ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ପିଚ୍ଛିଲଂ ତତ୍ରାନୁସାରମଲ୍ପାଲ୍ପଂ ସପ୍ରଵାହିକମ୍ । ସରୋମହର୍ପଃ ସେକ୍ଲେଶୋ ଗୁରୁବସ୍ତିଗୁଦୋଦରଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ଏଠାରେ ମଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲସ୍ୟା, ଅଳ୍ପ ଓ ବହିଯାଉଥିବା; ଏହାରେ କେଶଝଡ଼ି, ଦେହରେ ଅସୁବିଧା ଓ ମୁତ୍ରାଶୟ, ଗୁଦ ଓ ପେଟ ଭାରି ଲାଗେ।

କୃତେଽପ୍ଯକୃତସଙ୍ଗଶ୍ଚ ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଃ । ଭଯେନ କ୍ଷୁଭିତେ ଚିତ୍ତେ ଶାଯିତେ ଦ୍ରାଵଯେତ୍ସ (ଚ୍ଛ) କୃତ୍ ॥ ୧,୧୫୭.

ଯଦିଓ କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ଠିକ୍ ଭାବେ ପଚିନାହେଲେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ; ଭୟରେ ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ଶୁଇଲେ, ଏହା ବାହାରିଯାଏ।

ଵାଯୁସ୍ତତୋ ନିଵାର୍ଯେତ କ୍ଷିପ୍ରମୁଷ୍ଣଂ ଦ୍ରଵଂ ପ୍ଲଵମ୍ । ଵାତପିତ୍ତେ ସମଂ ଲିଙ୍ଗମାହୁସ୍ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ଶୋକତଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ତେଣୁ ବାୟୁକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଷ୍ଣ, ତରଳ ଓ ହଳକା ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ବାୟୁ ଓ ପିତ୍ତ ଦୋଷର ଲକ୍ଷଣ ଏକରକମ, ଶୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।

ଅତୀସାରଃ ସମାସେନ ଦ୍ଵେଧା ସାମୋ ନିରାମକଃ । ସାସୃଗ୍ଜାତଂ ରସଦ୍ରୋଗୋ ଗୌରଵାଦପ୍ସୁ ମୁଞ୍ଚତି? । ଶକୃଦ୍ଦୁର୍ଗନ୍ଧମାଟୋପଵିଷ୍ଟମ୍ଭାର୍ତିପ୍ରସେକିନଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ସାରାଂଶରେ, ଅତିସାର ଦୁଇ ପ୍ରକାରର — ଏକ ସାମ ଓ ଅନ୍ୟଟି ନିରାମ; ଯେଉଁଠି ରକ୍ତ ମିଶିଥାଏ, ସେଠି ରସ ଦୋଷ ଥାଏ, ଭାର ହେବାରୁ ଜଳରେ ଛାଡ଼ିଯାଏ; ମଳ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ଶବ୍ଦ ଓ ବାଧା ସହିତ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ହୁଏ।

ଵିପରୀତୋ ନିରାମସ୍ତୁ କଫାତ୍କୋଽପି ନ ମଜ୍ଜତି । ଅତୀସାରେଷୁ ଯୋ ନାତି ଯତ୍ନଵାନ୍ ଗ୍ରହଣୀଗଦଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ଏହାର ବିପରୀତ, ଅର୍ଥାତ୍ ନିରାମ ଅତିସାର କଫ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଜଳରେ ଡୁବେନାହିଁ; ଅତିସାର ରୋଗରେ ଯିଏ ସାବଧାନ ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ଗ୍ରହଣୀ ରୋଗରେ ପଡ଼ନ୍ତି।

ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଦଗ୍ନିନିର୍ଵାଣକାର୍ଯୈରତ୍ଯର୍ଥସଞ୍ଚିତୈଃ । ସାମଂ ଶକୃନ୍ନିରାମଂ ଵା ଜୀର୍ଣଂ ଯେନାତିସାର୍ଯତେ ॥ ୧,୧୫୭.

ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଅଗ୍ନିନିବାରକ କାରଣ ସଞ୍ଚୟ ହେବାରୁ, ମଳ ସାମ କିମ୍ବା ନିରାମ ଯେଉଁହେଉ, ପଚିଯାଇ ଅତିସାର ଭାବେ ବାହାରିଯାଏ।

ସୋଽତିସାରୋଽତିସରଣା ଦାଶୁକାରୀଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ । ସାମଂଶୀର୍ଣମଜୀର୍ଣେନ ଜୀର୍ଣେ ପକ୍ଵଂ ତୁ ନୈଵ ଚ ॥ ୧,୧୫୭.

ଏହି ଅତିସାର ସ୍ଵଭାବତଃ ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରସ୍ରବଣ କରେ; ସାମ ମିଶିଥିଲେ ଅପଚିତ ରହେ, ଯେତେବେଳେ ପଚିଯାଏ, ତେବେ ଏହିପରି ହୁଏନା।

ଚିରକୃଦ୍ଗ୍ରହଣୀଦୋଷଃ ସଞ୍ଚଯାଂଶ୍ଚୋପଵେଶଯେତ୍ । ଅକସ୍ମାଦ୍ଵାରସୁର୍ଵେଧମକସ୍ମାତ୍ସନ୍ଧିନୀମୁହୁଃ? । ସ ଚତୁର୍ଧା ପୃଥଗ୍ଦୋଷୈଃ ସନ୍ନିପାତାଚ୍ଚ ଜାଯତେ ॥ ୧,୧୫୭.

ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଥିବା ଗ୍ରହଣୀ ଦୋଷ ଦେହରେ ସଞ୍ଚୟ କରେ ଓ ଉପବାସ କରାଏ; କେବେ କେବେ ଅଚାନକ କମ୍ପନ, କେବେ କେବେ ଅସ୍ଥିସନ୍ଧିରେ ବେଦନା ହୁଏ; ଏହା ଚାରି ପ୍ରକାର ଦୋଷ ଓ ସେମାନଙ୍କର ମିଶ୍ରଣରୁ ହୁଏ।

ପ୍ରାଗ୍ରୂପାଙ୍ଗସ୍ଯ ସଦନଂ ଚିରାତ୍ପଵନ ଅଲ୍ପକଃ । ପ୍ରସେକୋ ଵକ୍ତ୍ରଵୈରସ୍ଯମରୁଚିସ୍ତୃଟ୍ଶ୍ରମୋଭ୍ରମଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଅଙ୍ଗରେ ଦୁର୍ବଳତା, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବାୟୁ ଚଳନ, ଅଳ୍ପ ଲାର, ମୁଁହରେ ଖରାପ ସ୍ୱାଦ, ଭୋକ ନ ଲାଗିବା, ତିରିଷ୍ଣା, କ୍ଳାନ୍ତି ଓ ମୁଣ୍ଡ ଘୁରାଣି।

ଆବ (ନ) ଦ୍ଧୋଦରତା ଛର୍ଦିଃ କର୍ଣକେଽପ୍ଯନୁକୂଜକମ୍ । ସାମାନ୍ଯଲକ୍ଷଣଂ କାର୍ଶ୍ଯଂ ଵମକ ସ୍ତମକୋ ଜ୍ଵରଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ପେଟ ଫୁଲିଯିବା, ବାନ୍ତି ଓ କେବେ କେବେ କାନରେ ଧ୍ୱନି ହୁଏ; ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଶରୀର କ୍ଷୀଣତା, ମନ ମନ୍ଦ ଲାଗିବା, ଅଚେତନ ଓ ଜ୍ୱର।

ମୂର୍ଛା ଶିରୋରୁଵିଷ୍ଟମ୍ଭଃ ଶ୍ଵଯଥୁଃ କରପାଦଯୋଃ । ତନ୍ଦ୍ରାନିଲାତ୍ତାଲୁଶୋଷସ୍ତିମିରଂ କର୍ଣଯୋଃ ସ୍ଵନଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ମୂର୍ଛା, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଉରୁରେ ଭାର, ହାତ ପାଏ ସ୍ଫୀତି, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଅଳସ୍ୟ, ତାଳୁ ଶୁଷ୍କତା, ଚକ୍ଷୁରେ ଅନ୍ଧକାର ଓ କାନରେ ଧ୍ୱନି ହୁଏ।

ପାର୍ଶ୍ଵୋରୁଵଙ୍କ୍ଷଣଗ୍ରୀଵାରୁଜା ତୀକ୍ଷ୍ଣଵିଷୂଚିକା । ରୁଗ୍ଣେଷୁ ଵୃଦ୍ଧିଃ ସର୍ଵଷୁ କ୍ଷୁତ୍ତୃଷ୍ଣାପରିହର୍ତ୍ରିକା ॥ ୧,୧୫୭.

ପାଶ୍ୱ, ବଙ୍କ୍ଷ, ଗ୍ରୀବାରେ ବେଦନା, ତୀବ୍ର ଶୂଳ ଓ ରୋଗୀମାନେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ବଢ଼ିଯାଏ, ଭୋକ ଓ ତିରିଷ୍ଣା କମିବା ନାହିଁ।

ଜୀର୍ଣେଜୀର୍ଯତି ଚାଧ୍ମାନଂ ଭୁକ୍ତେ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ସମଶ୍ନୁତେ । ଵାତାଦ୍ଧୃଦ୍ରୋଗଗୁଲ୍ମାର୍ଶଃପ୍ଲୀହପାଣ୍ଡୁରଶଙ୍କିତାଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ପଚିଲେ ପେଟ ଫୁଲିଯାଏ; ଭୋଜନ ପରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମିଳେ; ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହୃଦ୍ରୋଗ, ଗଠି, ଅର୍ଶ, ପ୍ଳୀହା ଓ ପାଣ୍ଡୁ ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଥାଏ।

ଚିରାଦ୍ଦୁଃ ଖଂ ଦ୍ରଵଂ ଶୁଷ୍କଂ ତୁନ୍ଦାରଂ ଶବ୍ଦଫେନଵତ୍ । ପୁନଃ ପୁନଃ ସୃଜେଦ୍ଵର୍ଚଂ ପାଯୁରୁଚ୍ଛ୍ଵାସକାସଵାନ୍ ॥ ୧,୧୫୭.

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମଳ ପତଳା, ତରଳ, ଶୁଷ୍କ, କଠିନ, ଶବ୍ଦ ଓ ଫେନ ଭରା ହୁଏ; ବାରମ୍ବାର ମଳ ବାହାରେ, ଗୁଦରେ ଅସୁବିଧା, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଓ କାଶ ହୁଏ।

ପୀତେନ ପୀତନୀଲାଭଂ ପୀତାଭଂ ସୃଜତି ଦ୍ରଵମ୍ । ପୂତ୍ଯମ୍ଲୋଦ୍ଗାରହୃତ୍କଣ୍ଠଦାହାରୁଚିତୃଡର୍ଦିତଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ହଳଦିଆ କିମ୍ବା ହଳଦିଆ-ନୀଳ ରଙ୍ଗର ତରଳ ମଳ ବାହାରେ; ପଚା ତିକ୍ତ ଡକା, ହୃଦୟ ଓ କଣ୍ଠରେ ପୋଡ଼ା, ଭୋକ ନ ଲାଗିବା, ତିରିଷ୍ଣା ଓ ବେଦନା ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।

ଶ୍ଲେଷ୍ମଣା ପଚ୍ଯତେ ଦୁଃଖେ ମନଶ୍ଛର୍ଦିରରୋଚକଃ । ଆସ୍ଯୋପଦାହନିଷ୍ଠୀଵକାସହୃଲ୍ଲାସପୀନସାଃ ॥ ୧,୧୫୭.

କଫ ଦ୍ୱାରା ପଚନ କଷ୍ଟଦାୟକ, ମନ ମନ୍ଦ ଲାଗେ, ବାନ୍ତି, ଭୋକ ନ ଲାଗିବା, ମୁଁହରେ ଲସ୍ୟା, ଥୁ, କାଶ, ହୃଦ୍ଦ୍ରୁତି ଓ ପ୍ରସ୍ରାବ ହୁଏ।

ହୃଦଯଂ ମନ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ଯାନମୁଦରଂ ସ୍ତିମିତଂ ଗୁରୁ । ଉଦ୍ଗାରୋ ଦୁଷ୍ଟମଧୁରଃ ସଦନଂ ସପ୍ରହର୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୧୫୭.

ହୃଦୟ ଜଡ଼ ଲାଗେ, ପେଟ ଅନୁଭୂତିହୀନ ଓ ଭାରି ଲାଗେ, ଡକା ଦୁଷ୍ଟ ଓ ମିଠା ହୁଏ, ଦୁର୍ବଳତା ଓ କେବେ କେବେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ।

ସମ୍ଭିନ୍ନଶ୍ଲେଷ୍ମସଂଶ୍ଲିଷ୍ଟଗୁରୁଚାମ୍ଲୈଃ (ଵର୍ଚଃ) ପ୍ରଵର୍ତଚମ୍ । ଅକୃଶସ୍ଯାପି ଦୌର୍ବଲ୍ଯଂ ସର୍ଵଜେ ସର୍ଵଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୧,୧୫୭.

ଯେତେବେଳେ ମଳ ଚିପି ଓ ଗାଢ଼ ଓ ତିକ୍ତ ହୁଏ, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେହ ଶୁକ୍ଲା ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳତା ଆସେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରୋଗ ଓ ତାଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।

ଵିଭାଗେଽଙ୍ଗସ୍ଯ ଯେ ପ୍ରୋକ୍ତା ପିପାସାଦ୍ଯାସ୍ତ୍ରଯୋ ମଲାଃ । ତେଽପ୍ଯସ୍ଯ ଗ୍ରହଣୀଦୋଷାଃ ସମନ୍ତେଷ୍ଵସ୍ତି କାରଣମ୍ ॥ ୧,୧୫୭.

ଦେହର ବିଭାଗରେ ଯେଉଁ ତିନି ପ୍ରକାର ମଳ—ତିରିଷ୍ଣା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ଉଲ୍ଲେଖିତ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣୀ ଦୋଷର କାରଣରୂପେ ସବୁଠାରେ ଥାଏ।

ଵାତଵ୍ଯାଧ୍ଯଶ୍ମରୀକୁଷ୍ଠମେହୋଦରଭଗନ୍ଦରମ୍ । ଅର୍ଶାଂସି ଗ୍ରହଣୀତ୍ଯଷ୍ଟୌ ମହାରୋଗାଃ ସୁଦୁସ୍ତରାଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ବାତରୋଗ, ପଥରୀ, କୁଷ୍ଠ, ପ୍ରମେହ, ଉଦର ଫୁଲିବା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ଅର୍ଶ ଓ ଗ୍ରହଣୀ—ଏହି ଆଠଟି ମହାରୋଗ ବହୁତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୫୮ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ଅଥାତୋ ମୂତ୍ରଘାତସ୍ଯ ନିଦାନଂ ଶୃଣୁ ସୁଶ୍ରୁତ । ବସ୍ତିବସ୍ତିଶିରୋମେଢ୍ରକଟୀଵୃଷଣପାଯୁ ଚ ॥ ୧,୧୫୮.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ଏବେ ମୁତ୍ର ରୋଧର କାରଣ ଶୁଣ, ସୁଶ୍ରୁତ। ବସ୍ତି, ବସ୍ତିର ମୁଣ୍ଡ, ଲିଙ୍ଗ, କଟି, ଶୁକ୍ରାଶୟ ଓ ପାୟୁ—

ଏକସଂଵହନାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଗୁଦାସ୍ଥିଵିଵରାଶ୍ରଯାଃ । ଅଧୋମୁଖୋଽପି ବସ୍ତିର୍ହି ମୂତ୍ରଵାହିଶିରାମୁଖୈଃ ॥ ୧,୧୫୮.

ଏହାମାନେ ଗୁଦ ଓ ହାଡ଼ର ଖାଲି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଏକ ନଳୀ ଦ୍ୱାରା ଅଟୁଟ ରହିଛି; ବସ୍ତି ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ମୁହଁ କରି ମୁତ୍ରବାହି ନଳୀର ମୁହଁ ସହିତ ଅଛି।

ପାର୍ଶ୍ଵେଭ୍ଯଃ ପୂର୍ଯତେ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣୈ (ସୂକ୍ଷ୍ମୈଃ) ସ୍ଯନ୍ଦମାନୈରନାରତମ୍ । ତୈସ୍ତୈରେଵ ପ୍ରଵିଶ୍ଯୈଵନ୍ଦୋଷାନ୍କୁଵନ୍ତି ଵିଂଶତିମ୍ ॥ ୧,୧୫୮.

ପାର୍ଶ୍ୱ ଦିଗରୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ସଦା ବସ୍ତି ପୂରିଯାଏ; ସେଠାରୁ ଏହି ଧାରା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିଶ୍ୱ ରୋଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।

ମୂତ୍ରାଘାତଃ ପ୍ରମେହଶ୍ଚ କୃଚ୍ଛ୍ରାନ୍ମର୍ମ ସମାଶ୍ରଯେତ୍ । ବସ୍ତିଵଙ୍କ୍ଷଣମେଢ୍ରାର୍ତିଯୁକ୍ତୋଲ୍ପାଲ୍ପଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ॥ ୧,୧୫୮.

ମୁତ୍ର ରୋଧ ଓ ପ୍ରମେହ, ଦୁହିଁ ଗୁରୁତର ରୋଗ, ମର୍ମସ୍ଥଳକୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରି, ବସ୍ତି, ବଙ୍କ୍ଷଣ ଓ ଲିଙ୍ଗରେ ହାଲୁକା କିନ୍ତୁ ବାରମ୍ବାର ବେଦନା ଦେଇଥାଏ।

ମୂତ୍ରାଣ୍ଯାଵାତଜେ କୃଚ୍ଛ୍ରପୀତ୍ତେ ପୀତଂ ସଦାହରୁକ୍ । ରକ୍ତଂ ଵା କଫଜୋ ବସ୍ତିମେଢ୍ରଗୌରଵଶୋଥଵାନ୍ ॥ ୧,୧୫୮.

ବାତ ଦୋଷରେ ମୁତ୍ର କମ୍ ହୁଏ; ପିତ୍ତ ଦୋଷରେ ମୁତ୍ର ହଳଦିଆ ଓ ସଦା ଜଳନା ହୁଏ; କଫ ଦୋଷରେ ମୁତ୍ର ରକ୍ତମିଶ୍ରିତ, ବସ୍ତି ଓ ଲିଙ୍ଗ ଭାରି ଓ ସ୍ଫୀତ ହୁଏ।

ସପିଚ୍ଛଂ ସନିରୁଦ୍ଧଂ ଚ ସର୍ଵୈଃ ସର୍ଵାତ୍ମକଂ ମଲୈଃ । ଯଦା ଵାଯୁର୍ମୁଖଂ ବସ୍ତେର୍ଵ୍ଯାଵର୍ତ୍ଯ ପାରିଶୋଷଯନ୍ ॥ ୧,୧୫୮.

ମୁତ୍ର ଚିପି, ଅଟକି ଓ ସମସ୍ତ ମଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ; ବାତ ବସ୍ତିର ମୁହଁ ବନ୍ଦ କରି ଶୁଖାଇ ଦେଲେ—

ମୂତ୍ରଂ ସପିତ୍ତଂ ସକଫଂ ସଶୁକ୍ରଂ ଵା ତଦା କ୍ରମାତ୍ । ସଂଜାଯତେଽଶ୍ମରୀ ଘୋରା ପିତ୍ତଂ ଗୋରିଵ ରୋଚନା ॥ ୧,୧୫୮.

ତେବେ ମୁତ୍ର ପିତ୍ତ, କଫ କିମ୍ବା ଶୁକ୍ର ମିଶି ଦୀରେ-ଦୀରେ ଭୟଙ୍କର ପଥରୀ ହୁଏ, ଯାହା ଗାଈର ପିତ୍ତ ପରି ହଳଦିଆ।

ଶ୍ଲେଷ୍ମାଶ୍ରଯା ଚ ସର୍ଵା ସ୍ଯାଦଥାସ୍ଯାଃ ପୂର୍ଵଲକ୍ଷଣମ୍ । ବସ୍ତ୍ଯାଧ୍ମାନଂ ତଦାସନ୍ନଦେଶୋହି ପରିତୋଽତିରୁକ୍ ॥ ୧,୧୫୮.

ଏହି ସମସ୍ତ ରୋଗ କଫ ଆଧାରିତ; ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ବସ୍ତି ଫୁଲିବା ଓ ପ୍ରଭାବିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ତୀବ୍ର ବେଦନା।

ବସ୍ତୌ ଚ ମୂତ୍ରସଙ୍ଗିତ୍ଵଂ ମୂତ୍ରକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଜ୍ଵରୋଽରୁଚିଃ । ସାମାନ୍ଯଲିଙ୍ଗଂ ରୁଙ୍ନାଭିସୀଵନୀବସ୍ତିମୂର୍ଧସୁ ॥ ୧,୧୫୮.

ବସ୍ତିରେ ମୁତ୍ର ଅଟକି ରହିଥାଏ, ମୁତ୍ର କଷ୍ଟରେ ହୁଏ, ଜ୍ୱର ଓ ଭୋକ ନ ଲାଗିବା; ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ନାଭି, ଗୁଦ, ବସ୍ତି ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ବେଦନା।