ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ପିଚ୍ଛିଲାଃ ସ୍ତିମିତାଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣାଃ କଣ୍ଡ୍ଵାଢ୍ଯାଃ ସ୍ପର୍ଶନପ୍ରିଯାଃ । କରୀରପନସାସ୍ଥ୍ଯାଭାସ୍ତଥା ଗୋସ୍ତନସନ୍ନିଭାଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ଏହି ଗଠି ଚିପ୍ଚିପା, ଶାନ୍ତ, ମସୃଣ, ଖୁଜଲି ଅଧିକ, ଛୁଇଲେ ଭଲ ଲାଗେ, କରୀର କିମ୍ବା ପନସ ଗାଢ଼ି ପରି, ଗାଉ ଦୁଦ୍ଧ ଥିବା ଉଦର ପରି ଦେଖାଯିବା।

ଵଙ୍କ୍ଷଣାନାହିନଃ ପୁଯୁବସ୍ତିନାଭିଵିକର୍ତନାଃ । ସକାଶଶ୍ଵାସହୃଲ୍ଲାସପ୍ରସେକାରୁଚିପୀନସାଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ଏହି ଗଠି କଟି ଅଂଶରେ, ସାପ ପରି, ପୁସ ଥିବା, ମୁତ୍ରାଶୟ ଓ ନାଭିରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ; ଏହା ସହିତ ଶ୍ୱାସ ଅଟକିଯିବା, ହୃଦୟ ଫୁଲିଯିବା, ଅତିରିକ୍ତ ଲାଲା, ଖାଇବା ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ଓ ନାକ ଅଟକିଯିବା ହୁଏ।

ମହକୃଚ୍ଛ୍ରଶିରୋଜାଡ୍ଯଶିଶିରକ୍ଷାରକାରିଣଃ । କ୍ଲୈବ୍ଯାଗ୍ନିମାର୍ଦଵଚ୍ଛର୍ଦ୍ଯତୀସାରାଦିଵିକାରଦାଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ଏହି ଗଠି ଭୟଙ୍କର କଷ୍ଟ, ମୁଣ୍ଡ ଭାରି ହେବା, ଠଣ୍ଡା ଓ ତିତ ଲାଗେ; ଏହା ଦୁର୍ବଳତା, ଜୀର୍ଣ୍ଣ କମ୍, ନରମ, ବାନ୍ତି, ଦିଆରିଆ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗ ଦେଇଥାଏ।

ଵସାଭସକଫପ୍ରାଜ୍ଯପୁରୀଷାସୃକ୍ପ୍ରଵାହିକାଃ । ନ ସ୍ତ୍ରଵନ୍ତି ନ ଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ପାଣ୍ଡୁସ୍ନିଗ୍ଧତ୍ଵଗାଦଯଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ମଳ ତେଲ, ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଓ କଫ ଭରିଥିବା, ରକ୍ତ ପ୍ରବାହ ହୁଏ; ଏହି ମଳ ନ ଚୁଇଯିବା, ନ ଭାଙ୍ଗିଯିବା, ଚମ୍ମା ଓ ଅଂଶ ପାଳିଆ ଓ ତେଲିଆ ହୁଏ।

ସଂସୃଷ୍ଟଲିଙ୍ଗତ୍ସଂସର୍ଗନିଚଯାତ୍ସର୍ଵଲକ୍ଷଣାଃ । ରକ୍ତୋଲ୍ବଣା ଗୁଦେ କୀଲାଃ ପୀତାକୃତିସମନ୍ଵିତାଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ମିଶିଗଲେ ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯିବା; ରକ୍ତ ଅଧିକ ହେଲେ ଗୁଦରେ ଗଠି ହଳଦି ଦେଖାଯିବା।

ଵଟପ୍ରସେହସଦୃଶାଃ ଗୁଞ୍ଜାଵିଦ୍ରୁମସନ୍ନିଭାଃ । ତେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଦୁଷ୍ଟମୁଷ୍ଣଂ ଚ ଗାଢଵିଷ୍ଟଂଭପୀଡିତାଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ଏହି ଗଠି ବଟ ଫଳ ପରି, ଗୁଞ୍ଜା କିମ୍ବା ପ୍ରବାଳ ପରି ଦେଖାଯିବା; ଏହା ବହୁତ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ, ଉଷ୍ଣ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅଟକିଯିବା ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ।

ସ୍ତ୍ରଵନ୍ତି ସହସା ରକ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଚାତିପ୍ରଵୃତ୍ତିତଃ । କେକାଭଃ ପୀଡ୍ଯତେ ଦୁଃ ଖୈଃ ଶୋଣିତକ୍ଷଯସମ୍ଭଵୈଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ଏହି ଗଠି ହଠାତ୍ ରକ୍ତ ଚୁଇଯିବା, ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରବାହ ହେଲେ ଲୋକ ପିଲା ଚିତ୍କାର କରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗେ, ରକ୍ତ ଶୁନ୍ୟତା ଠାରୁ ଦୁଃଖ ହୁଏ।

ହୀନଵର୍ଣବଲୋତ୍ସାହୋ ହତୌଜାଃ କଲୁଷେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ମୁଦ୍ଗକୋଦ୍ରଵଜଂବୀରକରୀରଚଣକାଦିଭିଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ତା'ର ରଙ୍ଗ, ଶକ୍ତି, ଉତ୍ସାହ ଓ ଜୀବନ ହ୍ରାସ ହୁଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ, ବିଶେଷ କରି ମୁଦ୍ଗ, କୋଦର, ଜମ୍ବିର, କରୀର, ଚଣା ଓ ଏହି ପରି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ।

ରୂକ୍ଷୈଃ ସଂଗ୍ରାହିଭିର୍ଵାଯୁର୍ଵିଟ୍ସ୍ଥାନେ କୁପିତୋ ବଲୀ । ଅଧୋଵହାନି ସ୍ରୋତାଂସି ସଂରୁଧ୍ଯାଧଃ ପ୍ରଶୋଷଯନ୍ ॥ ୧,୧୫୬.

ଶୁଷ୍କ ଓ ବନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ବାୟୁ ଗୁଦରେ ବଢ଼ିଯିବା, ତଳ ଦିଗର ମାର୍ଗ ଅଟକିଯିବା, ତଳ ଅଂଶ ଶୁଷ୍କ ହୁଏ।

ପୁରୀଷଂ ଵାତଵିଷ୍ଣୂତ୍ରସଂଗଂ କୁର୍ଵୀତ ଦାରୁଣମ୍? । ତେନ ତୀଵ୍ରା ରୁଜା କୋଷ୍ଠପୃଷ୍ଠହୃତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଗା ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୫୬.

ଏହି କାରଣରୁ ମଳ କଠିନ, ଶୁଷ୍କ ଓ ବାୟୁ ମିଶିଥିବା, ଏହା ଦେଖି ଉଦର, ପିଠ, ହୃଦୟ ଓ ପାଶ୍ୱରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ।

ଆଧ୍ମାନମୁଦରେ ଵିଷ୍ଠା ହୃଲ୍ଲାସପରିକର୍ତନେ । ବସ୍ତୌ ଚ ସୁତରାଂ ଶୂଲୋ ଗଣ୍ଡଶ୍ଵଯଥୁସଂଭଵଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ପେଟ ଫୁଲିଯିବା, କଠିନ ମଳ, ମନ୍ଦ ଲାଗିବା, କଟି ଯନ୍ତ୍ରଣା, ବିଶେଷ କରି ମୁତ୍ରାଶୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଗାଲ ଫୁଲିଯିବା ହୁଏ।

ପଵନସ୍ଯୋର୍ଧ୍ଵଗାମିତ୍ଵାତ୍ତତଶ୍ଛର୍ଦ୍ଯରୁଚିଜ୍ଵରାଃ । ହୃଦ୍ରୋଗଗ୍ରହଣୀଦୋଷମୂତ୍ରସଂଗପ୍ରଵାହିକାଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ବାୟୁ ଉପରକୁ ଚଳିବା ଦ୍ୱାରା ବମି, ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା ହ୍ରାସ, ଜ୍ୱର, ହୃଦ୍ରୋଗ, ପାଚନ ଦୋଷ, ପେଶାବ ରୋକା, ଏବଂ ଝଡ଼ା ହୁଏ।

ବାଧିର୍ଯାତିଶିରଃ ଶ୍ଵାସଶିରୋରୁକ୍କାଶପୀନସାଃ? । ମନୋଵିକାରସ୍ତୃଟ୍ଶ୍ଵାସପିତ୍ତଗୁଲ୍ମୋଦରାଦଯଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ବଧିରତା, ମୁଣ୍ଡ ବେଦନା, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ମୁଣ୍ଡ ଯନ୍ତ୍ରଣା, କାଶ, ପ୍ରଣାଳୀ ଅଟକିବା, ମନ ଅସ୍ଥିରତା, ପିପାସା, ଶ୍ୱାସ ଅସୁବିଧା, ପିତ୍ତ ଦୋଷ, ଉଦର ଗଠା ଓ ଏହିପରି ଅନେକ ରୋଗ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।

ଏତେ ଚ ଵାତଜା ରୋଗା ଜାଯନ୍ତେ ଭୃଶଦାରୁଣାଃ । ଦୁର୍ନାମାମୃତ୍ଯୂଦାଵର୍ତପରମୋଽଯମୁପଦ୍ରଵଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ଏହି ସବୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ରୋଗ, ଖୁବ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ। ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ରୋଗ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଯେ, ଏହା ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଗୁରୁତର ଅସୁବିଧା ଦେଇପାରେ।

ଵାତାଭିଭୂତକୋଷ୍ଠାନାଂ ତୈର୍ଵିନାପି ଵିଜାଯତେ । ସହଜାନି ତୁ ଦୋଷାଣି ଯାନି ଚାଭ୍ଯନ୍ତରେ ଵଲୌ ॥ ୧,୧୫୬.

ଏହି ରୋଗ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଗୁଡ଼ିକୁ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ଜନ୍ମଜାତ ଦୋଷ ଓ ଭିତରେ ଥିବା ନାଳ ଦୋଷ ଭୋଗନ୍ତି।

ସ୍ଥିତାନି ତାନ୍ଯସାଧ୍ଯାନି ଯାପ୍ଯନ୍ତେଽଗ୍ନିବଲାଦିଭିଃ । ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଜାନି ଦ୍ଵିତୀଯାଯାଂ ଵଲା ଯାନ୍ଯାଶ୍ରିତାନି ଚ ॥ ୧,୧୫୬.

ଯେଉଁ ରୋଗ ଦେହରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସାରିବା କଷ୍ଟକର, କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିଶକ୍ତି ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଏହାକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରେ। ଦୁଇ ଦୋଷ ମିଶି ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ରୋଗ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

କୃଚ୍ଛ୍ରସାଧ୍ଯାନି ତାନ୍ଯାହୁଃ ପରିସଂଵତ୍ସରାଣି ଚ । ବାହ୍ଯାଯାଂ ତୁ ଵଲୌ ଜାତାନ୍ଯେକଦୋଷୋଲ୍ବଣାନି ଚ ॥ ୧,୧୫୬.

ଏହି ରୋଗ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ନେଇ ସାରେ, ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଏହାକୁ ସାରିବା କଷ୍ଟକର। ବାହାର ନାଳରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଏବଂ ଏକ ଦୋଷ ଅଧିକ ଥିବା ରୋଗ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।

ଅର୍ଶାଂସି ସୁଖସାଧ୍ଯାନି ନ ଚିରୋତ୍ପତ୍ତିକାନି ଚ । ମେଢ୍ରାଦିଷ୍ଵପି ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଯଥାସ୍ଵଂ ନାଭିଜାନି ତୁ ॥ ୧,୧୫୬.

ଅର୍ଶ ରୋଗ ସହଜରେ ସାରେ ଏବଂ ବେଶି ସମୟ ଲାଗେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ରୋଗ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅଂଶରେ ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକାର ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯିବ, କିନ୍ତୁ ଜନ୍ମଜାତ ରୋଗ ନୁହେଁ।

ଗଣ୍ଡୂପଦସ୍ଯ ରୂପାଣି ପିଚ୍ଛିଲାନି ମୃଦୂନି ଚ । ଵ୍ଯାନୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ଶ୍ଲେଷ୍ମାଣଂ କରୋତ୍ଯର୍ଶସ୍ତ୍ଵଚୋ ବହିଃ ॥ ୧,୧୫୬.

ଗଣ୍ଡୂପ ରୋଗର ଚିହ୍ନ ହେଉଛି ଛିପି ଓ ନରମ। ବାହ୍ୟ ବାୟୁ ଯେତେବେଳେ କଫ ନେଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଚର୍ମ ଉପରେ ବାହାର ଅର୍ଶ ହୁଏ।

କୀଲୋପମଂ ସ୍ଥିରଖରଂ ଚର୍ମକୀଲଂ ଚ ତଦ୍ଵିଦୁଃ । ଵାତେନ ତୋଦଃ ପାରୁଷ୍ଯଂ ପିତ୍ତାଦସିତଵକ୍ତ୍ରତା ॥ ୧,୧୫୬.

ଏହି ଚର୍ମ ଗଠା ଦୃଢ଼, ଅଚଳ ଓ ଗୋଠିଆ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ କଠିନତା, ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମୁଁହ କଳା ହୁଏ।

ଶ୍ଲେଷ୍ମଣଃ ସ୍ନିଗ୍ଧତା ତସ୍ଯ ଗ୍ରଥିତତ୍ଵଂ ସଵର୍ଣତା । ଅର୍ଶସାଂ ପ୍ରଶମେ ଯତ୍ନମାଶୁ କୁର୍ଵୀତ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ତାନ୍ଯାଶୁ ହି ଗଦନ୍ଧା (କାର୍) ଯ୍ଯ କୁର୍ଯୁର୍ବଦ୍ଧଗୁଦୋଦରମ୍ ॥ ୧,୧୫୬.

କଫ ଦ୍ୱାରା ଚର୍ମ ତେଲା, ଗଠିଆ ଓ ସାଧାରଣ ରଙ୍ଗର ହୁଏ। ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଅର୍ଶ ରୋଗ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ରୋଗ ଶୀଘ୍ର ଗୁଦ ଓ ଉଦର ବନ୍ଧ କରିପାରେ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୫୭ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ଅତୀସାରଗ୍ରହଣ୍ଯୋଶ୍ଚ ନିଦାନଂ ଵଚ୍ମି ସୁଶ୍ରୁତ । ଦୋଷୈର୍ଵ୍ଯସ୍ତୈଃ ସମସ୍ତୈଶ୍ଚ ଭଯାଚ୍ଛୋକାଚ୍ଚ ଷଡ୍ଵିଧଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ହେ ସୁଶ୍ରୁତ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅତିସାର ଓ ଗ୍ରହଣୀ ରୋଗର କାରଣ କହିବି, ଯାହା ଛଅ ପ୍ରକାରର, ଦୋଷ ଏକାକି କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ମିଶି, ଭୟ ଓ ଶୋକ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।

ଅତୀସାରଃ ସ ସୁତରାଂ ଜାଯତେଽତ୍ଯମ୍ବୁପାନତଃ । ଵିଶୁଷ୍କାନ୍ନଵସାସ୍ନେହତିଲପିଷ୍ଟଵିରୂଢକୈଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ଅତିସାର ବେଶି ପାଣି ପିଇବାରୁ ହୁଏ, ଏହା ସହ ଶୁଷ୍କ ଖାଦ୍ୟ, କାଚା ମାଂସ, ତେଲିଆ ଖାଦ୍ୟ, ତିଳ ଚୁରା ଓ ଅପକ୍ୱ ଧାନ୍ୟ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

ମଦ୍ଯରୂକ୍ଷାତିମାତ୍ରାଦିରସାତିସ୍ନେହଵିଭ୍ରମାତ୍ । କୃମିଘୋଷଵିରୋଧାଚ୍ଚ ତଦ୍ଵିଧେଃ କୁପିତାନିଲଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ଅତିରିକ୍ତ ମଦ୍ୟପାନ, ଶୁଷ୍କ ଓ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ, ରସ ଓ ତେଲିଆ ଖାଦ୍ୟର ଅନୁଚିତ ମିଶ୍ରଣ, କିମ୍ବା କୀଟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁଚିତ ମିଶ୍ରଣ ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଏହି ରୋଗ ହୁଏ।

ଵିସ୍ତ୍ରଂସଯତ୍ଯଧୋଵାତଂ ହତ୍ଵା ତେନୈଵ ଚାନଲମ୍ । ଵ୍ଯାପାର୍ଯାନ୍ନଶକୃତ୍କୋଷ୍ଠପୁରୀଷଦ୍ରଵତାଦଯଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ଉତ୍ତେଜିତ ବାୟୁ ତଳକୁ ଚାଲିଯାଏ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ଏହିପରି ଖାଦ୍ୟ, ମଳ ଓ ଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରି, ଝଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଏ।

ପ୍ରକଲ୍ପତେଽତୀସାରସ୍ଯ ଲକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ଭାଵିନଃ । ଭେଦୋ ହୃଦ୍ଗୁଦକୋଷ୍ଠେଷୁ ଗାତ୍ରସ୍ଵେଦୋ ମଲଗ୍ରହଃ ॥ ୧,୧୫୭.

ଅତିସାର ଆସିବାର ଚିହ୍ନ ହେଉଛି: ହୃଦୟ, ଗୁଦ ଓ ଗୁଡ଼ିକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଦିଏ, ଦେହରେ ଘମ ଓ ମଳ ରୋକା ହୁଏ।

ଆଧ୍ମାନମଵିପାକଶ୍ଚ ତତ୍ର ଵାତେନ ଵିଜ୍ଵରମ୍ । ଅଲ୍ପାଲ୍ପଂ ଶବ୍ଦଶୂନ୍ଯାଢ୍ଯଂ ଵିରୁ (ବ)ଦ୍ଧମୁପଵେଶ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୫୭.

ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଉଦର ଫୁଲିଯାଏ, ଖାଦ୍ୟ ପଚେନାହିଁ, ତାପ ନଥାଏ, ମଳ ଅତି କମ୍, ନିରବ ଓ କଷ୍ଟରେ ବାହାରେ।

ରୂକ୍ଷଂ ସଫେନମଚ୍ଛଂ ଚ ଗୃହୀତଂ ଵ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ତଥାଦଗ୍ଧଗଦାଭାସଂ ପିଚ୍ଛିଲଂ ପରିକର୍ତଯନ୍ ॥ ୧,୧୫୭.

ମଳ ଶୁଷ୍କ, ଫେନା ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ, ବାରମ୍ବାର କିମ୍ବା ଅନ୍ତରାଳରେ ବାହାରେ। ଏହା ଜଳିଥିବା କିମ୍ବା ବିଷ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଛିପି ଓ କଟୁ ବେଦନା ଦେଇଥାଏ।

ସଶୁଷ୍କଭ୍ରଷ୍ଟପାଯୁଶ୍ଚ ହୃଷ୍ଟରୋମା ଵିନିଶ୍ଵସନ୍ । ପିତ୍ତେନ ପୀତମଶିତଂ ହାରିଦ୍ରଂ ଶାଦ୍ଵଲପ୍ରଭମ୍ ॥ ୧,୧୫୭.

ପାୟୁ ଶୁଷ୍କ ଓ ଛୋଟ, ଲୋମ ଖଡ଼ିଯାଏ, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ହୁଏ। ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମଳ ହଳଦିଆ, ହଳଦୀ କିମ୍ବା ହରିତ ଘାସ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।