ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଵିପରୀତରତିଃ କାମଃ ସ୍ଵାଯତେଷୁ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଯଥୋପାଯୋ ଵଧୋ ଦଣ୍ଡସ୍ତଥୈଵ ହ୍ଯନୁ ଵର୍ତତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ନିଜ ଜଣାନୀମାନେ ପାଇଁ ବିପରୀତ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ଉପାୟ, ସେପରି ଦଣ୍ଡ ବା ଶାସନ ମିଳେ ।

ଅପି କଲ୍ପାନିଲସ୍ଯୈଵ ତୁରଗସ୍ଯ ମହୋଦଧେଃ । ଶକ୍ଯତେ ପ୍ରସରୋ ବୋଦ୍ଧୁଂ ନ ହ୍ଯରକ୍ତସ୍ଯେ ଚତସଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ଯୁଗର ପବନ, ଘୋଡ଼ା ବା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଗତି ବୁଝିହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ଯାହାର ମନରେ ପ୍ରେମ ନାହିଁ, ସେ ଜଣାନୀର ମନ ବୁଝିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

କ୍ଷଣୋ ନାସ୍ତି ରହୋ ନାସ୍ତି ନ ସ୍ତି ପ୍ରାର୍ଥଯିତା ଜନଃ । ତେନ ଶୌନକ ନାରୀଣାଂ ସତୀତ୍ଵମୁପଜାଯତେ ॥ ୧,୧୧୪.

କୌଣସି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଏକାନ୍ତ, କିମ୍ବା ଅନୁରୋଧ କରିବା ଲୋକ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଶାଉନକ, ଜଣାନୀମାନେ ପବିତ୍ରତା ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି ।

ଏକ ଵୈ ସେଵତେ ନିତ୍ଯମନ୍ଯଶ୍ଚେତପି ରୋଚତେ । ପୁରୁଷାଣାମଲାଭେନ ନାରୀ ଚୈଵ ପତିଵ୍ରତା ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ସତୀ ନାରୀ ସଦା ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସେବା କରିଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷମାନେ ଅନ୍ୟ ନାରୀଙ୍କୁ ନ ପାଇଲେ, ଏହା କୌଣସି ଦୋଷ ମନାଯାଏ ନାହିଁ।

ଜନନୀ ଯାନି କୁରୁତେ ରହସ୍ଯଂ ମଦନାତୁରା । ସୁତୈସ୍ତାନି ନ ଚିନ୍ତ୍ଯାନି ଶୀଲଵିପ୍ରତିପତ୍ତିଭିଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ମାଆ ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ଯଦି ସେ ମୋହରେ ପଡ଼ି କିଛି ଅନୁଚିତ କରିଥିବେ, ତାହା ଶିଳ୍ପ ଓ ଚରିତ୍ର ଭଲ ଥିବା ପୁଅମାନେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପରାଧୀନା ନିଦ୍ରା ପରଦୃଦଯକୃତ୍ଯାନୁସରଣଂ ସଦା ହେଲା ହାସ୍ଯଂ ନିଯତମପି ଶୋକେନ ରହିତମ୍ । ପଣେ ନ୍ଯସ୍ତଃ କାଯୋ ଵିଟଜନଖୁରୈର୍ଦାରିତଗଲୋ ବହୂତ୍କଣ୍ଠଵୃତିର୍ଜଗତି ଗଣିକ୍ରାଯା ବହୁମତଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଶୋଇବା, ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସରଣ କରିବା, ହସି-ଖେଳି ଓ ମଜା କରିବା, ଏବଂ ମନରୁ ଦୁଃଖ ନ ଥିବା; ଦେହକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ବେଚିବା, ଅସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ନଖରେ ଗଳା ଆଘାତ, ଗଳାରେ ବହୁ ଗହଣା ପିନ୍ଧିବା—ଏଠି ଏହି ସବୁ ଦୁନିଆରେ ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ଅଗ୍ନିରାପଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ମୂର୍ଖାଃ ସର୍ପା ରାଜକୁଲାନି ଚ । ନିତ୍ଯଂ ପରୋପସେଵ୍ଯାନି ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଣହରାଣି ଷଟ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ନାରୀ, ମୂର୍ଖ, ସାପ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଘର—ଏହି ଛଅଟି ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏମିତି ଜିନିଷ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରାଣ ନେଇପାରେ।

କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ଵେଦ (ଶବ୍ଦ) ଶାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ଵିପ୍ରୋ ଭଵେତ୍ପଣ୍ଡିତଃ କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ଦଣ୍ଡନୀତିକୁଶଲୋ ରାଜା ଭଵେଦ୍ଧାର୍ମିକଃ । କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ରୂପଯୌଵନଵତୀ ସାଧ୍ଵୀ ଭଵେତ୍କାମିନୀ ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ନିର୍ଧନୋଽପି ପୁରୁଷଃ ପାପଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍କ୍ରଚିତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଲେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ଏକ ରାଜା ଶାସନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ଧର୍ମିକ ହେବା ସାଧାରଣ। ରୂପଶୀ ଓ ଯୁବତୀ ନାରୀ ଶିଳ୍ବାନ୍ ଓ ଆସକ୍ତ ହେଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଦରିଦ୍ର ପୁରୁଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ପାପ କରେନାହିଁ, ଏହିଟି ଏକ ଅସାଧାରଣ କଥା।

ନାତ୍ମଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପରେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପରସ୍ଯ ଚ । ଗୂହେତ୍କୂର୍ମ ଇଵାଙ୍ଗାନି ପରଭାଵଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ନିଜ ଦୋଷ କେବେଠି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନାହିଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ବିଦ୍ୟାର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍। କୁମ୍ଭୀର ଭଳି ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ପାତାଲତଲଵା ସିନ୍ଯ ଉଚ୍ଚପ୍ରାକାରସଂସ୍ଥିତାଃ । ଯଦି ନୋ ଚିକୁରୋଦ୍ଭେଦାଲ୍ଲଭ୍ଯନ୍ତେ କୈଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନ ହି ॥ ୧,୧୧୪.

ନାରୀମାନେ ଯଦି ପାତାଳର ତଳେ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ପାଖାର ଭିତରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ତାଙ୍କର କେଶ ନ ଥାଏ, ତେବେ କିଏ ସେମାନେକୁ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ?

ସମଧର୍ମା ହି ମର୍ମଜ୍ଞସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ସ୍ଵଜନକଣ୍ଟକଃ । ନ ତଥା ବାଧତେ ଶତ୍ରୁଃ କୃତଵୈରୋ ବହିଃ ସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯିଏ ଚତୁର୍, ଗୁପ୍ତ କଥା ଜାଣେ, ଏବଂ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଣ୍ଟକ ସେ, ସେ ବାହାରର ଶତ୍ରୁଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ।

ସ ପଣ୍ଡିତୋ ଯୋ ହ୍ଯନୁଞ୍ଜଯେଦ୍ଵୈ ମିଷ୍ଟେନ ବାଲଂ ଵିନିଯେନ ଶିଷ୍ଟମ୍ । ଅର୍ଥେନ ନାରୀଂ ତପସା ହି ଦେଵାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ଲୋକାଂଶ୍ଚ ସୁସଂଗ୍ରହେଣ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯିଏ ଶିଶୁକୁ ମିଠା ଦେଇ ଖୁସି କରେ, ଶିଷ୍ୟକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ଶାନ୍ତ କରେ, ନାରୀକୁ ଧନ ଦେଇ ରଞ୍ଜିତ କରେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲ ଆଚରଣ ଦେଇ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସେଠି ଏହି ଲୋକ ପଣ୍ଡିତ।

ଛଲେନ ମିତ୍ରଂ କଲୁଷେଣ ଧର୍ମଂ ପରୋପତାପେନ ସମୃଦ୍ଧିଭାଵନମ୍ । ସୁଖେନ ଵିଦ୍ଯାଂ ପୁରୁଷେଣ ନାରୀଂ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଵୈ ଯେ ନ ଚ ପଣ୍ଡିତାସ୍ତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେଉଁମାନେ ଚଳ କରି ମିତ୍ରତା, ଅପବିତ୍ରତାରେ ଧର୍ମ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ ସମୃଦ୍ଧି, ଅଳସରେ ଶିକ୍ଷା, ଓ ଜୋର ଦେଇ ନାରୀକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପଣ୍ଡିତ ନୁହନ୍ତି।

ଫଲାର୍ଥୋ ଫଲିନଂ ଵୃକ୍ଷଂ ଯଶ୍ଛିନ୍ଦ୍ଯାଦ୍ଦୁର୍ମତିର୍ନରଃ । ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଵୈ କାର୍ଯାଂ ମହାଦୋଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯଦି କୌଣସି ମୂଢ଼ ପୁରୁଷ ଫଳ ପାଇଁ ଫଳଦାୟକ ଗଛକୁ କାଟିଦେଉଛି, ସେ କେବଳ ଫଳହୀନତା ଓ ମହାପାପ ପାଇବ।

ସଧନୋ ହି ତପସ୍ଵୀ ଚ ଦୂରତୋ ଵୈ କୃତଶ୍ରମଃ । ମଦ୍ଯପ ସ୍ତ୍ରୀ ସତୀତ୍ଯେଵଂ ଵିପ୍ର ନ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାମ୍ଯହମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଧନୀ ତପସ୍ବୀ, ଦୂରରେ କାମ କରୁଥିବା ଶ୍ରମିକ, ମଦପାନୀ, ଓ ସତୀ ନାରୀ—ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।

ନ ଵିଶ୍ଵସେଦଵିଶ୍ଵସ୍ତେ ମିତ୍ରସ୍ଯାପି ନ ଵିଶ୍ଵସେତ୍ । କଦାଚିତ୍କୁପିତଂ ମିତ୍ରଂ ସର୍ଵଂ ଗୁହ୍ଯଂ ପ୍ରକାଶଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ ଲୋକକୁ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମିତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କାରଣ, ମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ କଥା ଖୋଲିଦେଇପାରେ।

ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵିଶ୍ଵାସଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ । ସ୍ଵବାଵମାତ୍ମନା ଗୂହେଦେତତ୍ସାଧୋର୍ହି ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଭଲ ଭାବ ରଖିବା, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବା—ଏହିଟି ଏକ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଚିହ୍ନ।

ଯସ୍ମିନ୍କସ୍ମିନ୍କୃତେ କାର୍ଯେ କର୍ତାରମନୁଵର୍ତତେ । ସର୍ଵଥା ଵର୍ତମାନୋଽପି ଧୈର୍ଯବୁଦ୍ଧିନ୍ତୁ କାରଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେଉଁ କାମ କରାଯାଏ, ସେଠି କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଵୃଦ୍ଧାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନଵଂ ମଦ୍ଯଂ ଶୁଷ୍କଂ ମାଂସଂ ତ୍ରିମୂଲକମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଦଧି ଦିଵା ସ୍ଵପ୍ନଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଷଟ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ବୃଦ୍ଧା ନାରୀ, ନୂଆ ମଦ, ଶୁଖିଲା ମାଂସ, ତିନି ପ୍ରକାର ମୂଳ, ରାତିରେ ଦହି, ଦିନେ ଶୋଇବା—ବିଦ୍ୱାନ୍ ଏହି ଛଅଟି ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।

ଵିଷଂ ଗୋଷ୍ଠୀ ଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ତରୁଣୀ ଵିଷମ୍ । ଵିଷଂ କୁଶିକ୍ଷିତା ଵିଦ୍ଯା ଅଜୀର୍ଣେ ଭୋଜନଂ ଵିଷମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଦରିଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମିଳିବା, ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁବତୀ, ଘାସରେ ପଢ଼ିଥିବା ଶିକ୍ଷା, ଓ ଅଜୀର୍ଣ୍ଣରେ ଖାଦ୍ୟ—ଏହି ସବୁ ବିଷ ସମାନ।

ପ୍ରିଯଂ ଗାନମକୁଣ୍ଠସ୍ଯ ନୀଚସ୍ଯୋଚ୍ଚାସନଂ ପ୍ରିଯମ୍ । ପ୍ରିଯଂ ଦାନଂ ଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ଭୂନଶ୍ଚତରୁଣୀ ପ୍ରିଯା ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେଉଁଠାରେ କଣ୍ଠ ଭଲ, ସେଠି ଗୀତ ପ୍ରିୟ; ନିମ୍ନ ଲୋକ ପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ଆସନ ପ୍ରିୟ; ଦରିଦ୍ର ପାଇଁ ଦାନ ପ୍ରିୟ; ଭୂମି ପାଇଁ ଯୁବତୀ ପ୍ରିୟ।

ଅତ୍ଯମ୍ବୁପାନଂ କଠିନାଶନଞ୍ଚ ଧାତୁକ୍ଷଯୋଵେଗଵିଧାରଣଞ୍ଚ । ଦିଵାଶଯୋ ଜାଗରଣଞ୍ଚ ରାତ୍ରୌ ଷଡ୍ଭିର୍ନରାଣାଂ ନିଵସନ୍ତି ରୋଗାଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅତିରିକ୍ତ ପାଣି ପିଇବା, କଠିନ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଶରୀରର ତତ୍ତ୍ୱ ହ୍ରାସ, ପ୍ରାକୃତିକ ଚାହିଦା ଦମିବା, ଦିନେ ଶୋଇବା ଓ ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା—ଏହି ଛଅଟି କାରଣରୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ରୋଗ ବସିଥାଏ।

ବାଲାତପଶ୍ଚାପ୍ଯତିମୈଥୁନଞ୍ଚ ଶ୍ମଶାନଧୂମଃ କରତାପନଞ୍ଚ । ରଜସ୍ଵଲାଵତ୍କ୍ରନିରୀକ୍ଷଣଞ୍ଚ ସୁଦୀର୍ଘମାଯୁର୍ନନୁ କର୍ଷଯେଚ୍ଚ ॥ ୧,୧୧୪.

ବାଳିଆ ଦିନର ତପ, ଅତିରିକ୍ତ ଯୌନ କ୍ରିୟା, ଶ୍ମଶାନର ଧୂଆଁ, ହାତକୁ ଅଗ୍ନିରେ ତାପିବା, ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀକୁ ଦେଖିବା—ଏହି ସବୁ ଏକାଠି ହେଲେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁକୁ କ୍ଷୟ କରିଦିଏ।

ଶୁଷ୍କଂ ମାଂସଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵୃଦ୍ଧା ବାଲାର୍କସ୍ତରୁଣଂ ଦଧି । ପ୍ରଭାତେ ମୈଥୁନଂ ନିଦ୍ରା ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଣହରାଣି ଷଟ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଶୁଖିଲା ମାଂସ, ବୃଦ୍ଧା ନାରୀ, ପ୍ରଭାତର ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତରୁଣ ଦହି, ସକାଳେ ଯୌନ କ୍ରିୟା ଓ ନିଦ୍ରା—ଏହି ଛଅଟି ଦ୍ରୁତ ଜୀବନ ନେଇଯାଏ।

ସଦ୍ଯଃ ପକ୍ରଘୃତଂ ଦ୍ରାକ୍ଷା ବାଲା ସ୍ତ୍ରୀ କ୍ଷୀରଭୋଜନମ୍ । ଉଷ୍ଣୋଦକଂ ତରୁଚ୍ଛାଯା ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଣହରାଣି ଷଟ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ତାଜା ଘିଅ, ଦ୍ରାକ୍ଷା, ତରୁଣୀ, ଦୁଧ ଭିତ୍ତିକ ଖାଦ୍ୟ, ଗରମ ପାଣି ଓ ଗଛର ଛାୟା—ଏହି ଛଅଟି ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଜୀବନ ନେଇଯାଏ।

କୂପାଦକଂ ଵଟଚ୍ଛାଯା ନାରୀଣାଞ୍ଚ ପଯୋଧରଃ । ଶୀତକାଲେ ଭଵେଦୁଷ୍ଣମୁଷ୍ଣକାଲେ ଚ ଶୀତଲମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

କୁଆଁର ପାଣି, ବଟଗଛର ଛାୟା ଓ ନାରୀର ଅଂଶ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ଶୀତକାଳରେ ଉଷ୍ଣ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଶୀତଳ ହୋଇଥାଏ।

ତ୍ରଯୋ ବଲକରାଃ ସଦ୍ଯୋ ବାଲାଭ୍ଯଙ୍ଗସୁଭୋଜନମ୍ । ତ୍ରଯୋ ବଲହରାଃ ସଦ୍ଯୋ ହ୍ଯଧ୍ଵା ଵେ ମୈଥୁନଂ ଜ୍ଵରଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ତୁରନ୍ତ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିବା ତିନିଟି—ଶିଶୁଙ୍କୁ ତେଲ ମାସାଜ, ଭଲ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବିଶ୍ରାମ। ତୁରନ୍ତ ଶକ୍ତି କମାଇଦେଇଥିବା ତିନିଟି—ଭ୍ରମଣ, ଯୌନ କ୍ରିୟା ଓ ଜ୍ୱର।

ଶୁଷ୍କଂ ମାଂସଂ ପଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଭାର୍ଯାମିତ୍ରୈଃ ସହୈଵ ତୁ । ନ ଭାକ୍ତଵ୍ଯଂ ନୃପୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵିଯୋଗଂ କୁରୁତେ କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଶୁଖିଲା ମାଂସ, ଦୁଧ ଓ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସହ ରହିବା—ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ତୁରନ୍ତ ବିଯୋଗ ଆଣିଦିଏ।

କୁଚେଲିନ ଦନ୍ତମଲୋପଧାରିଣଂ ବହ୍ଵାଶିନଂ ନିଷ୍ଠୁରଵାକ୍ଯଭାଷିଣମ୍ । ସୂର୍ଯୋଦଯେ ହ୍ଯସ୍ତମଯେଽପି ଶାଯିନଂ ଵିମୁଞ୍ଚତି ଶ୍ରୀରପି ଚକ୍ରପାଣିନମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯିଏ ମେଳା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧେ, ଦାନ୍ତ ସଫା କରେନି, ଅଧିକ ଖାଏ, କଠୋର କଥା କହେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତରେ ଶୋଇଥାଏ—ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଚକ୍ରଧାରୀ ହେଉନାହିଁ।