ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମାନୋ ହି ମୂଲମର୍ଥସ୍ଯ ମାନେ ସତି ଧନେନ କିମ୍ । ପ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟମାନଦର୍ପସ୍ଯ କିଂ ଧନେନ କିମାଯୁଷା ॥ ୧,୧୧୫.

ଆଦର ହିଁ ଧନର ମୂଳ; ଆଦର ଥିଲେ ଧନର କଣ ଦରକାର? ଯେଉଁଠାରେ ଆଦର ଓ ଗର୍ବ ହରାଇଯାଇଛି, ତାହାଁରେ ଧନ କିମ୍ବା ଜୀବନର କଣ ଉପଯୋଗ?

ଅଧମା ଧନମିଚ୍ଛନ୍ତି ଧନମାନୌ ହି ମଧ୍ଯମାଃ । ଉତ୍ତମା ମାନମିଚ୍ଛନ୍ତି ମାନୋ ହି ମହତାଂ ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଧନ ଚାହାନ୍ତି, ମଧ୍ୟମ ଲୋକମାନେ ଧନ ଓ ଆଦର ଦୁଇଁଟି ଚାହାନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଆଦର ଚାହାନ୍ତି; କାରଣ ଆଦର ହିଁ ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କ ଧନ।

ଵନେଽପି ସିଂହା ନ ନମନ୍ତି କଂ ଚ ବୁଭୁ କ୍ଷିତା ମାଂସନିରୀକ୍ଷଣଂ ଚ । ଧନୈର୍ଵିହୀନାଃ ସୁକୁଲେଷୁ ଜାତା ନ ନୀଚକର୍ମାଣି ସମାରଭନ୍ତେ ॥ ୧,୧୧୫.

ବନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସିଂହ ଜଣେ କାହାକୁ ନମନ୍ତି ନାହିଁ, ଦେଇଥିବା ମାଂସ ଖାନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟର ମାଂସକୁ ଚାହିଁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଧନ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ନାଭିଷେକୋ ନ ସଂସ୍କାରଃ ସିଂହସ୍ଯ କ୍ରିଯତେ ଵନେ । ନିତ୍ଯମୂର୍ଜିତସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ସ୍ଵଯମେଵ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରତା ॥ ୧,୧୧୫.

ବନରେ ସିଂହଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ଅଭିଷେକ କିମ୍ବା ସଂସ୍କାର କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସିଂହ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ପଶୁମାନଙ୍କ ରାଜା ହୁଏ।

ଵଣିକ୍ପ୍ରମାଦୀ ଭୃକଶ୍ଚ ମାନୀ ଭିକ୍ଷୁର୍ଵିଲାସୀ ହ୍ଯଧନଶ୍ଚ କାମୀ । ଵରାଙ୍ଗନା ଚାପ୍ରିଯଵାଦିନୀ ଚ ନ ତେ ଚ କର୍ମାଣି ସମାରଭନ୍ତେ ॥ ୧,୧୧୫.

ଅସାବଧାନ ବ୍ୟାପାରୀ, ନାଇ, ଗର୍ବିତ ଭିକ୍ଷୁ, ଧନ ନଥିବା କାମୀ, ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ, ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିବା—ଏମାନେ ନିଜ କାମ କରିନାହିଁ।

ଦାତା ଦରିଦ୍ରଃ କୃପଣୋର୍ଽଥଯୁକ୍ତଃ ପୁତ୍ତ୍ରୋଽଵିଧେଯଃ କୁଜନସ୍ଯ ସେଵା । ପରୋପକାରେଷୁ ନରସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଜାଯତେ ଦୁଶ୍ଚରିତାନି ପଞ୍ଚ ॥ ୧,୧୧୫.

ଦାନୀ କିନ୍ତୁ ଦରିଦ୍ର, ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କଞ୍ଜୁସ, ଅନଶୁନା ପୁଅ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସେବା, ଏବଂ ଭଲ କାମ କରୁଥିବାବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ।

କାନ୍ତାଵିଯୋଗଃ ସ୍ଵଜନାପମାନଂ ଋଣସ୍ଯ ଶେଷଃ କୁଜନସ୍ଯ ସେଵା । ଦାରିଦ୍ରଯାଭାଵାଦ୍ଵିମୁଖାଶ୍ଚ ମିତ୍ରା ଵିନାଗ୍ନିନା ପଞ୍ଚ ଦହନ୍ତି ତୀଵ୍ରାଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଅପମାନ, ଋଣ ଅବଶେଷ ରହିବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସେବା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ମିତ୍ରମାନେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିବା—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳା ଦେଇଥାଏ।

ଚିନ୍ତାସହସ୍ରେଷୁ ଚ ତେଷୁ ମଧ୍ଯେ ଚିନ୍ତାଶ୍ଚତସ୍ରୋଽପ୍ଯସିଧାରତୁଲ୍ଯାଃ । ନୀଚାପମାନଂ କ୍ଷୁଧିତଂ କଲତ୍ରଂ ଭାର୍ଯା ଵିରକ୍ତା ସହଜୋପରୋଧଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ହଜାର ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ଚାରିଟି ରେଜର ଧାର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ: ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ଅପମାନ, ଭୋକ, ଭାର୍ଯ୍ୟାର ଅନୁତ୍ସାହ, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ବାଧା।

ଵଶ୍ଯଶ୍ଚ ପୁର୍ତ୍ରେର୍ଽଥ କରୀ ଚ ଵିଦ୍ଯା ଅରୋଗିତା ସଜ୍ଜନସଙ୍ଗତିଶ୍ଚ । ଇଷ୍ଟା ଚ ଭାର୍ଯା ଵଶଵର୍ତିନୀ ଚ ଦୁଃ ଖସ୍ଯ ମୂଲୋଦ୍ଧରଣାନି ପଞ୍ଚ ॥ ୧,୧୧୫.

ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ପୁଅ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ, ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବଂ ନିଜ ଅନୁଗତ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦୁଃଖର ମୂଳ ଉପଡ଼ାଇବାର ଉପାୟ।

କୁରଙ୍ଗମାତଙ୍ଗପତଙ୍ଗଂଭୃଗ ମୀନା ହତାଃ ପଞ୍ଚବିରେଵ ପଞ୍ଚ । ଏକଃ ପ୍ରମାଥୀ ସ କଥଂ ନ ଘାତ୍ଯୋ ଯଃ ସେଵତେ ପଞ୍ଚଭିରେଵ ପଞ୍ଚ ॥ ୧,୧୧୫.

ମୃଗ, ହାତୀ, ପ୍ରାଣ, ମଧୁମକୁ, ମାଛ—ଏମାନେ ପାଞ୍ଚଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କାରଣରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁ ଲୋକ ପାଞ୍ଚଟି ଦୁଷ୍ଟ କାରଣକୁ ସେବା କରେ, ସେ କିପରି ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ?

ଅଧୀରଃ କର୍କଶଃ ସ୍ତବ୍ଧଃ କୁଚେଲଃ ସ୍ଵଯମାଗତଃ । ପଞ୍ଚ ଵିପ୍ରା ନ ପୂଜ୍ଯନ୍ତେ ବୃହସ୍ପତିସମା ଅପି ॥ ୧,୧୧୫.

ଅସ୍ଥିର, କଠୋର, ଅଭିମାନୀ, ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ, ନିଜେ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ବ୍ରହସ୍ପତି ସମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଆଯୁଃ କର୍ମ ଚ ଵିତ୍ତଂ ଚ ଵିଦ୍ଯା ନିଧନମେଵ ଚ । ପଞ୍ଚୈତାନି ଵିଵିଚ୍ଯନ୍ତେ ଜାଯମାନସ୍ଯ ଦେହିନଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ଆୟୁ, କର୍ମ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଦେହୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଯାଏ।

ପର୍ଵତାରୋହଣେ ତୋଯେ ଗୋକୁଲେ ଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହେ । ପତିତସ୍ଯ ସମୁତ୍ଥାନେ ଶସ୍ତାଃ ପଞ୍ଚ (ହ୍ଯେତେ) ଗୁଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା, ପାଣି ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ଗୋପାଳନ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନିଗ୍ରହ, ପତିତଙ୍କୁ ଉଠାଇବା—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ।

ଅଭ୍ରଚ୍ଛାଯା ଖଲେ ପ୍ରୀତିଃ ପରନାରୀଷୁ ସଂଗତିଃ । ପଞ୍ଚୈତେ ହ୍ଯସ୍ଥିରା ଭାଵା ଯୌଵନାନି ଧନାନି ଚ ॥ ୧,୧୧୫.

ମେଘର ଛାୟା, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କର ଭଲପାଇବା, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସମ୍ପର୍କ, ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ଧନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କିଛି ସ୍ଥିର ନୁହେଁ।

ଅସ୍ଥିରଂ ଜୀଵିତଂ ଲୋକେ ଅସ୍ଥିରଂ ଧନଯୌଵନମ୍ । ଅସ୍ଥିରଂ ପୁତ୍ତ୍ରଦାରାଦ୍ଯଂ ଧର୍ମଃ କୀର୍ତିର୍ଯଶଃ ସ୍ଥିରମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ଏହି ଜଗତରେ ଜୀବନ, ଧନ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥା ସ୍ଥିର ନୁହେଁ। ପୁଅ, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ, କୀର୍ତି ଓ ମାନ୍ୟତା ମାତ୍ର ସ୍ଥିର।

ଶତ ଜୀଵିତମତ୍ଯଲ୍ପଂ ରାତ୍ରିସ୍ତସ୍ଯାର୍ଧହାରିଣୀ । ଵ୍ଯାଧିଶୋକଜରାଯାସୈରର୍ଧଂ ତଦପି ନିଷ୍ଫଲମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଅଳ୍ପ। ରାତି ତାହାର ଅଧା ନେଇଯାଏ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ରୋଗ, ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ କଟିଯାଏ। ଏହିପରି ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ।

ଆଯୁର୍ଵର୍ଷଶତଂ ନୃଣାଂ ପରିମିତଂ ରାତ୍ରୌ ତଦର୍ଧଂ ଗତଂ ତସ୍ଯାର୍ଧସ୍ଥିତକିଞ୍ଚିଦର୍ଧମଧିକଂ ବାଲ୍ଯସ୍ଯ କାଲେ ଗତମ୍ । କିଞ୍ଚିଦ୍ଵନ୍ଧୁଵିଯୋଗଦୁଃ ଖମରଣୈର୍ଭୂପାଲସେଵାଗତଂ ଶେଷଂ ଵାରିତରଙ୍ଗଗର୍ଭଚପଲଂ ମାନେନ କିଂ ମାନିନାମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ମଣିଷର ଆୟୁ ଶତବର୍ଷ, ତାହାର ଅଧା ରାତିରେ କଟିଯାଏ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶର ଅଧା କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଶିଶୁବୟସରେ ହରାଏ। କିଛି ସମୟ ବନ୍ଧୁ ବିୟୋଗ, ଦୁଃଖ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରାଜସେବାରେ କଟିଯାଏ। ଯେତେକି ଅଛି, ସେ ଜଳତରଙ୍ଗ ପରି ଅସ୍ଥିର। ଏପରି ଜୀବନରେ ଅହଂକାର କ’ଣ କାମରେ?

ଅହୋରାତ୍ରମଯୋ ଲୋକେ ଜରାରୂପେଣ ସଂଚରେତ୍ । ମୃତ୍ଯୁର୍ଗ୍ରସତି ଭୂତାନି ପଵନଂ ପନ୍ନଗୋ ଯଥା ॥ ୧,୧୧୫.

ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଏହି ଜଗତରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଏମିତି ଗିଳିଯାଏ, ଯେପରି ନାଗ ବାୟୁକୁ ଗିଳିଯାଏ।

ଗଚ୍ଛତସ୍ତିଷ୍ଠତୋ ଵାପି ଜାଗ୍ରତଃ ସ୍ଵପତୋ ନ ଚେତ୍ । ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵହିତାର୍ଥାଯ ପଶୋରିଵ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ଯେ ଚାଲୁଛି କିମ୍ବା ଦାଁଡ଼ିଛି, ଜାଗିଛି କିମ୍ବା ଶୁଇଁଛି, ସେଯଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କିଛି କରୁନାହିଁ, ତାହାର କାମ ପଶୁର କାମ ପରି।

ଅହିତହିତଵିଚାରଶୂନ୍ଯବୁଦ୍ଧେଃ ଶ୍ରୁତିସମଯେ ବହୁଭିର୍ଵିତର୍କିତସ୍ଯ । ଉଦରଭରଣମାତ୍ରତୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧେଃ ପୁରୁଷପଶୋଶ୍ଚ ପଶୋଶ୍ଚ କୋ ଵିଶେଷଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ଯେ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ବିଚାର କରିପାରେ ନାହିଁ, ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସନ୍ଦେହରେ ରହିଯାଏ, ଓ ପେଟ ଭରିଲେ ମନ ଖୁସି ହୁଏ, ସେ ମଣିଷ ପଶୁ ସହିତ କ’ଣ ତଫାତ୍?

ଶୌର୍ଯେ ତପସି ଦାନେ ଚ ଯସ୍ଯ ନ ପ୍ରଥିତଂ ଯଶଃ । ଵିଦ୍ଯାଯାମର୍ଥଲାଭେ ଵା ମାତୁରୁଚ୍ଚାର ଏଵ ସଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ଯାହାର ବୀରତା, ତପ, ଦାନ, ଶିକ୍ଷା କିମ୍ବା ଧନରେ କିଛି ମାନ୍ୟତା ନାହିଁ, ସେ ତ ମାଆର ମଳ ସମାନ।

ଯଜ୍ଜୀଵ୍ଯତେ କ୍ଷଣମପି ପ୍ରଥିତଂ ମନୁଷ୍ଯୈର୍ଵିଜ୍ଞାନଵିକ୍ରମଯଶୋଭିରଭଗ୍ନମାନୈଃ । ତନ୍ନାମ ଜୀଵିତମିତି ପ୍ରଵଦନ୍ତି ତଜ୍ଜ୍ଞାଃ କାକୋଽପି ଜୀଵତି ଚିରଂ ଚ ବଲିଂ ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ॥ ୧,୧୧୫.

ଯେ ମଣିଷ ଜ୍ଞାନ, ପରାକ୍ରମ ଓ ମାନ୍ୟତାରେ ଅଟୁଟ ଥାଏ, ତାଙ୍କର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସତ୍ୟ ଜୀବନ କୁହନ୍ତି। କାଉଁ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘଦିନ ବଞ୍ଚେ ଓ ବଳି ଖାଏ।

କିଂ ଜୀଵିତେନ ଧନମାନଵିଵର୍ଜିତେନ ମିତ୍ରେଣ କିଂ ଭଵତି ଭୀତିସଶଙ୍କିତେନ । ସିଂହଵ୍ରତଂ ଚରତ ଗଚ୍ଛତ ମା ଵିଷାଦଂ କାକୋଽପି ଜୀଵତି ଚିରଂ ଚ ବଲିଂ ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ॥ ୧,୧୧୫.

ଧନ ଓ ମାନ୍ୟତା ବିନା ଜୀବନ କ’ଣ କାମରେ? ଭୟଭୀତ ଓ ସନ୍ଦେହପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଧୁ କ’ଣ କାମରେ? ସିଂହ ପରି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ଜୀବନ ଚାଲା, ନିରାଶ ହେଉନାହିଁ। କାଉଁ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘଦିନ ବଞ୍ଚେ ଓ ବଳି ଖାଏ।

ଯୋ ଵାତ୍ମନୀହ ନ ଗୁରୌ ନ ଚ ଭୃତ୍ଯଵର୍ଗେ ଦୀନେ ଦଯାଂ ନ କୁରୁତେ ନ ଚ ମିତ୍ରକାର୍ଯେ । କିଂ ତସ୍ଯ ଜୀଵିତଫଲେନମନୁଷ୍ଯଲୋକେ କାକୋଽପି ଜୀଵତି ଚିରଂ ଚ ବଲିଂ ଚ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ॥ ୧,୧୧୫.

ଯେ ନିଜ ପାଇଁ, ଗୁରୁ ପାଇଁ, ଚାକର ଓ ଦୁଃଖୀଙ୍କ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁଙ୍କ କାମରେ କେବେ ଦୟା କରେନାହିଁ, ତାହାର ମଣିଷ ଜନ୍ମର ଫଳ କ’ଣ? କାଉଁ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘଦିନ ବଞ୍ଚେ ଓ ବଳି ଖାଏ।

ଯସ୍ଯ ତ୍ରିଵର୍ଗଶୂନ୍ଯାନି ଦିନାନ୍ଯାଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ଚ । ସ ଲୌହକାରଭସ୍ତ୍ରେଵ ଶ୍ଵସନ୍ନପି ନ ଜୀଵତି ॥ ୧,୧୧୫.

ଯାହାର ଦିନ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ବିନା କଟିଯାଏ, ସେ ଲୋହା ଭାଟିର ଧମାନ ପରି, ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚୁନାହିଁ।

ସ୍ଵାଧୀନଵୃତ୍ତେଃ ସାଫଲ୍ଯଂ ନ ପରାଧୀନଵର୍ତିତା । ଯେ ପରାଧୀନକର୍ମାଣୋ ଜୀଵନ୍ତୋଽପି ଚ ତେ ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାମ କଲେ ସଫଳତା ମିଳେ, ଅନ୍ୟର ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଲେ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ।

ସୁ(ସ୍ଵ) ପୂରା ଵୈ କାପୁରୁଷାଃ ସୁ(ସ୍ଵ) ପୂରୋ ମୂଷିକାଞ୍ଜଲିଃ । ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ କାପୁରୁଷଃ ସ୍ଵଲ୍ପକେନାପି ତୁଷ୍ଯତି ॥ ୧,୧୧୫.

ଭୟଭୀତ ଲୋକ ସବୁବେଳେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ କରେ, ମାଉସ ହାତରେ ଧାନ ଥିଲେ ଯେପରି। ତଥାପି, ସେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅତି କମରେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ହୁଏ।

ଅଭ୍ରଚ୍ଛାଯା ତୃଣାଦଗ୍ନିର୍ନୋଚସେଵା ପଥୋ ଜଲମ୍ । ଵେଶ୍ଯାରାଗଃ ଖଲେ ପ୍ରୀତିଃ ଷଡେତେ ବୁଦ୍ଵୁଦୋପମାଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ମେଘର ଛାୟା, ଘାସରେ ଅଗ୍ନି, ରାସ୍ତାପାଖରେ ପାଣି, ବେଶ୍ୟାର ଭଲପାଇବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କର ପ୍ରେମ—ଏହି ଛଅଟି କଥା ବୁଡବୁଡି ପରି ଅସ୍ଥିର।

ଵାଚା ଵିହିତସାର୍ଥେନ ଲୋକୋ ନ ଚ ସୁଖାଯତେ । ଜୀଵିତଂ ମାନମୂଲଂ ହି ମାନେ ମ୍ଲାନେ କୁତଃ ସୁଖମ୍? ॥ ୧,୧୧୫.

ଅର୍ଥହୀନ କଥା ଦେଇ ଲୋକ ଖୁସି ହୁଏନାହିଁ। ଜୀବନର ମୂଳ ମାନ୍ୟତା; ମାନ୍ୟତା ଲୁଚିଗଲେ ସୁଖ କେଉଁଠୁ ମିଳିବ?