ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ପିତ୍ତାତ୍ତୃଷ୍ଣା ଶ୍ରମୋ ଦାହୋ ସ୍ଵେଦୋଽମ୍ଲକଫଜଃ କ୍ରମଃ । ଛର୍ଦନଂ ହ୍ଯମ୍ଲପିତ୍ତସ୍ଯ ଧୂମକଲ୍ପିତକୋ ଜ୍ଵରଃ ॥ ୧,୧୫୪.

ପିତ୍ତରୁ ତିଆରି ହୁଏ ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା, କ୍ଲାନ୍ତି, ଦହନ, ଘମ, ଏବଂ ଖଟା ଓ କଫ ଲକ୍ଷଣର ଅନୁସରଣ; ଖଟା ପିତ୍ତ ଥିଲେ ବାନ୍ତି ହୁଏ, ଧୂଆଁ ଭଳି ଅନୁଭୂତି ସହିତ ଜ୍ୱର ଆସେ।

ଶ୍ଲେଷ୍ମଣା ହୃଦଯଂ ସ୍ତବ୍ଧଂ ଭାରିକଂ ସାଶ୍ମଗର୍ଭଵତ୍ । କାସାସ୍ଥିସାଦନିଷ୍ଠୀଵନିଦ୍ରାଲସ୍ଯାରୁଚିଜ୍ଵରାଃ ॥ ୧,୧୫୪.

କଫ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ଗଢ଼ିଯାଏ, ଭାରୀ ଲାଗେ, ପଥର ଭଳି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ; କାଶ, ହାଡ଼ ଦୁର୍ବଳତା, ଥୁଣ୍ଡା ପକାଇବା, ନିଦ୍ରା, ଅଳସ୍ୟ, ଖାଇବାର ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ଓ ଜ୍ୱର ଦେଖାଯାଏ।

ହୃଦ୍ରୋଗେ ହି ତ୍ରିଭିର୍ଦେଷୈଃ କୃମିଭିଃ ଶ୍ଯାଵନେତ୍ରତା । ତମଃ ପ୍ରଵେଶୋ ହୃଲ୍ଲାସଃ ଶୋଥଃ କଣ୍ଡୂଃ କଫସ୍ତ୍ରୁତିଃ ॥ ୧,୧୫୪.

ତିନି ଦୋଷ ଓ କୀଟ ଦ୍ୱାରା ହୃଦ୍ରୋଗ ହେଲେ ଚକ୍ଷୁର ରଙ୍ଗ ଅନ୍ଧାରା ହୁଏ, ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଯିବା, ହୃଦୟରେ ଉଲ୍ଲାସ, ଫୁଲିବା, ଚୁଲୁକିବା ଓ କଫ ଝରିବା ହୁଏ।

ହୃଦଯଂ ସତତଂ ଚାତ୍ର କ୍ରକଚେନେଵ ଦୀର୍ଯତେ । ଚିକିତ୍ସଦାମଯଂ (ରଂ) ଘୋରଂ ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଶୀଘ୍ରମାରିଣମ୍ ॥ ୧,୧୫୪.

ଏଠାରେ ହୃଦୟ ସବୁବେଳେ କସରି କଟାରେ କଟାଯାଉଛି ଭଳି ଫାଟିଯାଏ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ରୋଗକୁ ତୁରନ୍ତ, ବହୁତ ତୁରନ୍ତ ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଦରକାର।

ଵାତାତ୍ପିତ୍ତାତ୍କଫାତ୍ତୃଷ୍ଣା ସନ୍ନିପାତାଦ୍ବଲକ୍ଷଯଃ । ଷଷ୍ଠୀ ସ୍ଯାଦୁପସର୍ଗାଚ୍ଚ ଵାତପିତ୍ତେ ଚ କାରଣମ୍ ॥ ୧,୧୫୪.

ବାତ, ପିତ୍ତ ଓ କଫରୁ ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା ହୁଏ; ସମସ୍ତ ଦୋଷ ମିଶିଲେ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ହୁଏ; ଛଅଟିଏ ପ୍ରକାର ଉପସର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, ଏଉଁଥିରେ ବାତ ପିତ୍ତ ମୂଳ କାରଣ।

ସର୍ଵେଷୁ ତତ୍ପ୍ରକୋପୋ ହି ସମ୍ଯଗ୍ଧାତୁପ୍ରଶୋଷଣାତ୍ । ସର୍ଵଦେହଭ୍ରାମୋତ୍କମ୍ପତାପହୃଦ୍ଦାହମୋହକୃତ୍ ॥ ୧,୧୫୪.

ଏହି ସମସ୍ତ ଦୋଷ ବେଶି ହେଲେ ଶରୀରର ତନ୍ତୁଗୁଡିକୁ ସୁକାଇଦିଏ, ସମଗ୍ର ଦେହରେ ଭ୍ରମ, କାଁପଣ, ତାପ, ହୃଦୟରେ ଦହନ ଓ ମୁଢ଼ା ହୁଏ।

ଜିହ୍ଵାମୂଲଗଲକ୍ଲୋମତାଲୁତୋଯଵହାଃ ଶିରାଃ । ସଂଶୋଷ୍ଯ ତୃଷ୍ଣା ଜାଯନ୍ତେ ତାସାଂ ସାମାନ୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୧୫୪.

ଜିଭର ମୂଳ, ଗଳା, କଣ୍ଠ, ତାଲୁକୁ ଜଳ ଯାଏଥିବା ନଳିଗୁଡିକୁ ସୁକାଇଦେଲେ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ହୁଏ; ଏହା ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ।

ମୁଖଶୋଷୋ ଜଲାତୃପ୍ତିରନ୍ନଦ୍ଵେଷଃ ସ୍ଵରକ୍ଷଯଃ । କଣ୍ଠୋଷ୍ଠତାଲୁକାର୍କଶ୍ଯାଜ୍ଜିହ୍ଵାନିଷ୍କ୍ରମଣେ କ୍ଲମଃ ॥ ୧,୧୫୪.

ମୁଖ ଶୁଖିଯିବା, ପାଣି ପିଇଲେ ତୃପ୍ତି, ଖାଦ୍ୟରେ ଅନିଚ୍ଛା, ସ୍ୱର ହ୍ରାସ, କଣ୍ଠ, ଠୋଠ, ତାଲୁରେ ଜଳନ, ଓ ଜିଭ ବାହାର କରିଲେ କ୍ଲାନ୍ତି ହୁଏ।

ପ୍ରଲାପଶ୍ଚିତ୍ତଵିଭ୍ରଂଶୋ ହ୍ଯୁଦ୍ଗରାଢ୍ଯସ୍ତଥାମଯଃ । ମାରୁତାତ୍କ୍ଷାମତାଦୈନ୍ଯଂ ଶଙ୍ଖଭେ (ତୋ) ଦଃ ଶିରୌଭ୍ରମଃ ॥ ୧,୧୫୪.

ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା, ମନ ଭ୍ରମ, ଓ ବେଶି ଡକା ଦେଉଥିବା ରୋଗ; ବାତ ଦ୍ୱାରା ଶରୀର ଶୁଖିଯାଏ, ମନ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, କପାଳରେ ବେଦନା ଓ ମୁଣ୍ଡ ଘୁରେ।

ଗନ୍ଧାଜ୍ଞାନାସ୍ଯଵୈରସ୍ଯଶ୍ରୁତିନିଦ୍ରାବଲକ୍ଷଯାଃ । ଶୀତାମ୍ଲଫେନଵୃଦ୍ଧିଶ୍ଚ ପିତ୍ତାନ୍ମୂର୍ଛାସ୍ଯତିକ୍ତତା ॥ ୧,୧୫୪.

ଗନ୍ଧ ଜଣାନଥିବା, ମୁଖରେ ରୁଚି ନଥିବା, ଶୁଣିବା, ନିଦ୍ରା ଓ ଶକ୍ତି ହ୍ରାସ; ପିତ୍ତରୁ ଶୀତଳ, ଖଟା ଓ ଫେନିଲ ଲାର ବଢ଼ିଯାଏ, ମୁଢ଼ା ଓ ମୁଖରେ ତିତିକ୍ତତା ଆସେ।

ରକ୍ତେକ୍ଷଣତ୍ଵଂ ସତତଂ ଶୋଷୋ ଦାହୋଽତିଧୂମକଃ । କଫୋ ରସାଦ୍ଵିକୁପିତସ୍ତୋଯଵାହିଷୁ ମାରୁତଃ ॥ ୧,୧୫୪.

ଚକ୍ଷୁ ସବୁବେଳେ ଲାଲ ରହେ, ଶୁଖିଯାଏ, ଦହନ ଓ ଅତିରିକ୍ତ ଧୂଆଁ ଭଳି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ; ରସ ଦ୍ୱାରା କଫ ବିକୃତ ହୁଏ ଏବଂ ଜଳ ଯାଏଥିବା ନଳିରେ ବାତ ବିକୃତି ହୁଏ।

ସ୍ରୋତସ୍ତୁ ସକଫଂ ତେନ ପଙ୍କଵଚ୍ଛୋଷ୍ଯତେ ତତଃ । ଶୂକୈରିଵାଚିତଃ କଣ୍ଠୋ ନିଦ୍ରା ମଧୁରଵକ୍ରତା ॥ ୧,୧୫୪.

ଝରଣା ଶ୍ରୋତ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବାଧା ହେଲେ, ଛେଉଁ ମାଟିରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ; ଗଳା ଚାଉଳ ଚିପିରେ ଅଟକିଯାଏ, ନିଦ୍ରା ମଧୁର ଭାବରେ ଗଳାକୁ ବେଢ଼ି ଦେଇଥାଏ।

ଆଧ୍ମାନଂ ଶିରସୋ ଜାଡ୍ଯଂ ସ୍ତୈମିତ୍ଯଚ୍ଛର୍ଦ୍ଯରୋଚକମ୍ । ଆଲସ୍ଯମଵିପାକଞ୍ଚ ଯଃ ସ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୧,୧୫୪.

ମୁଣ୍ଡ ଫୁଲିଯିବା, ମନ ଅଳସ, ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ, ବାନ୍ତି, ଖାଇବା ଇଚ୍ଛା ହରାଇଯିବା, ଅଳସ୍ୟ ଓ ଖାଦ୍ୟ ହଜିବାରେ ଅସୁବିଧା—ଏହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଯାହାରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରିଥାଏ।

ଆମୋଦ୍ଭଵାଚ୍ଚ ରକ୍ତସ୍ଯ ସଂରୋଧାଦ୍ଵାତପିତ୍ତତା । ଉଷ୍ଣାକ୍ରାନ୍ତସ୍ଯ ସହସା ଶୀତାମ୍ଭୋ ଭଜତସ୍ତୃଷା ॥ ୧,୧୫୪.

ସୁଗନ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ଓ ରକ୍ତ ଅଟକିଯିବାରୁ ବାୟୁ ଓ ପିତ୍ତ ରୋଗ ହୁଏ; ତେଜ ଉପରେ ହଠାତ୍ ଢିଏଁ ଜଳ ପିଲେ, ତେବେ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଆସିଯାଏ।

ଉଷ୍ଣାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଗତଃ କୋଷ୍ଠଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵୈ ପିତ୍ତଜୈଵସା । ଯା ଚ ପାନାତିପାନୋତ୍ଥା ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରେ ସ୍ନେହପାକଜା ॥ ୧,୧୫୪.

ଗରମ ଉପରେ ଗସ୍ତି ହେଲେ ଗ଼ା ଭିତରେ ପିତ୍ତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଅତିରିକ୍ତ ପାନ କରିବା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ତେଲରେ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ଯେଉଁଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହି ଭି ଏହି ପିତ୍ତ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ।

ସ୍ନିଗ୍ଧକଟ୍ଵମ୍ଲଲଵଣଭୋଜନେନ କଫୋଦ୍ଭଵା । ତୃଷ୍ଣାରସକ୍ଷଯୋକ୍ତେନ ଲକ୍ଷଣେନ କ୍ଷଯାତ୍ମିକା ॥ ୧,୧୫୪.

ତେଲିଆ, କଟୁ, ଖଟା ଓ ଲୁଣିଆ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବାରୁ ତ୍ରୁଷ୍ଣା କଫ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ରସ ହରାଇଯିବା ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଏହି ରୋଗ ଶରୀର କ୍ଷୟ କରେ।

ଶୋଷମୋହଜ୍ଵରାଦ୍ଯନ୍ଯଦୀର୍ଘରୋଗୋପସର୍ଗତଃ । ଯା ତୃଷ୍ଣା ଜାଯତେ ତୀଵ୍ରା ସୋପସର୍ଗାତ୍ମିକା ସ୍ମୃତା ॥ ୧,୧୫୪.

ଶୁଷ୍କତା, ମନ ଭ୍ରମ, ଜ୍ୱର ଓ ଦୀର୍ଘ ରୋଗର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସୁବିଧାରୁ ଯେଉଁ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ତୀବ୍ର ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଦେଖାଯାଏ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୫୫ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ଵକ୍ଷ୍ଯେ ମଦାତ୍ଯଯାଦେଶ୍ଚ ନିଦାନଂ ମୁନିଭାଷିତମ୍ । ତୀକ୍ଷ୍ଣାମ୍ଲରୂକ୍ଷସୂକ୍ଷ୍ମାମ୍ଲଵ୍ଯଵାଯାସୁକରଂ ଲଘୁ ॥ ୧,୧୫୫.

ଧନ୍ୱନ୍ତରି କହିଲେ: ମୁଁ ମଦାତ୍ୟୟ ର କାରଣ ମୁନିମାନେ କହିଥିବା ପ୍ରକାର ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବି; ଏହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଖଟା, ରୁକ୍ଷ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଖଟା, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ହଲକା।

ଵିକାଶି ଵିଶଦଂ ମଦ୍ଯଂ ମେଦସୋଽସ୍ମାଦ୍ଵିପର୍ଯଯଃ । ତୀକ୍ଷ୍ଣୋଦଯାଶ୍ଚ ଦିଵ୍ଯୁକ୍ତାଶ୍ଚିତ୍ତୋପପ୍ଲଵିନୋ ଗୁଣାଃ ॥ ୧,୧୫୫.

ମଦ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ, କିନ୍ତୁ ଚର୍ବି ସହିତ ବିପରୀତ; ଏହାର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ଦିବ୍ୟ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନିତ, ଏହାର ଗୁଣ ମନକୁ ବିଚଳିତ କରେ।

ଜୀଵିତାନ୍ତାଃ ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ଵିଷେଣୋତ୍କର୍ଷଵର୍ତିନା । ତୀକ୍ଷ୍ଣାଦିଭିର୍ଗୁଣୈର୍ମଦ୍ଯଂ ମାନ୍ଦ୍ଯଦୀନୋଜସୋ ଗୁଣାନ୍ ॥ ୧,୧୫୫.

ବିଷର ଅତିକ୍ରମ କରିଲେ ଜୀବନର ଶେଷ ହୁଏ; ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଏହା ସମାନ ଗୁଣରେ, ମଦ୍ୟ ଶରୀରର ଶକ୍ତି ଓ ଗୁଣ କମାଇ ଦେଇଥାଏ।

ଦଶଭିର୍ଗୁଣୈଃ ସଂକ୍ଷୋମ୍ଯଂ ଚେତୋ ନଯତି ଚାକ୍ରିଯମ୍ । ଆଦ୍ଯେ ମଦେ ଦ୍ଵିତୀଯେଽପି ପ୍ରମ (ମୋ) ଦାଯତନେ ସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୧୫୫.

ଦଶଟି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଏହା ମନକୁ ସଂକୋଚିତ କରି ଅକ୍ରିୟ କରେ; ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ମଦର ଅବସ୍ଥାରେ ଭ୍ରମ ଅବସ୍ଥିତ ହୁଏ।

ଦୁର୍ଵିକଲ୍ପହତୋ ମୂଢଃ ସୁଖମିତ୍ଯଭିମୁଚ୍ଯତେ । ମଧ୍ଯମୋତ୍ତମଯୋଃ ସନ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜାସନୋ ମଦଃ ॥ ୧,୧୫୫.

ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୁଢ଼ ଲୋକ ସୁଖକୁ ହିଁ ସୁଖ ଭାବି କହେ; ମଦ ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାର ସଂଧିକୁ ପହଁଚିଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଆସନ ଅଧିକାର କରେ।

ନିରଙ୍କୁଶ ଇଵ ଵ୍ଯାଲୋ ନ କିଞ୍ଚିନ୍ନାଚରେତ୍ତତଃ । ଇଯଂ ଭୂମିରଵାଚ୍ଯାନାଂ ଦୌଃ ଶୀଲସ୍ଯେଦମାସ୍ପଦମ୍ ॥ ୧,୧୫୫.

ଅଙ୍କୁଶ ନଥିବା ବନ୍ୟ ପଶୁ ପରି, ସେ ପରେ କିଛି କରେନି; ଏହି ପୃଥିବୀ ଅସଭ୍ୟ ଆଚରଣ ଓ ଖରାପ ଚରିତ୍ର ଲୋକଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ।

ଏକୋଽଯଂ ବହୁମାର୍ଗାଯାଃ ଦୁର୍ଗର୍(ମ) ତେର୍ଦର୍ଶକଃ ପରମ୍ । ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ ସନ୍ନଵାକ୍ଶେତେ ତୃତୀଯେଽତ୍ର ମଦେ ସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୧୫୫.

ଏହି ଅନେକ ରାସ୍ତା ଥିବା ଦୁର୍ଗମ ପଥର ମୁଖ୍ୟ ଚିହ୍ନ; ଯେତେବେଳେ ଚଳନ ବନ୍ଦ ଓ ଭାଷା ହରାଇଯାଏ, ତୃତୀୟ ମଦ ଅବସ୍ଥା ଆସିଯାଏ।

ମରଣାଦପି ପାପାତ୍ମା ଗତଃ ପାପତରାଂ ଦଶାମ୍ । ଧର୍ମାଧର୍ମଂ ସୁଖଂ ଦୁଃ ଖଂ ମାନାନର୍ଥଂ ହିତାହିତମ୍ ॥ ୧,୧୫୫.

ମୃତ୍ୟୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଖରାପ, ପାପୀ ଆତ୍ମା ଅଧିକ ପାପ ଅବସ୍ଥାକୁ ପଡ଼ିଯାଏ; ସେ ଧର୍ମ ଅଧର୍ମ, ସୁଖ ଦୁଃଖ, ମାନ ଅପମାନ, ଲାଭ ଅଲାଭ ଜାଣିନାହିଁ।

ନ ଵେଦ ଶୀକମୋହାର୍ତଂ ଶୋଷ (କ) ମୋହାଦିସଂଯୁତଃ । ସୋନ୍ମାଦଭ୍ରମମୂର୍ଛାଯାଂ ସାପସ୍ମାରଃ ପତତ୍ଯଧଃ ॥ ୧,୧୫୫.

ମୂଢ଼ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଶୁଷ୍କତା ଓ ଭ୍ରମ ଦିଆଯିବା ସହିତ, ସେ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ; ଉନ୍ମାଦ, ଭ୍ରମ, ମୂର୍ଛା ଓ ଅପସ୍ମାର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ତଳକୁ ଝରିଯାଏ।

ନାତି ମାଦ୍ଯନ୍ତି ବଲିନଃ କୃତାହାରା ମହାଶନାଃ । ଵାତାତ୍ପିତ୍ତାତ୍କଫାତ୍ସର୍ଵୈର୍ଭଵେଦ୍ରୋଗୋ ମଦାତ୍ଯଯଃ ॥ ୧,୧୫୫.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଖାଇଥିବା ଓ ଅତି ଖାଇଥିବା ଲୋକ ଅତିରିକ୍ତ ମଦାତ୍ୟୟ ଭୋଗିନାହିଁ; ବାୟୁ, ପିତ୍ତ ଓ କଫ ଏକସାଥି ମିଶିଲେ ମଦାତ୍ୟୟ ରୋଗ ହୁଏ।

ସାମାନ୍ଯଲକ୍ଷଣଂ ତେଷାଂ ପ୍ରମୋହୋ ହୃଦଯଵ୍ଯଥା । ଵିଭେଦଂ ପ୍ରସଭଂ ତୃଷ୍ଣା ସୌମ୍ଯୋ ଗ୍ଲାନିର୍ଜ୍ଵରୋଽରୁଚିଃ ॥ ୧,୧୫୫.

ସେମାନଙ୍କର ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଭ୍ରମ, ହୃଦୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଯିବା, ତୀବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା, ହଳକା କ୍ଲାନ୍ତି, ଜ୍ୱର ଓ ଖାଇବା ଇଚ୍ଛା ହରାଇଯିବା।

ପୁରୋଵିବନ୍ଧସ୍ତିମିରଂ କାସଃ ଶ୍ଵାସଃ ପ୍ରଜାଗରଃ । ସ୍ଵେଦୋଽତିମାତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଟମ୍ଭଃ ଶ୍ଵଯଥୁଶ୍ଚିତ୍ତଵିଭ୍ରମଃ ॥ ୧,୧୫୫.

ଛାତିରେ ବାଧା, ଅନ୍ଧାର, କାଶ, ଶ୍ୱାସ କଷ୍ଟ, ଜାଗି ରହିବା, ଅତିରିକ୍ତ ପସିନା, ଫୁଲିଯିବା, ଶରୀର ଫୁଲିଯିବା ଓ ମନ ଭ୍ରମ।