ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଧର୍ମଃ ପ୍ରଵ୍ରଜିତସ୍ତପଃ ପ୍ରଚଲିତଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ଦୂରଂ ଗତଂ ପୃଥ୍ଵୀ ଵନ୍ଧ୍ଯଫଲା ଜନାଃ କପଟିନୋ ଲୌଲ୍ଯେ ସ୍ଥିତା ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ । ମର୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ତ୍ରୀଵଶଗାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚ ଚପଲା ନୀଚା ଜନା ଉନ୍ନତାଃ ହା କଷ୍ଟଂ ଖଲୁଜୀଵିତଂ କଲିଯୁଗେ ଧନ୍ଯା ଜନା ଯେ ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ଧର୍ମ ଚାଲିଗଲା, ତପସ୍ୟା ଅସ୍ଥିର, ସତ୍ୟ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲା, ପୃଥିବୀ ଅଉ ଫଳଦାୟି ନୁହେଁ, ଲୋକେ ଠକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲୋଭରେ ଲିନ, ମଣିଷ ନାରୀଙ୍କ ଆଘାତରେ, ନାରୀ ଚଞ୍ଚଳ, ନିମ୍ନ ଲୋକ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି। ହା ଦୁଃଖ! କଳିଯୁଗର ଜୀବନ କେତେ କଷ୍ଟଦାୟକ! ଯେଉଁମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।

ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ଯେ ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦେଶଭଙ୍ଗଂ କୁଲକ୍ଷଯମ୍ । ପରଚିତ୍ତଗତାନ୍ ଦାରାନ୍ପୁତ୍ରଂ କୁଵ୍ଯସନେ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ଯେଉଁମାନେ ଦେଶ ଭଙ୍ଗ, ପରିବାର ନାଶ, ଜନାନୀ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଉପରେ ମନ ଦେଇଥିବା, କିମ୍ବା ପୁଅ ଦୁର୍ବ୍ୟସନରେ ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ।

କୁପୁତ୍ରେ ନିର୍ଵୃତିର୍ନାସ୍ତି କୁଭାର୍ଯାଯାଂ କୁତୋ ରତିଃ । ସୁମିତ୍ର ନାସ୍ତି ଵିଶ୍ଵାସଃ କୁରାଜ୍ଯେ ନାସ୍ତି ଜୀଵିତମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ଖରାପ ପୁଅ ରେ କେବେ ସୁଖ ନାହିଁ, ଖରାପ ଝିଅ ରେ କେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ? ଖରାପ ସହେଳୀ ଉପରେ କେବେ ଭରସା ନାହିଁ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ଜୀବନ ନାହିଁ।

ପରାନ୍ନଂ ଚ ପରସ୍ଵଂ ଚ ପରଶଯ୍ଯାଃ ପରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ପରଵେଶ୍ମନି ଵାସଶ୍ଚ ଶକ୍ରାଦପି ହରେଚ୍ଛ୍ରିଯମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ, ଧନ, ଶୟ୍ୟା, ଜନାନୀ ଓ ଅନ୍ୟର ଘରେ ରହିବା—ଏହି ସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧନ ହରଣ କରିଦିଏ।

ଆଲାପାଦ୍ଗାତ୍ରସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍ସଂସର୍ଗାତ୍ସହ ଭୋଜନାତ୍ । ଆସନାଚ୍ଛଯନାଦ୍ଯାନାତ୍ପାପଂ ସଂକ୍ରମତେ ନୃଣାମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶ, ସଂଗ, ସାଙ୍ଗରେ ଖାଇବା, ବସିବା, ଶୁଇବା କିମ୍ବା ଏକାଠି ଯାତ୍ରା କରିବା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ।

ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନଶ୍ଯନ୍ତି ରୂପେଣ ତପଃ କ୍ରୋଧନ ନଶ୍ଯତି । ଗାଵୋ ଦ୍ଵରପ୍ରଚାରେଣ ଶୂଦ୍ରାନ୍ନେନ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ନାରୀମାନେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ହରାଇଦିଅନ୍ତି, ତପସ୍ୟା କ୍ରୋଧରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଗାଁମାନେ ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚିଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ଆସନାଦେକଶଯ୍ଯାଯାଂ ବୋଜନାତ୍ପଙ୍କ୍ତିସଙ୍କରାତ୍ । ତତଃ ସଂକ୍ରମତେ ପାପଂ ଘଟାଦ୍ଧଟ ଇଵୋଦକମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ଏକସାଥି ଉଠିବା, ଏକାଠି ଶୁଇବା, ଏକାଠି ଖାଇବା, ଏକ ପଙ୍କ୍ତିରେ ମିଶିବା—ଏହିପରି ମିଶିବାରେ ପାପ ଏକ ଘଟରୁ ଅନ୍ୟ ଘଟକୁ ପାଣି ଯିବା ପରି ଲାଗିଯାଏ।

ଲାଲନେ ବହଵୋ ଦୋଷାସ୍ତାଡନେ ବହଵୋ ଗୁଣାଃ । ତସ୍ମାଚ୍ଛିଷ୍ଯଂ ଚ ପୁତ୍ରଂ ଚ ତାଡଯେନ୍ନ ତୁ ଲାଲଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ଅତି ଲାଡ଼େଇରେ ଅନେକ ଦୋଷ ଅଛି, ଶାସନରେ ଅନେକ ଗୁଣ ଅଛି; ତେଣୁ ଶିଷ୍ୟ କିମ୍ବା ପୁଅକୁ ଲାଡ଼େଇ ନ କରି, ଶାସନ କରିବା ଉଚିତ।

ଅଧ୍ଵା ଜରା ଦେହଵତାଂ ପର୍ଵତାନାଂ ଜଲଂ ଜରା । ଅସଂଭୋଗଶ୍ଚ ନାରୀଣାଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣାମାତପୋ ଜରା ॥ ୧,୧୧୫.

ପଥ ଚାଲିବା ଦେହଧାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବୃଦ୍ଧି, ପାହାଡ଼ ପାଇଁ ପାଣି ବୃଦ୍ଧି, ନାରୀମାନେ ମିଳନ ନ ହେଲେ ବୃଦ୍ଧି, ଜାମାପାତ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ବୃଦ୍ଧି।

ଅଧମାଃ କଲିମିଚ୍ଛନ୍ତି ସନ୍ଧିମିଚ୍ଛତି ମଧ୍ଯମାଃ । ଉତ୍ତମା ମାନମିଚ୍ଛନ୍ତି ମାନୋ ହି ମହତାଂ ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଝଗଡ଼ା ଚାହାନ୍ତି, ମଧ୍ୟମ ଲୋକମାନେ ସମ୍ମତି ଚାହାନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଆଦର ଚାହାନ୍ତି; କାରଣ ଆଦର ହିଁ ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କ ଧନ।

ମାନୋ ହି ମୂଲମର୍ଥସ୍ଯ ମାନେ ସତି ଧନେନ କିମ୍ । ପ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟମାନଦର୍ପସ୍ଯ କିଂ ଧନେନ କିମାଯୁଷା ॥ ୧,୧୧୫.

ଆଦର ହିଁ ଧନର ମୂଳ; ଆଦର ଥିଲେ ଧନର କଣ ଦରକାର? ଯେଉଁଠାରେ ଆଦର ଓ ଗର୍ବ ହରାଇଯାଇଛି, ତାହାଁରେ ଧନ କିମ୍ବା ଜୀବନର କଣ ଉପଯୋଗ?

ଅଧମା ଧନମିଚ୍ଛନ୍ତି ଧନମାନୌ ହି ମଧ୍ଯମାଃ । ଉତ୍ତମା ମାନମିଚ୍ଛନ୍ତି ମାନୋ ହି ମହତାଂ ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ନିମ୍ନ ଲୋକମାନେ ଧନ ଚାହାନ୍ତି, ମଧ୍ୟମ ଲୋକମାନେ ଧନ ଓ ଆଦର ଦୁଇଁଟି ଚାହାନ୍ତି, ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନେ ଆଦର ଚାହାନ୍ତି; କାରଣ ଆଦର ହିଁ ବଡ଼ ଲୋକଙ୍କ ଧନ।

ଵନେଽପି ସିଂହା ନ ନମନ୍ତି କଂ ଚ ବୁଭୁ କ୍ଷିତା ମାଂସନିରୀକ୍ଷଣଂ ଚ । ଧନୈର୍ଵିହୀନାଃ ସୁକୁଲେଷୁ ଜାତା ନ ନୀଚକର୍ମାଣି ସମାରଭନ୍ତେ ॥ ୧,୧୧୫.

ବନରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସିଂହ ଜଣେ କାହାକୁ ନମନ୍ତି ନାହିଁ, ଦେଇଥିବା ମାଂସ ଖାନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟର ମାଂସକୁ ଚାହିଁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଧନ ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ନାଭିଷେକୋ ନ ସଂସ୍କାରଃ ସିଂହସ୍ଯ କ୍ରିଯତେ ଵନେ । ନିତ୍ଯମୂର୍ଜିତସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ସ୍ଵଯମେଵ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରତା ॥ ୧,୧୧୫.

ବନରେ ସିଂହଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ଅଭିଷେକ କିମ୍ବା ସଂସ୍କାର କରନ୍ତି ନାହିଁ; ସିଂହ ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୟଂ ପଶୁମାନଙ୍କ ରାଜା ହୁଏ।

ଵଣିକ୍ପ୍ରମାଦୀ ଭୃକଶ୍ଚ ମାନୀ ଭିକ୍ଷୁର୍ଵିଲାସୀ ହ୍ଯଧନଶ୍ଚ କାମୀ । ଵରାଙ୍ଗନା ଚାପ୍ରିଯଵାଦିନୀ ଚ ନ ତେ ଚ କର୍ମାଣି ସମାରଭନ୍ତେ ॥ ୧,୧୧୫.

ଅସାବଧାନ ବ୍ୟାପାରୀ, ନାଇ, ଗର୍ବିତ ଭିକ୍ଷୁ, ଧନ ନଥିବା କାମୀ, ସୁନ୍ଦରୀ ନାରୀ, ଏବଂ ଅପ୍ରିୟ କଥା କହୁଥିବା—ଏମାନେ ନିଜ କାମ କରିନାହିଁ।

ଦାତା ଦରିଦ୍ରଃ କୃପଣୋର୍ଽଥଯୁକ୍ତଃ ପୁତ୍ତ୍ରୋଽଵିଧେଯଃ କୁଜନସ୍ଯ ସେଵା । ପରୋପକାରେଷୁ ନରସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଜାଯତେ ଦୁଶ୍ଚରିତାନି ପଞ୍ଚ ॥ ୧,୧୧୫.

ଦାନୀ କିନ୍ତୁ ଦରିଦ୍ର, ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କଞ୍ଜୁସ, ଅନଶୁନା ପୁଅ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସେବା, ଏବଂ ଭଲ କାମ କରୁଥିବାବେଳେ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଖରାପ କାର୍ଯ୍ୟ।

କାନ୍ତାଵିଯୋଗଃ ସ୍ଵଜନାପମାନଂ ଋଣସ୍ଯ ଶେଷଃ କୁଜନସ୍ଯ ସେଵା । ଦାରିଦ୍ରଯାଭାଵାଦ୍ଵିମୁଖାଶ୍ଚ ମିତ୍ରା ଵିନାଗ୍ନିନା ପଞ୍ଚ ଦହନ୍ତି ତୀଵ୍ରାଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବା, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଅପମାନ, ଋଣ ଅବଶେଷ ରହିବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସେବା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ମିତ୍ରମାନେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିବା—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅଗ୍ନି ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର ଜ୍ୱାଳା ଦେଇଥାଏ।

ଚିନ୍ତାସହସ୍ରେଷୁ ଚ ତେଷୁ ମଧ୍ଯେ ଚିନ୍ତାଶ୍ଚତସ୍ରୋଽପ୍ଯସିଧାରତୁଲ୍ଯାଃ । ନୀଚାପମାନଂ କ୍ଷୁଧିତଂ କଲତ୍ରଂ ଭାର୍ଯା ଵିରକ୍ତା ସହଜୋପରୋଧଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ହଜାର ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ଚାରିଟି ରେଜର ଧାର ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ: ନିମ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ଅପମାନ, ଭୋକ, ଭାର୍ଯ୍ୟାର ଅନୁତ୍ସାହ, ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ବାଧା।

ଵଶ୍ଯଶ୍ଚ ପୁର୍ତ୍ରେର୍ଽଥ କରୀ ଚ ଵିଦ୍ଯା ଅରୋଗିତା ସଜ୍ଜନସଙ୍ଗତିଶ୍ଚ । ଇଷ୍ଟା ଚ ଭାର୍ଯା ଵଶଵର୍ତିନୀ ଚ ଦୁଃ ଖସ୍ଯ ମୂଲୋଦ୍ଧରଣାନି ପଞ୍ଚ ॥ ୧,୧୧୫.

ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ପୁଅ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ, ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏବଂ ନିଜ ଅନୁଗତ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଦୁଃଖର ମୂଳ ଉପଡ଼ାଇବାର ଉପାୟ।

କୁରଙ୍ଗମାତଙ୍ଗପତଙ୍ଗଂଭୃଗ ମୀନା ହତାଃ ପଞ୍ଚବିରେଵ ପଞ୍ଚ । ଏକଃ ପ୍ରମାଥୀ ସ କଥଂ ନ ଘାତ୍ଯୋ ଯଃ ସେଵତେ ପଞ୍ଚଭିରେଵ ପଞ୍ଚ ॥ ୧,୧୧୫.

ମୃଗ, ହାତୀ, ପ୍ରାଣ, ମଧୁମକୁ, ମାଛ—ଏମାନେ ପାଞ୍ଚଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ କାରଣରେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; ଯେଉଁ ଲୋକ ପାଞ୍ଚଟି ଦୁଷ୍ଟ କାରଣକୁ ସେବା କରେ, ସେ କିପରି ନଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ?

ଅଧୀରଃ କର୍କଶଃ ସ୍ତବ୍ଧଃ କୁଚେଲଃ ସ୍ଵଯମାଗତଃ । ପଞ୍ଚ ଵିପ୍ରା ନ ପୂଜ୍ଯନ୍ତେ ବୃହସ୍ପତିସମା ଅପି ॥ ୧,୧୧୫.

ଅସ୍ଥିର, କଠୋର, ଅଭିମାନୀ, ଅପରିଚ୍ଛନ୍ନ, ନିଜେ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ବ୍ରହସ୍ପତି ସମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

ଆଯୁଃ କର୍ମ ଚ ଵିତ୍ତଂ ଚ ଵିଦ୍ଯା ନିଧନମେଵ ଚ । ପଞ୍ଚୈତାନି ଵିଵିଚ୍ଯନ୍ତେ ଜାଯମାନସ୍ଯ ଦେହିନଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ଆୟୁ, କର୍ମ, ଧନ, ଶିକ୍ଷା ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଦେହୀ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଯାଏ।

ପର୍ଵତାରୋହଣେ ତୋଯେ ଗୋକୁଲେ ଦୁଷ୍ଟନିଗ୍ରହେ । ପତିତସ୍ଯ ସମୁତ୍ଥାନେ ଶସ୍ତାଃ ପଞ୍ଚ (ହ୍ଯେତେ) ଗୁଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୧,୧୧୫.

ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା, ପାଣି ଅତିକ୍ରମ କରିବା, ଗୋପାଳନ, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନିଗ୍ରହ, ପତିତଙ୍କୁ ଉଠାଇବା—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ।

ଅଭ୍ରଚ୍ଛାଯା ଖଲେ ପ୍ରୀତିଃ ପରନାରୀଷୁ ସଂଗତିଃ । ପଞ୍ଚୈତେ ହ୍ଯସ୍ଥିରା ଭାଵା ଯୌଵନାନି ଧନାନି ଚ ॥ ୧,୧୧୫.

ମେଘର ଛାୟା, ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କର ଭଲପାଇବା, ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହ ସମ୍ପର୍କ, ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ଧନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କିଛି ସ୍ଥିର ନୁହେଁ।

ଅସ୍ଥିରଂ ଜୀଵିତଂ ଲୋକେ ଅସ୍ଥିରଂ ଧନଯୌଵନମ୍ । ଅସ୍ଥିରଂ ପୁତ୍ତ୍ରଦାରାଦ୍ଯଂ ଧର୍ମଃ କୀର୍ତିର୍ଯଶଃ ସ୍ଥିରମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ଏହି ଜଗତରେ ଜୀବନ, ଧନ ଓ ଯୁବାବସ୍ଥା ସ୍ଥିର ନୁହେଁ। ପୁଅ, ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ, କୀର୍ତି ଓ ମାନ୍ୟତା ମାତ୍ର ସ୍ଥିର।

ଶତ ଜୀଵିତମତ୍ଯଲ୍ପଂ ରାତ୍ରିସ୍ତସ୍ଯାର୍ଧହାରିଣୀ । ଵ୍ଯାଧିଶୋକଜରାଯାସୈରର୍ଧଂ ତଦପି ନିଷ୍ଫଲମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଅଳ୍ପ। ରାତି ତାହାର ଅଧା ନେଇଯାଏ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶ ରୋଗ, ଦୁଃଖ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ କଟିଯାଏ। ଏହିପରି ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ।

ଆଯୁର୍ଵର୍ଷଶତଂ ନୃଣାଂ ପରିମିତଂ ରାତ୍ରୌ ତଦର୍ଧଂ ଗତଂ ତସ୍ଯାର୍ଧସ୍ଥିତକିଞ୍ଚିଦର୍ଧମଧିକଂ ବାଲ୍ଯସ୍ଯ କାଲେ ଗତମ୍ । କିଞ୍ଚିଦ୍ଵନ୍ଧୁଵିଯୋଗଦୁଃ ଖମରଣୈର୍ଭୂପାଲସେଵାଗତଂ ଶେଷଂ ଵାରିତରଙ୍ଗଗର୍ଭଚପଲଂ ମାନେନ କିଂ ମାନିନାମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ମଣିଷର ଆୟୁ ଶତବର୍ଷ, ତାହାର ଅଧା ରାତିରେ କଟିଯାଏ। ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଂଶର ଅଧା କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଶିଶୁବୟସରେ ହରାଏ। କିଛି ସମୟ ବନ୍ଧୁ ବିୟୋଗ, ଦୁଃଖ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରାଜସେବାରେ କଟିଯାଏ। ଯେତେକି ଅଛି, ସେ ଜଳତରଙ୍ଗ ପରି ଅସ୍ଥିର। ଏପରି ଜୀବନରେ ଅହଂକାର କ’ଣ କାମରେ?

ଅହୋରାତ୍ରମଯୋ ଲୋକେ ଜରାରୂପେଣ ସଂଚରେତ୍ । ମୃତ୍ଯୁର୍ଗ୍ରସତି ଭୂତାନି ପଵନଂ ପନ୍ନଗୋ ଯଥା ॥ ୧,୧୧୫.

ଦିନ ଓ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଏହି ଜଗତରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥାଏ। ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଏମିତି ଗିଳିଯାଏ, ଯେପରି ନାଗ ବାୟୁକୁ ଗିଳିଯାଏ।

ଗଚ୍ଛତସ୍ତିଷ୍ଠତୋ ଵାପି ଜାଗ୍ରତଃ ସ୍ଵପତୋ ନ ଚେତ୍ । ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵହିତାର୍ଥାଯ ପଶୋରିଵ ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ ୧,୧୧୫.

ଯେ ଚାଲୁଛି କିମ୍ବା ଦାଁଡ଼ିଛି, ଜାଗିଛି କିମ୍ବା ଶୁଇଁଛି, ସେଯଦି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ କିଛି କରୁନାହିଁ, ତାହାର କାମ ପଶୁର କାମ ପରି।