ସକ୍ତୁପାତ୍ରାଣି ଚୈତ୍ରାଦୌ ଶ୍ରାଵଣାଦୌ ଘୃତାନ୍ଵିତାନ୍ । ଵ୍ରତକୃଦ୍ଵତପୂର୍ଣସ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀପୁତ୍ରସ୍ଵର୍ଗଭାଗ୍ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୧୮.
ଚୈତ୍ର ଆରମ୍ଭରେ ସକ୍ତୁ ଭରା ପାତ୍ର ଓ ଶ୍ରାବଣ ଆରମ୍ଭରେ ଘୃତ ଭରା ପାତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ। ଯିଏ ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧୯ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ଅଗସ୍ତ୍ଯାର୍ଘ୍ଯଵ୍ରତଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦାଯକମ୍ । ଅପ୍ରାପ୍ତେ ଭାସ୍କରେ କନ୍ଯାଂ ସତି ଭାଗେ ତ୍ରିଭିର୍ଦିନୈଃ ॥ ୧,୧୧୯.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ମୁଁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଅର୍ଘ୍ୟ ବ୍ରତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ଯଥାସମୟରେ ତିନି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ କନ୍ୟା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।
ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଦଦ୍ଯାଦଗସ୍ତ୍ଯାଯ ମୂର୍ତିଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵୈ ମୁନେ ! । କାଶପୁଷ୍ପମଯୀଂ କୁମ୍ଭେ ପ୍ରଦୋଷେ କୃତଜାଗରଃ ॥ ୧,୧୧୯.
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କରି, କାଶ ଫୁଲର କଳଶ ନେଇ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଜାଗି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଦଧ୍ଯକ୍ଷତାଦ୍ଯୈଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ଉପୋଷ୍ଯ ଫଲପୁଷ୍ପକୈଃ । ପଞ୍ଚଵର୍ଣସମାଯୁକ୍ତଂ ହେମରୌପ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୧,୧୧୯.
ଦହି, ଅକ୍ଷତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଉପବାସ କରି, ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗ ଓ ସୁନା-ରୌପ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ସପ୍ତଧାନ୍ଯଯୁତଂ ପାତ୍ରଂ ଦଧିଚନ୍ଦନଚର୍ଚିତମ୍ । ଅଗସ୍ତ୍ଯଃ ଖନମାନେତି ମନ୍ତ୍ରେଣାର୍ଘ୍ଯଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୯.
ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟରେ ଭରା ପାତ୍ରକୁ ଦହି ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ଭୂମିରୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଖାସପୁଷ୍ପପ୍ରତୀକାଶ ଅଗ୍ନିମାରୁତସମ୍ଭଵ ! । ମିତ୍ରାଵାରୁଣଯୋଃ ପୁତ୍ତ୍ରୋ କୁମ୍ଭଯୋନେ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥ ୧,୧୧୯.
ଖାସ ଫୁଲ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁଅ, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ତୁମକୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଶୂଦ୍ରସ୍ତ୍ର୍ଯାଦିରନେନୈଵ ତ୍ଯଜେଦ୍ଧାନ୍ଯଂ ଫଲଂ ରସମ୍ । ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯେ କୁମ୍ଭଂ ସହିରଣ୍ଯଂ ସଦକ୍ଷିଣମ୍ । ଭୋଜଯେଚ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାନ୍ସପ୍ତ ଵର୍ଷଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵଭାକ୍ ॥ ୧,୧୧୯.
ଶୂଦ୍ର ଜାତିର ଜଣେ ମହିଳା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ପ୍ରକାରେ ଧାନ୍ୟ, ଫଳ ଓ ରସ ତ୍ୟାଗ କରିବେ; ସେ ଏକ କୁମ୍ଭ ସହିତ ସୁନା ଓ ଦାନ ଦେଇ, ସହିତ ଠିକ୍ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବେ, ଏବଂ ସାତିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବେ, ଏହି ଉପବାସ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୨୦ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ରମ୍ଭାତୃତୀଯାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଚ ସୌଭାଗ୍ଯଶ୍ରୀସୁତାଦିଦାମ୍ । ମାର୍ଗଶୀର୍ଷେସିତେ ପକ୍ଷେ ତୃତୀଯାଯାମୁପୋଷିତଃ ॥ ୧,୧୨୦.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ରମ୍ଭା ତୃତୀୟା ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଭାଗ୍ୟ, ସମୃଦ୍ଧି, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ। ମାର୍ଗଶିର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ତୃତୀୟାରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୌରୀଂ ଯଜେଦ୍ବିଲ୍ଵପତ୍ରୈଃ କୁଶୋଦକକରସ୍ତତଃ । କଦମ୍ବାଦୌ ଗିରିସୁତାଂ ପୌଷେ ମରୁବକୈର୍ଯଜେତ୍ ॥ ୧,୧୨୦.
ଗୌରୀଙ୍କୁ ବେଲ ପତ୍ର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ତାପରେ କୁଶ ଓ ଜଳ ଦେଇ। କଦମ୍ବ ମାସ ଆରମ୍ଭରେ, ପୌଷ ମାସରେ ପାହାଡ଼ର ଝିଅଙ୍କୁ ମରୁବକ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ପୂରାଦଃ କୃସରଦୋ ମଲ୍ଲିକାଦନ୍ତକାଷ୍ଠକୃତ୍ । ମାଘେସୁଭଦ୍ରାଂ କଲ୍ହାରୈର୍ଘୃତାଶୋ ମଣ୍ଡକପ୍ରଦଃ ॥ ୧,୧୨୦.
କପୂର, ଖିର ଓ ମଲ୍ଲିକା କାଠର ଦାନ୍ତ କାଠି ଦେଇ, ମାଘ ମାସରେ ଶୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ କଳହାର ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଘିଅ ଦେଇ ମଣ୍ଡକ ପିଠା ଦେବା ଉଚିତ।
ଗୀତୀମଯଂ ତନ୍ତକାଷ୍ଠଂ ଫାଲ୍ଗୁନେ ଗୋମତୀଂ ଯଜେତ୍ । କୁନ୍ଦୈଃ କୃତ୍ଵା ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଂ ଜୀଵାଶଃ ଶଷ୍କୁଲୀପ୍ରଦଃ ॥ ୧,୧୨୦.
ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ତାନ୍ତ କାଠର ସଙ୍ଗୀତ ବାଦ୍ୟ ଦେଇ ଗୋମତୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; କୁନ୍ଦ ଗଛର ଦାନ୍ତ କାଠି ଦେଇ, ଜୀବନ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ଶଷ୍କୁଳୀ ପିଠା ଦେବେ।
ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ଦମନକୈଶ୍ଚୈତ୍ରେ ଚ କୃସରପ୍ରଦଃ । ଦଧିପ୍ରାଶୋ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଂ ତଗରଂ ଶ୍ରୀମୁଖୀଂ ଯଜେତ୍ ॥ ୧,୧୨୦.
ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଦମନକ ଫୁଲ ଦେଇ ବିଶାଳାକ୍ଷୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଏବଂ ଖିର ଦେବା ଉଚିତ; ଦହି ଭାତ, ଦାନ୍ତ କାଠି ଓ ତଗର ଦେଇ ଶ୍ରୀମୁଖୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ।
ଵୈଶାଖେ କର୍ଣିକାରୈଶ୍ଚ ଅଶୋକାଶୋ ଵଟପ୍ରଦଃ । ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ନାରାଯଣୀମର୍ଚେଚ୍ଛତପତ୍ରୈଶ୍ଚ ଖଣ୍ଡଦଃ । ଲଵଙ୍ଗାଶୋ ଭଵେଦେଵ ଆଷାଢେ ମାଧଵୀଂ ଯଜେତ୍ ॥ ୧,୧୨୦.
ବୈଶାଖ ମାସରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବେ; ଅଶୋକ ଦେଇ ବଟ ଦେବେ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ଶତପତ୍ର ଫୁଲ ଦେଇ ନାରାୟଣୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଖଣ୍ଡ ଦେବେ; ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ଲବଙ୍ଗ ଦେଇ ମାଧବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ।
ତିଲାଶୋ ବିଲ୍ଵପତ୍ରୈଶ୍ଚ କ୍ଷୀରାନ୍ନଵଟକପ୍ରଦଃ । ଔଦୁମ୍ବରଂ ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଂ ତଗର୍ଯାଃ ଶ୍ରାଵଣେ ଶ୍ରିଯମ୍ ॥ ୧,୧୨୦.
ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ତିଳ, ବେଲ ପତ୍ର, ଖିର ଭାତ ଓ ବଟ ଦେବେ; ଅଉଦୁମ୍ବର ଦାନ୍ତ କାଠି ଓ ତଗର ଦେଇ ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ।
ଦନ୍ତକାଷ୍ଠଂ ମଲ୍ଲିକାଯା କ୍ଷୀରଦୋ ହ୍ଯୁତ୍ତମାଂ ଯଜେତ୍ । ପଦ୍ମୈର୍ଯଜେଦ୍ଭାଦ୍ରପଦେ ଶୃଙ୍ଗଦାଶୋ ଗୃଡାଦିଦଃ ॥ ୧,୧୨୦.
ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ ମଲ୍ଲିକାଙ୍କୁ ଦାନ୍ତ କାଠି ଓ ଖିର ଦେଇ ପୂଜା କରିବେ; ଭାଦ୍ରପଦ ମାସରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରି, ଶୃଙ୍ଗଦା ଓ ଗୃଡ଼ାଦି ଦେବେ।
ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ଚାଶ୍ଵଯୁଜେ ଜପାପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚ ଜୀରକମ୍ । ପ୍ରାଶଯେନ୍ନିଶି ନୈଵେଦ୍ଯୈଃ କୃସରୈଃ କାର୍ତିକେ ଯଜେତ୍ ॥ ୧,୧୨୦.
ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ରାଜପୁତ୍ରୀଙ୍କୁ ଜପା ଫୁଲ ଓ ଜିରା ଦେଇ ପୂଜା କରିବେ; ରାତିରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଭାବେ ଖିର ଦେବେ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଖିର ଦେଇ ପୂଜା କରିବେ।
ଜାତୀପୁଷ୍ପୈଃ ପଦ୍ମଜାଂ ଚ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯାଶନୋ ଯଜେତ୍ । ଘୃତୋଦନଂ ଚ ଵର୍ଷାନ୍ତେ ସପତ୍ନୀକାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ଯଜେତ୍ ॥ ୧,୧୨୦.
ଯାତୀ ଫୁଲ ଦେଇ ପଦ୍ମଜାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦେବେ; ବର୍ଷା ଶେଷରେ ଘିଅ ଭାତ ଦେଇ, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ପୂଜା କରିବେ।
ଉମାମହେଶ୍ଵରଂ ପୂଜ୍ଯ ପ୍ରଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଗୁଡାଦିକମ୍ । ଵସ୍ତ୍ରଚ୍ଛତ୍ରସୁଵର୍ଣାଦ୍ଯୈଃ ରାତ୍ରୌ ଚ କୃତଜାଗରଃ । ଗୀତଵାଦ୍ଯୈର୍ଦଦତ୍ପ୍ରତର୍ଗଵାଦ୍ଯଂ ସର୍ଵମାନ୍ପୁଯାତ୍ ॥ ୧,୧୨୦.
ଉମା ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଗୁଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଛତା, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ରାତିରେ ଜାଗି, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦେଇ ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୨୧ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯଵ୍ରତାନ୍ଯୂଚେ ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସମାଚରେତ୍ । ଆଷାଢ୍ଯାଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଵା ସର୍ଵେଣହରିମର୍ଚ୍ଯଚ ॥ ୧,୧୨୧.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଚାରି ମାସର ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି, ଯାହା ଏକାଦଶୀରେ କରିବା ଉଚିତ; ଆଷାଢ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଉପଚାର ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଇଦଂ ଵ୍ରତଂ ମଯା ଦେଵ ଗୃହୀତଂ ପୁରତସ୍ତଵ । ନିର୍ଵିଘ୍ନଂ ସିଦ୍ଧିମାପ୍ନୋତୁ ପ୍ରସନ୍ନେ ତ୍ଵଯି କେଶଵ ॥ ୧,୧୨୧.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ବ୍ରତ ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି; ତୁମ ଦୟାରେ ଏହା ବିଘ୍ନ ବିନା ସଫଳ ହେଉ।
ଗୃହୀତେଽସ୍ମିନ୍ଵ୍ରତେ ଦେଵ ଯଦ୍ଯପୂର୍ଣେ ମ୍ରିଯାମ୍ଯହମ୍ । ତନ୍ମେ ଭଵତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଜ୍ଜନାର୍ଦନ ॥ ୧,୧୨୧.
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଯଦି ମୁଁ ମରିଯାଏ, ତେବେ ତୁମ ଦୟାରେ ଏହା ସଫଳ ମନାଯାଉ।
ଏଵମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଵ୍ରତାର୍ଚନଜପାଦିକମ୍ । ସର୍ଵାଘଂ ଚ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଚିକୀର୍ଷେଦ୍ଯୋ ହରେର୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ୧,୧୨୧.
ଏଭଳି ପୂଜା କରି, ବ୍ରତ, ପୂଜା ଓ ଜପ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁଠାରେ ହରିଙ୍କ ବ୍ରତ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ସ୍ନାତ୍ଵାଯୋଭ୍ଯଚ୍ଯ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଵ୍ରତାର୍ଚନଜପାଦିକମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ଯଚ୍ଚତୁରୋ ମାସାନେକଭକ୍ତେନ ପୂଜଯେତ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵ ଲୋକଂ ମଲଵିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୧,୧୨୧.
ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା, ଜପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି, ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକବେଳେ ଭୋଜନ କରି, ପ୍ରଭୁ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ, ସେ ନିର୍ମଳ ଵିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ମଦ୍ଯମାଂସସୁରାତ୍ଯଗୀ ଵେଦଵିଦ୍ଧରିପୂଜନାତ୍ । ତୈଲଵର୍ଜି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଵିଷ୍ଣୁଭାକ୍କୃଚ୍ଛ୍ରପାଦକୃତ୍ ॥ ୧,୧୨୧.
ମଦ, ମାଂସ ଓ ମଦ୍ୟ ପାନ ଛାଡି, ବେଦ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଦାନବ ଶତ୍ରୁ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତେଲ ତ୍ୟାଗ କଲେ, କଠିନ ନିୟମ ପାଳନ କରି, ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କ ଦୟା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଏକରାତ୍ରୋପଵାସାଚ୍ଚ ଦେଵୋ ଵୈମାନିକୋ ଭଵେତ୍ । ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପଂ ତ୍ରିରାତ୍ରାତ୍ତୁ ଵ୍ରଜେତ୍ଷଷ୍ଠାନ୍ନକୃନ୍ନରଃ ॥ ୧,୧୨୧.
ଏକ ରାତି ଉପବାସ କଲେ ମଣିଷ ଦେବତା ଭାବକୁ ପାଏ। ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, ଷଷ୍ଠ ଭୋଜନ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଏ।
ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣାଦ୍ଧରେର୍ଧାମ ଲଭେନ୍ମୁକ୍ତିମଯାଚିତାମ୍ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ପରାକଵ୍ରତକୃଦ୍ଧରିମ୍ ॥ ୧,୧୨୧.
ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିଲେ ହରିଙ୍କ ଧାମ ଓ ଚାହିଁଥିବା ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ବ୍ରତରେ ଵିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ଓ ପରାକ ବ୍ରତରେ ହରିଙ୍କୁ ପାଇଯାଏ।
ସକ୍ତୁଯାଵକଭିକ୍ଷାଶୀ ପଯୋଦଧିଘୃତାଶନଃ । ଗୋମୂତ୍ରଯାଵକାହାରଃ ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯକୃତାଶନଃ । ଶାକମଲଫଲାଦ୍ଯାଶୀ ରସଵର୍ଜୋ ଚ ଵିଷ୍ଣୁଭାକ୍ ॥ ୧,୧୨୧.
ଯେଉଁଠି ସକ୍ତୁ, ଯବ କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷା ଭୋଜନ କରି, କିମ୍ବା କେବଳ ଦୁଧ, ଦହି, ଘିଅ ଖାଏ, ଗୋମୂତ୍ର ଓ ଯବ ଖାଏ, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଭୋଜନ କରେ, ଶାକ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଏହାଦି ଖାଏ, ଓ ରସ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଵିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୟା ପାଏ।
ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୨୨ ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ଵ୍ରତଂ ମାସୋପଵାସାଖ୍ଯଂ ସର୍ଵୋତ୍କୃଷ୍ଟଂ ଵଦାମିତେ । ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋ ଯତିର୍ନାରୀ କୁର୍ଯାନ୍ମାସୋପଵାସକମ୍ ॥ ୧,୧୨୨.
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯେଉଁ ମାସିକ ଉପବାସ ବ୍ରତ, ତାହା କୁହେଁ। ଵାନପ୍ରସ୍ଥ, ଯତି କିମ୍ବା ନାରୀ ଏହି ମାସିକ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ଆଶ୍ଵିନସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ଏକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ । ଵ୍ରତମେତତ୍ତୁ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଯାଵତ୍ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦିନାନି ତୁ ॥ ୧,୧୨୨.
ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ଏହି ବ୍ରତ ତିରିଶି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧରିବା ଉଚିତ।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତ୍ଯହଂ ଵିଷ୍ଣୋ ଯାଵଦୁତ୍ଥାନକଂ ତଵ । ଅର୍ଚଯେତ୍ଵାମନଶ୍ରଂସ୍ତୁ ଦିନାନି ତ୍ରିଂଶଦେଵ ତୁ ॥ ୧,୧୨୨.
ଏ ଦିନଠାରୁ ଆପଣଙ୍କ ଉଠିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ତିରିଶି ଦିନ ଅଳସ୍ୟ ଛାଡି ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜିବି।