ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

କରୋତି ଶୁଷ୍କକାସଞ୍ଚ ମହାଵେଗରୁଜାସ୍ଵନମ୍ । ସୋଂଗହର୍ଷୋ କଫଂ ଶୁଷ୍କଂ କୃଛ୍ରାନ୍ମୁକ୍ତ୍ଵାଲ୍ପତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ ୧,୧୪୯.

ଏହା ଶୁଖିଲା କାସ, ଭୟଙ୍କର ବେଦନା ଏବଂ କଠିନ ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ଦେହରେ କଣ୍ଟା ଦାଉଛି, ଶୁଖିଲା କଫ କଷ୍ଟରେ ବାହାରି ଯାଏ, ପରେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।

ପିତ୍ତାତ୍ପୀତାକ୍ଷିକତ୍ଵଂ ଚ ତିକ୍ତାସ୍ଯତ୍ଵଂ ଜ୍ଵରୋ ଭ୍ରମଃ । ପିତ୍ତାସୃଗ୍ଵମନଂ ତୃଷ୍ଣା ଵୈସ୍ଵର୍ଯଂ ଧୂମକୋ ମଦଃ ॥ ୧,୧୪୯.

ପିତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଆଖି ହଳଦିଆ ହୁଏ, ମୁହଁ ତିତିକ୍ତ ଲାଗେ, ଜ୍ୱର, ଘୁର୍ଣ୍ଣି, ପିତ୍ତ ଓ ରକ୍ତ ବାନ୍ତି, ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣା, ଶବ୍ଦ କ୍ଷୟ, ଧୂଆଁ ପରି ଅନୁଭୂତି ଏବଂ ମାତଳାପଣ ଆସେ।

ପ୍ରତତଂ କାସଵେଗେ ଚ ଜ୍ଯୋତିଷାମିଵ ଦର୍ଶନମ୍ । କଫାଦୁରୋଽଲ୍ପରୁଙ୍ମୂର୍ଧି ହୃଦଯଂ ସ୍ତିମିତେ ଗୁରୁ ॥ ୧,୧୪୯.

ନିରନ୍ତର କାସରେ ଦୃଷ୍ଟି ଆଲୋକ ଦେଖିବା ପରି ଲାଗେ। କଫ ଦ୍ୱାରା ମୁଣ୍ଡରେ କମ୍ ବେଦନା, ହୃଦୟ ଭାରି ଏବଂ ମନ୍ଦ ଲାଗେ।

କଣ୍ଠେ ପ୍ରଲେପମଦଜଂ ପୀନସଚ୍ଛର୍ଦ୍ଯରୋଚକାଃ । ରୋମହର୍ଷୋ ଧନସ୍ନିଗ୍ଧଂଶ୍ଲେଷ୍ମଣାଞ୍ଚ ପ୍ରଵର୍ତନମ୍ ॥ ୧,୧୪୯.

କଣ୍ଠରେ ଲେପ ହୁଏ, ରୁଚି ହ୍ରାସ, ପିନସ, ବାନ୍ତି ଏବଂ ରୁଚି ନଥାଏ; ଦେହରେ କଣ୍ଟା ଦାଉଛି, ଘନ ଏବଂ ତେଲା ଦେଖାଯାଏ, ଏହାର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।

ଯୁଦ୍ଧାଦ୍ଯୈଃ ସାହସୈସ୍ତୈସ୍ତୈଃ ସେଵିତୈରଯଥାବଲମ୍ । ଉପସ୍ଯନ୍ତଃ କ୍ଷତୋ ଵାଯୁଃ ପିତ୍ତେନାନୁଗତୋ ବଲୀ ॥ ୧,୧୪୯.

ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅତିଶୟ ପ୍ରୟାସ, ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ନ କରିଲେ, ବାୟୁ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ, ପିତ୍ତ ସହିତ ଏକାଠି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ।

କୁପିତଃ କୁରୁତେ କାସଂ କଫଂ ତେନ ସଶୋଣିତମ୍ । ପୀତଂ ଶ୍ଯାଵଞ୍ଚ ଶୁଷ୍କଞ୍ଚ ଗ୍ରଥିତଂ କୁପିତଂ ବହୁ ॥ ୧,୧୪୯.

ଏହି ବାୟୁ ବିକୃତ ହେଲେ, ରକ୍ତ ମିଶ୍ରିତ କଫ ସହିତ କାସ ହୁଏ; ଏହା ହଳଦିଆ, କଳା, ଶୁଖିଲା, ଗଠିତ, ବହୁ ଏବଂ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ।

ଷ୍ଠୀଵେତ୍କଣ୍ଠେନ ରୁଜତା ଵିଭିନ୍ନେନୈଵ ଚୋରସା । ସୂଚୀଭିରିଵ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଭିସ୍ତୁଦ୍ଯମାନେନ ଶୂଲିନା ॥ ୧,୧୪୯.

ସେ କଣ୍ଠରୁ ବେଦନା ସହିତ ଥୁକିବା, ଛାତି ଭାଙ୍ଗିଯାଉଥିବା ପରି ଅନୁଭବ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ସୁଇ କିମ୍ବା ବଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଛିଦ୍ର ହେଉଥିବା ପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରେ।

ଦୁଃ ଖସ୍ପର୍ଶେନ ଶୂଲେନ ଭେଦପୀଡାହିତାପିନା । ପର୍ଵଭେଦଜ୍ଵରଶ୍ଵାସତୃଷ୍ଣାଵୈସ୍ଵର୍ଯକମ୍ପଵାନ୍ ॥ ୧,୧୪୯.

ଦୁଃଖଦାୟକ ସ୍ପର୍ଶ, ତୀବ୍ର ବେଦନା, ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଏବଂ ଚାପ ଦେଉଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଗଠିଯିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଜ୍ୱର, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ତ୍ରୁଷ୍ଣା, ଶବ୍ଦ କ୍ଷୟ ଏବଂ କମ୍ପନ ହୁଏ।

ପାରାଵତ ଇଵୋତ୍କୂଜନ୍ପାର୍ଶ୍ଵଶୂଲୀ ତତୋଽସ୍ଯ ଚ । କଫାଦ୍ଯୈର୍ଵମନଂ ପକ୍ତିବଲଵର୍ଣଞ୍ଚ ହୀଯତେ ॥ ୧,୧୪୯.

ସେ ପରାବତ ପରି ଗୁଙ୍ଗୁନାଏ, ପାଶ୍ୱରେ ବେଦନା ହୁଏ, କଫ ଓ ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ବାନ୍ତି ହୁଏ, ଶକ୍ତି, ରଙ୍ଗ ଓ ପାଚନ ହ୍ରାସ ପାଏ।

କ୍ଷୀଣସ୍ଯ ସାସୃଙ୍ମୂତ୍ରତ୍ଵଂ ଶ୍ଵାସପୃଷ୍ଟକଟିଗ୍ରହଃ । ଷାଯୁପ୍ରଧାନାଃ କୁପିତା ଧାଵତୋ ରାଜଯକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ ୧,୧୪୯.

କ୍ଷୀଣ ଲୋକଙ୍କର ପିଶାବରେ ରକ୍ତ ଆସେ, ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, ପିଠ ଓ କଟି ଜଡ଼ା ହୁଏ; ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ଯଦି ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଏହା ରାଜୟକ୍ଷ୍ମାର ମୁଖ୍ୟ ଚିହ୍ନ।

କର୍ଵନ୍ତି ଯକ୍ଷ୍ମାଯତନେ କାସଂ ଷ୍ଠୀଵତ୍କଫଂ ତତଃ । ପୂତିପୂଯୋପମଂ ଵୀତଂ ମିଶ୍ରଂ ହରିତଲୋହିତମ୍ ॥ ୧,୧୪୯.

ଯେଉଁଠାରେ ଯକ୍ଷ୍ମା ରହିଛି, ସେଠାରେ କାସ ହୁଏ ଏବଂ ପରେ କଫ ସହିତ ଥୁକିବା ହୁଏ; ଏହା ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ମଲିନ ପୁସ୍ ପରି, ହଳଦିଆ ଓ ଲାଲ ମିଶ୍ରିତ ରୂପରେ ବାହାରିଯାଏ।

ସୁପ୍ଯତେ ତୁଦ୍ଯତ ଇଵ ହୃଦଯଂ ପଚତୀଵ ଚ । ଅକସ୍ମାଦୁଷ୍ଣଶୀତେଚ୍ଛା ବହ୍ଵାଶିତ୍ଵଂ ବଲକ୍ଷଯଃ ॥ ୧,୧୪୯.

ଜଣେ ଅସୁସ୍ଥ ମଣିଷ ଶୁଅଉଥିବା ବେଳେ ମାନେ ଯେଉଁଠି ମାନେ କେହି ତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ୁଛନ୍ତି, ହୃଦୟ ଜଳୁଥିବା ପରି ଅନୁଭବ ହୁଏ; ଅଚାନକ ଥଣ୍ଡା କିମ୍ବା ଗରମ ଚାହିଦା ହୁଏ, ବେଶି ଖାଇବା ଓ ଶକ୍ତି କମିଯିବା ଦେଖାଯାଏ।

ସ୍ନିଗ୍ଧପ୍ରସନ୍ନଵକ୍ରତ୍ଵଂ ଶ୍ରୀମଦ୍ଦର୍ଶନନେତ୍ରତା । ତତୋଽସ୍ଯ କ୍ଷଯରୂପାଣି ସର୍ଵାଣ୍ଯାଵିର୍ଭଵନ୍ତି ଚ ॥ ୧,୧୪୯.

ମୁହଁ ତେଲ ଲଗା ଭଳି ଚମକେ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ମୂଡ଼ିଆ ଦେଖାଯାଏ, ଚକ୍ଷୁ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ; ଏହା ପରେ ତାଙ୍କର ଦେହରେ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିହୀନତାର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।

ଇତ୍ଯେଷ କ୍ଷଯଜଃ କାସ କ୍ଷୀଣାନାଂ ଦେହନାଶନଃ । ଯାପ୍ଯୌ ଵା ବଲିନାଂ ତଦ୍ଵତ୍କ୍ଷତଜୋଽପି ନଵୌ ତୁ ତୌ ॥ ୧,୧୪୯.

ଏହିପରି ଶକ୍ତିହୀନ ଲୋକଙ୍କର ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଦେହକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଧ୍ୱଂସ କରେ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁଇଟି ରୂପ — ଶକ୍ତିହୀନତା ଓ ଆଘାତ — ନୂତନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।

ସିଧ୍ଯେତାମପି ସାମର୍ଥ୍ଯାତ୍ସାଧ୍ଯାଦୌ ଚ ପୃଥକ୍କ୍ରମଃ । ମିଶ୍ରା ଯାପ୍ଯାଶ୍ଚ ଯେ ସର୍ଵେ ଜରସଃ ସ୍ଥଵିରସ୍ଯ ଚ ॥ ୧,୧୪୯.

ଯଦି ସମୟରେ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଏ, ଦୁଇଟି ରୋଗ ସୁସ୍ଥ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଆରମ୍ଭରେ ଏହାର ଗତି ଭିନ୍ନ ହୁଏ। ମିଶ୍ର ଓ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ରୋଗଗୁଡ଼ିକ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଅଧିକ ଭୋଗନ୍ତି।

କାସଶ୍ଵାସକ୍ଷଯଚ୍ଛର୍ଦିସ୍ଵରସାଦାଦଯୋ ଗଦାଃ । ଭଵନ୍ତ୍ଯୁପେକ୍ଷଯା ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତାସ୍ତ୍ଵରଯା ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୧୪୯.

ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ, କାସ, ଶକ୍ତିହୀନତା, ବାନ୍ତି, କଣ୍ଠ ଦୁର୍ବଳତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗ ଅବହେଳାରୁ ହୁଏ; ଏହିପରି ରୋଗକୁ ଶୀଘ୍ର ଚିକିତ୍ସା କରି ଦମନ କରିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୫୦ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ଅଥାତଃ ଶ୍ଵାସରୋଗସ୍ଯ ନିଦାନଂ ପ୍ରଵଦାମ୍ଯହମ୍ । କାସଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ଭଵେଚ୍ଛ୍ଵାସଃ ପୂର୍ଵୈର୍ଵା ଦୋଷକୋପନୈଃ ॥ ୧,୧୫୦.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟର କାରଣ କହିବି; ଏହା କାସ ବଢ଼ିଲେ କିମ୍ବା ଦୋଷ ଆଗରୁ ବଢ଼ିଲେ ହୁଏ।

ଆମାତିସାରଵମଥୁଵିଷପାଣ୍ଡୁଜ୍ଵରୈରପି । ରଜୋଧୂମାନିଲୈର୍ମର୍ମଘାତାଦପି ହିମାମ୍ବୁନା ॥ ୧,୧୫୦.

ଏହା ଅପଚୟ, ଦିଆରିଆ, ବାନ୍ତି, ବିଷ, ରକ୍ତହୀନତା, ଜ୍ୱର, ଧୂଳି, ଧୂଆଁ, ବାତ, ମର୍ମ ଆଘାତ କିମ୍ବା ଥଣ୍ଡା ପାଣି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହୁଏ।

କ୍ଷୁଦ୍ରକସ୍ତମକଶ୍ଛିନ୍ନୋ ମହାନୂର୍ଧ୍ଵଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମଃ । କଫୋପରୁଦ୍ଧଗମନପଵନୋ ଵିଷ୍ଵଗାସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୧୫୦.

ଏହାର ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରକାର ଅଛି: କ୍ଷୁଦ୍ର, ଅନ୍ଧକାର, ଭଙ୍ଗା, ବଡ଼, ଓ ଉପରକୁ ଯିବା; କଫ ଅଟକାଇ ଦେଲେ ବାତ ଅସ୍ଥିର ଭାବେ ଦେହରେ ଘୁରେ।

ପ୍ରାଣୋଦକାନ୍ନଵାହୀନି ଦୁଷ୍ଟସ୍ରୋତାଂସି ଦୂଷଯନ୍ । ଉରଃ ସ୍ଥଃ କୁରୁତେ ଶ୍ଵାସମାମାଶଯସମୁଦ୍ଭଵମ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

ଯେଉଁ ବାତ ଶ୍ୱାସ, ପାଣି ଓ ଖାଦ୍ୟ ନେଇଯିବା ରସ୍ତାକୁ ଦୁଷିତ କରେ, ଏହି ବାତ ଛାତିରେ ରହି, ଅପଚୟ ଥିବା ଆମାଶୟରୁ ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ।

ପ୍ରାଗ୍ରୂପଂ ତସ୍ଯ ହୃତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଶୂଲଂ ପ୍ରାଣଵିଲୋମତା । ଆନାହଃ ଶଙ୍ଖଭେଦଶ୍ଚ ତତ୍ରାଯାସୋଽତିଭୋଜନୈଃ ॥ ୧,୧୫୦.

ଏହାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି: ହୃଦୟ ଓ ପାଖରେ ବେଦନା, ଶ୍ୱାସ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ, ଗାସ ଓ ମୁଣ୍ଡରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା; ଶରୀର କଷ୍ଟ ଓ ବେଶି ଖାଇଲେ ଏହା ବଢ଼ିଯାଏ।

ପ୍ରେରିତଃ ପ୍ରେରଯନ୍କ୍ଷୁଦ୍ରଂ ସ୍ଵଯଂ ସ ସମଲଂ ମରୁତ୍ । ପ୍ରତିଲୋମଂ ଶିରା ଗଚ୍ଛେଦୁଦୀର୍ଯ ପଵନଃ କଫମ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

ଅଶୁଦ୍ଧ ବାତ ନିଜେ ଚାଳିଥାଏ ଓ ଚଳାଇଥାଏ, ଶିରା ଉପରକୁ ଯାଇ, ପଛକୁ ଘୁରି ଚଳିଥାଏ, ଏବଂ କଫକୁ ବାହାର କରେ।

ପରିଗୃହ୍ଯଶିରୋଗ୍ରୀଵମୁରଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ ପୀଡଯନ୍ । କାସଂ ଘୁର୍ଘୁରକଂ ମୋହମରୁଚିମ୍ପୀନସଂ ଭୃଶମ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

ଏହି ବାତ ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା, ଛାତି ଓ ପାଖକୁ ଧରି ରଖେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା କାସ, ଘର୍ଘର ଶବ୍ଦ, ମୂର୍ଛା, ଭୋକ ନ ଲାଗିବା ଓ ଜବରଦସ୍ତି ନାକ ବନ୍ଦ ହୁଏ।

କରୋତି ତୀଵ୍ରଵେଗଞ୍ଚ ଶ୍ଵାସଂ ପ୍ରାଣୋପତାପିନମ୍ । ପ୍ରତାମ୍ଯେତ୍ତସ୍ଯ ଵେଗେନଷ୍ଠୀଵନାନ୍ତେ କ୍ଷଣଂ ସୁଖୀ ॥ ୧,୧୫୦.

ଏହା ତୀବ୍ର ଓ ଦ୍ରୁତ ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଦେଇ ଜୀବନକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ; ଏହାର ଜୋରେ ରୋଗୀ ମୂର୍ଛାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଥୁହି ପଡ଼ିଲେ କିଛି ଖ୍ଷଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅନୁଭବ କରେ।

କୃଚ୍ଛ୍ରାଚ୍ଛଯାନଃ ଶ୍ଵସିତି ନିଷଣ୍ଣଃ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯମର୍ହତି । ଉଚ୍ଛ୍ରିତାକ୍ଷୋ ଲଲାଟେନ ସ୍ଵିଦ୍ଯତା ଭୃଶମାର୍ତିମାନ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

ଶୋଇଥିବା ବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଶ୍ୱାସ ନେଇଥାଏ, ବସିଲେ ଭଲ ଲାଗେ; ତାଙ୍କର ଆଖି ବଡ଼ ହୁଏ, କପାଳରେ ଘମ ଝରେ, ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।

ଵିଶୁଷ୍କାସ୍ଯୋ ମୁହୁଃ ଶ୍ଵାସଃ କାଙ୍କ୍ଷତ୍ଯୁଷ୍ଣଂ ସଵେପଥୁଃ । ମେଘାମ୍ବୁଶୀତପ୍ରାଗ୍ଵାତୈଃ ଶ୍ଲେଷ୍ମଲୈଶ୍ଚ ଵିଵର୍ଧତେ ॥ ୧,୧୫୦.

ତାଙ୍କର ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ, ବାରମ୍ବାର ଶ୍ୱାସ ନେଇଥାଏ, ଉଷ୍ଣତା ଚାହାଁନ୍ତି, ଓ କମ୍ପନ ହୁଏ; ମେଘ, ଥଣ୍ଡା ପାଣି, ପୂର୍ବ ପବନ ଓ କଫ ବଢ଼ିଲେ ଏହି ଅସୁବିଧା ବଢ଼ିଯାଏ।

ସ ଯାପ୍ଯସ୍ତମକଃ ସାଧ୍ଯୋ ନରସ୍ଯ ବଲିନୋ ଭଵେତ୍ । ଜ୍ଵରମୂର୍ଛାଵତଃ ସୀତୈର୍ନ ଶାମ୍ଯେତ୍ପ୍ରଥମସ୍ତୁ ସଃ ॥ ୧,୧୫୦.

ଏହି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଅନ୍ଧକାର ପ୍ରକାର ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁସ୍ଥ କରାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ୱର, ମୂର୍ଛା କିମ୍ବା ଥଣ୍ଡା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ସୁସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

କାସଶ୍ଵସିତଵଚ୍ଛୀର୍ଣମର୍ମଚ୍ଛେଦରୁଜାର୍ଦିତଃ । ସସ୍ଵେଦମୂର୍ଛଃ ସାନାହୋ ବସ୍ତିଦାହଵିବୋଧଵାନ୍ ॥ ୧,୧୫୦.

କାସ ଓ ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଭଳି ଏହି ରୋଗୀ ମର୍ମ ଆଘାତର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଘମ, ମୂର୍ଛା, ଗାସ, ମୁତ୍ର ଜଳିବା ଓ ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ ଭୋଗନ୍ତି।

ଅଧୋଦୃଷ୍ଟିଃ ଶୁତାକ୍ଷସ୍ତୁ ସ୍ନିହ୍ଯଦ୍ରକ୍ତୈକଲୋଚନଃ । ଶୁଷ୍କାସ୍ଯଃ ପ୍ରଲପନ୍ଦୀନୋ ନଷ୍ଟଚ୍ଛାଯୋ ଵିଚେତନଃ ॥ ୧,୧୫୦.

ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ତଳକୁ, ଆଖି ଅପସାରିତ, ଲାଲ ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିବା ଚକ୍ଷୁ, ମୁଁହ ଶୁଷ୍କ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହନ୍ତି, ରଙ୍ଗ ହରାଇଯାଏ ଓ ସ୍ଚେତନା ନାହିଁ।