ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନ ଵିଶ୍ଵସେଦଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ନାତିଵିଶ୍ଵସେତ୍ । ଵିଶ୍ଵାସାଦ୍ଭଯମୁତ୍ପନ୍ନଂ ମୂଲାଦପି ନିକୃନ୍ତତି ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେଉଁଠାରେ ଭରସା ନାହିଁ, ସେଠି କେବେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଭରସା ଅଛି, ସେଠି ଅତିରିକ୍ତ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଭରସାରୁ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଇପାରେ।

ଵୈରିଣା ସହ ସନ୍ଧାଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ତୋ ଯଦି ତିଷ୍ଠତି । ସ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରେ ପ୍ରସୁପ୍ତୋ ହି ପତିତଃ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ଶତ୍ରୁ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ କରି ଯଦି କେହି ଭରସାରେ ରହେ, ସେ ଗଛର ଶିଖରରେ ଶୁଇଥିବା ମନିଷ ଭଳି; ପଡ଼ିଗଲା ପରେ ମାତ୍ର ସେ ସଚେତନ ହୁଏ।

ନାତ୍ଯନ୍ତଂ ମୃଦୁନା ଭାଵ୍ଯଂ ନାତ୍ଯନ୍ତଂ କୂରକର୍ମଣା । ମୃଦୁନୈଵ ମୃଦୁଂ ହନ୍ତି ଦାରୁଣେନୈଵ ଦାରୁଣମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅତି ମୃଦୁ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅତି କଠୋର କାମ କରିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୃଦୁକୁ ମୃଦୁ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଏ, କଠୋରକୁ କଠୋର ଦ୍ୱାରା।

ନାତ୍ଯନ୍ତଂ ସରଲୈର୍ଭାଵ୍ଯଂ ନାତ୍ଯନ୍ତଂ ମୃଦୁନା ତଥା । ସରଲାସ୍ତତ୍ର ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ କୁବ୍ଜାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପାଦପାଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅତି ସରଳ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅତି ମୃଦୁ ହେବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ସିଧା ଗଛକୁ କାଟିଦିଅନ୍ତି, ଟେଢ଼ା ଗଛ ତଥାପି ରହିଯାଏ।

ନମନ୍ତି ଫଲିନୋ ଵୃକ୍ଷା ନମନ୍ତି ଗୁଣିନୋ ଜନାଃ । ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ମୂର୍ଖାଶ୍ଚ ଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ନ ନମନ୍ତି ଚ ॥ ୧,୧୧୪.

ଫଳ ଥିବା ଗଛ ନମେ, ଗୁଣୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନମ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଶୁଖିଲା ଗଛ ଓ ମୂର୍ଖ ଲୋକ ନ ନମନ୍ତି, ବିଗି ଯାନ୍ତି।

ଅପ୍ରାର୍ଥିତାନି ଦୁଃ ଖାନି ଯଥୈଵାଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ଚ । ମାର୍ଜାର ଇଵ ଲୁମ୍ପେତ ତଥା ପ୍ରାର୍ଥଯିତାର ନରଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେପରି ଅନାହୂତ ଦୁଃଖ ଆସିଯାଏ ଏବଂ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ଲୋକେ ଅବସରକୁ ବୁଝି, ବିଲେଇ ମାଉସ ଧରିବାଭଳି ଧରିନେବା ଉଚିତ୍।

ପୂର୍ଵଂ ପଶ୍ଚାଚ୍ଚରନ୍ତ୍ଯାର୍ଯେ ସଦୈଵ ବହୁସମ୍ପଦଃ । ଵିପରୀତମନାର୍ଯେ ଚ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା ଚର ॥ ୧,୧୧୪.

ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସହିତ ଆଗରୁ ଓ ପଛରୁ ସବୁବେଳେ ସାବଧାନ ଓ ସମ୍ପଦ ସହ କାମ କର; ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ସହିତ ଚାହିଁଲେ ଯେପରି ଚାଲ।

ଷଟ୍କର୍ଣୋ ଭିଦ୍ଯତେ ମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚତୁଃ କର୍ଣଶ୍ଚଧାର୍ଯତେ । ଦ୍ଵିକର୍ଣସ୍ଯ ତୁ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାପ୍ଯନ୍ତ ନ ବୁଧ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ଛଅ କାନରେ ଗୁପ୍ତ କଥା ଖୋଲିଯାଏ; ଚାରି କାନରେ ରହିଥାଏ; ଦୁଇ କାନରେ ଥିବା ଗୁପ୍ତ କଥାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ତଯା ଗଵା କିଂ କ୍ରିଯତେ ଯା ନ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ ନ ଗର୍ଭିଣୀ । କୋର୍ଽଥ ପୁତ୍ରେଣ ଜାତେନ ଯୋ ନ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନ ଧାର୍ମିକଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେ ଗାଈ ଦୁଧ ଦେଉନାହିଁ, ଗର୍ଭବତୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାହାର କଣ କାମ? ଏବଂ ଯେ ପୁଅ ଶିକ୍ଷା ଓ ଧର୍ମରେ ନାହିଁ, ସେଠି କଣ ଲାଭ?

ଏକେନାପି ସୁପୁତ୍ରେଣ ଵିଦ୍ଯାଯୁକ୍ତେନ ଧୀମତା । କୁଲଂ ପୁରୁଷସିଂହେନ ଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଗଗନଂ ଯଥା ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ଶିକ୍ଷା ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ପରିବାରକୁ ଉନ୍ନତ କରେ—ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ।

ଏକେନାପି ସୁଵୃକ୍ଷେଣ ପୁଷ୍ପିତେନ ସୁଗନ୍ଧିନା । ଵନଂ ସୁଵାସିତଂ ସର୍ଵଂ ସୁପୁତ୍ରେଣ କୁଲଂ ଯଥା ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ଫୁଲିଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ଗଛ ସମଗ୍ର ବନକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ କରେ, ଉପାୟ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଇଥାଏ।

ଏକୋ ହି ଗୁଣଵାନ୍ପୁତ୍ରୋ ନିର୍ଗୁଣେନ ଶତେନ କିମ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରୋ ହନ୍ତି ତମାଂସ୍ଯେକୋ ନ ଚ ଜ୍ଯୋତିଃ ସହସ୍ରକମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଗୁଣ ନଥିବା ଶତପୁତ୍ରର କଣ ଲାଭ? ଏକ ଗୁଣବାନ ପୁଅ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି; ହଜାର ତାରା ତାହା କରିପାରେନାହିଁ।

ଲାଲଯେତ୍ପଞ୍ଚ ଵର୍ଷାଣି ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ତାଡଯେତ୍ । ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ଷୋଡଶେ ଵର୍ଷେ ପୁତ୍ରଂ ମିତ୍ରଵଦାଚରେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଅକୁ ଲାଡ଼ କର, ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କର; ଛଉଦଶ ବର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁଅକୁ ବନ୍ଧୁ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କର।

ଜାଯମାନୋ ହରେଦ୍ଦାରାନ୍ ଵର୍ଧମାନୋ ହରେଦ୍ଧନମ୍ । ମ୍ରିଯମାଣୋ ହରେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ନାସ୍ତି ପୁତ୍ରସମୋ ରିପୁଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଜନ୍ମ ସମୟରେ ପୁଅ ବାପାଙ୍କର ଜନାନୀକୁ ନେଇଯାଏ; ବଢ଼ିବା ସମୟରେ ଧନ ନେଇଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ପ୍ରାଣ ନେଇଯାଏ—ପୁଅ ସମାନ ଶତ୍ରୁ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

କେଚିନ୍ମୃଗମୁଖା ଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ କେଚିଦ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରମୁଖା ମୃଗାଃ । ତତ୍ସ୍ଵରୂପପହିଜ୍ଞାନେ ହ୍ଯଵିଶ୍ଵାସଃ ପଦେପଦେ ॥ ୧,୧୧୪.

କେତେକ ବାଘ ମୃଗ ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, କେତେକ ମୃଗ ବାଘ ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଜଣା ନଥିଲେ ପ୍ରତି ପଦକୁ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର।

ଏକଃ କ୍ଷମାଵତାଂ ଦୋଷୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ନୋପପଦ୍ଯତେ । ଯଦେନଂ କ୍ଷମଯା ଯୁକ୍ତମଶକ୍ତଂ ମନ୍ଯତେ ଜନଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଲୋକଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଦୋଷ—ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ—ଲୋକେ ଭାବିପାରନ୍ତି ଯେ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଅଶକ୍ତ।

ଏତଦେଵାନୁମନ୍ଯେତ ଭୋଗା ହି କ୍ଷଣଭଙ୍ଗିନଃ । ସ୍ନିଗ୍ଧେଷୁ ଚ ଵିଦଗ୍ଧସ୍ଯ ମତଯୋ ଵୈ ହ୍ଯନାକୁଲାଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଏହି କଥା ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍—ଭୋଗ ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟର; ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁରଙ୍କର ମନ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପିତୃସମୋ ଭ୍ରାତା ମୃତେ ପିତରି ଶୌନକ । ସର୍ଵେଷାଂ ସ ପିତା ହି ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵେଷାମନୁପାଲକଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ହେ ଶୌନକ, ବାପା ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ ବଡ଼ ଭାଇ ବାପା ସମାନ ହୁଏ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ବାପା ଭଳି ଦୟାଳୁ ଓ ରକ୍ଷକ ହେବା ଉଚିତ।

କନିଷ୍ଠେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ସମତ୍ଵେନାନୁଵର୍ତତେ । ସମାପଭୋଗଜୀଵେଷୁ ଯଥୈଵଂ ତନଯେଷୁ ଚ ॥ ୧,୧୧୪.

ସେ ସମସ୍ତ ଛୋଟ ଭାଇମାନଙ୍କୁ, ସହଯୋଗୀ ଓ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ବହୂନାମଲ୍ପସାରାଣାଂ ସମଵାଯୋ ହି ଦାରୁଣଃ । ତୃଣୈରାଵେଷ୍ଟିତା ରଜ୍ଜୁସ୍ତଯା ନାଗୋଽପି ବଧ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକ ଏକାଠି ହେଲେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଅନ୍ତି। ଘାସରେ ଝାପିଥିବା ଦୋରି ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହାତୀକୁ ବାନ୍ଧି ହେବ।

ଅପହୃତ୍ଯ ପରସ୍ଵଂ ହି ଯସ୍ତୁ ଦାନଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ସ ଦାତା ନରକଂ ଯାତି ଯସ୍ଯାର୍ଥାସ୍ତସ୍ଯ ତତ୍ଫଲମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅନ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ନେଇ ଯିଏ ଦାନ କରେ, ସେ ଦାତା ନାମରେ ନରକକୁ ଯାଏ। ଦାନର ଫଳ ତାହାର ଯିଏ ସମ୍ପତ୍ତି ଥିଲା।

ଦେଵଦ୍ରଵ୍ଯଵିନାଶେନ ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହରଣେନ ଚ । କୁଲାନ୍ଯକୁଲତାଂ ଯାନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣାତିକ୍ରମେଣ ଚ ॥ ୧,୧୧୪.

ଦେବତାଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ନଷ୍ଟ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଧନ ହରଣ କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ ପରିବାରର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନେ ଚ ସୁରାପେ ଚ ଚୋରେ ଭଗ୍ନଵ୍ରତେ ତଥା । ନିଷ୍କୃତିର୍ଵିହିତା ସଦ୍ଭିଃ କୃତଘ୍ନେ ନାସ୍ତି ନିଷ୍କୃତିଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ, ମଦପାନ, ଚୋରି କିମ୍ବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ କଲେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଅକୃତଜ୍ଞଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ।

ନାଶ୍ରନ୍ତି ପିତରୋ ଦେଵାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରସ୍ଯ ଵୃଷଲୀପତେଃ । ଭାର୍ଯାଜିତସ୍ଯ ନାଶ୍ରନ୍ତି ଯସ୍ଯାଶ୍ଚୋପପତିର୍ଗୃହେ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯିଏ ନିମ୍ନଜାତି, ଯିଏ ଜନୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହାରିଛି, କିମ୍ବା ଘରେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ସହ ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର ଅଛି, ସେମାନଙ୍କର ପିତୃଦେବତା ଓ ଦେବତା ତ୍ରୁପ୍ତି ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ଅକୃଜଜ୍ଞମନାର୍ଯଞ୍ଚ ଦୀର୍ଧରୋଷମନାର୍ଜଵମ୍ । ଚତୁରୋ ଵିଦ୍ଧି ଚାଣ୍ଡାଲାଞ୍ଜାତ୍ଯା ଜାଯେତ ପଞ୍ଚମଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅକୃତଜ୍ଞ, ଅନାର୍ୟ, ଦୀର୍ଘକ୍ରୋଧୀ ଓ ଅସତ୍ୟବାଦୀ—ଏହି ଚାରିଜଣ ଚଣ୍ଡାଳ ଭାବେ ଜଣାଯିବେ। ଏମାନଙ୍କୁ ନେଇ ପଞ୍ଚମ ଜଣ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।

ନୋପେକ୍ଷିତଵ୍ଯୋ ଦୁର୍ବଦ୍ଧି ଶତ୍ରୁରଲ୍ପୋଽପ୍ଯଵଜ୍ଞଯା । ଵହ୍ନିରଲ୍ପୋଽପ୍ଯସଂହାର୍ଯଃ କୁରୁତେ ଭସ୍ମସାଜ୍ଜଗତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅଳ୍ପ ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଛୋଟ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭସ୍ମ କରିପାରେ।

ନଵେ ଵଯସି ଯଃ ଶାନ୍ତଃ ସ ଶାନ୍ତ ଇତି ମେ ମତିଃ । ଧାତୁଷୁ କ୍ଷୀଯମାଣେଷୁ ଶମଃ କସ୍ଯ ନ ଜାଯତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯିଏ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଶାନ୍ତ ରହିପାରେ, ସେଠାରେ ନିଜର ଶାନ୍ତି ଥିବାକୁ ମୁଁ ମାନେ। ଦେହ ଶକ୍ତି କମିଲେ ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଆସିଯାଏ।

ପନ୍ଥାନ ଇଵ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵସାଧାରଣାଃ ଶ୍ରିଯଃ । ମଦୀଯା ଇତି ମତ୍ଵା ଵୈ ନ ହି ହର୍ଷଯୁତୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧନ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ, ପଥ ଭଳି। 'ଏହା ମୋର' ଭାବିଲେ କେବେ ଖୁସି ମିଳେ ନାହିଁ।

ଚିତ୍ତାଯତ୍ତଂ ଧାତୁଵଶ୍ଯଂ ଶରୀରଂ ଚିତ୍ତେ ନଷ୍ଟେ ଧାତଵୋ ଯାନ୍ତି ନାଶମ୍ । ତସ୍ମାଚ୍ଚିତ୍ତଂ ସର୍ଵଦା ରକ୍ଷଣୀଯଂ ସ୍ଵସ୍ଥେ ଚିତ୍ତେ ଧାତଵଃ ସମ୍ଭଵନ୍ତି ॥ ୧,୧୧୪.

ଦେହ ମନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଦେହର ଧାତୁ ମନ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ତେଣୁ ସବୁବେଳେ ମନକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ଉଚିତ, ମନ ସୁସ୍ଥ ଥିଲେ ଦେହର ଧାତୁ ଭଲ ରହେ।