ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ପାପ୍ମଭିଃ କର୍ମଭିଃ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାକ୍ତନୈଃ ପ୍ରେରିତାମଲାଃ । ଶିରାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯ ତୈର୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତ୍ଵଗ୍ଵସାରକ୍ତମାମିଷମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଏହି ପାପକାମ, ନୂତନ କିମ୍ବା ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେହର ଶିରାମାନେ ଅପବିତ୍ର ପଦାର୍ଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଏହି ଅପବିତ୍ରତା ଚର୍ମ, ମାଂସ, ରକ୍ତ ଓ ଚର୍ବିକୁ ଛୁଇଁଯାଏ।

ଦୂଷଯନ୍ତି ଚ ସଂଶୋଷ୍ଯ ନିଶ୍ଚରନ୍ତସ୍ତତୋ ବହିଃ । ତ୍ଵଚଃ କୁର୍ଵାନ୍ତି ଵୈଵର୍ଣ୍ଯଂ ଶିଷ୍ଟାଃ କୁଷ୍ଠମୁଶନ୍ତିତମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଏହି ଦୁଷିତ ପଦାର୍ଥ ଚର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତନ୍ତୁକୁ ଶୁଷ୍କ କରି ତାହାରୁ ବାହାରକୁ ଆସେ; ଚର୍ମର ରଙ୍ଗ ବଦଳାଏ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଅପବିତ୍ରତା କୁଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚର୍ମରୋଗ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

କାଲେନୋପେକ୍ଷିତଂ ଯତ୍ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଂ କୋଷ୍ଠାନି ତଦ୍ଵପୁଃ । ପ୍ରପଦ୍ଯ ଧାତୂନ୍ବାହ୍ଯାନ୍ତଃ ସର୍ଵାନ୍ସଂକ୍ଲେଦ୍ଯ ଚାଵହେତ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅବହେଳା କଲେ ସମସ୍ତ ଦେହ ରସନାଳୀ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ; ଏହି ଅପବିତ୍ରତା ଦେହର ସମସ୍ତ ତନ୍ତୁକୁ ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭାଗରେ ଗଲାପରେ ତାହାକୁ ଅସ୍ଥିର କରି ଉପଚ୍ୟାସ୍ତ ହୁଏ।

ସସ୍ଵେଦକ୍ଲେଦସଙ୍କୋଚାନ୍କୃମୀନ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମାଂଶ୍ଚଦାରୁଣାନ୍ । ଲୋମତ୍ଵକ୍ସ୍ନାଯୁଧମନୀରାକ୍ରାମତି ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଘମ, ଆର୍ଦ୍ରତା ଓ ସଂକୋଚ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅପବିତ୍ରତା ଛୋଟ ଓ କଠିନ କୀଟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଯେଉଁମାନେ ପରେ ପରେ କେଶ, ଚର୍ମ, ସ୍ନାୟୁ ଓ ନଳୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

ଭସ୍ମାଚ୍ଛାଦିତଵତ୍କୁର୍ଯାଦ୍ବାହ୍ଯଂ କୁଷ୍ଠମୁଦାହୃତମ୍ । କୁଷ୍ଠାନି ସପ୍ତଧା ଦୋଷୈଃ ପୃଥଗ୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୈଃ ସମାଗତୈଃ ॥ ୧,୧୬୪.

ଏହି ଅପବିତ୍ରତା ଦେହର ବାହାରେ ଛାଇଁ ପଡ଼ିଥିବା ଭସ୍ମ ଭଳି କୁଷ୍ଠ ଦେଖାଏ; କୁଷ୍ଠ ସପ୍ତ ପ୍ରକାରର, ଏହା ଦେହର ତିନି ପ୍ରକୃତି ଏକାକାର, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅଥବା ସମସ୍ତ ମିଶି ହୁଏ।

ସର୍ଵେଷ୍ଵପି ତ୍ରିଦୋଷେଷୁ ଵ୍ଯପଦେଶୋଽଧିକସ୍ତତଃ । ଵାତେନ କୁଷ୍ଠଂ କାପାଲଂ ପିତ୍ତେନୌଦୁମ୍ବରଂ କଫାତ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ତିନି ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟରେ ତାହାର ମିଶ୍ରଣ ଆଉ ଅନେକ ପ୍ରକାର; ବାତ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା କୁଷ୍ଠକୁ କାପାଳ, ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଉଦୁମ୍ବର, କଫ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।

ମଣ୍ଡଲାଖ୍ଯଂ ଵିଚର୍ଚୋ ଚ ଋଷ୍ଯାଖ୍ଯଂ ଵାତପିତ୍ତଜମ୍ । ଚର୍ମୈକକୁଷ୍ଠଂ କିଟିମଂ ସିଧ୍ମାଲସଵିପାଦିକାଃ ॥ ୧,୧୬୪.

ମଣ୍ଡଳ, ବିଚର୍ଚ୍ଚୁ, ଋଷ୍ୟ ଏବଂ ବାତପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା; ଚର୍ମ, ଏକକୁଷ୍ଠ, କିଟିମ, ସିଧ୍ମା, ଅଲସା ଓ ବିପାଦିକା ଏହି ପ୍ରକାରର।

ଵାତଶ୍ଲେଷ୍ମୋଦ୍ଭଵାଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମପିତ୍ତାଦ୍ଦଦ୍ରୂଶତାରୁଷୀ । ପୁଣ୍ଡରୀକଂ ସଵିସ୍ଫୋଟଂ ପାମା ଚର୍ମଦଲଂ ତଥା ॥ ୧,୧୬୪.

ବାତ କଫ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଓ କଫ ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଦାଦ ଓ ଶତାରୁଷୀ; ପୁଣ୍ଡରୀକ, ଫୋଡା ସହିତ, ପାମା ଓ ଚର୍ମଦଳ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ।

ସର୍ଵେଭ୍ଯଃ କାକଣଂ ପୂର୍ଵତ୍ରିକଂ ଦଦ୍ରୁ ସକାକଣମ୍ । ପୁଣ୍ଡରୀକର୍ଯଜିହ୍ଵେ ଚ ମହାକୁଷ୍ଠାନି ସପ୍ତ ତୁ ॥ ୧,୧୬୪.

ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ କାକଣ, ପୂର୍ବତ୍ରିକ, କାକଣ ସହିତ ଦାଦ, ପୁଣ୍ଡରୀକ, ର୍ୟଜିହ୍ୱା—ଏହି ସପ୍ତଟି କୁଷ୍ଠ ମହାକୁଷ୍ଠ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।

ଅତିଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଖରସ୍ପର୍ଶସ୍ଵେଦାସ୍ଵେଦଵିଵର୍ଣତାଃ । ଦାହଃ କଣ୍ଡୂସ୍ତ୍ଵଚି ସ୍ଵାପସ୍ତୋଦଃ କୋଚୋନ୍ନତିସ୍ତମଃ ॥ ୧,୧୬୪.

ଅତ୍ୟଧିକ ମୃଦୁ କିମ୍ବା କଠିନ ଛୁଆଁ, ଘମ କିମ୍ବା ଶୁଷ୍କତା, ରଙ୍ଗ ହ୍ରାସ, ଜ୍ୱାଲା, ଚର୍ମର ଖଜୁଆ, ସ୍ଥିରତା, ଚୁବୁକିବା, ଫୁଲିଯିବା ଓ ଅନ୍ଧକାର ଏହି ଲକ୍ଷଣ।

ଵ୍ରଣାନାମଧିକଂ ଶୂଲଂ ଶୀଘ୍ରୋତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚିରସ୍ଥିତିଃ । ରୂଢାନାମପି ରୂକ୍ଷତ୍ଵଂ ନିମିତ୍ତେଽଲ୍ପେଽତିକୋପନମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଘାଉରେ ଅଧିକ ବେଦନା, ଶୀଘ୍ର ଆରମ୍ଭ ଓ ଦୀର୍ଘ ସ୍ଥିତି, ଶୁଷ୍କ ରହିଯାଏ, ସାନ୍ନା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବେଶି ଭୟଙ୍କର ହୁଏ।

ରୋମହର୍ଷୋଽସୃଜଃ କାର୍ଷ୍ଣ୍ଯଂ କୁଷ୍ଠଲକ୍ଷଣମଗ୍ରଜମ୍ । କୃଷ୍ଣାରୁଣକପାଲାଭଂ ଯଦ୍ରୂକ୍ଷଂ ପରୁଷଂ ତନୁ ॥ ୧,୧୬୪.

କେଶ ଦେଖିଲେ ଗା ଗୋସା, ରକ୍ତ କଳା ହୋଇଯିବା—ଏହି ହେଉଛି କୁଷ୍ଠର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣ; ଯେତେବେଳେ ଏହା କଳା, ଲାଲ, ଶୁଷ୍କ, କଠିନ ଓ ପତଳା ଥାଏ, ମଣ୍ଡ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।

ଵିସ୍ତୃତାକୃତିପର୍ଯସ୍ତନ୍ଦୂଷିତୈର୍ଲୋମଭିଶ୍ଚିତମ୍ । କାପାଲଂ ତୋଦବହୁଲଂ ତତ୍କୁଷ୍ଠଂ ଵିଷମଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଏହା ବିସ୍ତୃତ ଆକୃତିର, ଦୁଷିତ କେଶ ରହିଥିବା, ଏହି କାପାଳ କୁଷ୍ଠ; ଏଠାରେ ବେଶି ଚୁବୁକିବା ଓ ଏହାକୁ ଅନିୟମିତ କୁଷ୍ଠ ଭାବେ ମନାଯାଏ।

ଉଦୁମ୍ବରଫଲାଭାସଂ କୁଷ୍ଠମୌଦୁମ୍ବରଂ ଵଦେତ୍ । ଵର୍ତୁଲଂ ବହୁଲକେତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଦାହରୁଜାଧିକମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ ଭଳି ଦେଖାଯାଏଥିବା କୁଷ୍ଠକୁ ଆଉଦୁମ୍ବର କୁଷ୍ଠ କୁହାଯାଏ; ଏହା ଗୋଲାକାର, ପାର୍ଶ୍ୱ ମୋଟା ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଜ୍ୱାଲା ଓ ବେଦନା ଥାଏ।

ଅସଂଚ୍ଛନ୍ନମଦରଣଂ କୃମିଵତ୍ସ୍ଯାଦୁଦୁମ୍ବରମ୍ । ସ୍ଥିରଂ ସତ୍ଯାନଂ ଗୁରୁ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଶ୍ଵେତରକ୍ତଂ ମଲାନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଏହା ଖୋଲା, ଚାରିପାଖ ଛଡ଼ାଏ ନାହିଁ, କୀଟ ଭରିଥାଏ, ଉଦୁମ୍ବର ଭଳି; ଏହା ଦୃଢ଼, ସତ୍ୟ, ଭାରୀ, ତେଲିଆ, ଧଳା କିମ୍ବା ଲାଲ ଓ ମଳ ଭରିଥାଏ।

ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସକ୍ତପୁଚ୍ଛୂନବହୁକଣ୍ଡୂସ୍ନୁତିକୃମି । ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣପୀତାଭାସଂଯୁକ୍ତଂ ମଣ୍ଡଲଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଏଠାରେ ପୁଛ ଏକାଉଁଠି ଲାଗିଥାଏ, ବେଶି ଖଜୁଆ, ରସ ଓ କୀଟ ରହିଥାଏ; ମୃଦୁ ଓ ହଳଦିଆ ଭାସା ଥିବା ଏହାକୁ ମଣ୍ଡଳ କୁହାଯାଏ।

ସକଣ୍ଡୂପିଟିକା ଶ୍ଯାଵା ସକ୍ଲେଦା ଚ ଵିଚର୍ଚିକା । ପରୁଷନ୍ତତ୍ରରକ୍ତାନ୍ତମନ୍ତଃ ଶ୍ଯାମଂ ସମୁନ୍ନତମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଖଜୁଆ, ଗାଠି, କଳା ଓ ଆର୍ଦ୍ର ଥିବା ଏହି ରୋଗକୁ ବିଚର୍ଚ୍ଚିକା କୁହାଯାଏ; ଏହା କଠିନ, ଭିତରେ ଲାଲ, ଅନ୍ତରେ କଳା ଓ ଉପରକୁ ଉଠିଥାଏ।

ଋଷ୍ଯଜିହ୍ଵାକୃତିପ୍ରୋକ୍ତଂ ଋଷ୍ଯଜିହ୍ଵଂ ବହୁକ୍ରିମି । ହସ୍ତିଚର୍ମଖରସ୍ପର୍ଶଂ ଚର୍ମାଖ୍ଯଂ କୁଷ୍ଠମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୬୪.

ଯାହା ମୃଗର ଜିଭା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଅନେକ କୀଟ ଥାଏ, ହାତୀ ଚର୍ମ ପରି କଠିନ ଛୁଆଁ ଲାଗେ, ସେହି ଚର୍ମ ନାମକ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅସ୍ଵେଦଞ୍ଚମତ୍ସ୍ଯଶଲ୍କସନ୍ନିଭଂ କିଟିମଂ ପୁନଃ । ରୂକ୍ଷାଗ୍ନିଵର୍ଣଂ ଦୁଃ ସ୍ପର୍ଶଂ କଣ୍ଡୂମତ୍ପରୁଷାସିତମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଯେଉଁ ଚର୍ମ ଘାଏ ଘମ ହୁଏ ନାହିଁ, ମାଛ ଚାମ୍ପି ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଶୁଖିଲା, ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗ ପରି, ଛୁଆଁକୁ ଅସୁଖଦ, ଖୁଜୁଲି, କଠିନ ଏବଂ ଧୂସର-କଳା ରଙ୍ଗର, ଏହାକୁ କିଟିମ ରୋଗ କୁହାଯାଏ।

ଅନ୍ତା ରୂକ୍ଷଂ ବହିଃ ସ୍ନିଗ୍ଧମନ୍ତର୍ଘୃଷ୍ଟଂ ରଜଃ କିରେତ୍ । ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣସ୍ପର୍ଶଂ ତନୁ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ସ୍ଵଚ୍ଛମସ୍ଵେଦପୁଷ୍ପଵତ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଯେଉଁ ଚର୍ମ ଭିତରେ ଶୁଖିଲା, ବାହାରେ ତେଲା-ତେଲା, ଭିତରେ ଘସିଲେ ଧୁଳି ଚୁଇଁଯାଏ, ଛୁଆଁକୁ ମୃଦୁ, ପତଳା, ତେଲା-ତେଲା, ସ୍ପଷ୍ଟ ଏବଂ ଘମର ଫୁଲ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର।

ପ୍ରାଯେଣ ଚୋର୍ଧ୍ଵକାର୍ଶ୍ଯଞ୍ଚ କୁଣ୍ଡୈଃ କଣ୍ଡୂପରୈଶ୍ଚିତମ୍ । ରକ୍ତୈରଲଂଶୁକା ପାଣିପାଦେ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିପାଦିକା ॥ ୧,୧୬୪.

ସାଧାରଣତଃ ଶରୀର ଉପରକୁ ଶୁଖିଲା ହୋଇଯାଏ, ଗୋଲା ଗୋଲା ଖୁଜୁଲି ଥାଏ, ହାତ ଓ ପାଉଁରେ ଲାଲ ତାନା ରେଖା ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ବିପାଦିକା ରୋଗ କୁହାଯାଏ।

ତୀଵ୍ରାର୍ତିଂ ଗାଢକଣ୍ଡୂଞ୍ଚ ସରାଗପିଡିକାଚିତମ୍ । ଦୀର୍ଘପ୍ରତାନଦୂର୍ଵାଵଦତସୀକୁସୁମଚ୍ଛଵି ॥ ୧,୧୬୪.

ଏହି ରୋଗରେ ତୀବ୍ର ବେଦନା, ଭୟଙ୍କର ଖୁଜୁଲି, ଲାଲ ଗଠି ଥାଏ, ଦୀର୍ଘ ହୋଇ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଦୂର୍ବା ଘାସ କିମ୍ବା ଅତସୀ ଫୁଲ ରଙ୍ଗ ପରି ଦେଖାଯାଏ।

ଉଚ୍ଛୂନମଣ୍ଡଲୋ ଦଦ୍ରୁଃ କଣ୍ଡୂମାନିତି କଥ୍ଯତେ । ସ୍ଥୂଲମୂଲଂ ସଦାହାର୍ତି ରକ୍ତସ୍ତ୍ରାଵଂ ବହୁଵ୍ରଣମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଉଠା ଗୋଲ ଦାଗ ଯାହାକୁ ଦଦ୍ରୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହି ଦାଗ ଖୁଜୁଲି ହୁଏ, ମୋଟ ମୂଳ ଥାଏ, ସବୁବେଳେ ଜ୍ୱାଳା, ଲାଲ ରସ ଓ ଅନେକ ଘାଉ ଥାଏ।

ସାଦହକକ୍ଲେଦରୁଜଂ ପ୍ରାଯଶଃ ସର୍ଵଜନ୍ମ ଚ । ରକ୍ତାକ୍ତମଣ୍ଡଲଂ ପାଣ୍ଡୁ କଣ୍ଡୂଦାହରୁଜାନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଏହି ରୋଗରେ ଜ୍ୱାଳା, ଭିଜା ଓ ବେଦନା ଥାଏ, ପ୍ରାୟଃ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଘଟେ; ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ହଳକା ଗୋଲ ଦାଗ, ଖୁଜୁଲି, ଜ୍ୱାଳା ଓ ବେଦନା ସହିତ ଦେଖାଯାଏ।

ସୋତ୍ସେଧମାଚିତଂ ରକ୍ତୈଃ କଞ୍ଜପର୍ଣମିଵାମ୍ବୁଭିଃ । ପୁଣ୍ଡରୀକଂ ଭଵେତ୍ତଦ୍ଧି ଚିତଂ ସ୍ଫୋଟୈଃ ସିତାରୁଣୈଃ ॥ ୧,୧୬୪.

ଉଠା ଏବଂ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ଉପରେ ପାଣି ପଡ଼ିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ପୁଣ୍ଡରୀକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ଧଳା ଓ ଲାଲ ଛାଲି ଦେଖାଯାଏ।

ଵିସ୍ଫୋଟପିଟିକା ପାମା କଣ୍ଡୂକ୍ଲେଦରୁଜାନ୍ଵିତାଃ । ସୂକ୍ଷ୍ମା ଶ୍ଯାମାରୁଣା ରୂକ୍ଷା ପ୍ରାଯଃ ସ୍ଫିକ୍ପାଣିକୂର୍ପରେ ॥ ୧,୧୬୪.

ଫୁଲିଥିବା ଓ ଗଠି ଦେଖାଯାଏ, ଖୁଜୁଲି, ଭିଜା ଓ ବେଦନା ସହିତ; ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶ୍ୟାମ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଶୁଖିଲା, ପ୍ରାୟଃ ପିଛଳ, ହାତ ଓ କୁହୁଡ଼ିରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ପାମା କୁହାଯାଏ।

ସସ୍ଫୋଟସଂସ୍ପର୍ଶସହଂ କଣ୍ଡୂରକ୍ତାତିଦାହଵତ୍ । ରକ୍ତଦଲଂ ଚର୍ମଦଲଂ କାକଣଂ ତୀଵ୍ରଦାହରୁକ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଫୁଲିଥିବା, ଛୁଆଁକୁ ବେଦନାଦାୟକ, ଖୁଜୁଲି, ଲାଲ ଓ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳା ସହିତ; କାକଣ ହେଉଛି ଏକ ଲାଲ ଚର୍ମ ଦାଗ, ଯାହାରେ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳା ଓ ବେଦନା ଥାଏ।

ପୂର୍ଵରକ୍ତଞ୍ଚ କୃଷ୍ଣଞ୍ଚ କାକଣଂ ତ୍ରିଫଲୋପମମ୍ । କୃଷ୍ଣଲିଙ୍ଗୈର୍ଯୁତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସ୍ଵସ୍ଵକାରଣତୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

କାକଣ ଆରମ୍ଭରେ ଲାଲ, ପରେ କଳା ହୋଇଯାଏ, ତ୍ରିଫଳା ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହାରେ ସମସ୍ତ କଳା ଲକ୍ଷଣ ଥାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ କାରଣରୁ ହୁଏ।

ଦୋଷଭେଦାଯ ଵିହିତୈରାଦିଶେଲ୍ଲିଙ୍ଗକର୍ମଭିଃ । କୁଷ୍ଠସ୍ଵଦୋଷାନୁଗତଂ ସର୍ଵଦୋଷଗତଂ ତ୍ଯଜେତ୍ ॥ ୧,୧୬୪.

ଦୋଷ ବିଭାଗ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବତାଇବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥିବା କୁଷ୍ଠ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।