ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ପ୍ରାଗ୍ରୂପଂ ତସ୍ଯ ହୃତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଶୂଲଂ ପ୍ରାଣଵିଲୋମତା । ଆନାହଃ ଶଙ୍ଖଭେଦଶ୍ଚ ତତ୍ରାଯାସୋଽତିଭୋଜନୈଃ ॥ ୧,୧୫୦.

ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି: ହୃଦୟ ଓ ପାଖରେ ବେଦନା, ଶ୍ୱାସ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ଗାସ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା; ଶରୀର କଷ୍ଟ ଓ ବେଶି ଖାଇଲେ ଏହା ବଢ଼ିଯାଏ।

ପ୍ରେରିତଃ ପ୍ରେରଯନ୍କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ସ୍ଵଯଂ ସ ସମଲଂ ମରୁତ୍ । ପ୍ରତିଲୋମଂ ଶିରା ଗଚ୍ଛେଦୁଦୀର୍ଯ ପଵନଃ କଫମ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

ଅଶୁଦ୍ଧ ବାତ ନିଜେ ଚାଳିଥାଏ ଓ ଚଳାଇଥାଏ, ଶିରା ଉପରକୁ ଯାଇ, ପଛକୁ ଘୁରି ଚଳିଥାଏ, ଏବଂ କଫକୁ ବାହାର କରେ।

ପରିଗୃହ୍ଯଶିରୋଗ୍ରୀଵମୁରଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ ପୀଡଯନ୍ । କାସଂ ଘୁର୍ଘୁରକଂ ମୋହମରୁଚିମ୍ପୀନସଂ ଭୃଶମ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

ଏହି ବାତ ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା, ଛାତି ଓ ପାଖକୁ ଧରି ରଖେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା କାସ, ଘର୍ଘର ଶବ୍ଦ, ମୂର୍ଛା, ଭୋକ ନ ଲାଗିବା ଓ ଜବରଦସ୍ତି ନାକ ବନ୍ଦ ହୁଏ।

କରୋତି ତୀଵ୍ରଵେଗଞ୍ଚ ଶ୍ଵାସଂ ପ୍ରାଣୋପତାପିନମ୍ । ପ୍ରତାମ୍ଯେତ୍ତସ୍ଯ ଵେଗେନଷ୍ଠୀଵନାନ୍ତେ କ୍ଷଣଂ ସୁଖୀ ॥ ୧,୧୫୦.

ଏହା ତୀବ୍ର ଓ ଦ୍ରୁତ ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଦେଇ ଜୀବନକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ; ଏହାର ଜୋରେ ରୋଗୀ ମୂର୍ଛାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଥୁହି ପଡ଼ିଲେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅନୁଭବ କରେ।

କୃଚ୍ଛ୍ରାଚ୍ଛଯାନଃ ଶ୍ଵସିତି ନିଷଣ୍ଣଃ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯମର୍ହତି । ଉଚ୍ଛ୍ରିତାକ୍ଷୋ ଲଲାଟେନ ସ୍ଵିଦ୍ଯତା ଭୃଶମାର୍ତିମାନ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଶ୍ୱାସ ନେଇଥାଏ, ବସିଲେ ଭଲ ଲାଗେ; ତାଙ୍କର ଆଖି ବଡ଼ ହୁଏ, କପାଳରେ ଘମ ଝରେ, ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଵିଶୁଷ୍କାସ୍ଯୋ ମୁହୁଃ ଶ୍ଵାସଃ କାଙ୍କ୍ଷତ୍ଯୁଷ୍ଣଂ ସଵେପଥୁଃ । ମେଘାମ୍ବୁଶୀତପ୍ରାଗ୍ଵାତୈଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମଲୈଶ୍ଚ ଵିଵର୍ଧତେ ॥ ୧,୧୫୦.

ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ, ବାରମ୍ବାର ଶ୍ୱାସ ନେଇଥାଏ, ଉଷ୍ଣତା ଚାହାଁନ୍ତି, ଓ କମ୍ପନ ହୁଏ; ମେଘ, ଥଣ୍ଡା ପାଣି, ପୂର୍ବ ପବନ ଓ କଫ ବଢ଼ିଲେ ଏହି ଅସୁବିଧା ବଢ଼ିଯାଏ।

ସ ଯାପ୍ଯସ୍ତମକଃ ସାଧ୍ଯୋ ନରସ୍ଯ ବଲିନୋ ଭଵେତ୍ । ଜ୍ଵରମୂର୍ଛାଵତଃ ସୀତୈର୍ନ ଶାମ୍ଯେତ୍ପ୍ରଥମସ୍ତୁ ସଃ ॥ ୧,୧୫୦.

ଏହି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକାର ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ କରାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ୱର, ମୂର୍ଛା କିମ୍ବା ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ସୁସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

କାସଶ୍ଵସିତଵଚ୍ଛୀର୍ଣମର୍ମଚ୍ଛେଦରୁଜାର୍ଦିତଃ । ସସ୍ଵେଦମୂର୍ଛଃ ସାନାହୋ ବସ୍ତିଦାହଵିବୋଧଵାନ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

କାସ ଓ ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଭଳି ଏହି ରୋଗୀ ମର୍ମ ଆଘାତର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଘମ, ମୂର୍ଛା, ଗାସ, ମୁତ୍ର ଜଳିବା ଓ ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ ଭୋଗନ୍ତି।

ଅଧୋଦୃଷ୍ଟିଃ ଶୁତାକ୍ଷସ୍ତୁ ସ୍ନିହ୍ଯଦ୍ରକ୍ତୈକଲୋଚନଃ । ଶୁଷ୍କାସ୍ଯଃ ପ୍ରଲପନ୍ଦୀନୋ ନଷ୍ଟଚ୍ଛାଯୋ ଵିଚେତନଃ ॥ ୧,୧୫୦.

ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ତଳକୁ, ଆଖି ଅପସାରିତ, ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହନ୍ତି, ରଙ୍ଗ ହରାଇଯାଏ ଓ ସ୍ଚେତନା ନାହିଁ।

ମହାତାମହତା ଦୀନୋ ନାଦେନ ଶ୍ଵସିତି କ୍ରଥନ୍ । ଉଦ୍ଧୂଯମାନଃ ସଂରବ୍ଧୋ ମତ୍ତର୍ଷଭ ଇଵାନିଶମ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

ସେ ବଡ଼ ଦୁଃଖର ସ୍ୱରରେ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତି, ନିରନ୍ତର ହୁଁହୁଁ କରି ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ଏବଂ ଏକ ମତ୍ତ ବଳଦ ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ରହନ୍ତି ।

ପ୍ରନଷ୍ଟଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନୋ ଵିଭ୍ରାନ୍ତନଯନାନନଃ । ନେତ୍ରେ ସମାକ୍ଷିପନ୍ବଦ୍ଧମୂତ୍ରଵର୍ଚା ଵିଶୀର୍ଣଵାକ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଓ ବିବେକ ହରାଇଯାଇଛି, ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୁହଁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଭ୍ରମିତ ଦେଖାଯାଏ; ସେ ଚକ୍ଷୁକୁ ଟାଣି ଧରନ୍ତି, ମଳମୁତ୍ର ରୋକି ରଖନ୍ତି, ଓ ତାଙ୍କର କଥା ଭଙ୍ଗୁର ହୋଇଯାଏ ।

ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୋ ମୁହୁଶ୍ଚୈଵ କର୍ଣଶଙ୍ଖାଶିରୋଽତିରୁକ୍ । ଯୋ ଦୀର୍ଘମୁଚ୍ଛ୍ଵସିତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵଂ ନ ଚ ପ୍ରତ୍ଯାହରତ୍ଯଧଃ ॥ ୧,୧୫୦.

ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ବାରମ୍ବାର ଶୁଖିଯାଏ, କାନ, କପାଳ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ଭୟଙ୍କର ବେଦନା ହୁଏ; ସେ ଦୀର୍ଘ ଓ ଉପରକୁ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତଳକୁ ଶ୍ୱାସ ନେଉନ୍ତି ନାହିଁ ।

ଶ୍ଲେଷ୍ମାଵୃତମୁଖଶ୍ରୋତ୍ରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଗନ୍ଧଵହାର୍ଦିତଃ । ଊର୍ଧ୍ଵଂ ସମୀକ୍ଷତେ ଭ୍ରାନ୍ତମକ୍ଷିଣୀ ପରିତଃ କ୍ଷିପନ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଓ କାନ ଶ୍ଲେଷ୍ମା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ, ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାଏ; ସେ ଉପରକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଚକ୍ଷୁ ଚାରିପାଖରେ ଭ୍ରମଣ କରେ ।

ମର୍ମସୁ ଚ୍ଛିଦ୍ଯମାନେଷୁ ପରିଦେଵୀ ନିରୁଦ୍ଧଵାକ୍ । ଏତେ ସିଧ୍ଯେଯୁରଵ୍ଯକ୍ତାଃ ଵ୍ଯକ୍ତାଃ ପ୍ରାଣହରା ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

ଜେତେବେଳେ ମର୍ମସ୍ଥଳୀ ଆହତ ହୁଏ, ସେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ କାନ୍ଦନ୍ତି, କଥା ରୋକିଯାଏ; ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବାରେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସେ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୫୧ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ହିକ୍ରାରୋଗନିଦାନଞ୍ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସୁଶ୍ରୁତ ! ତଚ୍ଛୃଣୁ । ଶ୍ଵାସୈକହେତୁଃ ପ୍ରାଗ୍ରୂପଂ ସଂଖ୍ଯା ପ୍ରକୃତିସଂଶ୍ରଯା ॥ ୧,୧୫୧.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ହିକ୍କା ରୋଗର କାରଣ କଣ, ଏହାର ଆରମ୍ଭ ଲକ୍ଷଣ, ପ୍ରକାର ଓ ଦେହ ଗଠନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ—ଏହି ସବୁ ବିଷୟ ମୁଁ କହିବି, ଶୁଶ୍ରୁତ, ତୁମେ ଶୁଣ ।

ହିକ୍ରା ଭକ୍ଷ୍ଯୋଦ୍ଭଵା କ୍ଷୁଦ୍ରା ଯମଲା ମହତୀତି ଚ । ଗମ୍ଭୀରା ଚ ମରୁତ୍ତତ୍ର ତ୍ଵରଯାଯୁକ୍ତିସେଵିତୈଃ ॥ ୧,୧୫୧.

ହିକ୍କା ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ, କେବଳ ଛୋଟ, ଯୁଗଳ କିମ୍ବା ବଡ଼ ହୋଇପାରେ; ଏହା ଗଭୀର ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ମାରୁତ, ଅତି ତ୍ୱରା, ଅନୁଚିତ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଖାଇବା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ।

ରୂକ୍ଷତୀକ୍ଷ୍ଣଖରାଶାନ୍ତୈରନ୍ନପାନୈଃ ପ୍ରପୀଡିତଃ । କରୋତି ହିକ୍ରାଂ ଶ୍ଵସନଃ ମନ୍ଦଶବ୍ଦାଂ କ୍ଷୁଧାନୁଗାମ୍ ॥ ୧,୧୫୧.

ଶୁଖିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ, କଠିନ କିମ୍ବା ଅତି ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ମୃଦୁ ଶବ୍ଦ ସହିତ ହିକ୍କା ହୁଏ, ଯାହା ଭୋକ ପରେ ଆସେ ।

ସମଂ ସନ୍ଧ୍ଯାନ୍ନପାନେନ ଯା ପ୍ରଯାତି ଚ ସାନ୍ନଜା । ଆଯାସାତ୍ପଵନଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ କ୍ଷୁଦ୍ରାଂ ହିକ୍ରାଂ ପ୍ରଵର୍ତଯେତ୍ ॥ ୧,୧୫୧.

ସାନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ସହିତ ଯେଉଁ ହିକ୍କା ଆସେ, ତାକୁ 'ଯୁଗଳ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଶରୀରରେ ବାୟୁ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ, ଛୋଟ ହିକ୍କା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

ଜତ୍ରୁମୂଲାତ୍ପରିସୃତା ମନ୍ଦଵେଗଵନ୍ତୀ ହି ସା । ଵୃଦ୍ଧିମାଯାସତୋ ଯାତି ଭୁକ୍ତମାତ୍ରେ ଚ ମାର୍ଦବମ୍ ॥ ୧,୧୫୧.

ଯାହା ଗଳା ମୂଳରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚାଲିଯାଏ, ଶ୍ରମରେ ବଢ଼ିଯାଏ, ଭୋଜନ ପରେ ତୁରନ୍ତ ହଳକା ହୁଏ ।

ଚିରେଣ ଯମଲୈର୍ଵେଗୈର୍ଯା ହିକ୍ରା ସଂପ୍ରଵର୍ତତେ । ପରିଣାମାନ୍ମୁଖେ ଵୃଦ୍ଧିଂ ପରିଣାମେ ଚ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୧,୧୫୧.

ଯେଉଁ ହିକ୍କା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଯୁଗଳ ଝଟକା ସହ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଏହା ମୁହଁରେ ବଢ଼ିଯାଏ ଏବଂ ପ୍ରତି ଦଫାରେ ଏହାର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ ।

କମ୍ପଯନ୍ତୀ ଶିରୋ ଗ୍ରୀଵାଂ ଯମଲାଂ ତାଂ ଵିନିର୍ଦିଶେତ୍ । ପ୍ରଲାପଚ୍ଛର୍ଦ୍ଯତୀସାରନେତ୍ରଵିପ୍ଲୁତଜୃମ୍ଭିତା ॥ ୧,୧୫୧.

ଯେଉଁ ହିକ୍କା ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା କମ୍ପାଏ, ତାକୁ 'ଯୁଗଳ' ପ୍ରକାର ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ସ୍ୱପ୍ନାଭାସ, ବାନ୍ତି, ଜଳବିସ୍ତାର ଓ ଚକ୍ଷୁ ଭ୍ରମଣ ସହ ଆସେ ।

ଯମଲା ଵେଗିନୀ ହିକ୍ରା ପରିଣାମଵତୀ ଚ ସା । ଧ୍ଵସ୍ତଭ୍ରୂଶଙ୍ଖଯୁଗ୍ମସ୍ଯ ଶ୍ରୁତିଵିପ୍ଲୁତଚକ୍ଷୁଷଃ ॥ ୧,୧୫୧.

ଯୁଗଳ ଓ ତୀବ୍ର ହିକ୍କା, ଯାହା ପ୍ରଗତି ସହ ଆସେ, ଭୂଁହି ଓ କପାଳ ଝୁଲାଇଦିଏ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅସ୍ଥିର କରେ ।

ସ୍ତମ୍ଭଯନ୍ତୀ ତନୁଂ ଵାଚଂ ସ୍ମୃତିଂ ସଂଜ୍ଞାଂ ଚ ମୁଞ୍ଚତୀ । ତୁଦନ୍ତୀ ମାର୍ଗମାଣସ୍ଯ କୁର୍ଵତୀ ମର୍ମଘଟ୍ଟନମ୍ ॥ ୧,୧୫୧.

ଏହା ଦେହ ଓ କଥାକୁ ଜଡ କରିଦିଏ, ସ୍ମୃତି ଓ ସଚେତନତା ହରାଇଦିଏ, ମର୍ମସ୍ଥଳୀକୁ ଆଘାତ କରେ ଓ ଏହାର ରାସ୍ତାରେ ବେଦନା ଦିଏ ।

ପୃଷ୍ଠତୋ ନମନଂ ସାର୍ଷ୍ଯଂ ମହାହିକ୍ରା ପ୍ରଵର୍ତତେ । ମହାଶୂଲା ମହାଶବ୍ଦା ମହାଵେଗା ମହାବଲା ॥ ୧,୧୫୧.

ପଛକୁ ଝୁକିବା ଓ କମ୍ପନ ହେଲେ, ବଡ଼ ହିକ୍କା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ଏହା ଭୟଙ୍କର ବେଦନା, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର, ତୀବ୍ର ଝଟକା ଓ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଆଣେ ।

ପକ୍ରାଶଯାଚ୍ଚ ନାଭେର୍ଵା ପୂର୍ଵଵତ୍ସା ପ୍ରଵର୍ତତେ ॥ ୧,୧୫୧.

ଏହା ଗାସ୍ତ୍ରିକ ଥଳ କିମ୍ବା ନାଭିରୁ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବର ଭଳି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ।

ତଦ୍ରୂପା ସା ମହତ୍କୁର୍ଯାଞ୍ଜୃମ୍ଭଣାଂ ଗପ୍ରସାରଣମ୍ । ଗମ୍ଭୀରେଣ ନିଦାନେନ ଗମ୍ଭୀରା ତୁ ସୁସାଧଯେତ୍ ॥ ୧,୧୫୧.

ଏହି ପ୍ରକାର ହିକ୍କା ବଡ଼ ଜମ୍ଭାଇ ଓ ମୁହଁ ଫାଟିବା ଆଣେ; ଗଭୀର କାରଣ ଥିଲେ, ଗଭୀର ହିକ୍କା ସହଜରେ ଭଲ ହୁଏ ନାହିଁ ।

ଆଦ୍ଯେ ଦ୍ଵେ ଵର୍ଜଯେଦନ୍ଯେ ସର୍ଵଲିଙ୍ଗାଂ ଚ ଵେଗିନୀମ୍ । ସର୍ଵସ୍ଯ ସଂଚିତାମସ୍ଯ ସ୍ଥଵିରସ୍ଯ ଵ୍ଯଵାଯିନଃ ॥ ୧,୧୫୧.

ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ଅନ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ; ତୀବ୍ର ପ୍ରକାରରେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ, ବୃଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ଅଧିକ ଯୌନ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କରେ ବେଶି ଦେଖାଯାଏ ।

ଵ୍ଯାଧିଭିଃ କ୍ଷୀଣଦେହସ୍ଯ ଭକ୍ତଚ୍ଛେଦକୃଶସ୍ଯ ଚ । ସର୍ଵେଽପି ରୋଗା ନାଶାଯ ନ ତ୍ଵେଵଂ ଶାଘ୍ରକାରିଣଃ ॥ ୧,୧୫୧.

ଯେଉଁମାନେ ରୋଗରେ ଦେହ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବରେ ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରୋଗ ସୁସ୍ଥ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଅତି ଅସାବଧାନ ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଦୁଃଖ ମିଟିଏ ନାହିଁ।

ହିକ୍ରାଶ୍ଵାସୌ ଯଥା ତୌ ହି ମୃତ୍ଯୁକାଲେ କୃତାଲଯୌ ॥ ୧,୧୫୧.

ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯେପରିକି ହିକ୍କା ଓ ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ରୋଗ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ହୋଇପାରେ।