ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଶିରଃ ସୁଧୌତଂ ଚରଣୌ ସୁମାର୍ଜିତୌ ଵରାଙ୍ଗନାସେଵନମଲ୍ପଭୋଜନମ୍ । ଅନଗ୍ନଶାଯିତ୍ଵମପର୍ଵମୈଥୁନଂ ଚିରପ୍ରନଷ୍ଟାଂ ଶ୍ରିଯମାନଯନ୍ତି ଷଟ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଭଲ ଭାବେ ମୁଣ୍ଡ ଧୁଇବା, ଚାଲି ଭଲ ଭାବେ ଧୋଇବା, ଭଦ୍ରାଙ୍ଗନାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା, ଅଳ୍ପ ଖାଇବା, ନଙ୍ଗା ଶୋଇନଥିବା, ଅପବିତ୍ର ଦିନରେ ଯୌନ କ୍ରିୟା ନ କରିବା—ଏହି ଛଅଟି ଦୀର୍ଘଦିନ ହରାଇଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀକୁ ଫେରାଇ ଆଣେ।

ଯସ୍ଯ କସ୍ଯ ତୁ ପୁଷ୍ପସ୍ଯ ପାଣାଡରସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ଶିରସା ଧାର୍ଯମାଣସ୍ଯ ହ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରତିହନ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେକୌଣସି ଫୁଲ, ବିଶେଷକରି ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣାଡର ଫୁଲ, ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦୂରେଇଯାଏ।

ଦୀପସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମା ଛାଯା ଛାଯା ଶଯ୍ଯାସନସ୍ଯ ଚ । ରଜକସ୍ଯ ତୁ ଯତ୍ତୀର୍ଥଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ॥ ୧,୧୧୪.

ଦୀପର ପଶ୍ଚିମ ଛାୟା, ଶଯ୍ୟା କିମ୍ବା ଆସନର ଛାୟା, ଓ ଧୋବିର ଧୁଳି—ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି।

ବାଲାତପଃ ପ୍ରେତଧୂମଃ ସ୍ତ୍ରୀ ଵୃଦ୍ଧା ତରୁଣଂ ଦଧି । ଆଯୁଷ୍କାମୋ ନ ସେଵେତ ତଥା ସଂମାର୍ଜନୀରଜଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ପ୍ରଭାତର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମୃତଦେହର ଧୂଆଁ, ବୃଦ୍ଧା ନାରୀ, ତରୁଣ ଦହି ଓ ଝାଡ଼ୁର ଧୁଳି—ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ।

ଗଜାଶ୍ଵରଥଧାନ୍ଯାନାଂ ଗଵାଞ୍ଚୈଵ ରଜଃ ଶୁଭମ୍ । ଅଶୁଭଂ ଚ ଵିଜାନୀଯାତ୍ଖରୋଷ୍ଟ୍ରଜାଵିକେଷୁ ଚ ॥ ୧,୧୧୪.

ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଧାନ୍ୟ ଓ ଗାଈର ଧୁଳି ଶୁଭ; କିନ୍ତୁ ଗଧା, ଉଠ ଓ ଛାଗର ଧୁଳି ଅଶୁଭ ବୋଲି ଜାଣିବା।

ଗଵାଂ ରଜୋ ଧାନ୍ଯରଜଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯାଙ୍ଗଭଵଂ ରଜଃ । ଏତଦ୍ରଜୋ ମହାଶସ୍ତଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଗାଈର ଧୁଳି, ଧାନ୍ୟର ଧୁଳି ଓ ପୁଅର ଶରୀରର ଧୁଳି—ଏହି ଧୁଳି ବହୁତ ପବିତ୍ର ଓ ମହାପାପ ନାଶ କରେ।

ଅଜାରଜଃ ଖରରଜୋ ଯତ୍ତୁ ସଂମାର୍ଜନୀରଜଃ । ଏତଦ୍ରଜୋ ମହାପାପଂ ମହାକିଲ୍ବିଷକାରକମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଛାଗର ଧୁଳି, ଗଧାର ଧୁଳି ଓ ଝାଡ଼ୁର ଧୁଳି—ଏହି ଧୁଳି ମହାପାପ ଓ ଭୟଙ୍କର ଅପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ।

ଶୂର୍ପଵାତୋ ନଖାଗ୍ରାମ୍ବୁ ସ୍ନାନଵସ୍ତ୍ରମୃଜୋଦକମ୍ । କେଶାମ୍ବୁ ମାର୍ଜନୀରେଣୁର୍ହନ୍ତି ପୁଣ୍ଯଂ ପୁରା କୃତମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଛାନିର ପବନ, ନଖର ଧୋଇବା ପାଣି, ସ୍ନାନର ବସ୍ତ୍ର ଧୋଇବା ପାଣି, କେଶ ଧୋଇବା ପାଣି ଓ ଝାଡ଼ୁର ଧୁଳି—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦିଏ।

ଵିପ୍ରଯୋର୍ଵିପ୍ରଵହ୍ନ୍ଯୋଶ୍ଚ ଦମ୍ପତ୍ଯୋଃ ସ୍ଵାମିନୋସ୍ତଥା । ଅନ୍ତରେଣ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ହଯସ୍ଯ ଵୃଷଭସ୍ଯ ଚ ॥ ୧,୧୧୪.

ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅଗ୍ନି, dampati, ମାଲିକ ଓ ଚାକର, ଘୋଡ଼ା ଓ ବଳଦ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ରାଜାଗ୍ନିସର୍ପେଷୁ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯେ ଶତ୍ରୁସେଵନେ । ଭୋଗାସ୍ଵାଦେଷୁ ଵିଶ୍ଵାସଂ କଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ କର୍ତୁମର୍ହତି ॥ ୧,୧୧୪.

ସ୍ତ୍ରୀ, ରାଜା, ଅଗ୍ନି, ସାପ, ପାଠ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସେବା ଓ ଭୋଗର ସ୍ୱାଦ—ଏହି ସବୁରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ କେହି ଭରସା କରିପାରିବେ କି?

ନ ଵିଶ୍ଵସେଦଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ତଂ ନାତିଵିଶ୍ଵସେତ୍ । ଵିଶ୍ଵାସାଦ୍ଭଯମୁତ୍ପନ୍ନଂ ମୂଲାଦପି ନିକୃନ୍ତତି ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେଉଁଠାରେ ଭରସା ନାହିଁ, ସେଠି କେବେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଭରସା ଅଛି, ସେଠି ଅତିରିକ୍ତ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଭରସାରୁ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ମୂଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଟିଦେଇପାରେ।

ଵୈରିଣା ସହ ସନ୍ଧାଯ ଵିଶ୍ଵସ୍ତୋ ଯଦି ତିଷ୍ଠତି । ସ ଵୃକ୍ଷାଗ୍ରେ ପ୍ରସୁପ୍ତୋ ହି ପତିତଃ ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ଶତ୍ରୁ ସହିତ ସମ୍ମିଳନ କରି ଯଦି କେହି ଭରସାରେ ରହେ, ସେ ଗଛର ଶିଖରରେ ଶୁଇଥିବା ମନିଷ ଭଳି; ପଡ଼ିଗଲା ପରେ ମାତ୍ର ସେ ସଚେତନ ହୁଏ।

ନାତ୍ଯନ୍ତଂ ମୃଦୁନା ଭାଵ୍ଯଂ ନାତ୍ଯନ୍ତଂ କୂରକର୍ମଣା । ମୃଦୁନୈଵ ମୃଦୁଂ ହନ୍ତି ଦାରୁଣେନୈଵ ଦାରୁଣମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅତି ମୃଦୁ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅତି କଠୋର କାମ କରିବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୃଦୁକୁ ମୃଦୁ ଦ୍ୱାରା ହରାଯାଏ, କଠୋରକୁ କଠୋର ଦ୍ୱାରା।

ନାତ୍ଯନ୍ତଂ ସରଲୈର୍ଭାଵ୍ଯଂ ନାତ୍ଯନ୍ତଂ ମୃଦୁନା ତଥା । ସରଲାସ୍ତତ୍ର ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ କୁବ୍ଜାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପାଦପାଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅତି ସରଳ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅତି ମୃଦୁ ହେବା ମଧ୍ୟ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ସିଧା ଗଛକୁ କାଟିଦିଅନ୍ତି, ଟେଢ଼ା ଗଛ ତଥାପି ରହିଯାଏ।

ନମନ୍ତି ଫଲିନୋ ଵୃକ୍ଷା ନମନ୍ତି ଗୁଣିନୋ ଜନାଃ । ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷାଶ୍ଚ ମୂର୍ଖାଶ୍ଚ ଭିଦ୍ଯନ୍ତେ ନ ନମନ୍ତି ଚ ॥ ୧,୧୧୪.

ଫଳ ଥିବା ଗଛ ନମେ, ଗୁଣୀ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ନମ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ଶୁଖିଲା ଗଛ ଓ ମୂର୍ଖ ଲୋକ ନ ନମନ୍ତି, ବିଗି ଯାନ୍ତି।

ଅପ୍ରାର୍ଥିତାନି ଦୁଃ ଖାନି ଯଥୈଵାଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ଚ । ମାର୍ଜାର ଇଵ ଲୁମ୍ପେତ ତଥା ପ୍ରାର୍ଥଯିତାର ନରଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେପରି ଅନାହୂତ ଦୁଃଖ ଆସିଯାଏ ଏବଂ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ଲୋକେ ଅବସରକୁ ବୁଝି, ବିଲେଇ ମାଉସ ଧରିବାଭଳି ଧରିନେବା ଉଚିତ୍।

ପୂର୍ଵଂ ପଶ୍ଚାଚ୍ଚରନ୍ତ୍ଯାର୍ଯେ ସଦୈଵ ବହୁସମ୍ପଦଃ । ଵିପରୀତମନାର୍ଯେ ଚ ଯଥେଚ୍ଛସି ତଥା ଚର ॥ ୧,୧୧୪.

ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସହିତ ଆଗରୁ ଓ ପଛରୁ ସବୁବେଳେ ସାବଧାନ ଓ ସମ୍ପଦ ସହ କାମ କର; ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ସହିତ ଚାହିଁଲେ ଯେପରି ଚାଲ।

ଷଟ୍କର୍ଣୋ ଭିଦ୍ଯତେ ମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚତୁଃ କର୍ଣଶ୍ଚଧାର୍ଯତେ । ଦ୍ଵିକର୍ଣସ୍ଯ ତୁ ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାପ୍ଯନ୍ତ ନ ବୁଧ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ଛଅ କାନରେ ଗୁପ୍ତ କଥା ଖୋଲିଯାଏ; ଚାରି କାନରେ ରହିଥାଏ; ଦୁଇ କାନରେ ଥିବା ଗୁପ୍ତ କଥାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ।

ତଯା ଗଵା କିଂ କ୍ରିଯତେ ଯା ନ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ ନ ଗର୍ଭିଣୀ । କୋର୍ଽଥ ପୁତ୍ରେଣ ଜାତେନ ଯୋ ନ ଵିଦ୍ଵାନ୍ନ ଧାର୍ମିକଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେ ଗାଈ ଦୁଧ ଦେଉନାହିଁ, ଗର୍ଭବତୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ତାହାର କଣ କାମ? ଏବଂ ଯେ ପୁଅ ଶିକ୍ଷା ଓ ଧର୍ମରେ ନାହିଁ, ସେଠି କଣ ଲାଭ?

ଏକେନାପି ସୁପୁତ୍ରେଣ ଵିଦ୍ଯାଯୁକ୍ତେନ ଧୀମତା । କୁଲଂ ପୁରୁଷସିଂହେନ ଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଗଗନଂ ଯଥା ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ଶିକ୍ଷା ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ପରିବାରକୁ ଉନ୍ନତ କରେ—ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ।

ଏକେନାପି ସୁଵୃକ୍ଷେଣ ପୁଷ୍ପିତେନ ସୁଗନ୍ଧିନା । ଵନଂ ସୁଵାସିତଂ ସର୍ଵଂ ସୁପୁତ୍ରେଣ କୁଲଂ ଯଥା ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ଫୁଲିଥିବା ସୁଗନ୍ଧିତ ଗଛ ସମଗ୍ର ବନକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ କରେ, ଉପାୟ ଏକ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଦେଇଥାଏ।

ଏକୋ ହି ଗୁଣଵାନ୍ପୁତ୍ରୋ ନିର୍ଗୁଣେନ ଶତେନ କିମ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରୋ ହନ୍ତି ତମାଂସ୍ଯେକୋ ନ ଚ ଜ୍ଯୋତିଃ ସହସ୍ରକମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଗୁଣ ନଥିବା ଶତପୁତ୍ରର କଣ ଲାଭ? ଏକ ଗୁଣବାନ ପୁଅ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି; ହଜାର ତାରା ତାହା କରିପାରେନାହିଁ।

ଲାଲଯେତ୍ପଞ୍ଚ ଵର୍ଷାଣି ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ତାଡଯେତ୍ । ପ୍ରାପ୍ତେ ତୁ ଷୋଡଶେ ଵର୍ଷେ ପୁତ୍ରଂ ମିତ୍ରଵଦାଚରେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୁଅକୁ ଲାଡ଼ କର, ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କର; ଛଉଦଶ ବର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ପୁଅକୁ ବନ୍ଧୁ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କର।

ଜାଯମାନୋ ହରେଦ୍ଦାରାନ୍ ଵର୍ଧମାନୋ ହରେଦ୍ଧନମ୍ । ମ୍ରିଯମାଣୋ ହରେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ନାସ୍ତି ପୁତ୍ରସମୋ ରିପୁଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଜନ୍ମ ସମୟରେ ପୁଅ ବାପାଙ୍କର ଜନାନୀକୁ ନେଇଯାଏ; ବଢ଼ିବା ସମୟରେ ଧନ ନେଇଯାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ପ୍ରାଣ ନେଇଯାଏ—ପୁଅ ସମାନ ଶତ୍ରୁ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

କେଚିନ୍ମୃଗମୁଖା ଵ୍ଯାଘ୍ରାଃ କେଚିଦ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରମୁଖା ମୃଗାଃ । ତତ୍ସ୍ଵରୂପପହିଜ୍ଞାନେ ହ୍ଯଵିଶ୍ଵାସଃ ପଦେପଦେ ॥ ୧,୧୧୪.

କେତେକ ବାଘ ମୃଗ ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, କେତେକ ମୃଗ ବାଘ ମୁହଁ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱଭାବ ଜଣା ନଥିଲେ ପ୍ରତି ପଦକୁ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର।

ଏକଃ କ୍ଷମାଵତାଂ ଦୋଷୋ ଦ୍ଵିତୀଯୋ ନୋପପଦ୍ଯତେ । ଯଦେନଂ କ୍ଷମଯା ଯୁକ୍ତମଶକ୍ତଂ ମନ୍ଯତେ ଜନଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଲୋକଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଦୋଷ—ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ—ଲୋକେ ଭାବିପାରନ୍ତି ଯେ, ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଅଶକ୍ତ।

ଏତଦେଵାନୁମନ୍ଯେତ ଭୋଗା ହି କ୍ଷଣଭଙ୍ଗିନଃ । ସ୍ନିଗ୍ଧେଷୁ ଚ ଵିଦଗ୍ଧସ୍ଯ ମତଯୋ ଵୈ ହ୍ଯନାକୁଲାଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଏହି କଥା ମନେ ରଖିବା ଉଚିତ୍—ଭୋଗ ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟର; ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚତୁରଙ୍କର ମନ କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏନାହିଁ।

ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପିତୃସମୋ ଭ୍ରାତା ମୃତେ ପିତରି ଶୌନକ । ସର୍ଵେଷାଂ ସ ପିତା ହି ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵେଷାମନୁପାଲକଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ହେ ଶୌନକ, ବାପା ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ ବଡ଼ ଭାଇ ବାପା ସମାନ ହୁଏ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କର ବାପା ଭଳି ଦୟାଳୁ ଓ ରକ୍ଷକ ହେବା ଉଚିତ।

କନିଷ୍ଠେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ସମତ୍ଵେନାନୁଵର୍ତତେ । ସମାପଭୋଗଜୀଵେଷୁ ଯଥୈଵଂ ତନଯେଷୁ ଚ ॥ ୧,୧୧୪.

ସେ ସମସ୍ତ ଛୋଟ ଭାଇମାନଙ୍କୁ, ସହଯୋଗୀ ଓ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।