ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମୃତ୍ତିକାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ଚୋଦକାନାଂ ଶତେନ ହି । ନ ଶୁଧ୍ଯତି ଦୁରାଚାରୋ ଭାଵୋପହତଚେତନଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ହଜାର ଥର ମାଟି ଦେଇ, ଶତ ଥର ପାଣି ଦେଇ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ଲୋକର ମନ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଭରିଯାଇଛି, ସେ କେବେ ପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ।

ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ଚୈଵ ସୁସଂଯତମ୍ । ଵିଦ୍ଯା ତପଶ୍ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହାଙ୍କର ହାତ, ପାଉଁ ଓ ମନ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତି ଅଛି, ସେମାନେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

ନ ପ୍ରହୃଷ୍ଯତି ସଂମାନୈର୍ନାଵମାନୈଃ ପ୍ରକୁପ୍ଯତି । ନ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରୁଷଂ ବ୍ରୂଯାଦେତତ୍ସାଧୋସ୍ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯିଏ ସମ୍ମାନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏନାହିଁ, ଅପମାନରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ, କ୍ରୋଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କଠୋର କଥା କହେନାହିଁ—ଏହା ହେଉଛି ଏକ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକର ଚିହ୍ନ।

ଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ଯ ମଧୁରସ୍ଯ ଚ । କାଲେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ନ କଶ୍ଚିତ୍ପରିତୁଷ୍ଯତି ॥ ୧,୧୧୩.

ଗରିବ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କିମ୍ବା ମିଷ୍ଟି ସ୍ୱଭାବର ଲୋକଙ୍କୁ ଯଦି ସମୟରେ ଉପକାରୀ କଥା କୁହାଯାଏ, କେହି ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ଖୁସି ହୁଏନାହିଁ।

ନ ମନ୍ତ୍ରବଲଵୀର୍ଯେଣ ପ୍ରଜ୍ଞଯା ପୌରୁଷେଣ ଚ । ଅଲଭ୍ଯଂ ଲଭ୍ଯତେ ମର୍ତ୍ଯୈସ୍ତତ୍ର କା ପରିଵେଦନା ॥ ୧,୧୧୩.

ମନ୍ତ୍ର, ଶକ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ବସ୍ତୁ ପାଇପାରେନାହିଁ; ତେଣୁ ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କଣ ପାଇଁ?

ଅଯାଚିତୋ ମଯା ଲବ୍ଧୋ ପୁନର୍ମତ୍ପ୍ରେଷଣାଦ୍ଗତଃ । ଯତ୍ରାଗତସ୍ତତ୍ର ଗତସ୍ତତ୍ର କା ପରିଵେଦନା ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହା ମୁଁ ଚାହିଁନଥିବା ସତ୍ୱେ ମୋତେ ମିଳିଛି, ଏବଂ ଯାହାକୁ ମୁଁ ପଠାଇଛି, ସେ ଯାଇଯାଇଛି—ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥିଲା, ସେଠାକୁ ଚଳିଗଲା; ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କଣ ପାଇଁ?

ଏକଵୃକ୍ଷେ ସଦା ରାତ୍ରୌ ନାନାପକ୍ଷିସମାଗମଃ । ପ୍ରଭାତେଽନ୍ଯଦିଶୋ ଯାନ୍ତି କା ତତ୍ର ପରିଵେଦନା ॥ ୧,୧୧୩.

ଏକ ଗଛରେ ରାତିରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି; ପ୍ରଭାତରେ ସେମାନେ ଆପଣାପଣି ଦିଗକୁ ଚଳିଯାନ୍ତି—ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କଣ ପାଇଁ?

ଏକସାର୍ଥପ୍ରଯାତାନା ସର୍ଵେଷାନ୍ତତ୍ର ଗାମିନାମ୍ । ଯସ୍ତ୍ଵେକସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଯାତି କା ତତ୍ର ପରିଵେଦନା ॥ ୧,୧୧୩.

ଏକ ଦଳରେ ସମସ୍ତେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଯଦି କେହି ଏକ ଲୋକ ଦ୍ରୁତ ଚଳିଯାଏ, ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କଣ ପାଇଁ?

ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦୀନି ଭୂତାନି ଵ୍ଯକ୍ତମଧ୍ଯାନି ଶୌନକ । ଅଵ୍ଯକ୍ତନିଧନାନ୍ଯେନଵ କା ତତ୍ର ପରିଵେଦନା ॥ ୧,୧୧୩.

ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆଦିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରୁ ଆସନ୍ତି, ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି, ଶେଷରେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଶୌନକ; ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କଣ ପାଇଁ?

ନାପ୍ରାପ୍ତକାଲୋ ମ୍ରିଯତେ ଵିଦ୍ଧଃ ଶରଶତୈରପି । କୁଶାଗ୍ରେଣ ତୁ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରାପ୍ତକାଲୋ ନ ଜୀଵତି ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହାର ମୃତ୍ୟୁ ସମୟ ଆସିନାହିଁ, ସେ ଶତ ଶର ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମରେନାହିଁ; ଯାହାର ସମୟ ଆସିଛି, ସେ କେବଳ କୁଶ ଶିରା ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରେନାହିଁ।

ଲବ୍ଧଵ୍ଯାନ୍ଯେଵ ଲଭତେ ଗନ୍ତଵ୍ଯାନ୍ଯେଵ ଗଚ୍ଛତି । ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯାନ୍ଯେଵ ପ୍ରାପ୍ନାତି ଦୁଃ ଖାନି ଚ ସୁଖାନି ଚ ॥ ୧,୧୧୩.

ମଣିଷ କେବଳ ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ଲିଖାଅଛି, ସେଠିକି ମିଳେ, ଯେଉଁଠି ଯିବା ଲିଖାଅଛି, ସେଠିକି ଯାଏ, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ସୁଖ ଲିଖାଅଛି, ସେଠିକି ପାଏ।

ତତ୍ତତ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷଃ କି ପ୍ରଲାପୈଃ କରିଷ୍ଯତି । ଆଚୋଦ୍ଯମାନାନି ଯଥା ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଫଲାନି ଚ । ସ୍ଵକାଲଂ ନାତିଵର୍ତନ୍ତେ ତଥା କର୍ମ ପୁରାକୃତମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ମଣିଷ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା ମିଳିବା ଥିଲା, ସେଠିକି ପାଏ; ଅତିରିକ୍ତ ଦୁଃଖ କରିବାର କଣ ଦରକାର? ଯେପରି ଫୁଲ ଓ ଫଳ ନିଜ ସମୟରୁ ଆଗେ ବା ପରେ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ପୂର୍ବ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସମୟରେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

ଶୀଲଂ କୁଲଂ ନୈଵ ନ ଚୈଵ ଵିଦ୍ଯା ଜ୍ଞାନଂ ଗୁଣା ନୈଵ ନ ବୀଜଶୁଦ୍ଧିଃ । ଭାଗ୍ଯାନି ପୂର୍ଵଂ ତପସାର୍ଜିତାନି କାଲେ ଫଲନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଯଥୈଵ ଵୃକ୍ଷାଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ଚରିତ୍ର, କୁଳ, ଶିକ୍ଷା, ଜ୍ଞାନ, ଗୁଣ ବା ବଂଶର ପବିତ୍ରତା—ଏଗୁଡ଼ିକ ନୁହେଁ; ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜିତ ଭାଗ୍ୟ ନିଜ ସମୟରେ ଗଛର ଫଳ ପରି ଫଳିଥାଏ।

ତତ୍ର ମୃତ୍ଯୁର୍ଯତ୍ର ହନ୍ତା ତତ୍ର ଶ୍ରୀର୍ଯତ୍ର ସମ୍ପଦଃ । ତତ୍ର ତତ୍ର ସ୍ଵଯଂ ଯାତି ପ୍ରେର୍ଯମାଣଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ଲିଖାଅଛି, ସେଠି ହନ୍ତା ଆସେ; ଯେଉଁଠି ଧନ ଲିଖାଅଛି, ସେଠି ସମ୍ପଦ ଆସେ—ସବୁ ନିଜ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏଠିଏଠିକୁ ଯାଏ।

ଭୂତପୂର୍ଵଂ କୃତଂ କର୍ମ କର୍ତାରମନୁତିଷ୍ଠତି । ଯଥା ଧେନୁସହସ୍ରେଷୁ ଵତ୍ସୋ ଵିନ୍ଦନ୍ତି ମାତରମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ କର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ଯେପରି ହଜାର ଗାଈ ମଧ୍ୟରେ ବଛା ନିଜ ମାଆକୁ ଖୋଜିପାଏ।

ଏଵଂ ପୂର୍ଵକୃତଂ କର୍ମ କର୍ତାରମନୁତିଷ୍ଠାତି । ସୁକୃତଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଚାତ୍ମୀଯଂ ମୂଢ କିଂ ପରିତପ୍ଯସେ ॥ ୧,୧୧୩.

ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ସବୁ ନିଜ କର୍ତ୍ତାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ । ମୂଢ଼, ତୁମେ ନିଜର ସୁକୃତ ଫଳ ଭୋଗ କର; କାହିଁକି ଅପସୋସ କରୁଛ ?

ଯଥା ପୂର୍ଵକୃତଂ କର୍ମ ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵାଶୁଭମ୍ । ତଥା ଜନ୍ମାନ୍ତରେ ତଦ୍ଵୈ କର୍ତା ରମନୁଗଚ୍ଛତି ॥ ୧,୧୧୩.

ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ ଯେପରି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ କର୍ତ୍ତା ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ ।

ନୀଚଃ ସର୍ଷପମାତ୍ରାଣି ପରଚ୍ଛିଦ୍ରାଣି ପଶ୍ଯତି । ଆତ୍ମନୋ ବଲିଵମାତ୍ରାଣି ପଶ୍ଯନ୍ନପି ନ ପଶ୍ଯତି ॥ ୧,୧୧୩.

ନିମ୍ନ ମନ୍ତାଳିର ଲୋକ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦୋଷକୁ ମସ୍ତର୍ଦ୍ଦା ଦାଣା ପରି ଛୋଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ନିଜର ଦୋଷ ବିଲ୍ବ ଫଳ ପରି ବଡ଼ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ନାହିଁ ।

ରାଗଦ୍ଵେଷାଦିଯୁକ୍ତାନାଂ ନ ସୁଖଂ କୁତ୍ରଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜ । ଵିଚାର୍ଯ ଖଲୁ ପଶ୍ଯାମି ତତ୍ସୁଖଂ ଯତ୍ର ନିର୍ଵୃତିଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ରାଗ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜ । ଭଲଭାବେ ଭାବିଲେ ଦେଖିପାରିବ, ଯେଉଁଠି ସନ୍ତୋଷ ଅଛି, ସେଠି ଏଠିକି ସୁଖ ଅଛି ।

ଯତ୍ର ସ୍ନେହୋ ଭଯଂ ତତ୍ର ସ୍ନେହୋ ଦୁଃ ଖସ୍ଯ ଭାଜନମ୍ । ସ୍ନେହମୂଲାନି ଦୁଃ ଖାନି ତସ୍ମିସ୍ତ୍ଯକ୍ତେ ମହତ୍ସୁଖମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେଉଁଠି ଆସକ୍ତି ଅଛି, ସେଠି ଭୟ ଅଛି; ଆସକ୍ତି ହେଉଛି ଦୁଃଖର ପାତ୍ର । ଦୁଃଖର ମୂଳ ହେଉଛି ଆସକ୍ତି; ତେଣୁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳେ ।

ଶରୀରମେଵାଯତନଂ ଦୁଃ ଖସ୍ଯ ଚ ସୁଖସ୍ଯ ଚ । ଜୀଵିତଞ୍ଚ ଶରୀରଞ୍ଚ ଜାତ୍ଯୈଵ ସହ ଜାଯତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଶରୀର ହେଉଛି ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖର ଆଶ୍ରୟ । ଜୀବନ ଓ ଶରୀର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସହିତ ସହିତ ହୁଏ ।

ସର୍ଵଂ ପରଵଶଂ ଦୁଃ ଖଂ ସର୍ଵ ମାତ୍ମଵଶଂ ସୁଖମ୍ । ଏତଦ୍ଵିଦ୍ଯାତ୍ସମାସେନ ଲକ୍ଷଣଂ ସୁଖଦୁଃ ଖଯୋଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହା ସବୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ନିର୍ଭର, ସେଠି ଦୁଃଖ; ଯାହା ସବୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ, ସେଠି ସୁଖ । ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହିଠାରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଲକ୍ଷଣ ଜାଣ ।

ସୁଖସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ଦୁଃ ଖଂ ଦୁଃ ଖସ୍ଯାନନ୍ତରଂ ସୁଖମ୍ । ଶୁଖଂ ଦୁଃ ଖଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚକ୍ରଵତ୍ପରିଵର୍ତତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ସୁଖ ପରେ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଦୁଃଖ ପରେ ସୁଖ ଆସେ; ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରେ ।

ଯଦ୍ଗତଂ ତଦତିକ୍ରାନ୍ତଂ ଯଦି ସ୍ଯାତ୍ତଚ୍ଚ ଦୂରତଃ । ଵର୍ତମାନେନ ଵର୍ତେତ ନ ସ ଶୋକେନ ବାଧ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହା ଚାଲିଗଲା, ସେହି ଅତୀତ; ଯଦି ଅଛି, ତେବେ ଦୂରେ । ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ନେଇ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ, ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧୪ ସୂତ ଉଵାଚ । ନ କଶ୍ଚିତ୍କସ୍ଯଚିନ୍ମିତ୍ରଂ ନ କଶ୍ଚିତ୍କସ୍ଯଚିଦ୍ରିପୁଃ । କାରଣାଦେଵ ଜାଯନ୍ତେ ମିତ୍ରାଣି ରିପଵସ୍ତଥା ॥ ୧,୧୧୪.

କେହି କାହାର ବନ୍ଧୁ ନୁହଁନ୍ତି, କେହି କାହାର ଶତ୍ରୁ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି । କାରଣ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।

ଶୋକତ୍ରାଣଂ ଭଯତ୍ରାଣଂ ପ୍ରୀତିଵିଶ୍ଵାସଭାଜନମ୍ । କେନ ରତ୍ନାଂମଦଂ ସୃଷ୍ଟଂ ମିତ୍ରମିତ୍ଯକ୍ଷରଦ୍ଵଯମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଶୋକ ଓ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା, ପ୍ରେମ ଓ ଭରସାର ଆଧାର ଯେଉଁ ଦୁଇ ଅକ୍ଷରର 'ବନ୍ଧୁ' ଶବ୍ଦ, ଏହାକୁ କିଏ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ମଣିର ଗର୍ବ ଦେଇଥାଏ ?

ସକୃଦୁଚ୍ଚରିତଂ ଯେନ ହରିରିତ୍ଯକ୍ଷରଦ୍ଵଯମ୍ । ବଦ୍ଧଃ ପରିକରସ୍ତେନ ମୋକ୍ଷାଯ ଗମନଂ ପ୍ରତି ॥ ୧,୧୧୪.

ଯେଉଁଠି କେବଳ ଏକଥର 'ହରି' ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ସେଠି ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ରକ୍ଷାବଳୟ ବନ୍ଧିଯାଏ ।

ନ ମାତରି ନ ଦାରେଷୁ ନ ସୋଦର୍ଯେ ନ ଚାତ୍ମଜେ । ଵିଶ୍ଵାସସ୍ତାଦୃଶଃ ପୁଂସାଂ ଯାଦୃଙ୍ମିତ୍ରେ ସ୍ଵଭାଵଜେ ॥ ୧,୧୧୪.

ମାଆ, ଜଣେ ଜନାନୀ, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ପୁଅ ଉପରେ ଯେପରି ଭରସା ନାହିଁ, ସେପରି ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ବନ୍ଧୁ ଉପରେ ଭରସା ହୁଏ ।

ଯଦିଚ୍ଛେଚ୍ଛାଶ୍ଵତୀଂ ପ୍ରୀତିଂ ତ୍ରୀନ୍ଦୋଷାନ୍ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଦ୍ଯୁତମର୍ଥପ୍ରଯୋଗଞ୍ଚ ପରୋକ୍ଷେ ଦାରଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୧,୧୧୪.

ଯଦି କେହି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପ୍ରେମ ଚାହେଁ, ତେବେ ତିନିଟି ଦୋଷ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ: ଜୁଆ, ଧନ ଧାର ଦେବା, ଓ ଅନ୍ୟର ଜଣାନୀକୁ ଲୁଚି ଦେଖିବା ।