ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଶିଖଣ୍ଡ୍ଯର୍ଜୁନବାଣୈଶ୍ଚ ଭୀଷ୍ମଃ ଶରଶତୈଶ୍ଚିତଃ । ଉତ୍ତରାଯଣମାଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଦେଵଂ ଗଦାଧରମ୍ ॥ ୧,୧୪୫.

ଶିଖଣ୍ଡୀ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ବାଣରେ ଶତଶଃ ଘାୟଲ ହୋଇ, ଭିଷ୍ମ ଉତ୍ତରାୟଣ ଦେଖି, ଗଦାଧର ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

ଉକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମାନ୍ବହୁଵିଧାଂସ୍ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ବହୂନ୍ । ଆନନ୍ଦେ ତୁ ପଦେ ଲୀନୋ ଵିମଲେ ମୁକ୍ତକିଲ୍ବିଷେ ॥ ୧,୧୪୫.

ସେ ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ କହି, ଅନେକ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପାପହୀନ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ହେଲେ।

ତତୋ ଦ୍ରୋଣୋ ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ବୀର୍ଯଵାନ୍ । ଦିନାନି ପଞ୍ଚ ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମାସୀତ୍ପରମଦାରୁଣମ୍ ॥ ୧,୧୪୫.

ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ରୋଣ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ଧରି ଅତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।

ଯତ୍ର ତେ ପୃଥିଵୀପାଲା ହତାଃ ପାର୍ଥେନ ସଂଗରେ । ଶୋକସାଗରମାସାଦ୍ଯ ଦ୍ରୋଣୋଽପି ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ତଵାନ୍ ॥ ୧,୧୪୫.

ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୂପତିମାନେଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ଦ୍ରୋଣ ଶୋକର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

ତତଃ କର୍ଣା ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁମର୍ଜୁନେନ ମିହାତ୍ମନା । ଦିନଦ୍ଵଯଂ ମହାଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ପାର୍ଥାସ୍ତ୍ରସାଗରେ । ନିମଗ୍ନଃ ସୂର୍ଯଲୋକନ୍ତୁ ତତଃ ପ୍ରାପ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ ୧,୧୪୫.

ତାପରେ ପ୍ରବଳ କର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଜୁନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ। ଦୁଇ ଦିନ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବି, ସୂର୍ଯ୍ୟଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

ତତଃ ଶଲ୍ଯୋ ଯଯୌ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଧର୍ମରାଜେନ ଧୀମତା । ଦିନାର୍ଧେନ ହତଃ ଶଲ୍ଯୋ ବାଣୈର୍ଜ୍ଵଲନସନ୍ନିଭୈଃ ॥ ୧,୧୪୫.

ତାପରେ ଶଲ୍ୟ ଧୀର ଧର୍ମରାଜ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଗଲେ। ଅର୍ଧ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିପରି ତୀବ୍ର ବାଣରେ ଶଲ୍ୟ ବଧ ହେଲେ।

ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽଥ ଵେଗେନ ଗଦାମାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଅଭ୍ଯଧାଵତ ଵୈ ଭୀଭଂ କାଲାନ୍ତକଯମୋପମଃ ॥ ୧,୧୪୫.

ତାପରେ ଦୁର୍ଯୋଧନ ବଳବାନ ହୋଇ, ଗଦା ନେଇ, ବେଗରେ ଆଗକୁ ଧାଇଲେ, ସେ କାଳ ଅନ୍ତର ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।

ଅଥ ଭୀମେନ ଵୀରେଣ ଗଦଯା ଵିନିପାତିତଃ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥାମା ଗତୋ ଦ୍ରୌଣିଃ ସୁପ୍ତସୈନ୍ଯଂ ତତୋ ନିଶି ॥ ୧,୧୪୫.

ତାପରେ ବୀର ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଗଦାରେ ପତିତ କଲେ। ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ରାତିରେ ଶୟନରତ ସେନାକୁ ଚଲିଗଲେ।

ଜଘାନ ବାହୁଵୀର୍ଯେଣ ପିତୁର୍ଵଧମନୁସ୍ମରନ୍ । ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଜଘାନାଥ ଦ୍ରୌପଦେଯାଂଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥ ୧,୧୪୫.

ପିତାଙ୍କ ବଧ ସ୍ମରଣ କରି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଦ୍ରୌପଦୀପୁତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।

ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଂ ରୁଦ୍ଯମାନାଯାମଶ୍ଵତ୍ଥାମ୍ନଃ ଶିରୋମଣିମ୍ । ଐଷିକାସ୍ତ୍ରେଣ ତଂ ଜିତ୍ଵା ଜଗ୍ରାହାର୍ଜୁନ ଉତ୍ତମମ୍ ॥ ୧,୧୪୫.

ଦ୍ରୌପଦୀ କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ, ଅର୍ଜୁନ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ ଦର୍ଭାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜିତି, ତାଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ନେଇଲେ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୀଜନଂ ଶୋକସଂକୁଲମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ଦେଵାଂଶ୍ଚ ପିତୄନଥ ପିତାମହାନ୍ ॥ ୧,୧୪୫.

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୋକରେ ଡୁବିଥିବା ମହିଳାମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ, ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା, ପିତୃ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ।

ଆଶ୍ଵାସିତୋଽଥ ଭୀଷ୍ମେଣ ରାଜ୍ଯଞ୍ଚୈଵାକରୋନ୍ମହତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁମୀଜେଽଶ୍ଵମେଧେନ ଵିଧିଵଦ୍ଦକ୍ଷିଣାଵତା ॥ ୧,୧୪୫.

ତାପରେ ଭିଷ୍ମଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଓ ନିୟମ ଓ ଦାନ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।

ରାଜ୍ଯେ ପରୀକ୍ଷିତଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ଯାଦଵାନାଂ ଵିନାଶନମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ମୌସଲେ ରାଜା ଜପ୍ତ୍ଵା ନାମସହସ୍ରକମ୍ ॥ ୧,୧୪୫.

ସେ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ବସାଇଲେ। ମୌସଳ ଘଟଣାରେ ଯଦୁବଂଶର ବିନାଶ ଶୁଣି, ରାଜା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହସ୍ରନାମ ଜପ କଲେ।

ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଜଗାମାଥ ଭୀମାଦ୍ଯୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିର୍ଯୁତଃ । ଵାସୁଦେଵଃ ପୁନର୍ବୁଦ୍ଧସଂମୋହାଯ ସୁରଦ୍ଵିଷାମ୍ ॥ ୧,୧୪୫.

ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀମ ଓ ଭାଇମାନେ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ବାସୁଦେବ ପୁନି ଦେବଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ପାଇଁ ବୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

କଲ୍କିର୍ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ଭଵିତା ଶଂଭଲଗ୍ରାମକେ ପୁନଃ । ଅଶ୍ଵାରୂଢୋଽଖିଲାଂଲ୍ଲୋକାଂସ୍ତଦା ଭସ୍ମୀକରିଷ୍ଯତି ॥ ୧,୧୪୫.

ବିଷ୍ଣୁ ପୁନି ଶମ୍ଭଳ ଗ୍ରାମରେ କଳ୍କି ଭାବେ ଅବତାର ନେବେ, ଘୋଡ଼ାରେ ଚଢ଼ି ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେବେ।

ଦେଵାଦୀନାଂ ରକ୍ଷଣାଯ ହ୍ଯଧର୍ମହାରଣାଯ ଚ । ଦୁଷ୍ଟାନାଞ୍ଚ ଵଧାର୍ଥାଯ ହ୍ଯଵତାରଂ କରୋତି ଚ ॥ ୧,୧୪୫.

ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଅଧର୍ମ ଦୂର କରିବା, ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଅବତାର ନେଇଥାନ୍ତି।

ଯଥା ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ଵଂଶେ ଜାତଃ କ୍ଷୀରୋଦମନ୍ଥନେ । ଦେଵାଦୀନାଂ ଜୀଵନାଯ ହ୍ଯାଯୁର୍ଵେଦମୁଵାଚ ହ ॥ ୧,୧୪୫.

ଯେପରି ଧନ୍ୱନ୍ତରି କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କ ଜୀବନ ପାଇଁ ଆୟୁର୍ବେଦ ଶିଖାଇଥିଲେ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସୁତାଯୈଵ ଶୁଶ୍ରୁତାଯ ମହାତ୍ମନେ । ଭାରତାଂଶ୍ଚାଵତାରାଂଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵ୍ରଜେନ୍ନରଃ ॥ ୧,୧୪୫.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ, ମହାତ୍ମା ସୁଶ୍ରୁତଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବଂ ଭାରତମାନଙ୍କ ଅବତାର ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ, ଏକ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୪୬ ଧନ୍ଵନ୍ତରିରୁଵାଚ । ସର୍ଵରୋଗନିଦାନଞ୍ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସୁଶ୍ରୁତ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । ଆତ୍ରେଯାଦ୍ଯୈର୍ମୁନିଵରୈର୍ଯଥା ପୂର୍ଵମୁଦୀରିତମ୍ ॥ ୧,୧୪୬.

ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ କହିଲେ: ସୁଶ୍ରୁତ, ଆମେ ଏବେ ସମସ୍ତ ରୋଗର କାରଣ ବିଷୟରେ ଏକଦମ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିବି, ଯେପରି ଆତ୍ରେୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।

ରୋଗଃ ପାପ୍ମା ଜ୍ଵରୋ ଵ୍ଯାଧିର୍ଵିକାରୋ ଦୁଷ୍ଟ ଆମଯଃ । ଯକ୍ଷ୍ମାତଙ୍କଗଦା ବାଧାଃ ଶବ୍ଦାଃ ପର୍ଯାଯଵାଚିନଃ ॥ ୧,୧୪୬.

ରୋଗ, ଦୁଷ୍ଟତା, ଜ୍ୱର, ବ୍ୟାଧି, ବିକାର, ଦୁଷ୍ଟ ଆମୟ, କ୍ଷୟ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଦୁଃଖ—ଏହି ସବୁ ଏକାଇ ଅର୍ଥର ସମାନ ଶବ୍ଦ।

ନିଦାନଂ ପୂର୍ଵରୂପାଣି ରୂପାଣ୍ଯୁପଶଯସ୍ତଥା । ସଂପ୍ରାପ୍ତିଶ୍ଚୈତି ଵିଜ୍ଞାନଂ ରୋଗାଣାଂ ପଞ୍ଚଧା ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୧,୧୪୬.

ରୋଗ ବିଷୟରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଜ୍ଞାନ ଅଛି: କାରଣ, ପୂର୍ବ ଲକ୍ଷଣ, ଲକ୍ଷଣ, ଶାନ୍ତି ଓ ବୃଦ୍ଧି।

ନିମିତ୍ତହେତ୍ଵାଯତନପ୍ରତ୍ଯଯୋତ୍ଥାନକାରଣୈଃ । ନିଦାନମାହୁଃ ପର୍ଯାଯୈଃ ପ୍ରାଗ୍ରୂପଂ ଯେନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୪୬.

କାରଣକୁ ନିମିତ୍ତ, ହେତୁ, ଆୟତନ, ପ୍ରତ୍ୟୟ, ଉତ୍ଥାନ ଭଳି ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରାଯାଏ; ପୂର୍ବ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ପୂର୍ବରୁ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ।

ଉତ୍ପିତ୍ସୁରାମଯୋ ଦୋଷଵିଶେଷେଣାନଧିଷ୍ଠିତଃ । ଲିଙ୍ଗମଵ୍ଯକ୍ତମଲ୍ପତ୍ଵାଦ୍ଵ୍ଯାଧୀନାଂ ତଦ୍ଯଥାଯଥମ୍ ॥ ୧,୧୪୬.

ଯେତେବେଳେ ଏକ ରୋଗ ଆସିବାକୁ ଯାଉଛି, ଏବଂ ଦୋଷ ବିଶେଷର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଏହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏନାହିଁ, ତାହାର ଲକ୍ଷଣ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ସ୍ୱଳ୍ପ ହୁଏ, ରୋଗ ଅନୁଯାୟୀ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୁଏ।

ତଦେଵ ଵ୍ଯକ୍ତତାଂ ଯାତଂ ରୂପମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ । ସଂସ୍ଥାନାଂ ଵ୍ଯଞ୍ଜନଂ ଲିଙ୍ଗଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଚିହ୍ନମାକୃତିଃ ॥ ୧,୧୪୬.

ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡିକ ଯେତେବେଳେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ, ତାକୁ ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ରୂପ, ଚିହ୍ନ, ଲକ୍ଷଣ, ଚିହ୍ନା, ଆକୃତି ଏହାର ସମାନାର୍ଥୀ ଶବ୍ଦ।

ହେତୁଵ୍ଯାଧିଵିପର୍ଯସ୍ତଵିପର୍ଯସ୍ତାର୍ଥକାରିଣାମ୍ । ଔଷଧାନ୍ନଵିହାରାଣାମୁପଯୋଗଂ ସୁଖାଵହମ୍ ॥ ୧,୧୪୬.

ଔଷଧ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଆଚରଣର ଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର, ଯେଉଁଠି ହେତୁ ଓ ବ୍ୟାଧିକୁ ବିପରୀତ କରିଥାଏ, ଏହା ରୋଗରେ ଆରାମ ଓ ସୁଖ ଦେଉଥାଏ।

ଵିଦ୍ଯାଦୁପଶଯଂ ଵ୍ଯାଧେଃ ସ ହି ସାତ୍ମ୍ଯମିତି ସ୍ମୃତଃ । ଵିପରୀତୋଽନୁପଶଯୋ ଵ୍ଯାଧ୍ଯସାତ୍ମ୍ଯେତିସଂଜ୍ଞିତଃ ॥ ୧,୧୪୬.

ରୋଗର ଶାନ୍ତିକୁ 'ସାତ୍ମ୍ୟ' ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ଏହାର ବିପରୀତ, ଯାହା ରୋଗକୁ ବଢ଼ାଏ, ତାହାକୁ 'ଅସାତ୍ମ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯଥା ଦୁଷ୍ଟେନ ଦୋଷେଣ ଯଥା ଚାନୁଵିସର୍ପତା । ନିର୍ଵୃତ୍ତିରାମଯସ୍ଯାସୌ ସଂପ୍ରାପ୍ତିରଭିଧୀଯତେ ॥ ୧,୧୪୬.

ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ବା ଏହାର ପ୍ରସାର ଦ୍ୱାରା ରୋଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ 'ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସଂଖ୍ଯାଵିକଲ୍ପପ୍ରାଧାନ୍ଯବଲକାଲଵିଶେଷତଃ । ସା ଭିଦ୍ଯତେ ଯଥାତ୍ରୈଵ ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେଽଷ୍ଟୌ ଜ୍ଵରା ଇତି ॥ ୧,୧୪୬.

ଏହି ବୃଦ୍ଧି ସଂଖ୍ୟା, ଭିନ୍ନତା, ପ୍ରାଧାନ୍ୟ, ଶକ୍ତି, ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଯେପରି ଅଷ୍ଟ ଜ୍ୱର ବିଷୟରେ କହାଯିବ।

ଦୋଷାଣାଂ ସମଵେତାନାଂ ଵିକଲ୍ପୋଶାଂଶକଲ୍ପନା । ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯପାରତନ୍ତ୍ର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଵ୍ଯାଧେଃ ପ୍ରାଧାନ୍ଯମାଦିଶେତ୍ ॥ ୧,୧୪୬.

ଦୋଷମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନତା, ସଂଯୋଗ, ଅଂଶ ନିର୍ଣ୍ଣୟ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ପରାଧୀନତା ଦ୍ୱାରା ରୋଗର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ ହୁଏ।