ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରୁଦ୍ଧଗତିର୍ଵାଯୁଃ ଶେଫମୂଲକରୋ?ହି ସଃ । ମୁଷ୍କଵଙ୍କ୍ଷଣତଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ଫଲକୋଷାତିଵାହିନୀମ୍ ॥ ୧,୧୬୦.

ଯେତେବେଳେ ବାୟୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଏ କିମ୍ବା ତାହାର ଗତି ବନ୍ଦ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଶେଫା ମୂଳରେ ସ୍ଫୀତି ହୁଏ; ଏହା ମୁଷ୍କ ଓ ବଙ୍କ୍ଷଣ ଅଂଶକୁ ପହଁଚି, ଫଳକୋଷ ଅତି ଫୁଲିଯାଏ।

ଆପୀଡ୍ଯ ଧମନୀଵୃଦ୍ଧିଂ କରୋତି ଫଲକୋଷଯୋଃ । ଦୋଷୋ ମେଦଃସୁ ତତ୍ରାସ୍ତେ ସଵୃଦ୍ଧିଃ ସପ୍ତଧା ଗଦଃ ॥ ୧,୧୬୦.

ଏହି ସ୍ଫୀତି ଚାପ ଦେଇ ଫଳକୋଷର ଶିରା ବଢ଼ାଇଦିଏ; ଏଠାରେ ଦୋଷ ଚର୍ବିରେ ଜମିଯାଏ ଓ ସ୍ଫୀତି ସହିତ ସାତ ପ୍ରକାର ରୋଗ ଦେଖାଯାଏ।

ମୂତ୍ରନ୍ତଯୋରପ୍ଯନିଲାଦ୍ବାହ୍ଯେ ଵାଭ୍ଯନ୍ତରେ ତଥା । ଵାତପୂର୍ଣଃ ଖରସ୍ପର୍ଶୋ ରୂକ୍ଷୋ ଵାତାଚ୍ଚ ଦାହକୃତ୍ ॥ ୧,୧୬୦.

ମୁତ୍ର ମାର୍ଗର ଦୁଇ ପାଶରେ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ବାହାର କିମ୍ବା ଭିତରେ ଫୁଲିଯାଏ; ଏହି ସ୍ଫୀତି ହାଲୁକା, ଛୁଁଆକୁ କଠିନ, ଶୁଷ୍କ ଓ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ୱଳନ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ପକ୍ଵୋଦୁମ୍ବରସଙ୍କାଶଃ ପିତ୍ତାଦ୍ଦାହୋଷ୍ମପାକଵାନ୍ । କଫାତ୍ତୀଵ୍ରୋ ଗୁରୁଃ ସ୍ନିଗ୍ଧଃ କଣ୍ଡୂମାନ୍କଠିନୋଽଲ୍ପରୁକ୍ ॥ ୧,୧୬୦.

ପକ୍ୱ ହେଲେ, ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଜ୍ୱଳନ, ତାପ ଓ ପକ୍ବତା ଥାଏ; କଫ ଦ୍ୱାରା ଏହା ତୀବ୍ର, ଭାରୀ, ତେଲା, ଚୁଲୁକି, କଠିନ ଓ କମ୍ ବେଦନା ଦେଖାଏ।

କୃଷ୍ଣଃ ସ୍ଫୋଟାଵୃତଃ ପିଣ୍ଡୋଂ ଵୃଦ୍ଧିଲିଙ୍ଗଶ୍ଚ ରକ୍ତତଃ । କଫଵନ୍ମେଦସାଂ ଵୃଦ୍ଧିର୍ମୃଦୁତାଲଫଲୋପମଃ ॥ ୧,୧୬୦.

ଏହି ସ୍ଫୀତି କଳା, ଚିହ୍ନ ଢାକିଥିବା, ରକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧିର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଏ; କଫ ଓ ଚର୍ବି ଦ୍ୱାରା ଏହା ବଢ଼ିଯାଏ, ମୃଦୁ ଓ ପକ୍ୱ ତାଳ ଫଳ ପରି ଦେଖାଯାଏ।

ମୂତ୍ରଧାରଣଶୀଲସ୍ଯ ମୂତ୍ରଜସ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛତଃ । ଅଲୋଭଃ ପୂର୍ଣଧୃତିମାନ୍କ୍ଷୋଭଂ ଯାତି ସରନ୍ମୃଦୁ ॥ ୧,୧୬୦.

ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରକୃତିରେ ପିଶାବ ରୋକିଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପିଶାବ ଯେତେବେଳେ ଚଳିଥାଏ, ତେବେ ଲୋଭ ଓ ଧୃତି ହ୍ରାସ ପାଏ, ଏବଂ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଯାଉଥିବା ପିଶାବ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।

ମୂତ୍ରକୃଚ୍ଛ୍ରମଧସ୍ତାଚ୍ଚ ଵଲଯଃ ଫଲକୋଷଯୋଃ । ଵାତକୋପିଭିସହାରୈଃ ଶୀତତୋଯାଵଗାହନୈଃ ॥ ୧,୧୬୦.

ତଳ ଭାଗରେ ପିଶାବ କଷ୍ଟ ହୁଏ, ତାଳୁ ଓ ଶୁକ୍ରାଣୁ ଫୁଲିଯାଏ, ବାୟୁ ଦୋଷ ବଢ଼ିଯାଏ, ଏବଂ ଠଣ୍ଡା ପାଣିରେ ନହାଇବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅଧିକ ହୁଏ।

ଵିଣ୍ମୂତ୍ରଧାରଣାଚ୍ଚୈଵ ଵିଷମାଙ୍ଗଵିଚେଷ୍ଟନୈଃ । କ୍ଷୋଭିତୈଃ କ୍ଷୋଭିତୌଜାଶ୍ଚ କ୍ଷୀଣାନ୍ତର୍ଦେହିନୋ ଯଦା ॥ ୧,୧୬୦.

ପିଶାବ ଓ ମଳ ରୋକିବା, ଅସମ୍ୟତ ଶରୀର ଚଳନ, ଏବଂ ଶରୀର ଭିତରେ ଜୀବନ ଶକ୍ତି ଅସ୍ଥିର ଓ ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ—

ପଵନୋ ଵିଗୁଣୀଭୂଯ ଶୋଣିତଂ ତଦଧୋନଯେତ୍ । କୁର୍ଯାତ୍ତତ୍କ୍ଷଣସନ୍ଧିସ୍ଥୋ ଗ୍ରନ୍ଥ୍ଯାଭଃ ଶ୍ଵଯଥୁସ୍ତଦା ॥ ୧,୧୬୦.

ବାୟୁ ଦୋଷ ବିକୃତ ହୋଇ ରକ୍ତକୁ ତଳକୁ ନେଇଯାଏ; ତାପରେ ଯେଉଁଠାରେ ଅସ୍ଥି ଯୋଡ଼ା ଅଛି, ସେଠାରେ ଗଠି ଭଳି ଫୁଲା ହୁଏ।

ଉପେକ୍ଷ୍ଯମାଣସ୍ଯ ଚ ଗୁଲ୍ମଵୃଦ୍ଧିମାଧ୍ମାନରୁଗ୍ଵୈ ଵିଵିଧାଶ୍ଚ ରୋଗାଃ । ସୁପୀଡିତୋଽନ୍ତଃ ସ୍ଵନଵାନ୍ ପ୍ରଯାତି ପ୍ରଧ୍ମାପଯନ୍ନେତି ପୁନଶ୍ଚ ମୂର୍ଧ୍ନି ॥ ୧,୧୬୦.

ଯଦି ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରାଯାଏ, ତେବେ ଗଠି ବଢ଼ିଯାଏ, ଫୁଲା, ବେଦନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ରୋଗ ହୁଏ; ଭିତରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଶବ୍ଦ ହୁଏ, ଏହା ଉପରକୁ ଚଳିଯାଏ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ପୁଣି ଫୁଲା ହୁଏ।

ରକ୍ତଵୃଦ୍ଧିରସାଧ୍ଯେଽଯଂ ଵାତଵୃଦ୍ଧିସମାକୃତିଃ । ରୂକ୍ଷକୃଷ୍ଣାରୁଣଶିରା ଊର୍ଣାଵୃତଗଵାକ୍ଷଵତ୍ ॥ ୧,୧୬୦.

ରକ୍ତ ବଢ଼ିବା ଏହି ଅବସ୍ଥା ଅସାଧ୍ୟ, ବାୟୁ ଦୋଷ ବଢ଼ିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ; ଚର୍ମ ଶୁଷ୍କ, କଳା କିମ୍ବା ଲାଲ ଶିରା, ଉନ୍ନରେ ଢାକା ଜାଲି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।

ଵାତୋଽଷ୍ଟଧା ପୃଥଦୌଷୈଃ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟୈର୍ନିଚଯଂ ଗତଃ । ଆର୍ତଵସ୍ଯ ଚ ଦୋଷେଣ ନାରୀଣାଂ ଜାଯତେଽଷ୍ଟମଃ ॥ ୧,୧୬୦.

ବାୟୁ ଅଠରି ପ୍ରକାରରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷ ସହିତ ମିଶି ଶରୀରରେ ଜମିଯାଏ; ନାରୀମାନେ ମାସିକ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅଠମ ଧରଣର ଗଠି ହୁଏ।

ଜ୍ଵରମୂର୍ଛାତିସାରୈଶ୍ଚ ଵମନାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ କର୍ମଭିଃ । କର୍ଶିତୋ ବଲଵାନ୍ଯାତି ଶୀତାର୍ତଶ୍ଚ ବୁଭୁକ୍ଷିତଃ ॥ ୧,୧୬୦.

ଜ୍ୱର, ମୂର୍ଛା, ଦିଆରିଆ, ବାନ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଠଣ୍ଡା ଓ ଭୋକା ଅନୁଭବ କରେ।

ଯଃ ପିବତ୍ଯନ୍ନପାନାନି ଲଙ୍ଘନପ୍ଲାଵନାଦିକମ୍ । ସେଵତେ ହୀନସଂଜ୍ଞାଭିରର୍ଦିତଃ ସମୁଦୀରଯନ୍ ॥ ୧,୧୬୦.

ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଖାନ୍ତି, ଉପବାସ, ପହଁରିବା ଓ ଏହାଭଳି କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଏହି ଅସୁସ୍ଥତାକୁ ଅଧିକ ବଢ଼ାନ୍ତି।

ସ୍ନେହସ୍ଵେଦାଵନଭ୍ଯସ୍ଯ ଶୋଷଣଂ ଵା ନିଷେଵଯେତ୍ । ଶୁଦ୍ଧୋ ଵା ସୁଦ୍ଧିହାନିର୍ଵା ଭଜେତ ସ୍ପନ୍ଦନାନି ଵା ॥ ୧,୧୬୦.

ଯଦି ତେଲ ମସାଜ ଓ ଗରମ ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶୁଷ୍କ କରିବା ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶରୀର ଶୁଦ୍ଧି ହରାଇଯାଏ କିମ୍ବା ହୁଏନାହିଁ, କିମ୍ବା ଶରୀର ଫଡ଼ିଯାଏ—

ଵାତୋଲ୍ବଣାସ୍ତସ୍ଯ ମଲାଃ ପୃଥକ୍ଚୈଵ ହି ତେଽଥଵା । ସର୍ଵୋ ରକ୍ତଯୁତୋ ଵାତାଦ୍ଦେହସ୍ନୋତୋଽନୁସାରିଣଃ ॥ ୧,୧୬୦.

ତାଙ୍କର ମଳ ବାୟୁ ଦୋଷରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଲଗା ହୋଇପାରେ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ରକ୍ତ ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ଏବଂ ବାୟୁ ଯେଉଁଠାରେ ଚଳିଥାଏ, ଶରୀରରେ ସେଠାରେ ଏହି ଅବସ୍ଥା ହୁଏ।

ଊର୍ଧ୍ଵାଧୋମାର୍ଗମାଵୃତ୍ଯ ଵାଯୁଃ ଶୂଲଂ କରୋତି ଵୈ । ସ୍ପର୍ଶୋପଲଭ୍ଯଂ ଗୁଲ୍ମୋତ୍ଥମୁଷ୍ଣଂ ଗ୍ରନ୍ଥିସ୍ଵରୂପିଣମ୍ ॥ ୧,୧୬୦.

ବାୟୁ ଉପର ଓ ତଳ ଚାନେଲ୍ ଅଟକାଇ ଦେଇଥିବାରୁ ବେଦନା ହୁଏ; ଗଠି ଉପସ୍ଥିତି ହୁଏ, ଛୁଆଁରେ ଗରମ ଓ ଗଠି ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।

କର୍ଷଣାତ୍କଫଵିଡ୍ଘାତୈର୍ମାର୍ଗସ୍ଯାଵରଣେନ ଵା । ଵାଯୁଃ କୃତାଶ୍ରଯଃ କୋଷ୍ଠେ ରୌକ୍ଷ୍ଯାତ୍କାଠିନ୍ଯମାଗତଃ ॥ ୧,୧୬୦.

ଦେହ ଶୁଷ୍କ ହେବା, କଫ ଓ ମଳ ଦ୍ୱାରା ରାସ୍ତା ବନ୍ଦ ହେବା କିମ୍ବା ଚାନେଲ୍ ଅଟକିଯିବାରୁ, ବାୟୁ ଗଭୀର ଭାଗରେ ଥାଏ ଏବଂ ଶୁଷ୍କତା ଦ୍ୱାରା କଠିନ ହୋଇଯାଏ।

ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ ସ୍ଵାଶ୍ରଯେ ଦୁଷ୍ଟଃ ପରତନ୍ତ୍ରଃ ପରାଶ୍ରଯେ । ତତଃ ପିଣ୍ଡକଵଚ୍ଛ୍ଲେଷ୍ମା ମଲସଂସୃଷ୍ଟ ଏଵ ଚ ॥ ୧,୧୬୦.

ସ୍ୱାଧୀନ ଥିଲେ ନିଜ ଅଂଶରେ ଦୁଷ୍ଟ ହୁଏ; ପରାଧୀନ ହେଲେ ଅନ୍ୟ ଅଂଶରେ ଦୁଷ୍ଟ ହୁଏ; ତାପରେ, ଗଠି ଭଳି କଫ ମଳ ସହିତ ମିଶିଯାଏ।

ଗୁଲମ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବସ୍ତିନାଭିହୃତ୍ପାର୍ଶ୍ଵସଂଶ୍ରଯଃ । ଵାତଜନ୍ଯେ ଶିରଃ ଶୂଲଜ୍ଵର ପ୍ଲୀହାନ୍ତ୍ରକୂଜନମ୍ ॥ ୧,୧୬୦.

ଏହାକୁ 'ଗୁଲ୍ମ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ମୁତ୍ରାଶୟ, ନାଭି, ହୃଦୟ କିମ୍ବା ପାଶ୍ୱରେ ଥାଏ; ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହେଲେ ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା, ଜ୍ୱର, ପ୍ଳୀହା ଓ ଆନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ହୁଏ।

ଵେଧଃ ସୂଚ୍ଯେଵ ଵିଡ୍ଭ୍ରଂଶଃ କୃଚ୍ଛ୍ରେ ମୂତ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଗାତ୍ରେ ମୁଖେ ପଦେ ଶୋଥଃ ହ୍ଯଗ୍ନିମାନ୍ଦ୍ଯଂ ତଥୈଵ ଚ ॥ ୧,୧୬୦.

ସୁଇ ଭଳି ଚୁଭା ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମଳ ଝରିଯିବା, ପିଶାବ କଷ୍ଟରେ ହୁଏ; ଶରୀର, ମୁହଁ ଓ ପାଦ ଫୁଲିଯାଏ, ଅଗ୍ନି ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ପାଏ।

ରୂକ୍ଷକୃଷ୍ଣତ୍ଵଗାଦିତ୍ଵଂ ଚଲତ୍ଵାଦନିଲସ୍ଯଚ । ଅନିରୂପିତସଂସ୍ଥାନୋ ଵିଵିଧାଞ୍ଜନଯେଦ୍ଵ୍ଯଥାମ୍ ॥ ୧,୧୬୦.

ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚର୍ମ ଶୁଷ୍କ ଓ କଳା ହୁଏ, ଶରୀର ଅସ୍ଥିର ରହିଥାଏ; ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକୃତି ନଥିବାରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ।

ପିପୀଲିକାଵ୍ଯାପ୍ତ ଇଵ ଗୁଲ୍ମଃ ସ୍ଫୁରତି ନୁଦ୍ଯତେ । ପିତ୍ତାଦ୍ଦାହାମ୍ଲକୌ ମୂର୍ଛା ଵିଡ୍ଭେଦଃ ସ୍ଵେଦତୃଡ୍ଜ୍ଵରାଃ ॥ ୧,୧୬୦.

ଗୁଲ୍ମ ଜଣେ ପିପିଲିକା ଚଡ଼ିଥିବା ଭଳି ଫୁଲି ଓ ଚଳିଥାଏ; ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦହନ, ତିକ୍ତତା, ମୂର୍ଛା, ଦିଆରିଆ, ଘମ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଓ ଜ୍ୱର ହୁଏ।

ହାରିଦ୍ରଯଂ ସର୍ଵଗାତ୍ରେଷୁ ଗୁଲ୍ମାଚ୍ଛୋଥସ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍ । ହୀଯତେ ଦୀପ୍ଯତେ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ଦହତୀଵଚ ॥ ୧,୧୬୦.

ଦେହର ସମସ୍ତ ଅଂଶରେ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ, ସହିତେ ଫୁଲିବା ଓ ଗଠି ହେବା ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ। କଫ ଅନେକ ସମୟରେ କମିଯାଏ କିମ୍ବା ବଢ଼ିଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ନିଜ ଅଂଶକୁ ଜଳାଇଥାଏ।

କଫାତ୍ସ୍ତୈମିତ୍ଯମରୁଚିଃ ସଦନଂ ଶିରସି ଜ୍ଵରଃ । ପୀନସାଲସ୍ଯହୃଲ୍ଲାସୌ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣତ୍ଵଗାଦିତା ॥ ୧,୧୬୦.

କଫ ଦ୍ୱାରା ଦେହ ଭାରୀ ଲାଗେ, ରୁଚି ହରାଯାଏ, ଶରୀର ଅସ୍ତିର ହୁଏ, ମୁଣ୍ଡ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଜ୍ୱର, ନାକ ବନ୍ଦ, ଅଳସ୍ୟ, ମନ ମଳିନ ହେବା, ଚର୍ମରେ ଧଳା କିମ୍ବା କଳା ରଙ୍ଗ ଦେଖାଯାଏ।

ଗୁଲ୍ମୋ ଗଭୀରଃ କଠିନୋ ଗୁରୁର୍ଗର୍ଭସ୍ଥବାଲଵତ୍ । ସ୍ଵସ୍ଥାନସ୍ଥା ଅଧାଵନ୍ତସ୍ତତ ଏଵାତ୍ର ମାରକାଃ ॥ ୧,୧୬୦.

ଗଠି ଗଭୀର, କଠିନ ଓ ଭାରୀ ହୁଏ, ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ପରି ଲାଗେ। ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଅଂଶରେ ରହିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ଚଳନ୍ତି, ଏହି ଧରଣର ଗଠି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆପଦ୍ଧାୟକ।

ପ୍ରାଯସ୍ତୁ ଯତ୍ତଦ୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋତ୍ଥା ଗୁଲ୍ମାଃ ସଂସୃଷ୍ଟମୈଥୁନାଃ । ସର୍ଵଜସ୍ତୀଵ୍ରରୁଗ୍ଦାହଃ ଶୀଘ୍ରପାକୀ ଘନୋନ୍ନତଃ ॥ ୧,୧୬୦.

ସାଧାରଣତଃ ଯେଉଁ ଗଠି ଦୁଇ ଦୋଷ କିମ୍ବା ମିଶ୍ର ହେବାରୁ ହୁଏ, ସେଗୁଡିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ଓ ଜଳନ ଦେଉଥାଏ, ଶୀଘ୍ର ଅପକ୍ୱ ହୁଏ, ଗଢ଼ ଓ ଉଁଚା ହୁଏ।

ସୋଽସାଧ୍ଯୋ ରକ୍ତଗୁଲ୍ମସ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରିଯା ଏଵ ପ୍ରଜାଯତେ । ଋତୌ ଯା ଚୈଵ ଶୂଲାର୍ତା ଯତି ଵା ଯୋନିରୋଗିଣୀ ॥ ୧,୧୬୦.

ଏହି ରକ୍ତ ଗଠି ଅସାଧ୍ୟ ଓ କେବଳ ଜନାନୀମାନଙ୍କରେ ହୁଏ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଋତୁକାଳରେ ପିଡ଼ା ଭୋଗନ୍ତି କିମ୍ବା ଯୋନି ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ।

ସେଵତେ ଵାନିଲାଂଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତସ୍ଯାଃ ସମୀରଣଃ । ନିରୁଧ୍ଯାତ୍ଯାର୍ତଵଂ ଯୋନ୍ଯାଂ ପ୍ରତିମାସଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୧,୧୬୦.

ଯଦି କୌଣସି ଜନାନୀ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଋତୁକାଳରେ ସଂଗମ କରନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ଶରୀରର ବାୟୁ ତାଙ୍କର ଯୋନିରେ ପ୍ରତିମାସ ନିୟମିତ ଆସୁଥିବା ଆର୍ତ୍ତବକୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ।