ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଶରୀରମେଵାଯତନଂ ଦୁଃ ଖସ୍ଯ ଚ ସୁଖସ୍ଯ ଚ । ଜୀଵିତଞ୍ଚ ଶରୀରଞ୍ଚ ଜାତ୍ଯୈଵ ସହ ଜାଯତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଶରୀର ହେଉଛି ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖର ଆଶ୍ରୟ । ଜୀବନ ଓ ଶରୀର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସହିତ ସହିତ ହୁଏ ।

ସର୍ଵଂ ପରଵଶଂ ଦୁଃ ଖଂ ସର୍ଵ ମାତ୍ମଵଶଂ ସୁଖମ୍ । ଏତଦ୍ଵିଦ୍ଯାତ୍ସମାସେନ ଲକ୍ଷଣଂ ସୁଖଦୁଃ ଖଯୋଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହା ସବୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ଭର, ସେଠି ଦୁଃଖ; ଯାହା ସବୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ସେଠି ସୁଖ । ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହିଠାରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଲକ୍ଷଣ ଜାଣ ।

ସୁଖସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ଦୁଃ ଖଂ ଦୁଃ ଖସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ସୁଖମ୍ । ଶୁଖଂ ଦୁଃ ଖଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚକ୍ରଵତ୍ପରିଵର୍ତତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ସୁଖ ପରେ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଦୁଃଖ ପରେ ସୁଖ ଆସେ; ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରେ ।

ଯଦ୍ଗତଂ ତଦତିକ୍ରାନ୍ତଂ ଯଦି ସ୍ଯାତ୍ତଚ୍ଚ ଦୂରତଃ । ଵର୍ତମାନେନ ଵର୍ତେତ ନ ସ ଶୋକେନ ବାଧ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହା ଚାଲିଗଲା, ସେହି ଅତୀତ; ଯଦି ଅଛି, ତେବେ ଦୂରେ । ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ନେଇ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ, ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧୪ ସୂତ ଉଵାଚ । ନ କଶ୍ଚିତ୍କସ୍ଯଚିନ୍ମିତ୍ରଂ ନ କଶ୍ଚିତ୍କସ୍ଯଚିଦ୍ରିପୁଃ । କାରଣାଦେଵ ଜାଯନ୍ତେ ମିତ୍ରାଣି ରିପଵସ୍ତଥା ॥ ୧,୧୧୪.

କେହି କାହାର ବନ୍ଧୁ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି କାହାର ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି । କାରଣ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ଶୋକତ୍ରାଣଂ ଭଯତ୍ରାଣଂ ପ୍ରୀତିଵିଶ୍ଵାସଭାଜନମ୍ । କେନ ରତ୍ନାଂମଦଂ ସୃଷ୍ଟଂ ମିତ୍ରମିତ୍ଯକ୍ଷରଦ୍ଵଯମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଶୋକ ଓ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା, ପ୍ରେମ ଓ ଭରସାର ଆଧାର ଯେଉଁ ଦୁଇ ଅକ୍ଷରର 'ବନ୍ଧୁ' ଶବ୍ଦ, ଏହାକୁ କିଏ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ମଣିର ଗର୍ବ ଦେଇଥାଏ ?

ସକୃଦୁଚ୍ଚରିତଂ ଯେନ ହରିରିତ୍ଯକ୍ଷରଦ୍ଵଯମ୍ । ବଦ୍ଧଃ ପରିକରସ୍ତେନ ମୋକ୍ଷାଯ ଗମନଂ ପ୍ରତି ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେଉଁଠି କେବଳ ଏକଥର 'ହରି' ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ରକ୍ଷାବଳୟ ବନ୍ଧିଯାଏ ।

ନ ମାତରି ନ ଦାରେଷୁ ନ ସୋଦର୍ଯେ ନ ଚାତ୍ମଜେ । ଵିଶ୍ଵାସସ୍ତାଦୃଶଃ ପୁଂସାଂ ଯାଦୃଙ୍ମିତ୍ରେ ସ୍ଵଭାଵଜେ ॥ ୧,୧୧୪.

ମାଆ, ଜଣେ ଜନାନୀ, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ପୁଅ ଉପରେ ଯେପରି ଭରସା ନାହିଁ, ସେପରି ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ବନ୍ଧୁ ଉପରେ ଭରସା ହୁଏ ।

ଯଦିଚ୍ଛେଚ୍ଛାଶ୍ଵତୀଂ ପ୍ରୀତିଂ ତ୍ରୀନ୍ଦୋଷାନ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଦ୍ଯୁତମର୍ଥପ୍ରଯୋଗଞ୍ଚ ପରୋକ୍ଷେ ଦାରଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯଦି କେହି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରେମ ଚାହେଁ, ତେବେ ତିନିଟି ଦୋଷ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ: ଜୁଆ, ଧନ ଧାର ଦେବା, ଓ ଅନ୍ୟର ଜଣାନୀକୁ ଲୁଚି ଦେଖିବା ।

ମାତ୍ରା ସ୍ଵସ୍ତ୍ରା ଦୁହିତ୍ରା ଵା ନ ଵିଵିକ୍ତାସନୋ ଵସେତ୍ । ବଲଵାନିନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମୋ ଵିଦ୍ଵାଂସମପି କର୍ଷତି ॥ ୧,୧୧୪.

ମାଆ, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ଝିଅ ସହିତ ଏକାକି ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜ୍ଞାନୀକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଇପାରନ୍ତି ।

ଵିପରୀତରତିଃ କାମଃ ସ୍ଵାଯତେଷୁ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଯଥୋପାଯୋ ଵଧୋ ଦଣ୍ଡସ୍ତଥୈଵ ହ୍ଯନୁ ଵର୍ତତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ନିଜ ଜଣାନୀମାନେ ପାଇଁ ବିପରୀତ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ଉପାୟ, ସେପରି ଦଣ୍ଡ ବା ଶାସନ ମିଳେ ।

ଅପି କଲ୍ପାନିଲସ୍ଯୈଵ ତୁରଗସ୍ଯ ମହୋଦଧେଃ । ଶକ୍ଯତେ ପ୍ରସରୋ ବୋଦ୍ଧୁଂ ନ ହ୍ଯରକ୍ତସ୍ଯେ ଚତସଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ଯୁଗର ପବନ, ଘୋଡ଼ା ବା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଗତି ବୁଝିହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ଯାହାର ମନରେ ପ୍ରେମ ନାହିଁ, ସେ ଜଣାନୀର ମନ ବୁଝିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

କ୍ଷଣୋ ନାସ୍ତି ରହୋ ନାସ୍ତି ନ ସ୍ତି ପ୍ରାର୍ଥଯିତା ଜନଃ । ତେନ ଶୌନକ ନାରୀଣାଂ ସତୀତ୍ଵମୁପଜାଯତେ ॥ ୧,୧୧୪.

କୌଣସି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଏକାନ୍ତ, କିମ୍ବା ଅନୁରୋଧ କରିବା ଲୋକ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଶାଉନକ, ଜଣାନୀମାନେ ପବିତ୍ରତା ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି ।

ଏକ ଵୈ ସେଵତେ ନିତ୍ଯମନ୍ଯଶ୍ଚେତପି ରୋଚତେ । ପୁରୁଷାଣାମଲାଭେନ ନାରୀ ଚୈଵ ପତିଵ୍ରତା ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ସତୀ ନାରୀ ସଦା ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସେବା କରିଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷମାନେ ଅନ୍ୟ ନାରୀଙ୍କୁ ନ ପାଇଲେ, ଏହା କୌଣସି ଦୋଷ ମନାଯାଏ ନାହିଁ।

ଜନନୀ ଯାନି କୁରୁତେ ରହସ୍ଯଂ ମଦନାତୁରା । ସୁତୈସ୍ତାନି ନ ଚିନ୍ତ୍ଯାନି ଶୀଲଵିପ୍ରତିପତ୍ତିଭିଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ମାଆ ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ଯଦି ସେ ମୋହରେ ପଡ଼ି କିଛି ଅନୁଚିତ କରିଥିବେ, ତାହା ଶିଳ୍ପ ଓ ଚରିତ୍ର ଭଲ ଥିବା ପୁଅମାନେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପରାଧୀନା ନିଦ୍ରା ପରଦୃଦଯକୃତ୍ଯାନୁସରଣଂ ସଦା ହେଲା ହାସ୍ଯଂ ନିଯତମପି ଶୋକେନ ରହିତମ୍ । ପଣେ ନ୍ଯସ୍ତଃ କାଯୋ ଵିଟଜନଖୁରୈର୍ଦାରିତଗଲୋ ବହୂତ୍କଣ୍ଠଵୃତିର୍ଜଗତି ଗଣିକ୍ରାଯା ବହୁମତଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଶୋଇବା, ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସରଣ କରିବା, ହସି-ଖେଳି ଓ ମଜା କରିବା, ଏବଂ ମନରୁ ଦୁଃଖ ନ ଥିବା; ଦେହକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ବେଚିବା, ଅସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ନଖରେ ଗଳା ଆଘାତ, ଗଳାରେ ବହୁ ଗହଣା ପିନ୍ଧିବା—ଏଠି ଏହି ସବୁ ଦୁନିଆରେ ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ଅଗ୍ନିରାପଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ମୂର୍ଖାଃ ସର୍ପା ରାଜକୁଲାନି ଚ । ନିତ୍ଯଂ ପରୋପସେଵ୍ଯାନି ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଣହରାଣି ଷଟ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ନାରୀ, ମୂର୍ଖ, ସାପ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଘର—ଏହି ଛଅଟି ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏମିତି ଜିନିଷ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରାଣ ନେଇପାରେ।

କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ଵେଦ (ଶବ୍ଦ) ଶାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ଵିପ୍ରୋ ଭଵେତ୍ପଣ୍ଡିତଃ କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ଦଣ୍ଡନୀତିକୁଶଲୋ ରାଜା ଭଵେଦ୍ଧାର୍ମିକଃ । କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ରୂପଯୌଵନଵତୀ ସାଧ୍ଵୀ ଭଵେତ୍କାମିନୀ ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ନିର୍ଧନୋଽପି ପୁରୁଷଃ ପାପଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍କ୍ରଚିତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଲେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ଏକ ରାଜା ଶାସନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ଧର୍ମିକ ହେବା ସାଧାରଣ। ରୂପଶୀ ଓ ଯୁବତୀ ନାରୀ ଶିଳ୍ବାନ୍ ଓ ଆସକ୍ତ ହେଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଦରିଦ୍ର ପୁରୁଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ପାପ କରେନାହିଁ, ଏହିଟି ଏକ ଅସାଧାରଣ କଥା।

ନାତ୍ମଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପରେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପରସ୍ଯ ଚ । ଗୂହେତ୍କୂର୍ମ ଇଵାଙ୍ଗାନି ପରଭାଵଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ନିଜ ଦୋଷ କେବେଠି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନାହିଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ବିଦ୍ୟାର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍। କୁମ୍ଭୀର ଭଳି ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।

ପାତାଲତଲଵା ସିନ୍ଯ ଉଚ୍ଚପ୍ରାକାରସଂସ୍ଥିତାଃ । ଯଦି ନୋ ଚିକୁରୋଦ୍ଭେଦାଲ୍ଲଭ୍ଯନ୍ତେ କୈଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନ ହି ॥ ୧,୧୧୪.

ନାରୀମାନେ ଯଦି ପାତାଳର ତଳେ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ପାଖାର ଭିତରେ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ତାଙ୍କର କେଶ ନ ଥାଏ, ତେବେ କିଏ ସେମାନେକୁ ପାଇପାରିବ ନାହିଁ?

ସମଧର୍ମା ହି ମର୍ମଜ୍ଞସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ସ୍ଵଜନକଣ୍ଟକଃ । ନ ତଥା ବାଧତେ ଶତ୍ରୁଃ କୃତଵୈରୋ ବହିଃ ସ୍ଥିତଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯିଏ ଚତୁର୍, ଗୁପ୍ତ କଥା ଜାଣେ, ଏବଂ ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କଣ୍ଟକ ସେ, ସେ ବାହାରର ଶତ୍ରୁଠାରୁ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ।

ସ ପଣ୍ଡିତୋ ଯୋ ହ୍ଯନୁଞ୍ଜଯେଦ୍ଵୈ ମିଷ୍ଟେନ ବାଲଂ ଵିନିଯେନ ଶିଷ୍ଟମ୍ । ଅର୍ଥେନ ନାରୀଂ ତପସା ହି ଦେଵାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ଲୋକାଂଶ୍ଚ ସୁସଂଗ୍ରହେଣ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯିଏ ଶିଶୁକୁ ମିଠା ଦେଇ ଖୁସି କରେ, ଶିଷ୍ୟକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ଶାନ୍ତ କରେ, ନାରୀକୁ ଧନ ଦେଇ ରଞ୍ଜିତ କରେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭଲ ଆଚରଣ ଦେଇ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସେଠି ଏହି ଲୋକ ପଣ୍ଡିତ।

ଛଲେନ ମିତ୍ରଂ କଲୁଷେଣ ଧର୍ମଂ ପରୋପତାପେନ ସମୃଦ୍ଧିଭାଵନମ୍ । ସୁଖେନ ଵିଦ୍ଯାଂ ପୁରୁଷେଣ ନାରୀଂ ଵାଞ୍ଛନ୍ତି ଵୈ ଯେ ନ ଚ ପଣ୍ଡିତାସ୍ତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେଉଁମାନେ ଚଳ କରି ମିତ୍ରତା, ଅପବିତ୍ରତାରେ ଧର୍ମ, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ ସମୃଦ୍ଧି, ଅଳସରେ ଶିକ୍ଷା, ଓ ଜୋର ଦେଇ ନାରୀକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପଣ୍ଡିତ ନୁହନ୍ତି।

ଫଲାର୍ଥୋ ଫଲିନଂ ଵୃକ୍ଷଂ ଯଶ୍ଛିନ୍ଦ୍ଯାଦ୍ଦୁର୍ମତିର୍ନରଃ । ନିଷ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଵୈ କାର୍ଯାଂ ମହାଦୋଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯଦି କୌଣସି ମୂଢ଼ ପୁରୁଷ ଫଳ ପାଇଁ ଫଳଦାୟକ ଗଛକୁ କାଟିଦେଉଛି, ସେ କେବଳ ଫଳହୀନତା ଓ ମହାପାପ ପାଇବ।

ସଧନୋ ହି ତପସ୍ଵୀ ଚ ଦୂରତୋ ଵୈ କୃତଶ୍ରମଃ । ମଦ୍ଯପ ସ୍ତ୍ରୀ ସତୀତ୍ଯେଵଂ ଵିପ୍ର ନ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାମ୍ଯହମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଧନୀ ତପସ୍ବୀ, ଦୂରରେ କାମ କରୁଥିବା ଶ୍ରମିକ, ମଦପାନୀ, ଓ ସତୀ ନାରୀ—ଏହି ସବୁ କଥା ମୁଁ ବିଶ୍ୱାସ କରେନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ।

ନ ଵିଶ୍ଵସେଦଵିଶ୍ଵସ୍ତେ ମିତ୍ରସ୍ଯାପି ନ ଵିଶ୍ଵସେତ୍ । କଦାଚିତ୍କୁପିତଂ ମିତ୍ରଂ ସର୍ଵଂ ଗୁହ୍ଯଂ ପ୍ରକାଶଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅବିଶ୍ୱାସ୍ୟ ଲୋକକୁ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମିତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। କାରଣ, ମିତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଗୁପ୍ତ କଥା ଖୋଲିଦେଇପାରେ।

ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵିଶ୍ଵାସଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ । ସ୍ଵବାଵମାତ୍ମନା ଗୂହେଦେତତ୍ସାଧୋର୍ହି ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଭଲ ଭାବ ରଖିବା, ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିବା—ଏହିଟି ଏକ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଚିହ୍ନ।

ଯସ୍ମିନ୍କସ୍ମିନ୍କୃତେ କାର୍ଯେ କର୍ତାରମନୁଵର୍ତତେ । ସର୍ଵଥା ଵର୍ତମାନୋଽପି ଧୈର୍ଯବୁଦ୍ଧିନ୍ତୁ କାରଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେଉଁ କାମ କରାଯାଏ, ସେଠି କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଵୃଦ୍ଧାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନଵଂ ମଦ୍ଯଂ ଶୁଷ୍କଂ ମାଂସଂ ତ୍ରିମୂଲକମ୍ । ରାତ୍ରୌ ଦଧି ଦିଵା ସ୍ଵପ୍ନଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ଷଟ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ବୃଦ୍ଧା ନାରୀ, ନୂଆ ମଦ, ଶୁଖିଲା ମାଂସ, ତିନି ପ୍ରକାର ମୂଳ, ରାତିରେ ଦହି, ଦିନେ ଶୋଇବା—ବିଦ୍ୱାନ୍ ଏହି ଛଅଟି ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍।