ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଲବ୍ଧଵ୍ଯାନ୍ଯେଵ ଲଭତେ ଗନ୍ତଵ୍ଯାନ୍ଯେଵ ଗଚ୍ଛତି । ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯାନ୍ଯେଵ ପ୍ରାପ୍ନାତି ଦୁଃ ଖାନି ଚ ସୁଖାନି ଚ ॥ ୧,୧୧୩.

ମଣିଷ କେବଳ ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ଲିଖାଅଛି, ସେଠିକି ମିଳେ, ଯେଉଁଠି ଯିବା ଲିଖାଅଛି, ସେଠିକି ଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ଲିଖାଅଛି, ସେଠିକି ପାଏ।

ତତ୍ତତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷଃ କି ପ୍ରଲାପୈଃ କରିଷ୍ଯତି । ଆଚୋଦ୍ଯମାନାନି ଯଥା ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଫଲାନି ଚ । ସ୍ଵକାଲଂ ନାତିଵର୍ତନ୍ତେ ତଥା କର୍ମ ପୁରାକୃତମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ମଣିଷ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା ମିଳିବା ଥିଲା, ସେଠିକି ପାଏ; ଅତିରିକ୍ତ ଦୁଃଖ କରିବାର କଣ ଦରକାର? ଯେପରି ଫୁଲ ଓ ଫଳ ନିଜ ସମୟରୁ ଆଗେ ବା ପରେ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ପୂର୍ବ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସମୟରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

ଶୀଲଂ କୁଲଂ ନୈଵ ନ ଚୈଵ ଵିଦ୍ଯା ଜ୍ଞାନଂ ଗୁଣା ନୈଵ ନ ବୀଜଶୁଦ୍ଧିଃ । ଭାଗ୍ଯାନି ପୂର୍ଵଂ ତପସାର୍ଜିତାନି କାଲେ ଫଲନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଯଥୈଵ ଵୃକ୍ଷାଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ଚରିତ୍ର, କୁଳ, ଶିକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ, ଗୁଣ ବା ବଂଶର ପବିତ୍ରତା—ଏଗୁଡ଼ିକ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଭାଗ୍ୟ ନିଜ ସମୟରେ ଗଛର ଫଳ ପରି ଫଳିଥାଏ।

ତତ୍ର ମୃତ୍ଯୁର୍ଯତ୍ର ହନ୍ତା ତତ୍ର ଶ୍ରୀର୍ଯତ୍ର ସମ୍ପଦଃ । ତତ୍ର ତତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ଯାତି ପ୍ରେର୍ଯମାଣଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ଲିଖାଅଛି, ସେଠି ହନ୍ତା ଆସେ; ଯେଉଁଠି ଧନ ଲିଖାଅଛି, ସେଠି ସମ୍ପଦ ଆସେ—ସବୁ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏଠିଏଠିକୁ ଯାଏ।

ଭୂତପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ କର୍ତାରମନୁତିଷ୍ଠତି । ଯଥା ଧେନୁସହସ୍ରେଷୁ ଵତ୍ସୋ ଵିନ୍ଦନ୍ତି ମାତରମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଯେପରି ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ବଛା ନିଜ ମାଆକୁ ଖୋଜିପାଏ।

ଏଵଂ ପୂର୍ଵକୃତଂ କର୍ମ କର୍ତାରମନୁତିଷ୍ଠାତି । ସୁକୃତଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଚାତ୍ମୀଯଂ ମୂଢ କିଂ ପରିତପ୍ଯସେ ॥ ୧,୧୧୩.

ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ସବୁ ନିଜ କର୍ତ୍ତାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ । ମୂଢ଼, ତୁମେ ନିଜର ସୁକୃତ ଫଳ ଭୋଗ କର; କାହିଁକି ଅପସୋସ କରୁଛ ?

ଯଥା ପୂର୍ଵକୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵାଶୁଭମ୍ । ତଥା ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ତଦ୍ଵୈ କର୍ତା ରମନୁଗଚ୍ଛତି ॥ ୧,୧୧୩.

ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଯେପରି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତା ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ।

ନୀଚଃ ସର୍ଷପମାତ୍ରାଣି ପରଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି । ଆତ୍ମନୋ ବଲିଵମାତ୍ରାଣି ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯତି ॥ ୧,୧୧୩.

ନିମ୍ନ ମନ୍ତାଳିର ଲୋକ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷକୁ ମସ୍ତର୍ଦ୍ଦା ଦାଣା ପରି ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ଦୋଷ ବିଲ୍ବ ଫଳ ପରି ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ନାହିଁ ।

ରାଗଦ୍ଵେଷାଦିଯୁକ୍ତାନାଂ ନ ସୁଖଂ କୁତ୍ରଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜ । ଵିଚାର୍ଯ ଖଲୁ ପଶ୍ଯାମି ତତ୍ସୁଖଂ ଯତ୍ର ନିର୍ଵୃତିଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜ । ଭଲଭାବେ ଭାବିଲେ ଦେଖିପାରିବ, ଯେଉଁଠି ସନ୍ତୋଷ ଅଛି, ସେଠି ଏଠିକି ସୁଖ ଅଛି ।

ଯତ୍ର ସ୍ନେହୋ ଭଯଂ ତତ୍ର ସ୍ନେହୋ ଦୁଃ ଖସ୍ଯ ଭାଜନମ୍ । ସ୍ନେହମୂଲାନି ଦୁଃ ଖାନି ତସ୍ମିସ୍ତ୍ଯକ୍ତେ ମହତ୍ସୁଖମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ଅଛି, ସେଠି ଭୟ ଅଛି; ଆସକ୍ତି ହେଉଛି ଦୁଃଖର ପାତ୍ର । ଦୁଃଖର ମୂଳ ହେଉଛି ଆସକ୍ତି; ତେଣୁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ ।

ଶରୀରମେଵାଯତନଂ ଦୁଃ ଖସ୍ଯ ଚ ସୁଖସ୍ଯ ଚ । ଜୀଵିତଞ୍ଚ ଶରୀରଞ୍ଚ ଜାତ୍ଯୈଵ ସହ ଜାଯତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଶରୀର ହେଉଛି ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖର ଆଶ୍ରୟ । ଜୀବନ ଓ ଶରୀର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସହିତ ସହିତ ହୁଏ ।

ସର୍ଵଂ ପରଵଶଂ ଦୁଃ ଖଂ ସର୍ଵ ମାତ୍ମଵଶଂ ସୁଖମ୍ । ଏତଦ୍ଵିଦ୍ଯାତ୍ସମାସେନ ଲକ୍ଷଣଂ ସୁଖଦୁଃ ଖଯୋଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହା ସବୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ଭର, ସେଠି ଦୁଃଖ; ଯାହା ସବୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ସେଠି ସୁଖ । ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହିଠାରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଲକ୍ଷଣ ଜାଣ ।

ସୁଖସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ଦୁଃ ଖଂ ଦୁଃ ଖସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ସୁଖମ୍ । ଶୁଖଂ ଦୁଃ ଖଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚକ୍ରଵତ୍ପରିଵର୍ତତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ସୁଖ ପରେ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଦୁଃଖ ପରେ ସୁଖ ଆସେ; ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରେ ।

ଯଦ୍ଗତଂ ତଦତିକ୍ରାନ୍ତଂ ଯଦି ସ୍ଯାତ୍ତଚ୍ଚ ଦୂରତଃ । ଵର୍ତମାନେନ ଵର୍ତେତ ନ ସ ଶୋକେନ ବାଧ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହା ଚାଲିଗଲା, ସେହି ଅତୀତ; ଯଦି ଅଛି, ତେବେ ଦୂରେ । ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ନେଇ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ, ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧୪ ସୂତ ଉଵାଚ । ନ କଶ୍ଚିତ୍କସ୍ଯଚିନ୍ମିତ୍ରଂ ନ କଶ୍ଚିତ୍କସ୍ଯଚିଦ୍ରିପୁଃ । କାରଣାଦେଵ ଜାଯନ୍ତେ ମିତ୍ରାଣି ରିପଵସ୍ତଥା ॥ ୧,୧୧୪.

କେହି କାହାର ବନ୍ଧୁ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି କାହାର ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି । କାରଣ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ଶୋକତ୍ରାଣଂ ଭଯତ୍ରାଣଂ ପ୍ରୀତିଵିଶ୍ଵାସଭାଜନମ୍ । କେନ ରତ୍ନାଂମଦଂ ସୃଷ୍ଟଂ ମିତ୍ରମିତ୍ଯକ୍ଷରଦ୍ଵଯମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଶୋକ ଓ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା, ପ୍ରେମ ଓ ଭରସାର ଆଧାର ଯେଉଁ ଦୁଇ ଅକ୍ଷରର 'ବନ୍ଧୁ' ଶବ୍ଦ, ଏହାକୁ କିଏ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ମଣିର ଗର୍ବ ଦେଇଥାଏ ?

ସକୃଦୁଚ୍ଚରିତଂ ଯେନ ହରିରିତ୍ଯକ୍ଷରଦ୍ଵଯମ୍ । ବଦ୍ଧଃ ପରିକରସ୍ତେନ ମୋକ୍ଷାଯ ଗମନଂ ପ୍ରତି ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେଉଁଠି କେବଳ ଏକଥର 'ହରି' ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ରକ୍ଷାବଳୟ ବନ୍ଧିଯାଏ ।

ନ ମାତରି ନ ଦାରେଷୁ ନ ସୋଦର୍ଯେ ନ ଚାତ୍ମଜେ । ଵିଶ୍ଵାସସ୍ତାଦୃଶଃ ପୁଂସାଂ ଯାଦୃଙ୍ମିତ୍ରେ ସ୍ଵଭାଵଜେ ॥ ୧,୧୧୪.

ମାଆ, ଜଣେ ଜନାନୀ, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ପୁଅ ଉପରେ ଯେପରି ଭରସା ନାହିଁ, ସେପରି ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ବନ୍ଧୁ ଉପରେ ଭରସା ହୁଏ ।

ଯଦିଚ୍ଛେଚ୍ଛାଶ୍ଵତୀଂ ପ୍ରୀତିଂ ତ୍ରୀନ୍ଦୋଷାନ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଦ୍ଯୁତମର୍ଥପ୍ରଯୋଗଞ୍ଚ ପରୋକ୍ଷେ ଦାରଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯଦି କେହି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରେମ ଚାହେଁ, ତେବେ ତିନିଟି ଦୋଷ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ: ଜୁଆ, ଧନ ଧାର ଦେବା, ଓ ଅନ୍ୟର ଜଣାନୀକୁ ଲୁଚି ଦେଖିବା ।

ମାତ୍ରା ସ୍ଵସ୍ତ୍ରା ଦୁହିତ୍ରା ଵା ନ ଵିଵିକ୍ତାସନୋ ଵସେତ୍ । ବଲଵାନିନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମୋ ଵିଦ୍ଵାଂସମପି କର୍ଷତି ॥ ୧,୧୧୪.

ମାଆ, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ଝିଅ ସହିତ ଏକାକି ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜ୍ଞାନୀକୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ କରିଦେଇପାରନ୍ତି ।

ଵିପରୀତରତିଃ କାମଃ ସ୍ଵାଯତେଷୁ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଯଥୋପାଯୋ ଵଧୋ ଦଣ୍ଡସ୍ତଥୈଵ ହ୍ଯନୁ ଵର୍ତତେ ॥ ୧,୧୧୪.

ନିଜ ଜଣାନୀମାନେ ପାଇଁ ବିପରୀତ ଆସକ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ଉପାୟ, ସେପରି ଦଣ୍ଡ ବା ଶାସନ ମିଳେ ।

ଅପି କଲ୍ପାନିଲସ୍ଯୈଵ ତୁରଗସ୍ଯ ମହୋଦଧେଃ । ଶକ୍ଯତେ ପ୍ରସରୋ ବୋଦ୍ଧୁଂ ନ ହ୍ଯରକ୍ତସ୍ଯେ ଚତସଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ଯୁଗର ପବନ, ଘୋଡ଼ା ବା ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରର ଗତି ବୁଝିହେବା ସମ୍ଭବ, କିନ୍ତୁ ଯାହାର ମନରେ ପ୍ରେମ ନାହିଁ, ସେ ଜଣାନୀର ମନ ବୁଝିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।

କ୍ଷଣୋ ନାସ୍ତି ରହୋ ନାସ୍ତି ନ ସ୍ତି ପ୍ରାର୍ଥଯିତା ଜନଃ । ତେନ ଶୌନକ ନାରୀଣାଂ ସତୀତ୍ଵମୁପଜାଯତେ ॥ ୧,୧୧୪.

କୌଣସି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଏକାନ୍ତ, କିମ୍ବା ଅନୁରୋଧ କରିବା ଲୋକ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଶାଉନକ, ଜଣାନୀମାନେ ପବିତ୍ରତା ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି ।

ଏକ ଵୈ ସେଵତେ ନିତ୍ଯମନ୍ଯଶ୍ଚେତପି ରୋଚତେ । ପୁରୁଷାଣାମଲାଭେନ ନାରୀ ଚୈଵ ପତିଵ୍ରତା ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ସତୀ ନାରୀ ସଦା ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସେବା କରିଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପୁରୁଷମାନେ ଅନ୍ୟ ନାରୀଙ୍କୁ ନ ପାଇଲେ, ଏହା କୌଣସି ଦୋଷ ମନାଯାଏ ନାହିଁ।

ଜନନୀ ଯାନି କୁରୁତେ ରହସ୍ଯଂ ମଦନାତୁରା । ସୁତୈସ୍ତାନି ନ ଚିନ୍ତ୍ଯାନି ଶୀଲଵିପ୍ରତିପତ୍ତିଭିଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ମାଆ ଯେଉଁ ଗୁପ୍ତ କାମ କରନ୍ତି, ଯଦି ସେ ମୋହରେ ପଡ଼ି କିଛି ଅନୁଚିତ କରିଥିବେ, ତାହା ଶିଳ୍ପ ଓ ଚରିତ୍ର ଭଲ ଥିବା ପୁଅମାନେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପରାଧୀନା ନିଦ୍ରା ପରଦୃଦଯକୃତ୍ଯାନୁସରଣଂ ସଦା ହେଲା ହାସ୍ଯଂ ନିଯତମପି ଶୋକେନ ରହିତମ୍ । ପଣେ ନ୍ଯସ୍ତଃ କାଯୋ ଵିଟଜନଖୁରୈର୍ଦାରିତଗଲୋ ବହୂତ୍କଣ୍ଠଵୃତିର୍ଜଗତି ଗଣିକ୍ରାଯା ବହୁମତଃ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଶୋଇବା, ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସରଣ କରିବା, ହସି-ଖେଳି ଓ ମଜା କରିବା, ଏବଂ ମନରୁ ଦୁଃଖ ନ ଥିବା; ଦେହକୁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ ବେଚିବା, ଅସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ନଖରେ ଗଳା ଆଘାତ, ଗଳାରେ ବହୁ ଗହଣା ପିନ୍ଧିବା—ଏଠି ଏହି ସବୁ ଦୁନିଆରେ ବେଶ୍ୟାଙ୍କ ମୂଲ୍ୟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।

ଅଗ୍ନିରାପଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ମୂର୍ଖାଃ ସର୍ପା ରାଜକୁଲାନି ଚ । ନିତ୍ଯଂ ପରୋପସେଵ୍ଯାନି ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରାଣହରାଣି ଷଟ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ନାରୀ, ମୂର୍ଖ, ସାପ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଘର—ଏହି ଛଅଟି ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ସେବା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏମିତି ଜିନିଷ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରାଣ ନେଇପାରେ।

କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ଵେଦ (ଶବ୍ଦ) ଶାସ୍ତ୍ରକୁଶଲୋ ଵିପ୍ରୋ ଭଵେତ୍ପଣ୍ଡିତଃ କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ଦଣ୍ଡନୀତିକୁଶଲୋ ରାଜା ଭଵେଦ୍ଧାର୍ମିକଃ । କିଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ରୂପଯୌଵନଵତୀ ସାଧ୍ଵୀ ଭଵେତ୍କାମିନୀ ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଯଦି ନିର୍ଧନୋଽପି ପୁରୁଷଃ ପାପଂ ନ କୁର୍ଯାତ୍କ୍ରଚିତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଏକ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣିଲେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ? ଏକ ରାଜା ଶାସନରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ଧର୍ମିକ ହେବା ସାଧାରଣ। ରୂପଶୀ ଓ ଯୁବତୀ ନାରୀ ଶିଳ୍ବାନ୍ ଓ ଆସକ୍ତ ହେଲେ ତାହା ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଦରିଦ୍ର ପୁରୁଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ପାପ କରେନାହିଁ, ଏହିଟି ଏକ ଅସାଧାରଣ କଥା।

ନାତ୍ମଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପରେ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଦ୍ଯାଚ୍ଛିଦ୍ରଂ ପରସ୍ଯ ଚ । ଗୂହେତ୍କୂର୍ମ ଇଵାଙ୍ଗାନି ପରଭାଵଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ନିଜ ଦୋଷ କେବେଠି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନାହିଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ବିଦ୍ୟାର ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍। କୁମ୍ଭୀର ଭଳି ନିଜ ଅଙ୍ଗ ଲୁଚାଇ ରଖିବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୁର୍ବଳତା ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।