୃଚ୍ଛ୍ରସାଧ୍ଯତମୋ ମତଃ । କୃଚ୍ଛ୍ରଶ୍ଚାନ୍ଯେନ ସଂସୃଷ୍ଟୋ ଵିଵୃଦ୍ଧଃ କ୍ଷଯହେତୁକଃ ॥ ୧,୧୬୬.

ଶୁଦ୍ଧ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ପକ୍ଷାଘାତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ମନାଯାଏ; ଅନ୍ୟ କାରଣ ସହିତ ମିଶିଲେ ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏବଂ ଦେହକୁ କ୍ଷୟ କରେ।

ଆମବଦ୍ଧାଯନଃ କୁର୍ଯାତ୍ସଂସ୍ତଭ୍ଯାଙ୍ଗଂ କଫାନ୍ଵିତଃ । ଅସାଧ୍ଯ ଏଵ ସର୍ଵୋ ହି ଭଵେଦ୍ଦଣ୍ଡାପତାନକଃ ॥ ୧,୧୬୬.

ଯେତେବେଳେ ଅପକ୍ୱ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ କଫ ଚ୍ୟାନେଲଗୁଡିକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଏ, ଅଙ୍ଗଗୁଡିକ କଠିନ ହୋଇଯାଏ; ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦଣ୍ଡାପତାନକ ନାମକ ରୋଗ ସଦା ଅସାଧ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।

ଅଂସମୂଲୋତ୍ଥିତୋ ଵାଯୁଃ ଶିରାଃ ସଂକୁଚ୍ଯ ତତ୍ରଗଃ । ବହିଃ ପ୍ରସ୍ଯନ୍ଦିତହରଂ ଜନଯତ୍ଯେଵ ବାହୁକମ୍ ॥ ୧,୧୬୬.

ଯେତେବେଳେ ବାୟୁ କାନ୍ଧର ମୂଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଶିରାଗୁଡିକୁ ସଂକୁଚିତ କରେ, ଏହା ବାହୁରେ ବାହ୍ୟ ତରଳ ପ୍ରବାହ ଏବଂ ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।

ତଲଂ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗୁଲୀନାଂ ଯଃ କଣ୍ଡରା ବାହୁପୃଷ୍ଠତଃ । ବାହ୍ଵୋଃ କର୍ମକ୍ଷଯକରୀ ଵିପୂଚୀ ଵେତି ସୋଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୬୬.

ଯେତେବେଳେ ଆଙ୍ଗୁଳିର ତଳ ଏବଂ ବାହୁର ପିଠ ଉପରେ ଥିବା କଣ୍ଡରା ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ, ଏହା ବାହୁର କାର୍ଯ୍ୟ ହ୍ରାସ କରେ; ଏହି ରୋଗକୁ ବିପୁଚୀ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।

ଵାଯୁଃ କଟ୍ଯାଶ୍ରିତଃ ସକ୍ଥ୍ନଃ କଣ୍ଡରାମାକ୍ଷୈପେଦ୍ଯଦା । ତଦା ଖଞ୍ଜୋ ଭଵେଜ୍ଜନ୍ତୁଃ ପଙ୍ଗୁଃ ସକ୍ଥ୍ନୋର୍ଦ୍ଵଯୋର୍ଵଧାତ୍ ॥ ୧,୧୬୬.

ଯେତେବେଳେ ବାୟୁ କଟିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଉରୁର କଣ୍ଡରାକୁ କ୍ଷତି କରେ, ଲୋକ ଖଞ୍ଜ ହୋଇଯାଏ; ଦୁଇ ଉରୁ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ ସେ ପଙ୍ଗୁ ହୋଇଯାଏ।

କମ୍ପତେ ଗମନାରମ୍ଭେ ଖଞ୍ଜନ୍ନିଵ ଚ ଗଚ୍ଛତି । କଲାଯଖଞ୍ଜଂ ତଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ମୁକ୍ତସନ୍ଧିପ୍ରବନ୍ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୬୬.

ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କରିବାବେଳେ ସେ କମ୍ପିତ ହୁଏ ଏବଂ ଖଞ୍ଜ ଭଳି ଚାଲିଥାଏ; ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ କଳାୟଖଞ୍ଜ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ସନ୍ଧି ଏବଂ ପ୍ରବନ୍ଧନ ଢିଲା ହୋଇଯାଇଥିବାରୁ ହୁଏ।

ଶୀତୋଷ୍ଣଦ୍ରଵସଂସୁଷ୍କଗୁରୁସ୍ନିଗ୍ଧୈଶ୍ଚ ସେଵିତୈଃ । ଜୀର୍ଣାଜୀର୍ଣେ ତଥାଯାସକ୍ଷୋଭସ୍ନିଗ୍ଧପ୍ରଜାଗରୈଃ ॥ ୧,୧୬୬.

ଠଣ୍ଡା, ଗରମ, ତରଳ, ଶୁଷ୍କ, ଭାରି ଏବଂ ତେଲିଆ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣ ଭଳି, ଶ୍ରମ, ଉତ୍ତେଜନା, ତେଲିଆ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଅନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା—

ଶ୍ଲେଷ୍ମଭେଦଃ ସମଯେ ପରମତ୍ଯର୍ଥସଂଚିତମ୍ । ଅଭିଭୂଯେତରଂ ଦୋଷଂ ଶରୀରଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୬୬.

ଯେତେବେଳେ କଫ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ସଂଚିତ ହୋଇଯାଏ, ଏହା ଅନ୍ୟ ଦୋଷକୁ ଦମନ କରି ଦେହରେ ବ୍ୟାପିଯାଏ।

ସକ୍ଥ୍ଯସ୍ଥୀନି ପ୍ରପୂର୍ଯାନ୍ତଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମଣା ସ୍ତମ୍ଭିତେନ ତତ୍ । ତଦାସ୍ଥି ସ୍ନାତି ତେନୋରୋସ୍ତଥା ଶୀତାନିଲେନ ତୁ ॥ ୧,୧୬୬.

ଯେତେବେଳେ କଫ ଉରୁର ହାଡ଼କୁ ଭରି ଏବଂ କଠିନ କରିଦିଏ, ହାଡ଼ ଏବଂ ସ୍ନାୟୁ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ, ଏବଂ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଉରୁ ଠଣ୍ଡା ହୋଇଯାଏ।

ଶ୍ଯାମାଙ୍ଗମଙ୍ଗସ୍ତୈମିତ୍ଯତନ୍ଦ୍ରାମୂର୍ଛାରୁଚିଜ୍ଵରୈଃ । ତମୂରୁସ୍ତମ୍ଭମିତ୍ଯାହ ବାହ୍ଯଵାତମଥାପରେ ॥ ୧,୧୬୬.

କଳା ଅଙ୍ଗ, କଠିନତା, ଅଳସ୍ୟ, ମୂର୍ଛା, ବେଦନା ଏବଂ ଜ୍ୱର ଥିଲେ, ଏହାକୁ ଉରୁର ଷ୍ଟମ୍ଭ ଭାବେ କୁହାଯାଏ; ଅନ୍ୟେ ଏହାକୁ ବାହ୍ୟ ବାୟୁ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଥାନ୍ତି।

ଵାତଶୋଣିତସଂଶୋଥୋ ଜାନୁମଧ୍ଯେ ମହାରୁଜଃ । ଜ୍ଞେଯଃ କ୍ରୋଷ୍ଟୁକଶୀର୍ଷସ୍ତୁ ସ୍ଥୂଲକ୍ରୋଷ୍ଟୁକଶୀର୍ଷଵତ୍ ॥ ୧,୧୬୬.

ବାୟୁ ଏବଂ ରକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଉଠା ଜଣୁରେ ଭୟଙ୍କର ବେଦନା ହୋଇଥିଲେ, ଏହାକୁ କ୍ରୋଷ୍ଟୁକଶୀର୍ଷ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ଏକ ବଡ଼ ଶିଆଳର ମୁଣ୍ଡ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।

ରୁକ୍ପାଦଵିଷମନ୍ଯସ୍ତେ ଶ୍ରମାଦ୍ଵା ଜାଯତେ ଯଦା । ଵାତେନ ଗୁଲ୍ଫମାକ୍ଷିତ୍ଯ ତମାହୁର୍ଵାତକଣ୍ଟକମ୍ ॥ ୧,୧୬୬.

ପାଦରେ ବେଦନା ଏବଂ ଅସମତା ଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ବାୟୁ ଗୁଳ୍ଫକୁ ପ୍ରଭାବିତ କଲେ, ଏହାକୁ ବାତକଣ୍ଟକ ଭାବେ କୁହାଯାଏ।

ପାର୍ଷ୍ଣିପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗୁଲୀନାଭୌ କଣ୍ଠେ ଵା ମାରୁତାର୍ଦିତେ । ସତିକ୍ଷେପଂ ନିଗୃହ୍ଣାତି ଗୃଧ୍ରସୀଂ ତାଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ॥ ୧,୧୬୬.

ଯେତେବେଳେ ବାୟୁ ପାର୍ଷ୍ଣି, ଆଙ୍ଗୁଳି, ନାଭି କିମ୍ବା କଣ୍ଠକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ଏହା ଚଳାଚଳକୁ ବାଧା ଦେଏ; ଏହି ରୋଗକୁ ଗୃଧ୍ରସୀ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ।

ହୃଷ୍ଯେତେ ଚରଣୌ ଯସ୍ଯ ଭଵେତାଂ ଚାପି ସୁପ୍ତକୌ । ପାଦହର୍ଷଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ କଫମାରୁତକୋପଜଃ ॥ ୧,୧୬୬.

ଯେତେବେଳେ କାହାର ପାଦ ଉତ୍ସାହିତ କିମ୍ବା ସୁନ୍ନ ହୋଇଯାଏ, ଏହାକୁ ପାଦହର୍ଷ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା କଫ ଏବଂ ବାୟୁ ର ଉତ୍ତେଜନାରୁ ହୁଏ।

ପାଦଯୋଃ କୁରୁତେ ଦାହଂ ପିତ୍ତାସୃକ୍ସହିତୋଽନିଲଃ । ଵିଶେଷତଶ୍ଚଙ୍କ୍ରମତଃ ପାଦଦାହଂ ତମାଦିଶେତ୍ ॥ ୧,୧୬୬.

ଯେତେବେଳେ ବାୟୁ, ପିତ୍ତ ଏବଂ ରକ୍ତ ମିଶି ପାଦରେ ଦାହ ହୁଏ, ବିଶେଷ କରି ଚାଲିବାବେଳେ, ଏହି ପାଦର ଦାହକୁ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୬୭ ଧନ୍ଵନ୍ତରୀରୁଵାଚ । ଵାତରକ୍ତନିଦାନଂ ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସୁଶ୍ରୁତ ତଚ୍ଛୃଣୁ । ଵିରୁଦ୍ଧାଧ୍ଯଶନକ୍ରୋଧଦିଵାସ୍ଵପ୍ନପ୍ରଜାଗରୈଃ ॥ ୧,୧୬୭.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ, 'ସୁଶ୍ରୁତ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବାତରକ୍ତ ର କାରଣ କହିବି, ଶୁଣ। ଏହା ଅନୁଚିତ ଓ ଅତିରିକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, କ୍ରୋଧ, ଦିନେ ଶୁଅ, ଓ ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବାରୁ ହୁଏ।'

ପ୍ରାଯଶଃ ସୁକୁମାରାଣାଂ ମିଥ୍ଯାହାରଵିହାରିଣାମ୍ । ସ୍ଥୂଲାନାଂ ସୁଖିନାଂ ଚାପି କୁପ୍ଯତେ ଵାତଶୋଣିତମ୍ ॥ ୧,୧୬୭.

ଏହି ବାତରକ୍ତ ସାଧାରଣତଃ ସେମାନଙ୍କୁ ହୁଏ, ଯେଉଁମାନେ ନାଜୁକ, ଭୁଲ ଭାବେ ଖାଇବା ଓ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ଅତି ମୋଟା, କିମ୍ବା ଆରାମ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।