ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

କାଶଶ୍ଵାସୋରୁସଦ୍ଗନଂ ଶିରୋରୁଙ୍ନାଭିପାର୍ଶ୍ଵରୁକ୍ । ମଲାସଂଗୋଽରୁଚିଶ୍ଛର୍ଦିରୁଦରେ ମଲମାରୁତଃ ॥ ୧,୧୬୧.

କାଶ, ସ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ଛାତିରେ ବେଦନା, ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା, ନାଭି ଓ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବେଦନା, ମଳବନ୍ଧ, ରୁଚି ହ୍ରାସ, ବାନ୍ତି—ଏହା ସବୁ ଉଦରର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।

ସ୍ଥିରନୀଲାରୁଣଶିରାଜାଲୈରୁଦରମାଵୃତମ୍ । ନାଭେରୁପରି ଚ ପ୍ରାଯୋ ଗୋପୁଚ୍ଛାକୃତି ଜାଯତେ ॥ ୧,୧୬୧.

ଉଦର ଦୃଢ଼, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ଶିରା ଦ୍ୱାରା ଢାକିଯାଏ। ନାଭି ଉପରେ ପ୍ରାୟଃ ଗାଈର ପୁଛ ପରି ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ।

ଅସ୍ଥ୍ଯାଦିଶଲ୍ଯୈ ରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଧେ ଚୈଵୋଦରେ ତଥା । ପଚ୍ଯତେ ଯକୃତାଦିଶ୍ଚ ତଚ୍ଛିଦ୍ରୈଶ୍ଚ ସରନ୍ବହିଃ ॥ ୧,୧୬୧.

ଯେତେବେଳେ ଉଦର ଅସ୍ଥି ଅଥବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବାହ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର ହୁଏ, ଯକୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଅନ୍ତରେ ପଚିଯିବା ଆରମ୍ଭ କରେ ଏବଂ ସେଇ ଛିଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ରସ ବାହାରିଯାଏ।

ଆମ ଏଵ ଗୁଦାହେତି ତତୋଽଲ୍ପାଲ୍ପଃ ଶକୃଦ୍ରସଃ । ସ ସ୍ଯାଦ୍ଵିକୃତଗନ୍ଧୋଽପି ପିଚ୍ଛିଲଃ ପୀତଲୋହିତଃ ॥ ୧,୧୬୧.

ଯଦି ଗୁଦରେ ଆମ କିମ୍ବା ଜଳନ ରହିଥାଏ, ତେବେ ମଳ ଅତି କମ୍, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଭର୍ପୂର, ଲସ୍ୟା, ହଳଦିଆ ଓ ରକ୍ତମିଶ୍ରିତ ହୋଇଯାଏ।

ଶେଷଶ୍ଚାପୂର୍ଯ ଜଠରଂ ଘୋରମାରଭତେ ତତଃ । ଵର୍ଧତେ ତଦଧୋ ନାଭେରାଶୁ ଚୈତି ଜଲାତ୍ମତାମ୍ ॥ ୧,୧୬୧.

ଅବଶିଷ୍ଟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉଦରକୁ ପୂରି ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ। ଏହା ନାଭି ତଳେ ବଢ଼ି ଶୀଘ୍ର ଜଳିୟ ରୂପ ନେଇଯାଏ।

ଉଦ୍ରିକ୍ତେ ଦୋଷରୂପେ ଚ ଵ୍ଯାପ୍ତେ ଚ ଶ୍ଵାସତୃଟ୍ଭ୍ରମୈଃ । ଛିଦ୍ରୋଦରମିଦଂ ପ୍ରାହୁଃ ପରିସ୍ତ୍ରାଵୀତି ଚାପରେ ॥ ୧,୧୬୧.

ଯେତେବେଳେ ଦୋଷ ବହୁତ ବଢ଼ିଯାଏ ଏବଂ ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ପିପାସା, ଘୂର୍ଣ୍ଣି ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରକୁ ଆବୃତ କରେ, ଏହାକୁ 'ଛିଦ୍ର ଉଦର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅନ୍ୟେ ଏହାକୁ 'ପ୍ରସ୍ରବଣ' ବୋଲି କହନ୍ତି।

ପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ନେହପାନାଦେଃ ସହସାପଥ୍ଯସେଵିନଃ । ଅତ୍ଯମ୍ବୁପାନାନ୍ମନ୍ଦାଗ୍ନେଃ କ୍ଷୀଣସ୍ଯାତିକୃଶସ୍ଯ ଚ ॥ ୧,୧୬୧.

ଯେଉଁମାନେ ତେଲ ଭିତରିବା ପରେ ହଠାତ୍ ଅପଥ୍ୟ ଖାଇଥାନ୍ତି, ଅତିକ୍ରମରେ ପାଣି ପିଉଥାନ୍ତି, ମନ୍ଦ ଅଗ୍ନି ଅଛି, କିମ୍ବା ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଅତି ସୁକ୍ଷ୍ମ ଅଛି—

ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵମାର୍ଗାଦନିଲଃ କଫଶ୍ଚ ଜଲମୂର୍ଛିତଃ । ଵର୍ଧତେ ତୁ ତଦେଵାମ୍ବୁ ତନ୍ମାତ୍ରାଦ୍ଵିନ୍ଦୁରାଶିତଃ ॥ ୧,୧୬୧.

ଯେତେବେଳେ ବାତ ତାହାର ନିଜ ପଥରେ ଚଳିବାରେ ବାଧା ପାଏ, ଏବଂ କଫ ପାଣି ଦ୍ୱାରା ଗାଢ଼ ହୋଇଯାଏ, ସେହି ପାଣି ବଢ଼ିଯାଏ ଏବଂ ତାହାର ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଏକ ବିନ୍ଦୁ ତିଆରି ହୋଇ ଜମା ହୁଏ।

ତତ୍କୋପାଦୁଦରଂ ତୃଷ୍ଣାଗୁଦସ୍ନୁତିରୁଜାନ୍ଵିତମ୍ । କାଶଶ୍ଵାସାରୁଚିଯୁତଂ ନାନାଵର୍ଣାଶିରାତତମ୍ ॥ ୧,୧୬୧.

ଏହି ବିକୃତି ଦ୍ୱାରା ଗଭିର ଫୁଲା, ତିଆରି ହୁଏ, ତାହା ସହିତ ତିରିକା, ନାକରୁ ରସ ବହିବା, ବେଦନା, କାଶି, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ଖାଦ୍ୟରୁ ଅରୁଚି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଶିରା ଛିଟିଯାଏ।

ତୋଯପୂର୍ଣାନ୍ମୃଦୁସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଦୃଶକ୍ଷୋଭଵେପଥୁ । ବକୋଦରଂ ସ୍ଥିରଂସ୍ନିଗ୍ଧଂ ନାଡୀମାଵୃତ୍ଯ ଜାଯତେ ॥ ୧,୧୬୧.

ଯେତେବେଳେ ପେଟ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, ଛୁଆଁରେ ମୃଦୁ ଲାଗେ, ଅସ୍ଥିରତା ଓ କମ୍ପନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏକ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଓ ତେଲା-ତେଲା 'ବକୋଦର' ହୁଏ, ଯାହା ନାଳୀକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଏ।

ଉପେକ୍ଷାଯାଞ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ସ୍ଵସ୍ଥାନାଂ ପରିଚାଲିତାଃ । ପାକା ଦ୍ରଵା ଦ୍ରଵୀକୁର୍ଯୁଃ ସନ୍ଧିସ୍ରୋତୋମୁଖାନ୍ଯପି ॥ ୧,୧୬୧.

ଯଦି ସମସ୍ତ ସ୍ୱସ୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅବହେଳା କରାଯାଏ ଏବଂ ବିକୃତ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଚେହେରା ଓ ଅଚେହେରା ରସ ଏମିତି ଗଳିଯାଏ ଯେ, ଯୋଡ଼ ଓ ନାଳୀର ମୁହଁକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରେ।

ସ୍ଵେଦେ ଚୈଵ ତୁ ସଂରୁଦ୍ଧେ ମୂର୍ଛିତାଶ୍ଚାନ୍ତରସ୍ଥିତାଃ । ତଦେଵୋଦରମାପୂର୍ଯ କୁର୍ଯାଦୁଦରାମଯମ୍ ॥ ୧,୧୬୧.

ଯେତେବେଳେ ପସିନା ରୋକାଯାଏ ଏବଂ ଭିତରର ରସ ଗାଢ଼ ହୋଇଯାଏ, ସେହି ରସ ପେଟକୁ ପୂରି ଦେଇ ଉଦର ରୋଗ ହେବାର କାରଣ ହୁଏ।

ଗୁରୂଦରଂ ସ୍ଥିତଂ ଵୃତ୍ତମାହତଞ୍ଚ ନ ଶବ୍ଦକୃତ୍ । ହୀନବଲଂ ତଥା ଘୋରଂ ନାଡ୍ଯାଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟଞ୍ଚ ସପତି ॥ ୧,୧୬୧.

ଭାରୀ ପେଟ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ, ଗୋଲାକାର ଏବଂ ଆଘାତ ପ୍ରାପ୍ତ, ଏହା କୌଣସି ଶବ୍ଦ କରେନାହିଁ; ଶକ୍ତିହୀନ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ନାଳୀରେ ଛୁଆଁଲେ ଧଡ଼କି ହୁଏ।

ଶିରାନ୍ତର୍ଧାନମୁଦରେ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣମୁଚ୍ଯତେ । ଵାତପିତ୍ତକଫପ୍ଲୀହସନ୍ନିପାତୋଦକୋଦରମ୍ ॥ ୧,୧୬୧.

ପେଟରେ ଶିରା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଉଦର ରୋଗର ଚିହ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ବାତ, ପିତ୍ତ, କଫ, ପ୍ଳୀହା, ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଏବଂ ପାଣି ଭରା ପେଟ।

ପକ୍ଷାଚ୍ଚ ଜାତସଲିଲଂ ଵିଷ୍ଟମ୍ଭୋପଦ୍ରଵାନ୍ଵିତମ୍ । ଜନ୍ମନୈଵୋଦରଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରାଯଃ କୃଚ୍ଛ୍ରତମଂ ମତମ୍ ॥ ୧,୧୬୧.

ମାତାପିତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରୁ ଜନ୍ମରୁ ଯଦି ପେଟରେ ପାଣି ଥାଏ ଏବଂ ଅବରୋଧ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମଜାତ ଉଦର ରୋଗକୁ ବହୁତ କଷ୍ଟଦାୟକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୬୨ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ପାଣ୍ଡୁଶୋଥନିଦାନଞ୍ଚ ଶୃଣୁ ସୁଶ୍ରତ ଵଚ୍ମି ତେ । ପିତ୍ତପ୍ରଧାନାଃ କୁପିତା ଯଥୋକ୍ତୈଃ କୋପନୈର୍ମଲାଃ ॥ ୧,୧୬୨.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ଏବେ ପାଣ୍ଡୁ ଓ ଫୁଲା ହେବାର କାରଣ ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋତେ କହୁଛି। ପିତ୍ତ ପ୍ରଧାନ ଦୋଷଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା କାରଣରେ ଯେତେବେଳେ ବିକୃତ ହୁଏ—

ନତ୍ରାନିଲେନ ବଲିନା କ୍ଷିପ୍ତାକ୍ଷିପ୍ତଂ ଯଦି ସ୍ଥିତମ୍ । ଧମନୀର୍ଦଶମୀଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵ୍ଯାପ୍ନୁଵନ୍ସକଲାଂ ତନୁମ୍ ॥ ୧,୧୬୨.

ଏଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାତ ଦ୍ୱାରା ଚାଲିଯିବାକୁ ଦିଆଯାଏନାହିଁ ଏବଂ ଯଦି ସେଠି ରହିଯାଏ, ଦଶଟି ନାଳୀକୁ ପହଞ୍ଚି ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ବ୍ୟାପିଯାଏ।

ତ୍ଵଗସୃକ୍ଛ୍ଲେଷ୍ମମାଂସାନି ପ୍ରଦୂଷ୍ଯନ୍ରସମାଶ୍ରିତମ୍ । ତ୍ଵଙ୍ମାଂସଯୋସ୍ତୁ କୁରୁତେ ତ୍ଵଚି ଵର୍ଣାନ୍ ପୃଥଗ୍ଵିଧାନ୍ ॥ ୧,୧୬୨.

ତ୍ୱକ୍, ରକ୍ତ, କଫ ଓ ମାଂସକୁ ଦୂଷିତ କରି, ରସରେ ବସିଥାଏ, ତାହା ତ୍ୱକ୍ ଓ ମାଂସରେ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଏ।

ସ୍ଵଯଂ ହରିଦ୍ରା ହାରିଦ୍ରଂ ପାଣ୍ଡୁତ୍ଵଂ ତେଷୁ ଚାଧିକମ୍ । ଯାତୋଽଯଂ ପ୍ରହତେଦୁଗ୍ରଃ ସ ରୋଗସ୍ତେନ ଗୌରଵମ୍ ॥ ୧,୧୬୨.

ସେଠି ନିଜେ ହଳଦୀ ପରି ହଳଦିଆ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଠି ଅତିରିକ୍ତ ହଳଦିଆ ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଆକ୍ରମଣ କରେ, ତେବେ ଶରୀର ଭାରୀ ହୁଏ।

ଧାତୂନାଂ ସ୍ପର୍ଶଶୈଥିଲ୍ଯମାମଜଶ୍ଚ ଗୁଣକ୍ଷଯଃ । ତତୋଽଲ୍ପରକ୍ତମେଦୋଽସ୍ଥିନିଃ ସାରଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛ୍ଲଥେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ ୧,୧୬୨.

ଧାତୁମାନେ ଛୁଆଁରେ ଢିଲା ହୋଇଯାନ୍ତି, ଅପକ୍ୱ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣ ହ୍ରାସ ହୁଏ, ଏହିପରି ରକ୍ତ, ଚର୍ବି ଓ ହାଡ଼ି ଅତି କମ୍ ରହିଯାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତି ଅତି ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ।

ଶୀର୍ଯମାଣୈରିଵାଙ୍ଗୈସ୍ତୁ ଦ୍ରଵତା ହୃଦଯେନ ଚ । ଶୂଲୋକ୍ଷିକୂଟଵଦନେ ସ୍ତୈମିତ୍ଯଂ ତତ୍ର ଲାଲଯା ॥ ୧,୧୬୨.

ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ପରି ଲାଗେ, ହୃଦୟ ଗଳିଯାଏ, ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହୁଏ, ଲାଲା ସହିତ ଅସ୍ଥିରତା ଦେଖାଯାଏ।

ହୀନତୃଟ୍ଶିଶିରଦ୍ଵେଷୀ ଶୀର୍ଣଲୋଭୋ ହତାନଲଃ । ମନ୍ଦଶକ୍ତିର୍ଜ୍ଵରୀ ଶ୍ଵାସୀ କର୍ଣଶୂଲୀ ତଥା ଭ୍ରମୀ ॥ ୧,୧୬୨.

ଅତି କମ୍ ତିରିକା, ଶୀତକୁ ଅପସନ୍ଦ, ଇଚ୍ଛା ହୀନ, ଅଗ୍ନି ଦୁର୍ବଳ, ଶକ୍ତି ଅତି କମ୍, ଜ୍ୱର, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, କାନରେ ବେଦନା ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଘୁରାଣି।

ସ ପଞ୍ଚଧା ପୃଥଗ୍ଦୋଷୈଃ ସମସ୍ତୈର୍ମୃତ୍ତିକାଦନାତ୍ । ପ୍ରାଗ୍ରୂପମସ୍ଯ ହୃଦଯସ୍ପନ୍ଦନଂ ରୂକ୍ଷତା ତ୍ଵଚି ॥ ୧,୧୬୨.

ଏହି ରୋଗ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର, ଅଲଗା ଦୋଷ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ମାଟି ଖାଇବାରୁ ହୁଏ; ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ହୃଦୟ ଧଡ଼କି ଏବଂ ତ୍ୱକ୍ ଶୁଷ୍କତା।

ଅରୁଚିଃ ପୀତମୂତ୍ରତ୍ଵଂ ସ୍ଵେଦାଭାଵୋଽଲ୍ପମୃତ୍ରତା । ମେଦଃ ସମାନିଲାତ୍ତତ୍ର ଗାଢରୁକ୍କ୍ଲେଦଗାତ୍ରତା ॥ ୧,୧୬୨.

ଅରୁଚି, ପିତ୍ତଳ ପିଶାବ, ପସିନା ନଥିବା, କମ୍ ପିଶାବ; ଯେତେବେଳେ ଚର୍ବି ବାତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ, ଶରୀର ଅତି ଶୁଷ୍କ, କଠିନ ଓ ଅଳ୍ପ ଭିଜା ହୁଏ।

କୃଷ୍ଣେକ୍ଷଣଂ କୃଷ୍ଣଶିରାନଖଵିଣ୍ମୂତ୍ରନେତ୍ରତା । ଶୋଥୋ ନାସାସ୍ଯଵୈରସ୍ଯଂ ଵିଟ୍ଶୋଷଃ ପାର୍ଶ୍ଵମୂର୍ଛନା ॥ ୧,୧୬୨.

ଚକ୍ଷୁ, ଶିରା, ନଖ, ପିଶାବ ଓ ଚକ୍ଷୁ କଳା ହୁଏ; ଫୁଲା, ଗନ୍ଧ ଓ ରୁଚିରେ ଅସନ୍ତୋଷ, ମଳ ଶୁଷ୍କ, ପାଶ୍ୱରେ ମୂର୍ଛା ହୁଏ।

ପିତ୍ତେ ହରିତପିତ୍ତାଭଃ ଶିରାଦିଷୁ ଜ୍ଵରସ୍ତମଃ । ତୃଟ୍ଶୋଷମୂର୍ଛାଦୌର୍ଗନ୍ଧ୍ଯଂ ଶୀତେଚ୍ଛା କଟୁଵକ୍ରତା ॥ ୧,୧୬୨.

ପିତ୍ତ ଅଧିକ ହେଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ଜ୍ୱର ହରିତାଳୁ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଯାଏ; ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା, ଶୁଷ୍କତା, ମୁର୍ଛା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ଠଣ୍ଡା ଆହାର ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା, ତିତ୍ତ ଓ ବାଙ୍କା ସ୍ୱାଦ ଅନୁଭବ ହୁଏ।

ଵିଡ୍ଭେଦଶ୍ଚାମ୍ଲକୋ ଦାହଃ କଫାଚ୍ଚ ହୃଦଯାର୍ଦ୍ରତା । ତନ୍ଦ୍ରା ଲଵଣଵକ୍ରତ୍ଵଂ ରୋମହର୍ଷଃ ସ୍ଵରକ୍ଷଯଃ ॥ ୧,୧୬୨.

ପାଖାନି ହେବା, ଖଟା ସ୍ୱାଦ, ଦହନ ଅନୁଭୂତି ଓ କଫ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ଆର୍ଦ୍ରତା ହୁଏ; ଅଳସ୍ୟ, ଲୁଣ ଓ ବାଙ୍କା ସ୍ୱାଦ, ଚମରା ଦଣ୍ଡା, ଓ ସ୍ୱର ହ୍ରାସ ଦେଖାଯାଏ।

କାଶଶ୍ଛର୍ଦିଶ୍ଚ ନିଚଯାନ୍ନଷ୍ଟଲିଙ୍ଗୋଽତିଦୁଃ ସହଃ । ଉତ୍କୃଷ୍ଟେନିଲପିତ୍ତାଭ୍ଯା କଟୁର୍ଵା ମଧୁରଃ କଫଃ ॥ ୧,୧୬୨.

କାଶ ଓ ବାନ୍ତି ହୁଏ, କେତେକ ଦେହରେ ଲକ୍ଷଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହରାଇଯାଏ ଓ ଖୁବ କଷ୍ଟଦାୟକ ହୁଏ; ପିତ୍ତ ଓ ବାୟୁ ବେଶି ବଢିଲେ, କଫ ତିତ୍ତ କିମ୍ବା ମିଠା ହୁଏ।

ଦୂଷଯିତ୍ଵା ଵସାଦୀଂଶ୍ଚ ରୌକ୍ଷ୍ଯାଦ୍ରକ୍ତଵିମୋକ୍ଷଣମ୍ । ସ୍ରୋତସାଂ ସଂକ୍ଷଯଂ କୁର୍ଯାଦନୁରୁଧ୍ଯ ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍ ॥ ୧,୧୬୨.

ଯେତେବେଳେ ଚର୍ବି ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତନ୍ତୁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଶୁଷ୍କତା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ନଳୀଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଷ୍କ କରେ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ଲକ୍ଷଣ ଚାଲି ଚାଲି ରହିଥାଏ।